Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)
PAMPIRI YA PELE (P1)
2018
MATSHWAO: 80
NAKO: Dihora tse 2
Pampiri ena e na le maqephe a 11.
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper
Grade 12 Sesotho FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2018, 11 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Sesotho Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · sesotho. Question paper, 11 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Sesotho FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Sesotho
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 11
- File size
- 798.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 11
This exam
NSC June Exam 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 2 DBE/2018
SCE
DITAELO LE DIKELETSO HO MOHLAHLOBUWA
1. Pampiri ena e arotswe DIKAROLO TSE THARO, e leng:
KAROLO YA A: Tekokutlwisiso (30)
KAROLO YA B: Kgutsufatso (10)
KAROLO YA C: Dibopeho le melao ya tshebediso ya puo (40)
2. Araba dipotso TSOHLE.
3. Qala karolo E NNGWE le E NNGWE leqepheng le letjha.
4. Seha mola qetellong ya karolo E NNGWE le E NNGWE.
5. Nomora dikarabo tsa hao feela jwalo ka ha dipotso di nomorilwe pampiring ya
dipotso.
6. Tlola mola dipakeng tsa dikarabo tsa hao.
7. Tsepamisa maikutlo haholo mopeletong le popong ya dipolelo tse
nepahetseng.
8. O eletswa ho sebedisa nako ya hao tjena:
KAROLO YA A: Metsotso e 50
KAROLO YA B: Metsotso e 20
KAROLO YA C: Metsotso e 50
9. Ngola ka mongolo o makgethe, mme o balehang.
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 3 DBE/2018
SCE
KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO
Karolong ena o fuwe mefuta E MMEDI ya ditema. Bala le ho boha tema e nngwe le
e nngwe, ebe o araba dipotso tse hlahang tlasa yona. Araba ka lentswe le le leng feela
moo ho hlokehang, ntle le haeba potso e hloka tlhaloso kapa karabo e teletsana.
POTSO YA 1
Bala tema ena e latelang ka hloko, ebe o araba dipotso tse hlahang tlasa yona.
TEMA YA A
AFRIKA E HLOKA MEKGWA YA SEJWALEJWALE YA HO LAOLA MATLAKALA
1 Mona Afrika mekotlana ya polasetiki (ditjhekase) eo ho rekwang ka yona, e
mothating wa ho fediswa. Bekeng e fetileng naha ya Benin, e bile ya
moraorao ya ho thibela thomello ya mekotlana ena ho tswa mose ho mawatle.
Thibelo eo ha e felle moo feela empa e kenyelletsa le ho etsuwa mmoho le
tshebediso ya yona. 5
2 Ka ho nka mehato ena, naha ya Benin e ile ya latela mehlaleng ya Rwanda.
Naheng ya Rwanda borakgwebo ba fuwa kotlo ha ba ka reka mekotlana ena
ho tswa mose. Athe naheng ya Kenya teng, batho ba e sebedisang ba ka
llelwa ke ditshepe, ba dula dilemo tse nne teronkong. Naha ya Benin e
maikemisetsong a ho fana ka kotlo ya miliyone ya diranta ho borakgwebo ba 10
tla satalatsa melala.
3 Dikotlo tsena di tla thusa ho fokotsa tshebediso e bohlaswa, e bileng e
bakang tshilafatso hohle ka hara kontinente ena. Leha ho le jwalo, Afrika e sa
tjamelane le pharela e kgolo. Tshebediso ya mekotlana ya polasetiki, ke
sesupo sa ho hloleha ha kontinente ena ho laola dithabathaba tsa matlakala a 15
yona a ntseng a eketseha.
4 Qaka ena e eketsa mathata diphephetsong tseo kontinente ena e shebaneng
le tsona, tse akgang ho fetoha ha maemo a lehodimo, tshenyo ya dibaka tsa
tlhaho le tshilafatso ya mehlodi ya metsi. Tharollo mathateng ana e hloka
mawa a tlalang seatla, a akaretsang dintho tsohle e seng feela bohlaswa bo 20
bakwang ke mekotlana ya polasetiki.
5 Lefatsheng ka bophara bohlaswa bo bakwang ke mekotlana ya polasetiki, bo
ka etsa diperesente tse seng kae. Feela kontinenteng ya Afrika, bohlaswa bo
bakwang ke yona bo bonahala bo ntse bo ja setsi. Leetong la ka la moraorao
tjena Cotonou, motsemoholo wa Benin, ke bone mekotlana ena e thibile 25
dipeipi tsa dikgwerekgwere, e tshwasehile difateng le difenseng tse
kampetseng meaho, di tletsetletse mabopong a lewatle di bile di fokaela le
hohle diterateng tse dikadikeditseng mmaraka o tummeng wa Dantokpa.
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 4 DBE/2018
SCE
6 Ditoropong tsa dinaheng tse tswetseng pele, mekotlana e seng e sa
sebediswe e lahlelwa ka meqomong, e thothwang ka dilori ho iswa ditsheng 30
tseo ho lahlelwang matlakala ho tsona. Ditsheng tseo, matlakala a mang a a
tjheswa ha a mang a iswa moo a tla ntjhafatswa teng ho etsa disebediswa tse
ding tse molemo. Ha e le dinaheng tsa Afrika e Borwa, ke peresente tse 46
feela tsa matlakala tse thothwang.
7 Cotonou ha e na ditsha tsa sejwalejwale tseo ho lahlelwang matlakala ho 35
tsona. Ntle le moo, motsemoholo ona ha o na dilori tse phuthang matlakala.
Ka hoo, motsemoholo ona o kgabile ka dithotobolo tse seng molaong.
Dithotobolo tsa mofuta ona di kotsi hobane ke ditsha tse jalang mafu a
tshwaetsang. Di bile di na le seabo se seholo tshilafatsong ya tikoloho, metsi
le moya. 40
8 Ho thibelwa ha tshebediso ya mekotlana ya polasetiki, e ke ke ya eba yona
feela tharollo ya mathata ana. Ebile ha e le hantle, thibelo eo e ka mpefatsa
maemo hobane diphuputso tse entsweng ka 2006, di bontshitse hore
mekotlana ya polasetiki e sebediswang hang feela, e na le seabo se senyane
haholo tshilafatsong ya tikoloho. 45
9 Mebuso ya dinaha tsa Afrika, e lokela ho itlhoma pele letsholong la ho
fumanela mathata a yona tharollo. Feela leha ho le jwalo, mebuso ena e ke
ke ya atleha ha dinaha tsa matjhaba di sa etse letsoho la monna ke mokolla.
Ho tla ba molemong wa dinaha tsa matjhaba ho thusa dinaha tsa Afrika
bothateng bona. Dinaheng tsa Yuropa ha ho makatse ho bona ho sebediswa 50
dimiliyone tsa diranta ho thotheng le ho tjhesweng ha matlakala.
10 Dinaha tsa Afrika di lokela ho theha ditsha tseo ho tsona ho ka fetolwang
matlakala ho ba disebediswa tsa bohlokwa, tse ka bang le seabo ntlafatsong
ya moruo. Mohato ona e ka ba letsete le letle la menyetla e ka hodisang
thekenoloji kontinenteng ena. 55
11 Ho theha ditsha tsa ho beha matlakala tlasa taolo, ha se mosebetsi o bonolo
empa o ka kgoneha ha ho etswa letshwele le beta poho.
[E fetoletswe le ho lokiswa ho tswa koranteng ya Sunday Times, 12 Pudungwana 2017]
1.1 Ntle le thomello ya mekotlana ya polasetiki, ke dintho dife TSE PEDI tse
anngwang ke thibelo e kentsweng Benin? (Sheba seratswana sa 1.) (2)
1.2 Ke naheng efe moo motho a ka tshwarelwang ho sebedisa mekotlana ya
dipolasetiki? (Sheba seratswana sa 2.) (1)
1.3 Bolela molemo wa dikotlo tse fuwang batho ba sebedisang mekotlana ya
polasetiki. (Sheba seratswana sa 3.) (1)
1.4 Fana ka mathata a mang A MABEDI ao kontinente ya Afrika e tobaneng le
ona ntle le tshebediso ya mekotlana ya polasetiki. (Sheba seratswana sa 4.) (2)
1.5 Bobe ba mekotlana ya polasetiki boo mongodi a ileng a bo bona
motsemoholo wa Benin ke bofe? Bolela dintho TSE PEDI. (Sheba
seratswana sa 5.) (2)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 5 DBE/2018
SCE
1.6 Phapano ke efe dipakeng tsa Cotonou le ditoropo tsa dinaha tse tswetseng
pele ntlheng ya ho laola matlakala? (Sheba seratswana sa 6–7.) (2)
1.7 Mongodi o bolelang ha a re, 'Tharollo mathateng ana e hloka mawa a tlalang
seatla'? (Sheba mola wa 19–20.) (2)
1.8 Phoqo e polelong ena, '… o kgabile ka dithotobolo tse seng molaong', e o
thusa jwang ho utlwisisa seo mongodi a buang ka sona? (Sheba seratswana
sa 7.) (2)
1.9 Bolela hore polelo e latelang ke Nnete kapa Mafosi, o be o tiise karabo ya
hao ka lebaka.
Mehato ya ho laola matlakala dinaheng tsa Afrika, e ka theha mesebetsi e
mengata. (2)
1.10 Kgetha karabo e nepahetseng (A–D), o be o nehelane ka lebaka la karabo ya
hao.
Polelo ena, 'borakgwebo ba tla satalatsa melala ...,' e bolela hore borakgwebo
ba tla ... (Sheba mola 10–11.)
A tiisa melala ba sa hetle.
B hana ho tiisa melala ba sa hetle.
C hana ho dumellana le molao.
D dumellana le molao. (2)
1.11 Ke lebaka lefe le etsang hore dinaha tsa Afrika di hlolehe ho ba le mekgwa ya
sejwalejwale ya ho laola matlakala? (2)
1.12 Nehelana ka lebaka le dumellanang/tiisang polelo e latelang.
Leano la ho lefella mekotlana ya polasetiki le sebediswang Afrika Borwa le ka
thusa Cotonou ho fokotsa mathata a yona a bakwang ke mekotlana ena. (2)
1.13 Na o dumellana le mongodi ha a re: 'Ho tla ba molemong wa dinaha tsa
matjhaba ho thusa dinaha tsa Afrika phareleng ena'? Nehelana ka lebaka la
karabo ya hao. (2)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 6 DBE/2018
SCE
TEMA YA B
[Se qotsitswe le ho lokiswa ho tswa www.google-pictures.co.za]
1.14 Ke dintho dife TSE PEDI tse bontshang hore motho ya setshwantshong o
ferekane kapa o tsielehile? (2)
1.15 Motho ya maemong a tshwanang le a setshwantshong see, a ka fumantshwa
thuso jwang? Bolela dintlha TSE PEDI. (2)
1.16 Dumellana le polelo e latelang ka ho fana ka lebaka.
Ha ho a amoheleha maemong a phedisano hore motho a hlolwe ke ho laola
maikutlo nakong ya pherekano kapa tsieleho. (2)
MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 30
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 7 DBE/2018
SCE
KAROLO YA B: KGUTSUFATSO
POTSO YA 2
Bala tema e latelang, ebe o e kgutsufatsa ka ho ngola dintlha TSE SUPILENG tse
mabapi le bohlokwa ba puo ya mmele.
DITAELO
1. Ngola dipolelo TSE SUPILENG, tse phethahetseng.
2. Mantswe e be A SA FETENG a 70.
3. Ngola ka mantswe a hao ho ya kamoo o ka kgonang kateng.
4. Nomora dipolelo tsa hao ho tloha ho 1 ho ya ho 7.
5. Ngola ntlha E LE NNGWE feela polelong ka nngwe.
6. Qetellong ya kgutsufatso ya hao, bontsha palo ya mantswe ao o a sebedisitseng
ka masakaneng.
TEMA YA C
PUO YA MMELE
Dr Xoliswa Mvoko, setsebi sa kelello, o re maikutlo a motho a hlaloswa ke diketso tseo
sefahleho, seemo le mmele di di etsang. Ka mehla se etsahalang mmeleng kapa
sefahlehong sa motho, se ka bolela se itseng ntle le hore a se bue. Gaetan Schmid,
setsebi sa puo ya mmele, o re: 'Puo ya mmele ha e a ngolwa fatshe, mme e
tshwanelwa ho elwa hloko ka mehla.'
Setsebi sa kelello sa Amerika, Amy Cuddy, o hlalosa hore puo ya mmele e ama tsela
eo batho ba o bonang ka yona. Ebile e ka bontsha seo o se nahanang hammoho le
maikemisetso a hao. E ka senola maikutlo a motho, ra bona lenyatso le tello eo a nang
le yona ka ho sosobanya sefahleho, ho sisinya hlooho, le ho tona mahlo. Motho a ka
bontsha thahasello nthong e itseng ka ho dumela ka hlooho le ho sheba motho ka
mahlong ka lebososelo.
E ka boela ya thusa ho fetisa molaetsa wa lerato, tumediso le kutlwelobohloko ha
motho a ama e mong. Puo ya mmele e ka senola maemo ao motho a iphumanang a
le ho ona. Maemong a tlokotsi, o a tshoha, o a thothomela, o a tsitsipana ebile o hema
ka thata difuba di a uba.
[E qotsitswe le ho lokiswa ho tswa makasineng wa Bona, Tshitwe 2017,83]
MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 10
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 8 DBE/2018
SCE
KAROLO YA C: DIBOPEHO LE MELAO YA TSHEBEDISO YA PUO
POTSO YA 3
Bala papatso e latelang, e be o araba dipotso tsa manollo ya setshwantsho le
tshebediso ya puo.
TEMA YA D
[E qotsitswe le ho lokiswa ho tswa makasineng wa Your Family,Tlhakubele 2015]
3.1 Hobaneng nomoro ya '12' e ngotswe ka mongolo o moholo ho feta e meng
papatsong? (1)
3.2 Ke letshwao lefe LE LE LENG papatsong, le bontshang hore babapatsi ba
kgema le ditsela tsa kgokahano tsa moraorao tsa thekenoloji? (1)
3.3 Ke dintho dife TSE PEDI tse ka sehloohong tse sebedisitsweng ho bopa
papatso ee? (2)
3.4 Kgetha karabo e nepahetseng ka ho fetisisa ho (A–D). Nehelana ka lebaka la
karabo ya hao.
Lentswe le ntshofaditsweng polelong ena, 'Ke Budget feela morarolli wa
mathata', le na le … ho bareki.
A kgohedi
B tshusumetso
C tiisetso
D tsebiso (2)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 9 DBE/2018
SCE
3.5 Polelo ee, 'qhanolla, o natefelwe' e tiisa le ho tshehetsa jwang molaetsa wa
sehlooho wa papatso ee? (2)
3.6 Dumellana le polelo e latelang ka ho nehelana ka lebaka.
Babapatsi ba fihlelletse sepheo sa bona ka setshwantsho sa monna ya
papatsong. (2)
[10]
POTSO YA 4
Bala ditaba tsa khathunu ena, o ntano araba dipotso tse tla e latela.
TEMA YA E
Halala, ha di
mo je!
[E qotsitswe le ho lokiswa ho tswa koranteng ya Sowetan, 29/09/17]
4.1 Ke letshwao lefe la puo khathunung le bontshang kgatello ya se buuwang? (1)
4.2 Ke eng e totobatsang hore diketsahalo tse khathunung di etsahala hara mpa
ya motsheare? (1)
4.3 Ke molaetsa ofe oo mongodi a o fetisetsang ho babadi ka khathunu ee? (2)
4.4 Sefahleho sa motho ya tshwailweng B, se totobatsa maikutlo afe ha se
bapiswa le sa motho ya tshwailweng A? (2)
4.5 Moelelo o patehileng ke ofe polelong ena, 'Halala, ha di mo je!'? (2)
4.6 Na setshwantshisi se atlehile ho hlahisa phoqo/tomatso khathunung ee?
Nehelana ka lebaka la karabo ya hao. (2)
[10]
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 10 DBE/2018
SCE
POTSO YA 5
5.1 Bala tema e latelang, o nto kgetha mantswe a nepahetseng ho a ka
masakaneng athe ho a mang o lokise moelelo wa lentswe le ka masakaneng
ho etsa hore dipolelo di nepahale. Ngola nomoro le karabo feela. Nomora
karabo e nepahetseng feela (5.1.1–5.1.4).
TEMA YA F
E fihlile nako yane ya selemo. Banna, basadi le bana ba nyolosa ba theosa
ho 5.1.1 (a, ya) phethesela diterateng. Lerata ke le leholo, le bakwang ke
thabo ya nako ena ya selemo. Hara ho phethesela hoo, botlokotsebe bo ja
setsi. Ho sa le jwalo, Lekanyane a re 5.1.2 (bito, rao)! a se a ntse a 5.1.3
(bina) hodimo jwalo ka lehlanya. 5.1.4 (Marikgwe, madukgwe) a a hatakela, a
sa kgathalle letho.
[Tema ya boiqapelo] (4)
Bala ditaba tsa temana ena, o ntano araba dipotso tse tla e latela.
TEMA YA G
BOHLWEKI KE BOPHELO
Re lokela ho tsoha e sa le ka madungwadungwana re tswele ka ntle, re
potolohe seratswana sa dipalesa kapa re ilo matha e le hore re heme moya
o hlwekileng. Ka mora moo ke hona re ka hlapang. Re tshwanetse ho ba
sedi ka tseo re di fepang mmele le meya ya rona nako le nako.
Re phuthe matlakala a re potapotileng, re tsebe bohlokwa ba ana 5
matlakala maphelong a rona. Ha re ntse re phutha matlakala ana nako le
nako, re a tjhekela diratswaneng tsa rona malapeng a fetoha
monontsha/manyolo, mme dijalo tsa rona e ba tse atlehileng.
Bohlweki bo bong ke ba diqeto le metsamao ya rona. Metsamao ya rona le
yona e lokela ho hlweka. Re qobe thunthetso dikellong tsa rona, re se 10
tshwane re silafatswa ke kgetho e mpe ya metswalle mmoho le diqeto tseo
re di etsang tse kang, ho bala le ho boha dintho tse senyang dikelello.
Ikgathalle hoba bophelo re bo phela hang feela.
[Tema ya boiqapelo]
5.1.5 Hobaneng mongodi a kgethile ho sebedisa lentswe
'madungwadungwana', a sa sebedisa le lentswe 'hoseng'? (2)
5.1.6 Mantswe a ntshofaditsweng temeng a sebedisitswe ka sepheo
sefe? (2)
5.1.7 Tshebediso ya lebitsomararane 'potapotileng', e thusa jwang ho
hlakisa setshwantsho sa seo mongodi a buang ka sona moo? (2)
5.1.8 Ke dipolelwana dife TSE PEDI tse susumetsang motho hore a rate
bohlweki? (Sheba seratswaneng sa ho qetela.) (2)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 11 DBE/2018
SCE
5.1.9 Sehalo sa mongodi ke sefe temeng ee? Nehelana ka lebaka la
karabo ya hao. (2)
5.2 Boha setshwantsho se latelang, o nto araba dipotso tse thehilweng
hodima sona.
TEMA YA H
Ha se moo he, Ruri! E kaanakaana ke
ntjapedi ha e qala ho e bona. Tlhapi
hlolwe ke tsa mona di kgolo. Di
sebata. phela hamonate ka hara
letamonyana lena.
[Se qotsitswe le ho lokiswa ho tswa bukeng ya The Ladybird Book, A Daly, 1992]
5.2.1 Qolla lentswe pudulwaneng le tiisang hore tlhapi ena e ne e hlile e
le e kgolohadi. (1)
5.2.2 Bohlokwa ba letshwao la ho bala le sebedisitsweng pela lentswe
'ruri' ke bofe? (1)
5.2.3 Kgetha karabo e nepahetseng ho (A–D), o be o nehelane ka
lebaka la karabo ya hao.
Sehlongwanthao se ntshofaditsweng polelong ena, 'Di phela ha
monate ka hara letamonyana lena', se sebediseditswe ho …
A toboketsa.
B lelefatsa.
C natefisa.
D nyenyefatsa. (2)
5.2.4 Mantswe ana, 'ntjapedi ha e hlolwe ke sebata', a dumellana jwang
le ketsahalo e temeng? (2)
[20]
MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C: 40
MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: 80
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper

Question paper
Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Question Paper

Question paper
Sesotho FAL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2018 QP

Question paper
Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Question Paper

Question paper
Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Question Paper
More from Grade 12 Sesotho FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023 24

Memorandum
Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Memo

Memorandum
Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Memo

Memorandum
Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo

Memorandum
Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum