Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2016
IMEMORANDAMU
EMAMAKI: 70
Lememorandamu inemakhasi la-9.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2016 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 9 pages. Read online or download the free PDF.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · siswati. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 295.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC Supplementary Exam 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary20 marks
- Question 1.2Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 3Kubhala nekwetfula (Writing and Presenting)10 marks
- Question 4Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary12 marks
- Question 5Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
NSC – Imemorandamu
SIGABA A: SIVISISO
Imemorandamu yekumaka sivisiso:
• Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
• Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
• Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA/nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
• Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
• Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
• Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
• Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
imphendvulo ngalokugcwele.
UMBUTO 1
1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A
1.1.1 Mcanco. (1)
1.1.2 Kushiwo ngobe tjwala besintfu/beSiswati/beMaswati/buphiswa
emakhaya. (1)
1.1.3 Kwaba kutigandza etjeni kwaMfokati Maziya. (1)
1.1.4 Tiluphawu lwekutsi kuyesutfwa kulelo khaya/tinika sitfunti
kumnumzane welikhaya/kulotjolwa ngato.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (1)
1.1.5 Malambe usheshe ahlutfuke kunaMaziya/Malambe ulishinga
(sihuca letjwala) kwendlula Maziya/Maziya ufundzile Malambe
akakalunguti esikolweni.
(Kunye kwaloku). (1)
1.1.6 Malambe utsi tidzandzane akanamsebenti nato, yena ufundzisa
emajaha. (imibono itawehluka) (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
NSC – Imemorandamu
1.1.7 A/Unatsa tjwala baKaNgwane. (1)
1.1.8 Kutibamba ungayi emacansini/kutivikela ngekusebentisa lijazi
lemkhwenyane/kuhlola ingati ngembikwekuya emacansini.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile).
(Kunye kwaloku). (1)
1.1.9 Kutfukutsela/Kungemukeli emaciniso lasebaleni/kucinisa inhloko.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2)
1.1.10 Makhelwane uyakhona kukunika teluleko letakhako/uba liso
ebantfwaneni bakho lapho ungafinyeleli khona/ukhiphela sifuba
sakho kuye kute usitakale/kucitsa situnge naye.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2)
1.1.11 Buhatsa lobusebantfwaneni babo bemantfombatane/kungatiphatsi
kahle kwebantfwana babo. (2)
1.1.12 Letingodvo kwakhiwa ngato tibaya/kubiywa ngato emakhaya
esintfu/kwakhiwa ngato tihliphi/kwakhiwa ngato tindlu
tesintfu/kubaswa ngato/kubatwa ngato. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile).
(Kubili kwaloku). (2)
1.1.13 Usho kutsi Maziya akagadze umntfwanakhe ekumncandzeni kutsi
angenti tintfo letimbi/akabe nemfundziso lenhle emntfwaneni
wakhe kumncandza kulokubi. (2)
1.1.14 Lena yinkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva
yalabanye. Akusibo bomake kuphela labanelikhono lekukhulisa
bantfwana bemantfombatane, bakhona nabobabe labakwentako
kube yimphumelelo emindenini yabo loko. (2)
1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B
1.2.1 Lithikithi lelisendlebeni yalenkhomo/yinsimbi lelenga entsanyeni
yalenkhomo/umbala wayo/bulili bayo/kungabi netimphondvo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (1)
1.2.2 Kudla tjani lobuluhlata klaba lobukulamadlelo/emadlelo ayo lapho
ilele khona anetjani. (1)
1.2.3 Kuyiswa edibhini/kusitfolela dokotela wetilwane atewusicilonga/
kusiyisa emadlelweni, njll.
(Kunye kwaloku). (1)
1.2.4 Ayinatimphondvo/Ilengisa insimbi entsanyeni. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
NSC – Imemorandamu
1.2.5 Sikhumba/Kulima ngaso/Sitfutsi/Kulobola. (Naleminye imibopno
lenembako yemykelekile)
(Kubili kwaloku) (2)
1.2.6 Imibono itawehluka. Sib.
• Theksthi A ukhuluma ngenkhomo yemalobolo kantsi
naTheksthi B naye uvete inkhomo lesemadlelweni.
• Theksthi A ukhuluma ngemindeni lemibili lekhuluma
ngebantfwana bayo labangatiphatsi kahle, kantsi Theksthi B
akanabo bantfu labakhulumisanako.
(Nalobunye budlelwano lobemukelekako lobungakabhalwa lapha). (4)
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
NSC – Imemorandamu
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:
• Kwabiwa kwemamaki:
o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
labelwa liphuzu ngalinye).
o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
o Samba semamaki: 10.
• Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
emagama akhe:
o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki.
o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki.
o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.
• Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
kunjalo etheksthini:
o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.
CAPHELA:
• Sibalo semagama:
o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
esifinyetweni.
o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
lasetjentisiwe.
o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele
incenye lesele yesifinyeto.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
NSC – Imemorandamu
UMONGO WESIFINYETO
(Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa etindlela letinsha naletilula
tekusebentisa libhange).
EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI
LESITINDZIMA:
Nangabe umuntfu angenalo libhuku lasebhange, uyakwati kusebentisa lipasi kute
asitakale atfumele nobe atfole imali etitolo letinkhulu. Umuntfu uyakwati nekukhokha
imali emishinini yekukhokhela lokutsengiwe ngekusebentisa likhadi lakhe lasebhange.
Lemishini yangaphandle seyiyabavumela bantfu kutsi babhange nobe batfumele imali.
Sicelo sekubolekwa imali umuntfu sangasenta emishinini yekukhokha imali.
Umuntfu longenalo libhuku lasebhange uyakwati kumtfumelela imali. Bantfu
sebayakwati kusebentisa i-inthanethi kutentela yonkhe intfo labayidzingako ebhange.
Sekunemibikoselula letfunyelwa basebentisi bemabhange ibatise ngalokwentekako
emabhukwini abo.
Sicashunwa Emagama emhlolwa
1 'Nangabe umuntfu avete matisi wakhe 1 Nangabe umuntfu angenalo libhuku
angakwati kutfola noma atfumele imali lasebhange, uyakwati kusebentisa
nanobe kukuphi lapho afuna khona.' matisi kute asitakale atfumele nobe
atfole imali etitolo letinkhulu.
2 'Kuletinye taletitolo umuntfu uyakwati 2 Umuntfu uyakwati nekukhokha imali
nekukhokha imali emishinini lekukhokhelwa emishinini yekukhokhela
kuyo lokutsengiwe ngelikhadi lasebhange.' lokutsengiwe ngekusebentisa likhadi
lasebhange.
3 'Bantfu sebayakwati kubhanga, kutfumela 3 Lemishini yangaphandle
nobe kukhokha imali kulemishini.' seyiyabavumela bantfu kutsi
babhange nobe batfumele imali.
4 'Emabhange lamanyenti sekaphindze 4 Sicelo sekubolekwa imali umuntfu
akunike lilungelo lekwenta sicelo sangasenta emishinini yekukhokha
sekubolekwa imali kulemishini ingce nje imali.
nawukhokhela kahle tikweleti takho.'
5 'Emabhange lamanyenti sekavumela indlela 5 Uyakwati kutfumelela imali umuntfu
yekutfumelela imali umuntfu longenalo longenalo libhuku lasebhange imali
likhadi lasebhange.'
6 'Linyenti lebantfu seliyakwati kutfumela, 6 Bantfu sebayakwati kusebentisa i-
kukhokhela, kuholela nekwenta letinye tintfo inthanethi kutentela yonkhe intfo
ngekusebentisa i-inthanethi letfolakala labadzingako ebhange.
kubomakhalekhikhini labasezingeni
lelisetulu.'
7 'Emabhange asasungule indlela yekwatisa 7 Sekunemibikoselula letfunyelwa
bantfu bawo ngayo yonkhe imininingwane basebentisi bemabhange ibatise
yetimali letingenako naletiphumako ngalokwentekako emabhukwini abo.
emabhukwini abo ngaphandle kwekungena
ebhange batsatse titatimende.'
(Nalamanye emaphuzu lasetheksthini emukelekile).
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
NSC – Imemorandamu
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
Imemorandamu yekumaka SIGABA C.
• Sipelingi/Lupelomagama:
Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
inshokutsi yalelo gama.
Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
• Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3
3.1 Halala ngcondvongcondvo lowehlula tingcondvo temadvodza! (1)
3.2 Nangabe ngcondvomshini angekho labanyenti abaphatseki kahle nemsebenti
uyema. (1)
3.3 Siyalu lesigobhota mlibe. (1)
3.4 Nalabanetihibe tekufundza batotobela/banyonyobela kuwe thishela lomkhulu. (1)
3.5 D/Babukeka batigcabha. (1)
3.6 Tiyakutsengisa kute titfole imali/nato tifuna kuba nabongcondvomshini.
Naleminye imibono lenembako yemukelekile)
(Kunye kwaloku). (1)
3.7 Lomusho uyinfundzisolite. Akusibo labanjingile kuphela
labanangcondvomshini, nalabangakanjingi banabo bongcondvomshini.
(imibono itawehlula). (2)
3.8 Siyahambisana. Ngcondvomshini utfwele lwati lolunyenti lolwehlukahlukene.
Loko akumenti kutsi ehluleke kusebenta ngobe akhatsele. Ngaphandle
kwekutsi uhlaselwe ligciwane. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 4
4.1 Washa fishi, nihlale nikwenta kunilungele. (1)
4.2 Tibalo/Siswati/Singisi/Temphilo/naletinye tinhlobo tetifundvo letingakabalwa
lapha.
(Kunye kwaloku). (1)
4.3 Asitfupha/6. (1)
4.4 Uma ningaphumelela nine nobabili nitawube nibanjelwe ngemadloti. (1)
4.5 B/Bantfu labanukako. (1)
4.6 Kumuntfutisa lokusebentisa tento tebantfu. (1)
4.7 Kuyahambisana kahle ngobe kufundza kwenteka nobe ngabe kukuphi ingce
nje nakunetinsita tekufundza. Nalabafundzi banebhodi lababhalela kuyo loko
labakhuluma ngako. (2)
4.8 Lenkhulumo itsintsa imiva yalabanye, nangabe ubita umuntfu ngasidlani
usuke utsintsa imiva yakhe ngobe akakutsandzi kubitwa ngaloko. Bakhona
nabosidlani labafundzile. (Imibono itawehluka) (2)
[10]
UMBUTO 5
5.1 Leliviki lelitako utawucondza kumnganakhe Mavi lohlala khona lapha
Enhlazatje. (1)
5.2 Sibanjalo. (1)
5.3 Makhanda akangenanga endlini lapho wefika wabuyisela indandatho/
Makhanda wangena endlini lapho angefikanga wabuyisela indandatho/
Makhanda wangena endlini lapho wefika wangabuyiseli indandatho/
Makhanda akazange angene endlini lapho wefika wabuyisela indandatho.
(Kunye kwaloku). (1)
5.4 Umcondvo wekutsintsanisa/kutsintsana. (1)
5.5 Kusetjentiswa sento 'hamba' emshweni sibe sibalulingco. Sib.
Lijaha lelihambako litfwele tikhwama. (1)
5.6 Wanyakata-ke emehlo awaphose ngaseLukwatini. (1)
5.7 Mavi naMakhanda baphumela ngaphandle seloku indandatho bayifumbatsile. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
NSC – Imemorandamu
5.8 Kusetjentiswa sento 'phatsa' emshweni sibe sendleleni lesalibito, umusho ube
sesikhatsini lesiyawufika. Sib.
Kuphatsa kwemholi lomusha kuyawusijabulisa kakhulu.
(Imisho itawehluka) (2)
[10]
SAMBA SESIGABA C: 30
SAMBA SAKO KONKHE: 70
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2016 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2016 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper