Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 1220169 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 9 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2016

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2016 IMEMORANDAMU EMAMAKI: 70 Lememorandamu inemakhasi la-9. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016 NSC – Imemorandamu SIGABA A: SIVISISO Imemorandamu yekumaka sivisiso: • Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa. • Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile. • Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA/nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele. • Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. • Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe. • Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala. • Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 Mcanco. (1) 1.1.2 Kushiwo ngobe tjwala besintfu/beSiswati/beMaswati/buphiswa emakhaya. (1) 1.1.3 Kwaba kutigandza etjeni kwaMfokati Maziya. (1) 1.1.4 Tiluphawu lwekutsi kuyesutfwa kulelo khaya/tinika sitfunti kumnumzane welikhaya/kulotjolwa ngato. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (1) 1.1.5 Malambe usheshe ahlutfuke kunaMaziya/Malambe ulishinga (sihuca letjwala) kwendlula Maziya/Maziya ufundzile Malambe akakalunguti esikolweni. (Kunye kwaloku). (1) 1.1.6 Malambe utsi tidzandzane akanamsebenti nato, yena ufundzisa emajaha. (imibono itawehluka) (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016 NSC – Imemorandamu 1.1.7 A/Unatsa tjwala baKaNgwane. (1) 1.1.8 Kutibamba ungayi emacansini/kutivikela ngekusebentisa lijazi lemkhwenyane/kuhlola ingati ngembikwekuya emacansini. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (Kunye kwaloku). (1) 1.1.9 Kutfukutsela/Kungemukeli emaciniso lasebaleni/kucinisa inhloko. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2) 1.1.10 Makhelwane uyakhona kukunika teluleko letakhako/uba liso ebantfwaneni bakho lapho ungafinyeleli khona/ukhiphela sifuba sakho kuye kute usitakale/kucitsa situnge naye. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2) 1.1.11 Buhatsa lobusebantfwaneni babo bemantfombatane/kungatiphatsi kahle kwebantfwana babo. (2) 1.1.12 Letingodvo kwakhiwa ngato tibaya/kubiywa ngato emakhaya esintfu/kwakhiwa ngato tihliphi/kwakhiwa ngato tindlu tesintfu/kubaswa ngato/kubatwa ngato. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (Kubili kwaloku). (2) 1.1.13 Usho kutsi Maziya akagadze umntfwanakhe ekumncandzeni kutsi angenti tintfo letimbi/akabe nemfundziso lenhle emntfwaneni wakhe kumncandza kulokubi. (2) 1.1.14 Lena yinkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva yalabanye. Akusibo bomake kuphela labanelikhono lekukhulisa bantfwana bemantfombatane, bakhona nabobabe labakwentako kube yimphumelelo emindenini yabo loko. (2) 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Lithikithi lelisendlebeni yalenkhomo/yinsimbi lelenga entsanyeni yalenkhomo/umbala wayo/bulili bayo/kungabi netimphondvo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (1) 1.2.2 Kudla tjani lobuluhlata klaba lobukulamadlelo/emadlelo ayo lapho ilele khona anetjani. (1) 1.2.3 Kuyiswa edibhini/kusitfolela dokotela wetilwane atewusicilonga/ kusiyisa emadlelweni, njll. (Kunye kwaloku). (1) 1.2.4 Ayinatimphondvo/Ilengisa insimbi entsanyeni. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016 NSC – Imemorandamu 1.2.5 Sikhumba/Kulima ngaso/Sitfutsi/Kulobola. (Naleminye imibopno lenembako yemykelekile) (Kubili kwaloku) (2) 1.2.6 Imibono itawehluka. Sib. • Theksthi A ukhuluma ngenkhomo yemalobolo kantsi naTheksthi B naye uvete inkhomo lesemadlelweni. • Theksthi A ukhuluma ngemindeni lemibili lekhuluma ngebantfwana bayo labangatiphatsi kahle, kantsi Theksthi B akanabo bantfu labakhulumisanako. (Nalobunye budlelwano lobemukelekako lobungakabhalwa lapha). (4) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016 NSC – Imemorandamu SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako: • Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10. • Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki. • Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi. CAPHELA: • Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016 NSC – Imemorandamu UMONGO WESIFINYETO (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa etindlela letinsha naletilula tekusebentisa libhange). EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA: Nangabe umuntfu angenalo libhuku lasebhange, uyakwati kusebentisa lipasi kute asitakale atfumele nobe atfole imali etitolo letinkhulu. Umuntfu uyakwati nekukhokha imali emishinini yekukhokhela lokutsengiwe ngekusebentisa likhadi lakhe lasebhange. Lemishini yangaphandle seyiyabavumela bantfu kutsi babhange nobe batfumele imali. Sicelo sekubolekwa imali umuntfu sangasenta emishinini yekukhokha imali. Umuntfu longenalo libhuku lasebhange uyakwati kumtfumelela imali. Bantfu sebayakwati kusebentisa i-inthanethi kutentela yonkhe intfo labayidzingako ebhange. Sekunemibikoselula letfunyelwa basebentisi bemabhange ibatise ngalokwentekako emabhukwini abo. Sicashunwa Emagama emhlolwa 1 'Nangabe umuntfu avete matisi wakhe 1 Nangabe umuntfu angenalo libhuku angakwati kutfola noma atfumele imali lasebhange, uyakwati kusebentisa nanobe kukuphi lapho afuna khona.' matisi kute asitakale atfumele nobe atfole imali etitolo letinkhulu. 2 'Kuletinye taletitolo umuntfu uyakwati 2 Umuntfu uyakwati nekukhokha imali nekukhokha imali emishinini lekukhokhelwa emishinini yekukhokhela kuyo lokutsengiwe ngelikhadi lasebhange.' lokutsengiwe ngekusebentisa likhadi lasebhange. 3 'Bantfu sebayakwati kubhanga, kutfumela 3 Lemishini yangaphandle nobe kukhokha imali kulemishini.' seyiyabavumela bantfu kutsi babhange nobe batfumele imali. 4 'Emabhange lamanyenti sekaphindze 4 Sicelo sekubolekwa imali umuntfu akunike lilungelo lekwenta sicelo sangasenta emishinini yekukhokha sekubolekwa imali kulemishini ingce nje imali. nawukhokhela kahle tikweleti takho.' 5 'Emabhange lamanyenti sekavumela indlela 5 Uyakwati kutfumelela imali umuntfu yekutfumelela imali umuntfu longenalo longenalo libhuku lasebhange imali likhadi lasebhange.' 6 'Linyenti lebantfu seliyakwati kutfumela, 6 Bantfu sebayakwati kusebentisa i- kukhokhela, kuholela nekwenta letinye tintfo inthanethi kutentela yonkhe intfo ngekusebentisa i-inthanethi letfolakala labadzingako ebhange. kubomakhalekhikhini labasezingeni lelisetulu.' 7 'Emabhange asasungule indlela yekwatisa 7 Sekunemibikoselula letfunyelwa bantfu bawo ngayo yonkhe imininingwane basebentisi bemabhange ibatise yetimali letingenako naletiphumako ngalokwentekako emabhukwini abo. emabhukwini abo ngaphandle kwekungena ebhange batsatse titatimende.' (Nalamanye emaphuzu lasetheksthini emukelekile). SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016 NSC – Imemorandamu SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI Imemorandamu yekumaka SIGABA C. • Sipelingi/Lupelomagama:  Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama.  Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.  Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele. • Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3 3.1 Halala ngcondvongcondvo lowehlula tingcondvo temadvodza! (1) 3.2 Nangabe ngcondvomshini angekho labanyenti abaphatseki kahle nemsebenti uyema. (1) 3.3 Siyalu lesigobhota mlibe. (1) 3.4 Nalabanetihibe tekufundza batotobela/banyonyobela kuwe thishela lomkhulu. (1) 3.5 D/Babukeka batigcabha. (1) 3.6 Tiyakutsengisa kute titfole imali/nato tifuna kuba nabongcondvomshini. Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (Kunye kwaloku). (1) 3.7 Lomusho uyinfundzisolite. Akusibo labanjingile kuphela labanangcondvomshini, nalabangakanjingi banabo bongcondvomshini. (imibono itawehlula). (2) 3.8 Siyahambisana. Ngcondvomshini utfwele lwati lolunyenti lolwehlukahlukene. Loko akumenti kutsi ehluleke kusebenta ngobe akhatsele. Ngaphandle kwekutsi uhlaselwe ligciwane. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016 NSC – Imemorandamu UMBUTO 4 4.1 Washa fishi, nihlale nikwenta kunilungele. (1) 4.2 Tibalo/Siswati/Singisi/Temphilo/naletinye tinhlobo tetifundvo letingakabalwa lapha. (Kunye kwaloku). (1) 4.3 Asitfupha/6. (1) 4.4 Uma ningaphumelela nine nobabili nitawube nibanjelwe ngemadloti. (1) 4.5 B/Bantfu labanukako. (1) 4.6 Kumuntfutisa lokusebentisa tento tebantfu. (1) 4.7 Kuyahambisana kahle ngobe kufundza kwenteka nobe ngabe kukuphi ingce nje nakunetinsita tekufundza. Nalabafundzi banebhodi lababhalela kuyo loko labakhuluma ngako. (2) 4.8 Lenkhulumo itsintsa imiva yalabanye, nangabe ubita umuntfu ngasidlani usuke utsintsa imiva yakhe ngobe akakutsandzi kubitwa ngaloko. Bakhona nabosidlani labafundzile. (Imibono itawehluka) (2) [10] UMBUTO 5 5.1 Leliviki lelitako utawucondza kumnganakhe Mavi lohlala khona lapha Enhlazatje. (1) 5.2 Sibanjalo. (1) 5.3 Makhanda akangenanga endlini lapho wefika wabuyisela indandatho/ Makhanda wangena endlini lapho angefikanga wabuyisela indandatho/ Makhanda wangena endlini lapho wefika wangabuyiseli indandatho/ Makhanda akazange angene endlini lapho wefika wabuyisela indandatho. (Kunye kwaloku). (1) 5.4 Umcondvo wekutsintsanisa/kutsintsana. (1) 5.5 Kusetjentiswa sento 'hamba' emshweni sibe sibalulingco. Sib. Lijaha lelihambako litfwele tikhwama. (1) 5.6 Wanyakata-ke emehlo awaphose ngaseLukwatini. (1) 5.7 Mavi naMakhanda baphumela ngaphandle seloku indandatho bayifumbatsile. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016 NSC – Imemorandamu 5.8 Kusetjentiswa sento 'phatsa' emshweni sibe sendleleni lesalibito, umusho ube sesikhatsini lesiyawufika. Sib. Kuphatsa kwemholi lomusha kuyawusijabulisa kakhulu. (Imisho itawehluka) (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all