You're offline
Skip to content
Memorandum

Siswati HL P1 Feb March 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf

Subject: Siswati HlGrade 1220189 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2018 IMEMORANDAMU EMAMAKI: 70 Lememorandamu inemakhasi la-9. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC – Imemorandamu SIGABA A: SIVISISO Imemorandamu yekumaka sivisiso:  Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa.  Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.  Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA/nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.  Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.  Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.  Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.  Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC – Imemorandamu UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 Yinkholelo yebuKhrestu. (1) 1.1.2 Wacela kutsi umdumbadumbane wakhe ufihlwe ngunina ngobe kungeke kucatjangelwe kuye/Tindlela takhe betishosholoza/ Waboshwa ngemaphoyisa. (1) 1.1.3 C/Emalahle. (1) 1.1.4 Tinkhomo temalobolo/Tinkhomo lekulotjolwa ngato/Imali lekulotjolwa ngayo. (1) 1.1.5 Imali yentiswe tento tebantfu, iyakhuluma. (1) 1.1.6 'Suka lapha Feleba, kantsi awuveli kulesi sami sisu yini?' (1) 1.1.7 Ukhombise ngekutsi angavumi kumfihlela idayimane layebile, lokusho kutsi akamvuni kulesento/Abengafuni kutsi anatse tjwala. (1) 1.1.8 Uyise waFeleba washona kadzeni. (1) 1.1.9 Wentiwa kutsi nakungenteka emaphoyisa atfole ledayimane kuye njengobe Feleba atsi akamfihlele yona, kutawuboshwa yena/ Wentiwa kutsi nayingatfolakala kuye, Feleba angayiphika atsi akayati kugcine kuboshwe yena/Abengenasiciniseko sekutsi Feleba uyebile nobe uyitfole ngetindlela letikahle ledayimane, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.10 Timila nangabe ucocelwe inganekwane emini kantsi awukahlomi tintsi enhloko ngobe inganekwane icocwa ebusuku. (2) 1.1.11 Salakutjelwa sibona ngemopho/Emaphikankhani afela enkhanini. Feleba wala kulalela unina nakamekhuta ngaledayimane lengekho emtsetfweni, wagcina aboshiwe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.12 Idayimane ingulenye yetimbiwa letingemagugu elive, futsi tingumnotfo longenta umuntfu aphile imphilo yebunjinga ngobe nangabe angayitsengisa angabuyelwa tinkhulungwane letingamenta angaphindzi eswele emphilweni yakhe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.13 Tetsamelilwati tifundza kutsi 'emaciniso ayamkhipha umuntfu ebubini,' ngobe LaMagagula watjela Feleba liciniso lekutsi yena angeke atsatse idayimane lengekho emtsetfweni ngobe atsi itamfaka ejele, akatiphatsele yena, ekugcineni Feleba ugcine aboshiwe ngaledayimane. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC – Imemorandamu 1.1.14 Labavumako batawesekela ngekutsi: Leligama lisho kungahlali ngetandla naweswele kodvwa usukume ufunafune loko lokungakusita uphile njengabo laBozamazama, ngekuyewufuna igolide nobe idayimane emigodzini, basuke bazama indlela yekutsi baphile ncono ngobe nangabe bayitfolile, batayitsengisa batfole imali yekutiphilisa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Labaphikako batawesekela ngekutsi: Alibafaneli ngobe esikhundleni sekuzamazama, bagcina bambonywe ngulemigodzi ngobe bangenalwati lwekusebenta emgodzini. (2) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Kuboshwa/Kubanjwa kwakhe ngemaphoyisa. (1) 1.2.2 Kunentsatseli letfwebula titfombe/Kunalotsatsa titfombe. (1) 1.2.3 Buhle: Lesigebengu singesaba kubaleka ngobe sesaba sibhamu lesikuleliphoyisa. Bubi: Nakungenteka sigebengu sibaleke, emaphoyisa adubule, kungadubuleka nebantfu labangenacala/ Sigebengu singadubuleka sife. (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.4 Tandla takhe tikhombisa kuncenga. (1) 1.2.5 Kukhombisa kutsi lesigebengu siyingoti/Sinemandla/Singabaleka/ Asifuni kulalela lesitjelwa kona ngemaphoyisa, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.2.6  Theksthi A unemfana lophetse idayimane kantsi Theksthi B umfana akanayo idayimane.  Theksthi A umfana ukhuluma nenina kantsi Theksthi B uyedvwa akanaye unina lakhuluma naye.  Theksthi A ukhuluma ngemaphoyisa lamatsatfu kantsi Theksthi B kuvetwe emaphoyisa lamane.  Theksthi A umuntfu lokukhulunywa ngaye uboshelwa endzaweni letsengisa tjwala kantsi Theksthi B loboshwako ubukeka aboshelwa esitaladini.  Theksthi A unemoti yemaphoyisa, sikhwelamahhala, kantsi Theksthi B akayiveti imoti yemaphoyisa.  Theksthi A akanamaphepha lasakatwe phasi njengakuTheksthi B (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (4) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC – Imemorandamu SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi. Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:  Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10.  Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.  Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi. CAPHELA:  Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC – Imemorandamu UMONGO WESIFINYETO EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa labufakazi bekutsi Jabulani bekacindzetelwe bangani ekwenteni lokubi.) Mandla utsi Jabulani angajaki kuya ekhaya ngobe angesiyo intfombatane. Utsi Jabulani angavumi kupheka ngobe naye vele akapheki. Utsi ekhaboJabulani abacashe umuntfu lotawenta wonkhe umsebenti wasekhaya. Mandla ukhetsa sijeziso kunemsebenti wemantfombatane, naJabulani angavumi kwentiwa intfombatane. Utsi Jabulani akabati bunandzi beligwayi. Wamfundzisa likhono lekubopha ligwayi. Wamfundzisa indlela yekulibhema nendlela yekudvonsa intfutfu iphindze iphume emlonyeni. Bangani bamfundzisa kudzakwa. Jabulani wacala kweba imali. Jabulani wagcinela ejele nebangani bakhe. (64 Emagama) Sicashunwa Emagama emhlolwa 1 'Kusesemini nyalo kantsi uyintfombatane 1 Mandla utsi Jabulani angajaki yini?' kuya ekhaya ngobe angesiyo intfombatane. 2 'Uvumelani? Mine angilitsintsi libhodo.' 2 Utsi Jabulani angavumi kupheka ngobe naye vele akapheki. 3 'Akacashi ngani lotawenta konkhe?' 3 Utsi ekhaboJabulani abacashe umuntfu lotawenta wonkhe umsebenti wasekhaya. 4 'Sengingamane ngishaywe kunekwentiwa 4 Mandla ukhetsa sijeziso intfombatane.' kunemsebenti wemantfombatane, naJabulani angavumi kwentiwa intfombatane. 5 'Awubati bunandzi lapho bulele gakhona.' 5 Utsi Jabulani akabati bunandzi beligwayi. 6 'Mandla wakhipha sincamu, watsintsitsela 6 Wamfundzisa likhono lekubopha leligwayi ephepheni.' ligwayi. 7 'Walidvonsa kanye, laphuma selitikhatsa 7 Wamfundzisa indlela tentfutfu emlonyeni, wabuye watikhipha yekulibhema ngekudvonsa nangemakhala.' intfutfu iphume emlonyeni nasemakhaleni. 8 'Wafundza kunatsa tjwala.nebangani.' 8 Bangani bamfundzisa kudzakwa. 9 'Jabulani abesayitsetse imali.' 9 Jabulani wacala kweba imali wagcina ejele nebangani bakhe. SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC – Imemorandamu SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI Imemorandamu yekumaka SIGABA C.  Sipelingi/Lupelomagama:  Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama.  Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lwesihlolwako.  Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele.  Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni. Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3 3.1 Ubamita batintsi, baphume bakhuluphele ngetibiliboco/tibondlo/kudla. (1) 3.2 Usuke alele butfongo ahona/Ahona. (1) 3.3 Umudze ngesicu sakho. (1) 3.4 C Abasebenti lutfo. (1) 3.5 'Mawolela wato tonkhe tinhlanga/Mchumanisi wemhlaba wonkhe.' (1) 3.6 Badvonswa ngulombhalo lobhalwe ngetinhlavu letinkhulu letigcamisa lokukhangiswako. (1) 3.7 Kwakhiwa umusho ngesiga senkhulumo, 'Akubutwa,' lesichaza kutsi intfo ivele itibonakalele ngaphandle kwekuchazelwa. Sib. Kutsi Nozipho akaphili kahle akubutwa, umtimba uyatisho. (1) 3.8 Lomusho awemukeleki ngoba utsatfwa njengemaciniso ube utsintsa imiva yebantfu labakhuluphele. Abakujabuleli loko nobe kungemaciniso. (1) 3.9 Ingawisa libhizinisi ngobe bantfu baya bagijima bangaboni linani lekufanele libhadalwe, batsi bangalibona bajike/Bantfu bangatjela labanye kutsi libhizinisi lolikhangisako liyabita/Tetsamelilwati ngeke tilibone linani lekulala lapha ehhotela. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC – Imemorandamu UMBUTO 4 4.1 Akabalwa emantjwele inkhukhu ingakachamuseli. (1) 4.2 D/Lovimbela ligoli epalini. (1) 4.3 Esimeni lapho umuntfu atfukutsele khona/acasuke khona/enyanye khona, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (1) 4.4 Ichaza kutsi, kwendlula kwembolwane bekubahlolela lokubi/ibhadi/ingoti. letawubavelela lapho baya khona, njll. (1) 4.5 Kwakhiwa umusho ngeligama, 'indlulamitsi,' kuveta mcondvosobala wesilwane lesinentsamo lendze/umdlali lomudze. Sib. Indlulamitsi iwadle onkhe emacembe laluhlata lasetulu emagaleni etihlahla/kulula kulomdlali loyindlulamitsi kutfola libhola. (1) 4.6 Ligoli lentiswe tento tebantfu, 'kuletsa indzebe etandleni tebalandzeli'/ligoli lentiwe laphila kube aliphili. (1) (Kunye kwaloku.) 4.7 Kusetjentiswa bomahambisana, 'ingwe nengwenyama,' emshweni kuveta inchazelo yetitsa. Sib. Zwane nemkakhe baba yingwe nengwenyama emva kwesehlukaniso, bangabulalana nabangahlangana endleleni. (1) 4.8 Sompepe uvuna licembu lelitsite ngobe akalihlawulisi nalente emaphutsa lasebaleni. (1) 4.9 Kwakhiwa umusho lotawuveta umehluko emkhatsini wesichibi nelichibi. . Sib Lesichibi lekuchitjelwe ngaso ingcoza yelibhantji lalitsenge leliviki leliphelile, asibonakali kutsi singumhlobiso ngobe sesente indilinga ngatsi lichibi leligcwele emanti ebhulukwini lakhe. (2) [10] UMBUTO 5 5.1 Loku bekungangihluphi naka twi, ngoba lutsandvo lwakhe kimi belujulile/ Ngangivuka nobe sengilele lobudze butfongo ngingene endlini ngitilahle phasi eceleni kwakhe. (1) 5.2 Kutawuphela tinyanga letisitfupha ahamba nako. (1) 5.3 Lapho kwabonakala ngisho nasemntfwaneni lomncane longangami kutsi kubi. (1) 5.4 Indlela lephocako. (1) 5.5 Kubhalwa umusho ngendlela lephikako kuveta letimo letilandzelako: Cha, akamshayanga umfati wate waba manti/Cha, akatange wamshaya umfati wate waba manti/Cha, akakamshayi wate waba manti umfati. (Kunye kwaloku.) (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC – Imemorandamu 5.6 Sasigcwele emanti sisu sakhe sikhukhumuke saba yintsabakati. (1) 5.7 Kusetjentiswa sentakutsi, 'vumbu,' emshweni silandzelwe ngulesinye sentakutsi: Sib. Wavele watsi vumbu, shobe, wangafaniswa nalapho asitsele khona/ Wavele watsi vumbu, nya, babheka phansi bonkhe. (1) 5.8 Kucedzelwa umusho ngekufaka umusho lomele sikhatsi. Sib. Sasibasa umlilo mhlazane sivakashelwe tihambi letitsandza toso/Sasibasa umlilo ngalesikhatsi sibona kutsi litawukhitsika/Sasibasa umlilo ebusuku. (1) 5.9 Kwakhiwa umusho ngesibalulingco, 'lehlupha', siba sibalulinsombo Sib: Inja labayihluphako yondze ilutsi/Takhamuti lesitihluphako atinamanti. (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Verified matching documents

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Siswati Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all