Confidential
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
LWETI 2024
EMAMAKI: 80
SIKHATSI: Ema-awa la-2½
Leliphepha linemakhasi la-30.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2024 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Question Paper
Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the November 2024 NSC, 30 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · siswati. Question paper, 30 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Question paper
- Year
- 2024
- Exam period
- November 2024 NSC
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 30
- File size
- 626.3 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 30
This exam
November NSC 2024
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 7Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 9Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 11Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 13Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 15Lubukhwari (Literature — Set Works)50 marks
- Question 17Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
TICONDZISO KULABAHLOLWAKO
1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.
2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuyiphendvula.
3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:
SIGABA A: Tinkondlo (30)
SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25)
SIGABA C: Umdlalo (25)
4. ISIHLANU IMIBUTO lekufanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE
ngalendlela:
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI.
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI–Uphocelelekile kuwuphendvula
lombuto.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE.
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE.
5. KUKHETFWA KWEMIBUTO YESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
NESIGABA C (UMDLALO)
Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
nemdlalo lowufundzile.
Phendvula UMBUTO MUNYE LOYINDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Uma ngabe ukhetse kuphendvula
umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule
imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha
ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto loyindzabambhalo
ESIGABENI C. Sebentisa luhla lwekutikhumbuta kute usitakale.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
6. BUDZE BETIMPHENDVULO
Umbuto loyindzabambhalo etinkondlweni kufanele uwuphendvule
ngemagama la-190 kuya kula-240. Nov
Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele uyiphendvule
ngemagama la-340 kuya kula-390.
Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani
lemamaki labekiwe, ungahlanhlatsi.
7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni KWALESO NALESO SIGABA.
8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
ephepheni lemibuto.
9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.
10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:
SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40
SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55
SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55
11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
LOKUCUKETFWE
Lelikhasi litakusita kutsi ukwati kukhetsa imibuto lofuna kuyiphendvula ngaphandle
kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letimiselwe kufundvwa: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI
1. 'Ngimi Lo’ Umbuto loyindzabambhalo 10 6
2. 'Awutfolakali' Imibuto lemifisha 10 7
3. 'Vuka Lusha' Imibuto lemifisha 10 8
4. 'Lihambile Lichawe' Imibuto lemifisha 10 9
NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelelekile kuwuphendvula lombuto.
5. 'Ngiph' indlebe!' Imibuto lemifisha 10 10
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli lamiselwe kufundvwa.
6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12
7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12
8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15
9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 15
10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 18
11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 18
NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemiselwe kufundvwa.
12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 21
13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 22
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE kulemidlalo lemiselwe kufundvwa.
14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 25
15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 25
16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 28
17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 28
CAPHELA: ESIGABENI B na-C, munye umbuto lowuphendvulile kufanele ube
YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule
imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA
Lelikhasi litakusita kutsi uphendvule linani lemibuto lekungulona lekumele uliphendvule.
SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA
TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2
A: INKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa 5 1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1
lemifisha)
CAPHELA: ESIGABENI B na-C, cinisekisa kutsi uphendvule MUNYE umbuto
LOYINDZABAMBHALO NAMUNYE WEMIBUTO LEMIFISHA.
Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe
imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula imibuto lelandzelako.
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
NGIMI LO – FC Nkosi
1 Ubona mine lucobo,
2 Ungesabi kungibukusisa,
3 Ungakhophoti wente ngazutsi uyangihlonipha,
4 Ungatentisi uhlikihl'emehlo,
5 Vele ngimi yena lomatiko,
6 Ngibuke angichophi angisilo lilanga
7 Vele ubona kahle hle.
8 Ingani wawutsi uyangibhidlita,
9 Kantsi uyangakha awuboni.
10 Wawungitjela latiswana emagama,
11 Usho nekusho angeke ngibe lutfo,
12 Ngangisilima lesibhunyako kuwe,
13 Kuwe ngangisiphukuphuku lesingenamkhawulo,
14 Kantsi awukabuti elangeni, uyangilola
15 Ngimi lo ubona kahle.
16 Wawungishaya, ungishayela kufa,
17 Kantsi uyangakha uyangipheka,
18 Njengeligolide liphekelwa buhle.
19 Lemivimbo lewanginameka yona,
20 Namuhla iphendvuke luju
21 Lengiludla lungapheli,
22 Ngebunandzi lobungenamkhawulo,
23 Impela ngimi lo,
24 Lamuhla ngiyinsha lenelikhono,
25 Ngiyinsha letimela ngetinyawo.
26 Lamuhla ngingumuntfu ebantfwini,
27 Ngaletipikili lowawutibetsela
28 Ngenhloso yekungibhidlita.
29 Lamuhla kwehla ngemphimbo munye.
Bhala indzabambhalo ngetifundvo sonkondlo latetfulela tetsamelilwati ngalenkondlo
lengenhla.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-190 kuya kula-240. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
AWUTFOLAKALI – FC Nkosi
1 Akekho lowati kutsi unjani,
2 Lowati kutsi uyini akekho.
3 Akekho nalowati kutsi ufunani,
4 Nguwe kuphela lowatiko,
5 Nguwe kuphela lotivisisako.
6 Kuwe kusa kusa.
7 Kusa unguloku, lishone ungulokwa,
8 Kusa libalele bantfwana badlale ngaphandle,
9 Naliphakama sewungulokunye sewuntjintjile.
10 Ugucukelana esiswini njengetjwala,
11 Umbala wakho untjintjantjintja kwelunwabu,
12 Vele awutfolakali, awuvisiseki.
13 Kusa libafati badvub' inyama.
14 Kusenjalo selikhipha umkhovu etjeni,
15 Likhipha inhlanti emantini.
16 Liyatsambama uyatsetsa uyakhala.
17 Kepha kukhala kwakho yinjabulo kubalimi
18 Ingani kudla sitawudla sibhimbidzele
19 Sitawudla sishaye sentfwala.
20 Nakusa selishubisa umnkantja,
21 Libuta kutsi ungubo ngaki?
22 Imitimba yona iyakhungatseka,
23 Ikhungatseka itsatse tifo,
24 Imikhuhlane itfole tinkhundla tekudlalela,
25 Imitimba ingani ayati kutsi ibambeni,
26 Itsatseni ihlanganise nani,
27 Impela awutfolakali.
2.1 Bunkondlo buni lobakhiwa ngulamagama lagcanyisiwe endzimeni ye-1? Usho
ngani? (2)
2.2 Ngubuphi bunkondlo lobuvetwa ngumugca we-6 walenkondlo lengenhla?
Sekela imphendvulo yakho. (2)
2.3 Ucondzeni sonkondlo ngemugca we-16 walenkondlo lengenhla? Chaza. (2)
2.4 Luhlobo luni lwenkondlo lolu? Usho ngani? (2)
2.5 Uyavumelana yini nekutsi sihloko salenkondlo sibumbene nalokushiwo
yinkondlo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
VUKA LUSHA – FC Nkosi
1 Vuka utitsatse,
2 Uyekele kukhala ukhonondze.
3 Live limele wena,
4 Sive sime ngawe,
5 Ungabambeleli-ke vuka unonophe,
6 Ukhutsale kuhle kwentfutfwane.
7 Lola emakhono akho,
8 Lomfundvo utakusita.
9 Ngaphandle kwelikhono,
10 Ulite lelite, lelite ulite,
11 Ngaphandle kwelikhono,
12 Uyimfanayo, awunalusito.
13 Vuka ubukˈemphumalanga,
14 Lapho kunekukhanya khona.
15 Vuka utitsatse kusile,
16 Sikhatsi sesikhona sikulungele.
17 Pheka timbita takho tivutfwe,
18 Ingani boLokwati naLomfundvo balindzile.
19 Vuka utitsatse kusesekuhle,
20 Ungatisoli kusasa selishonile.
21 Vuka umndeni ngewakho,
22 Ummango ulindze wena.
23 Sive sibuke wena.
24 Ungehlulwa ngemahlahlandlela,
25 Ingani akushiyela incabhayi.
26 Vuka-ke ungatikhobosi.
3.1 Bunkondlo buni lobuvetwe tinhlavu letigcanyisiwe emgceni we-5 newe-6
kulenkondlo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
3.2 Bhala KUBILI lokubunkondlo lokutfolakala emgceni we-12. (2)
3.3 Luhlobo luni lwesifanamsindvo lolugcanyiswe nguletinhlavu letisemgceni we-16?
Usho ngani? (2)
3.4 Chaza simo semoya lesivela enkondlweni lengenhla. (2)
3.5 Phawula ngesifundvo sonkondlo lasetfulela tetsamelilwati ngalesifaniso.
ʹUkhutsale kuhle kwentfutfwane.ʹ (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
LIHAMBILE LICHAWE – ZP Masango
1 Lahamba lichawe,
2 Lahamba litsemba,
3 Lashiya konkhe kwasemhlabeni,
4 Labulibala bonkhe buhlungu
5 Bakulomhlaba lohlabako.
6 Lashiya inyama leligugu nganeno,
7 Kulapho ngabhekis' emehlo
8 Ami esibhakabhakeni,
9 Ngabona inkhanyeti
10 Ngasho ngatsi hamba chawe,
11 Lapho kunyatsele wena khona,
12 Kubonakele tingucuk' emuva.
13 Lapho kundlule wena khona,
14 Kunekuthula lokumangalisako.
15 Bonkhe bantfu basho njalo,
16 Batsi bawabonil' emangwev' akho
17 Logalele kwabonakalʹ esiveni semaLangeni,
18 Ngobe takho tikhalʹ atidzinwa,
19 Tigadle kwabonakal' imphumelelo.
20 Hamb' uye kulematfonga chawe
21 Uyewutfola tibusiso takho khona,
22 Imisebenti yakhʹ emuv' ibonakele.
23 Lal' uphumule chawe lami,
24 Uyibambe kwabonakala yakh' indzima,
25 Usakhile sive seMvelinchanti,
26 Sabumbana njengenyandza yetinkhuni,
27 Nyalo sesikufisel' inkhonto lenhle
28 Kulela live loye kulo labokhokho,
29 Lal' uphumule chawe lami!
4.1 Bhala iphethini yalenkondlo ubhekise kulemigca lelandzelako:
ʹLahamba litsemba,
Lashiya konkhe kwasemhlabeniʹ (2)
4.2 Bunkondlo buni lobuvetwe ngumugca we-7 newe-8? Sekela imphendvulo yakho.
(2)
4.3 Abekusiphi simo sonkondlo uma abhala lenkondlo? Usho ngani? (2)
4.4 Nguyiphi ingcikitsi leyetfulwa ngulenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
4.5 Umbhali usikhetse kahle yini lesinongo senkhulumo lesisemgceni we-26? Chaza.
(2)
[10]
NA
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Uphocelelekile kutsi uphendvule lombuto.
UMBUTO 5: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
NGIPH' INDLEBE – JJ Thwala
1 Mntfwana losakhula
2 Vani mine ngiyakuhlebela
3 Ngobe kuphuphuma lutsandvo
4 Ekhats' enhlitiyweni yami:
5 Cela kukhonjisw' indlela
6 Ngulabadzala kunawe ngeminyaka,
7 Nalabadzala kunawe ngengcondvo
8 Imphilo yasemhlaben' iyamangalisa
9 Ngekucwebetela buhle besikhashana
10 Lokugcama kutsats' emehlo,
11 Kants' abumi buyendlula
12 Bufana nemanti lageletako.
13 Mntfwana losakhula
14 Ngiph' indlebe ngiphe:
15 Yekela kuhlahlʹ emehlo
16 Uwahlahlel' etintfweni letikhobosisako,
17 Ticedz' inhlonipho nentfutfuko,
18 Ticedza buntfu nebuve.
19 Nobe tivunguvungu letivungutako
20 Ticondze kukwenta liphepha
21 Lona leliyinkhombamoya
22 Ngekuvumelana nemoya lovungutako,
23 Uz' ulwe nato ngekutimisela.
24 Mntfwana losakhula
25 Dvumis' uMvelinchanti
26 Nguye sisekelo semphilo,
27 Nguye lonemandl' ekwenta
28 Konkhe lokungaphasi kwemtfunti
29 Welilanga, Nguye logiya kugiyeke
30 Nobe labanye behluleka kugiya,
31 Nguy' umtfombo wemphilo
32 Logeleta njengemant' emfula,
33 Nguye Litiko Letemtsetfo,
34 Temphilo, Telwati neTebulungiswa;
35 Onkh' emandl' akuYe yedvwa.
[Emakhangala Likhasi 39–40]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
5.1 Letinhlavu leticindzetelwe endzimeni yekucala takha buphi bunkondlo? (1)
5.2 Bhala luhlobo lwebunkondlo lobuvetwa ngulomugca losekucaleni kwaleyo
naleyo ndzima. (1)
5.3 Caphuna umugca lonemphindza endzimeni ye-2. (1)
5.4 Bunkondlo buni lobakhiwa ngumugca we-17 newe-18 kulenkondlo lengenhla? (1)
5.5 Indzima ye-1 yalenkondlo lengenhla iveta umoya lonjani? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
5.6 Ucondzeni sonkondlo ngalemigca legcanyisiwe endzimeni ye-2? (2)
5.7 Lemigca lelandzelako ngabe ikhetseke kahle yini ekuchazeni uMvelinchanti?
Sekela imphendvulo yakho.
'Nguye Litiko Letemtsetfo,
Temphilo, Telwati neTebulungiswaʹ (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Kulesigaba kunemanoveli LAMATSATFU netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
loyifundze lonyaka uphendvule ngayo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo
noveli/temdzabu loyifundzile. Uma ukhetsa kuphendvula umbuto
loyindzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C
uphendvule imibuto lemifisha.
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Umbhali uvule tetsamelilwati emehlo ngebungoti bekutsi babe welikhaya asebentele
ekudzeni nemndeni wakhe. Bhala indzabambhalo wesekele lesitatimende ngetintfo
letenteka enovelini letitsintsa loku lokulandzelako:
Kuganwa kwaLushawulo ngalesikhatsi asebentela ekudzeni.
Kuhlupheka kwaLaMagagula ngalesikhatsi Lushawulo angekho ekhaya.
Kufika kwaTintfombi kaKhumalo lokubhidlite budlelwano bemndeni.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Fundza letheksthi letsetfwe enovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI A
ʹWota lapha Mtfombeni sitewukhuluma,ʹ kusho Lushawulo amdvonsela eceleni. ʹKunjani
siye endlini ngobe naku ungatsi lomoyana uyahlaba, kumntfwana nje awulungi nani.ʹ
ʹMusa kungiyabula wena Mfarisi ndzini, kodvwa ngabe unandzabani, nemntfwana wena.
Yena lona longamati nekutsi unemehlo lamangaki ukuhluphe ngani nje ngobe noma
angalala khona lapha ngaphandle nawe ungafika umgaluje ngetulu.ʹ 5
Lahlaba laphukela kuLushawulo lelo, watsi kantsi abembambile weva kutsi akamyekele
kodvwa wabuye wacabanga ingoti langahle ayente nakangafika kuTintfombi
asatfukutsele ngaloluhlobo. Wachubeka wamncenga waze wavuma kutsi baye endlini.
Tehla talandzelana kuLaMagagula. Buntsandzane bavuka bema ngetinyawo. Kwaphela 10
kumetsemba Lushawulo ngalelo langa.
ʹCha lutsandvo lwakho lukhulu-ke kulomfati wakho. Sewungaze udzele
nebantfwabakho.' Angete ayiphendvula leyo Lushawulo, avakale asatsi:
ʹAsambe phela uyobabingelela bangaze bacabange kutsi befike ebantfwini bambe.'
15
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
ʹUyabona sewukhohliwe kutsi mine ngagana wena nje kuphela. Angati-ke kutsi lomunye
ngabe uhlushwa yini ngami, mine kona ngihlushwe yini ngaye. Futsi nanyalo kutsi
ngitsatse umlilo ngilumeke lokwetindlu lose udvwale ngako. Lapho-ke ngingase ngibone
kutsi lomtsimba wakho ungawulalisaphi.ʹ
ʹAyibe yincane phela Mtfombeni nebakitsi. Ingani ngishito ngatsi lidlojwa libukile.ʹ 20
'Nanyalo ngiyakwesaba kufa kwababe, ngabe angikho kulendzawo yebugcili.ʹ Ukhuluma
nje uyasikhihla sililo. Lushawulo naye uyatibonela nje kutsi konakele, kungulapho
sekukudze kubuyela emuva.
Asukume LaMagagula aphose umntfwana emhlane ngobe abesamehlisile. Acakeke
Lushawulo kutsi sekwentenjani. Esabe nekubuta. Kuloko kuthula eve: 25
ʹKulungile-ke sengiyawubingelela lesitsandvwa sakho njengobe usho,ʹ asho ahlaba
umnyango.
ʹNgime …ʹ
ʹAngifuni mlonyana wakho wena,ʹ sekusho LaMagagula amjaka angakasho naloko
labefuna kukusho. Lushawulo abone ingoti lengahle yenteke nangase ahambe kancane. 30
Avele amlandzele umjako LaMagagula. Batsite bangena edladleni babe
sebakanyekanye. Bangena kwathula kwatsi dvu. Inhlitiyo yase ifuna kubhobosa
timbambo kuTintfombi ngenca yeluvalo lolwase lumphetse.
Lushawulo lwalumphetse. LaMagagula yena ubuke Tintfombi ungatsi utamsukela
amhlafune luhlata. Wadvonsa sikhuni etiko, kwatsi lapho kutsi akasiphelelisele 35
ebusweni kuTintfombi wabuye watekhuta asakhumbule emavi labamyala ngawo
mhlazana aphuma ekhaya kubo. Wonkhe umuntfu wasibona lesikhuni, kodvwa kwabete
lowaba nesibindzi sekwekhuta LaMagagula ngobe besasilwane lucobo.
ʹSanibonani bantfu beJozi,ʹ kubingelela LaMagagula ngalelibandzako naleligcwele lunya
nenzondo. 40
ʹYebo Magagula,ʹ kuvuma Tintfombi ngelivi lelichachatelako.
ʹNinjani-ke lena emaJozi enu ngasemphilweni?ʹ
ʹSikhona lokungasho lutfo singeva nine.ʹ
ʹTsine sinjengobe nisibona nje lapha kantfutfu.ʹ Atsatse emehlo abuke Lushawulo, abuke
labantfwana baTintfombi, kuvele kumkhanyele kutsi lomuntfu kudzala ahlala 45
naLushawulo ngobe labantfwana badzala bayalingana nalaba bakhe, nabashiyana
bangamane bashiyane ngetinyanga letimbalwa.
ʹLabantfwana bakabani-ke bona?ʹ
[Likhasi 45–46]
7.1 Bhala KUBILI lokushiwo nguLaMagagula endzimeni ye-2 yaletheksthi
lengenhla lokuveta umoya wekutfukutsela. (2)
7.2 Nguliphi lisu lelisetjentiswe ngumbhali kuveta umlingisi longuLushawulo
kuletheksthi lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
7.3 Ngutiphi taba letentiwa nguTintfombi kutsi Lushawulo atsandze yena
kunaLaMagagula? Bhala KUBILI. (2)
7.4 Luhlobo luni lwemlandzi lolutfolakala kuletheksthi? Sekela imphendvulo yakho.
(2)
7.5 Yini lokwenta letheksthi lengenhla kutsiwe isicakacaka? Chaza. (2)
7.6 Catsanisa imphilo yaLaMagagula kuletheksthi lengenhla nemiyalo yenina
ngalesikhatsi agana Lushawulo. (2)
7.7 Ucabanga kutsi kungevani kwaLushawulo naLaMagagula kwalungiseka yini
ekugcineni? Sekela imphendvulo yakho. (2)
7.8 Kube bewunguLaMagagula bewungatsatsa siphi sincumo ngekufika
kwaTintfombi nebantfwana? Chaza. (2)
7.9 Kufika kwaTintfombi nebantfwabakhe ekhaya kaKhumalo bekubiketelani?
Chaza. (2)
7.10 Uma Tintfombi angamangalelwa ebukhosini ngusiphi sigwebo lesingamfanela?
Sekela imphendvulo yakho. (2)
7.11 Yini lebewungayenta kuphephisa ummango kube Tintfombi
abengudzadzewenu? (2)
7.12 Imfanela ngayiphi indlela umlingisi longuTintfombi inkhulumo letsi, 'Umuntfu
lomuhle uvame kuba nesimilo lesibi'? Phawula ngemaphuzu LAMATSATFU. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Umbhali uvule tetsamelilwati emehlo ngalengcikitsi yemphumelelo kulenoveli. Bhala
indzabambhalo wesekele lesitatimende ngetintfo letenteka enovelini letitsintsa loku
lokulandzelako:
Mphikeleli ulwela imphumelelo.
Kuphumelela nobe kunebantfu labeme endleleni yakho.
Kufika kwemphumelelo yakhe.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto
lelandzelako.
ITHEKSTHI B
Tavulwa tikolo wabuya esikolweni Mphikeleli watewufundza. Likomidi lesikolo
aliphindzanga layiphatsa indzaba yaMphikeleli. Konkhe kwachubeka njengobe afuna
Mphikeleli. Wachuba kahle etifundvweni takhe. Kuletinye abephumelela ngemalengiso,
kantsi kuletinye bekuba licophelo lelisetulu. Bekwatiwa kutsi uma kungesuye Msiti
lobashaye bonkhe bafundzi enhloko, kuba nguMphikeleli. Bonkhe bebasho kutsi 5
baphumelela kahle ngobe bayatiniketa sikhatsi sekufundza.
Ikota yesibili yaphela aphelile onkhe emahlebeti netimvabetsi ngaMphikeleli, kepha
besekwatiwa simo nesimilo sakhe ngalokuphelele. Intfo beyibangela kutsi Mphikeleli
angabi ngumholi webafundzi bonkhe, kutsi kwakhetfwa baholi ngemnyaka lowengcile
angakefiki yena esikolweni. Kubambisana kwakhe nalabo labangebaholi bewungafunga 10
utsi naye ungulomunye umholi.
'Liphupho lami Msiti, kubona ummango uhlangana uba munye, uhloniphane,
ufundzisane, usitane futsi ubeketelelane,' kusho Mphikeleli.
'Ngaso sonkhe sikhatsi ucabangela ummango nesive jikelele yini indzaba?'
'Imphilo yemmango nesive kuta kucala kimi, ngako-ke konkhe lengikwentako 15
kucondzene nemmango nesive,' kusho Mphikeleli.
Kukhutsala kwaboMphikeleli naMsiti etifundvweni tabo kwatiwa sikolo sonkhe, loko
kwenta bafundzi labanyenti bafisa kufanana nabo ekutinikeleni emisebentini yesikolo.
'Ngutiphi tinhloso lewunato ngematfuba etemfundvo kulomnyaka lotako Msiti?'
'Umcondvo wami utsatsa uyabeka kuloko. Angikatsatsi sincumo lesiphelele, kepha 20
ngitimisele kuyewufundza tifundvo te B. Tech eVaal university of Technology. Ngifisa
kulandzela umkhakha wekuphatfwa kwebantfu ecophelweni lahulumende
wasekhaya.'
'Sitimisele kwenta tifundvo letifananako. Yinhloso yami kubona libalela kuwo wonkhe
ummango nesive jikelele.' 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
'Ufuna kulibona libalela, kantsi lisibekele yini Mphikeleli?'
'Sive asiwati emalungelo aso Msiti. Ngitimisele kufundzisa sive sonkhe ngemalungelo,
ngekutiphatsa nangemfundziso.'
'Ase uchaze kutsi tinhloso takho utawutenta tiphumelele njani.'
'Nginemasu lamanyenti lengifuna kuwasebentisa kutsi sive siphumelele. Lisu lekucala 30
lekucedza umcondvo wekwehlukana lewuletfwa kutsi tindzawo tibitwe ngemadolobha
nemalokishi. Uma ubita ligama linye lelingenhla, kufika kwehlukana ngekwelibala
nangekwemnotfo. Tindzawo atibitwe ngemiti emadolobha emasababhu noma tigceme.
Kufanele kuhlalwe ngekungakhetsi buve nelulwimi. Kumele kugcame kutsi iNingizimu
Afrika yakhelwe sive lesimushi wenkhosatana. Kumele kukhutsatwe bunye, 35
inhlalakahle, kusitana, kuhloniphana nekwatana.'
'Ungawucedza njani umbalandlati etintfweni letinyenti telive?'
'Lekumele kube semicondvweni yebantfu bonkhe kunye vo: kutsi sonkhe sinengati
lenembala munye. Simunye emehlweni aloseTulu ngako-ke kumele singakuvumeli
kwehlukana ngekwebuve nangekwembala.' 40
'Yini leyenta kutsi njalo ukhulume ngesive kunekutsi ukhulume ngawe?'
'Sive sibaluleke kakhulu emphilweni yami. NGITIMISELE KULWELA SIVE NGASO
SONKHE SIKHATSI. NGITIMISELE NGISHO NANGEKUNIKELA NGEMPHILO YAMI
NGENHLOSO YEKUTSI KUPHUMELELE SIVE.'
'Utimisele ngisho nangekufela labanye bantfu ngenhloso yekutsi baphumelele?' 45
'Liciniso lelingeke liguculwe lelo Msiti. Angifuni kubona sive sidla imbuya ngelutsi
ngikhona.'
[Emakhasi 27–29]
9.1 Ngutiphi tintfo LETIMBILI letikuletheksthi letibufakazi bekutsi lendzaba yenteka
kulesikhatsi salomuhla? (2)
9.2 Nguliphi lisu lekuveta balingisi lelisetjentiswe ngumbhali kuveta umlingisi
longuMsiti kulenoveli? Chaza. (2)
9.3 Ngutiphi taba letentiwa nguMatsiya kusita Mphikeleli kutsi abuyele esikolweni?
Bhala KUBILI. (2)
9.4 Luhlobo luni lwemlandzi lolutfolakala kuletheksthi? Sekela imphendvulo yakho.
(2)
9.5 Ngutiphi tintfo LETIMBILI letikuletheksthi letesekela imfundvo lokuyingcikitsi
yalenoveli? (2)
9.6 Catsanisa inkhulumo yaMphikeleli lecindzetelwe kuletheksthi nesiphetfo
salenoveli. (2)
9.7 Kutfola kwaMphikeleli litfuba lesibili lekubuyela esikolweni bekubiketelani
ngemphilo yakhe? Chaza. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
9.8 Ucabanga kutsi kungaboni ngeliso linye kwaMphikeleli naSikhulu Tsabetse
kwalungiseka yini ekugcineni? Chaza. (2)
9.9 Lenkhulumo lebhalwe ngetinhlavu letinkhulu isitsintsa ngayiphi indlela
sendlalelomuva saMphikeleli? Sekela imphendvulo yakho. (2)
9.10 Kuliciniso ngani kutsi kwehlukanisa bantfu ngetindzawo temadolobha
nemalokishi kukubandlulula? Sekela imphendvulo yakho. (2)
9.11 Kubaluleke ngani kutsi uwufundzele umsebenti lowentako? Bhekisa
imphendvulo yakho kuMphikeleli enovelini yonkhe. (2)
9.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU sekela lenkhulumo letsi, 'Kuphumelela loyo
losebenta ngekutikhandla.' Bhekisa imphendvulo yakho kuMphikeleli. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Umbhali uvule tetsamelilwati emehlo ngalengcikitsi yelutsandvo kulenoveli. Bhala
indzabambhalo wesekele lesitatimende ngaloku lokwenteka enovelini lokutsintsa loku
lokulandzelako:
Kuvuleka emehlo kwaloyo losalungele kukhetsa lamtsandzako.
Kungenelela kwemndeni etindzabeni telutsandvo.
Kungenelela kwebangani etindzabeni telutsandvo.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Fundza letheksthi letsetfwe enovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI C
Kulukhuni nekutfola umfundisi manje. Lona wendzawo utsi akamange ambone nakanye
Lomusa esontfweni. Mfundisi utsi uwati kahle kamhlophe wonkhe emakholwa akhe.
Mlungisi waya kuyocela umfundisi walelinye libandla. Naye waveta kutsi ufuna batali
balowo latawushada naye kucala. Kwabonakala kutsi kulukhuni kuLomusa kuletsa
batali. Ekugcineni umfundisi wahawukela yena Mlungisi. 5
Ngelusuku Iwemshado bekungatsi kushada inkhosi. Kugcwele kutsite nswi timoto
emabaleni.
Mlungisi kwangatsi uyaphupha, uma aloku acalata, uyababona bantfu labatiko. Abone
Sitsembile agone umntfwana. Atsembe kutsi Sitsembile angeke amise umshado. 'Kantsi
boLomusa babanjwe yini?' kubuta Mlungisi. Akabonakali phela makoti manje. Acabange 10
Nkhangala Mlungisi. Acalate futsi Mlungisi. 'Ngubani-ke lobabe lohamba atsetsa lapha
Madvodza?' 'Shengatsi ngubabe waLomusa impela loya.' 'Ngiyacala kumbona mine
Madvodza. Umuntfu lobekehla enyuka nemalobolo nguSicobolo,' abindze Madvodza.
Kubonakale kutsi kukhona lokungamenelisi kahle. 'Kodvwa yini lena lengiyentiwa
nguLomusa Madvodza?' Mlungisi uyabalisa ucala ulahla nelitsemba. 15
'Akuphume yinye imoti iyobuka lomuntfu Madvodza.'
'Yehlisa umoya ndvodza uyeta makoti,' kusho lomunye.
Mlungisi akasakhululekanga nakancane nyalo. Atsi uyacalata abone malume wakhe.
'Sekuncono.'
'Uyababona yini?' 20
'Cha, ngibona malume. Bengitsi ngeke ete lapha emshadweni wami.' Umfundisi watsi
abasale sebangena bakabomkhwenyane. Bavume. Bangena nje Mlungisi uyatihudvula.
Seloku ubuka emuva intfo lengapheli. Batsi bangenile nje acale umsebenti umfundisi.
Watsi afuna kwendlalela ngenkhulumo kusukume babe waLomusa, amemeta khona
esontfweni. 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
'Ngiyeva kutsi sesabulawa siphila. Lona lengihamba naye lapha ngunkhosikati
wami. Lomusa ngumntfwana wetfu sibili, hhayi wekufanekisa. Umuntfu lowati
umhelo ngumake wakhe lona,' asho amkhomba. 'Lesikwatiko ngaye kutsi washonelwa
ngumyeni wakhe futsi usafake inzilo. Siyati-ke kutsi kunelijaha lelatiwa ngaMacaleni
lekulindzeleke kutsi limshade. Umshado lona asiwati! Sitfolile kutsi umuti lalotjolelwa 30
kuwo bewucashiwe. Bangani bakhe bekutsiwa bantfu bemndeni labasuka ekhaya.
Ngubani lotsetse emalobolo amakoti?' Bantfu babuke lobabe lomemetako. Batsi
bayamthulisa atsetse aye embili. Alive lelivi lelibutako Mlungisi, eve afikelwa ngumjuluko
lomncane.
Utsite asalalele loko, waswela umgodzi wekubhaca Mlungisi. Umfundisi watsi libandla 35
alicale ingoma. Umfundisi wetfula inkhulumo yakhe watsi: 'Emhlabeni kwenteka lokuhle,
kwenteke nalokubi. Konkhe siye sikwemukele kutsi kuyintsandvo yeMdali.'
Embikwekuvala wanika lowetfula umbiko lobalulekile lotsi, 'Makoti longuLomusa,
Nkhangala, Sicobolo naMacaleni labasondzelene naye baboshwe entsatsakusa
bayobingelela mantji ngeMsombuluko ngemacala etidzakamiva, kuntjontja nekubulala.' 40
Lowo nalowomuntfu wakhululeka wabuyela ekhaya. Kudzela lowatiko kutsi imphilo
yaMlungisi yachubeka kanjani ngobe umonakalo lowase udalwe boLomusa nebangani
bakhe wente umtsetfo kutsi ubanike iminyaka lengetulu kulelishumi ngamunye
ngetidzakamiva betigcwele emakhabethe nemawodilobhu, kukhwabanisela titolo
nemahhovisi ahulumende nekutsengiswa kwetitfo tetotsamlilo. 45
[Emakhasi 109–111]
11.1 Ngutiphi tintfo LETIMBILI letikuletheksthi letibufakazi bekutsi lendzaba yenteka
kulesikhatsi salomuhla? (2)
11.2 Nguliphi lisu lelisetjentiswe ngumbhali kuletheksthi lengenhla kuveta kutsi
umfundisi lowacelwa kutsi ashadise Mlungisi ulikholwa? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
11.3 Ngutiphi taba letentiwa nguMadvodza kusita umngani wakhe kute angatitfoli
akulesimo lakuso kuletheksthi? Bhala KUBILI. (2)
11.4 Luhlobo luni lwemlandzi lolutfolakala kuletheksthi? Sekela imphendvulo yakho.
(2)
11.5 Yini lokwenta letheksthi lengenhla kutsiwe iluvutfondzaba? Chaza. (2)
11.6 Catsanisa inkhulumo yaMlungisi letsi, ʹLomusa ngumfati wekutekwaʹ naloku
lokwenteka kuletheksthi lengenhla. (2)
11.7 Bebubiketelani bulukhuni lahlangabetana nabo Mlungisi ekutfoleni umfundisi
latabashadisa naLomusa? Chaza. (2)
11.8 Ucabanga kutsi kungevani kwaMlungisi namalume wakhe kwalungiseka yini
esiphetfweni salenoveli? Sekela imphendvulo yakho. (2)
11.9 Chaza simo semoya locabanga kutsi Mlungisi waba kuso emuva
kwesimemetelo sekutsi Lomusa uboshiwe. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
11.10 Yini lobewungayenta ngaLomusa nebangani bakhe kuphephisa ummango?
Bhala KUBILI. (2)
11.11 Phawula ngalesigwebo lesanikwa boLomusa nebangani bakhe uma ubuka
emacala labawentile. (2)
11.12 Imfanela ngayiphi indlela umlingisi longuMlungisi inkhulumo letsi, 'Umuntfu
longalaleli uma ayalwa uvamise kutitfola asenkingeni'? Phawula ngemaphuzu
LAMATSATFU. (3)
[25]
NOBE
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemiselwe kufundvwa.
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Umbhali uvule tetsamelilwati emehlo ngalengcikitsi yebuntfu kulobuciko bemlomo. Bhala
indzabambhalo wesekele lesitatimende ngetintfo letenteka kulenganekwane letsi,
ʹHluphekileʹ, tibongo taMadiba kanye nalesaga lesitsi: 'Alikho licili lelatikhotsa emhlane.'
ulandzele letihlokwana:
Lokuvule tetsamelilwati emehlo ngalenganekwane yaHluphekile.
Lokuvule tetsamelilwati emehlo ngetibongo taMadiba.
Lokuvule tetsamelilwati emehlo ngalesaga lesitsi: 'Alikho licili lelatikhotsa
emhlane.' (Akekho umuntfu longahlakaniphela bonkhe bantfu, liyawufika lilanga
lelisilima naye atfolakale.)
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390.
MADIBA
1 Ngitibonile tincocodzi,
2 Tikwetfulel' ingadzibe
3 Bomongameli bemave' emhlaba,
4 Batsʹ uwucophil' umlandvo,
5 Ngekubuyis' i-Afrika lesentasi,
6 Ngemlom' etafuleni wancoba,
7 Wavimbel' ingati lebovu,
8 Tilishumi kuNkhwekhweti,
9 Emnyakeni wanga-1994
10 Waniketw' emandl' ekubusa,
11 Sengatsi ngiyakubonʹ ugiya,
12 Sengatsi ngiyakubon' umoyitela,
13 Hhayi ngekujabulel' umbuso
14 Inkhululeko kuphela kulabamphisholo
15 Inkhululeko kuphela kubadzeshi
16 Uyajabula wanga-1918,
17 Ngekuvela kwakho kubakaXhosa,
18 Washiya bukhosi eTranskei,
19 Wabashiya baThembu wafulatsela
20 Wats' ngingum-Afrika!
21 Wakhetsa kuyekulw' esilungwini
22 Ungamlibali Sabata,
23 Ngekukuyis' enyonini,
24 Udzimat' unatse naseFort Hare
25 Ngob' uyihl' asakhotsama.
26 Bewungasilo nakancane livaka,
27 Wagudvut' emaven' emhlaba
28 Ekhaya nangesheya kwetilwandle
29 Wababel' embili ngelitsemba.
(Likhasi 115–116] [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi letsetfwe enganekwaneni bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI D
MANDLAKHE
Inkhosi yesive beyinebantfwana labanyenti emakhosikatini ayo lamanyenti. Indlovukazi
yaba nemntfwana munye, lowatiwa ngekutsi nguMandlakhe. Mandlakhe bekufanele
atsatse sikhundla seyise lapho uyise asakhotseme. Kwenteka ngalelinye lilanga kwaba
khona butimba mbumbulu. Lobutimba babuhlelwe balungiswa ngemadvodzana
enkhosi. Kwaphunywa entsatsakusa kwacondvwa emadlelweni, ematsafeni, 5
etinkhalweni nasetintsabeni. Bebayotingela tindlovu. Inhloso yebantfwana benkhosi
bekukuphatsela uyise ematinyo endlovu. Baphuma netinja tabo. Baphetse butjoki, tikhali
nemahawu abo.
Kwafika kudzinwa, bahlala phasi badla kudla lebebakuphetse njengengcamu yabo.
Mandlakhe wayibona indlovu ihamba yodvwa. Watjela bomnakabo kutsi nayi indlovu. 10
Bacala balungiselela kuyibulala. Bayiciba yawa. Basondzela edvute kwayo baphetse
tikhali tabo. Yavuka indlovu yema ngetinyawo. Yatsi ayibacedze bantfwana benkhosi.
Babaleka bonkhe, kwasala Mandlakhe yedvwana. Wayigwaza yafa. Wakhipha ematinyo
ayo. Wawatsatsa wacondza lapho kunabomnakabo khona. Wafika wabakhandza
babase umlilo badla inyama yenyamatane. Betfuka nabambona afika nematinyo 15
endlovu. Badla bonkhe ndzawonye. Kwavunyelwana ngekutsi akuchutjekelwe embili.
Lokwavisa buhlungu kutsi lendlovu yabonwa nguMandlakhe, cedze yabulawa nguye.
Kubuyela kwabo emuva kutawufana nekutsi bona abakenti lutfo. Bawahamba onkhe
ematsafa. Batihamba tonkhe tintsaba. Ayikho indlovu labaphindze bahlangana nayo.
Tinhlitiyo tabo taba buhlungu kakhulu. Kudzinwa kwaba ngemandla kubo bonkhe. 20
Akekho lowafisa kutsi kuchutjekwe neluhambo. Bacabanga ngemhume lomkhulu
labayokwendlula kuwo, beva baphelelwa ngemandla. Babambisana ematinyo endlovu
bahamba bacondza ekhaya. Batse nabayofika emhumeni, babamba Mandlakhe
bamfaka ekhatsi emhumeni. Abatsandzanga kulalela kutsi ukhala utsini, kepha
bamphosa ekhatsi. Bavumelana kutsi akekho namunye lotawufike akhulume ekhaya 25
kutsi kwentekeni. Bavumelana kutsi batawutsi udliwe tingwenyama.
Batse nabangena ekhaya, babona inyoni lebeyiloku ibalandzela ikhuluma:
ʹMandlakhe bambulele,
Bambulele bomnakabo,
Mandlakhe umbulali wendlovu, 30
Mandlakhe ubangiswa bukhosi.ʹ
Kwaba lukhuni kutsi ngubani lotawucala lendzaba yaMandlakhe. Inkhosi yabuta
ngemuva kwekwetfula ematinyo endlovu kuyo. Yatsi: ʹNihlangene yini nendvuna yami
yemphi?ʹ
ʹYebo, sihlangene nayo babe.ʹ ʹNgiyitfume kutsi iyongilandzela sihlabatsi semhume lona 35
lenendlule kuwo ngitewelapha imphi yami.ʹ Yatsi beyisho kanjalo inkhosi, bacala
babukana bodvwa. Akekho lowayefuna kuwutsi vu, acoce ngaMandlakhe. Batihambela
bonkhe bantfwana benkhosi bacondza emalawini abo. Latsi libandla lisahlangene,
kwachamuka indvuna yemphi naMandlakhe.
40
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
13.1 Caphuna inkhulumonkholelo kuletheksthi lengenhla leveta kutsi inkhosi
ayelanywa. (2)
13.2 Bekuyini inhloso yekuphuma butimba mbumbulu? Chaza. (2)
13.3 Nguliphi lisu lelisetjentiswe ngumbhali kwetfula Mandlakhe? Usho ngani? (2)
13.4 Khokha sigameko lesikhomba bunganekwane kuletheksthi lengenhla. (2)
13.5 Etinhlotjeni tetinganekwane, lena lengenhla iluhlobo luni? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
13.6 Ucabanga kutsi yini leyabangela kutsi bantfwana benkhosi babukane bodvwa
emuva kwekutsi uyise abute ngendvuna yemphi? Sekela imphendvulo yakho. (2)
13.7 Ngemaphuzu LAMATSATFU phawula ngekubaluleka kwetinganekwane
emphilweni yebantfu. (3)
NA
Fundza letibongo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
TIBONGO TANGWANE III
1 Lulakane waDlamini!
2 Ngwane lonelulaka,
3 Ekhaya netsafeni,
4 Ematfuntinʹ etintsaba.
5 Mbetsʹ wetidzadzan' emasekweni,
6 Kwetfuk' emadvodza,
7 Bonina bangekho basematsafeni.
8 Ngwane ngimbonʹ abukʹ emuva,
9 Watsʹ ubukʹ emadvodza;
10 Wachubekelʹ embili.
11 Chibi lelisemhlonhlotseni,
12 Lelinganatfwa tinkhomo,
13 Linatfwa ngemadvodza.
14 Abukʹ emangce,
15 Ngekuphephelʹ ematjeni,
16 Atsʹ emadvodza kusetjeni
17 LaNgwane.
18 Eva lusi lwenyama,
19 Yetinkhomo netinyamatane.
20 Wakhumbula,
21 Ulilitela ngagogo wakhe
22 WaseNkayaneni,
23 Wagucelwa tindvuna
24 Wagucelwa ngemadvodza
25 Ngelitiko lelingenahlumela lendvodza.
26 Bayethe!
27 Ungangetintsaba!
28 Mlangeni!
[Likhasi 98]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
13.8 Lencenye legcanyisiwe etibongweni emgceni we-1 newe-3 iluhlobo luni
lwebunkondlo? Chaza. (2)
13.9 Luhlobo luni lwesifanamsindvo lesakhiwa nguletinhlavu letigcanyisiwe emgceni
we-7 kuletibongo letingenhla? Usho ngani? (2)
13.10 Lisetjentiswa uma kwente njani leligama lelisemgceni we-26 waletibongo
letingenhla? (2)
13.11 Bhala TIMBILI tibongo letinanatela titsi, ʹMlangeniʹ. (2)
13.12 Ngusiphi siphicaphicwano longasicamba lesinemphendvulo letsi, ʹlingceʹ? (2)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
SIGABA C: UMDLALO
Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze lonyaka
uphendvule ngawo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kulowo
mdlalo lowufundzile. Uma ukhetse kuphendvula umbuto
loyindzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule
imibuto lemifisha. Uma ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha enovelini,
uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto loyindzabambhalo.
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Ncobile, LaHleta naHleta bebadzinga kwecwayiswa kute bahlalisane kahle. Bhala
indzabambhalo leveta tigameko letibufakazi bekutsi bayatidzinga tecwayiso
letimayelana naloku lokulandzelako:
Kutiphatsa kahle uma ungumntfwana.
Kukhulisa kahle umntfwana.
Kungacabanisi bantfu.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Fundza letheksthi letsetfwe emdlalweni bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI E
(Sekuphele emalanga lamatsatfu Ncobile alele phasi ecansini angavuki, aloku
acabanga ngendzaba yaGedlembane. Kufika umnganakhe Ntfombilencane lobitwa
ngaNcane atemhlola ngobe nasesikolweni akabonakali.)
NCANE: Ncobile dzadze, ungaloku utibulalisa ngenhlitiyo ngaGedlembane, ngobe
kubuhlungu kimi kukubona ulele kulelicansi uphetfwe tinsizi telutsandvo 5
lolumatima lwekutsandza umuntfu. Wena konkhe loko sale ukwamukela
njengemanti nakemukelwa lugwadvule. Tinsizi letinjena aticali futsi atigcini
ngawe, onkhe lamalanga bantfu bayafa, kubebuhlungu etihlotjeni
nakubangani, kwendlule. Manyenti kabi emajaha lasatakutsandza akuteke
lapha ngaphandle, wena hlala etsembeni lemthandazo, ikhona iNkhosi 10
itakupha locondzene naye. (Ambambe sandla abuye amesule libunti)
(Ambuka) Ngiyeva futsi ngiyatibonga teluleko takho Ntfombilencane,
NCOBILE: kodvwa ngetamile kuyiyenga inhlitiyo yami kutsi ngikhohlwe
ngaGedlembane kepha akuvumi. Mngani bengimtsandza ngingatentisi
lomntfwanebantfu futsi naye angitsandza. Bengingati kutsi sifo 15
sekutsandza umuntfu emhlabeni ashone sibulalana kangaka, futsi
kaselapheki!
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
NCANE: (Amdzabukela) Ngiyakwati loko Ncobile.
NCOBILE: Lokubuye kungivise buhlungu kakhulu ngulendzaba yamalumekati, 20
namake nashevu. Nyalo sengiyinhlekisa lenkhulu kulesigodzi sakitsi batsi
ngendlela besitsandzana ngayo sengiyafana mbamba nemfelokati, ngite
ngibe nemahloni ekubhekana nemmango wonkhana. Linyenti letintfombi
litsi lapho lihlangana, ndzabamlonyeni kube ngimi, liyokha emanti nobe
liyotfota, ndzabamlonyeni ngimi, litungelete ematiko lavutsa kamnandzi 25
kusihlwa, ndzabamlonyeni ngimi. (Akhale)
NCANE: Ncobile ungakhali, uyawubona umhlaba ungaka siphila ngaphasi kwawo,
siphila ngebuhlungu nebumnandzi. Kunesikhatsi lapho kuba buhlungu
enhlitiyweni kube ungafunga kutsi umhlaba ufulatsele wena wedvwa kantsi
nibanyenti kabi. Ungababoni bantfu behla benyuka ucabange kutsi 30
abanatinkinga, tibaphetse dzadze kodvwa bangenakutjela muntfu ngobe
bangaluboni luncedvo lwakhe.
NCOBILE: Ngiyakuva lapho Ntfombilencane kepha mine … (Akhale)
NCANE: Labanye letibabambile tingetulu kwaleti letiphetse wena bate bacabanga
nekutibulala. Loku sikhuluma nje labanye bobabe seloku baphume 35
ekuseni lokwa bahamba batfungatsa lokungaphilisa imindeni yabo kodvwa
babuye babhacata, umsebenti kute.
NCOBILE: Ngiyakuva konkhe lokushoko dzadze, kodvwa kuncono kabi kwalawo
madvodza, mine ngobe ngingulomsikati sengatsi inhlupheko lena idalelwe
mine ngedvwa. (Abuye abambe esihlatsini) 40
NCANE: Uyaphosisa kakhulu lapho tsine ngobe kuyefana, linyenti lebafati nyalo
selikhetsa kulahla bantfwana etibini ngobe bantfwana bakhale njalo
bafuna kudla, kudla kute. Nome lowo unina lafuna kummunyisa,
umntfwana atimunyele emanti odvwa ebeleni lenina, kute lubisi ngobe
unina akadli. Mine ngitsi nangabe kukhona lokusolako, kuyekele 45
kwendlule sengatsi awukuboni.
NCOBILE: (Ambuka) Ngiyatibonga kakhulu futsi teluleko takho ntfombi yaketfu,
tingenta ngilwe nemphilo ngite ngincobe. Nyalo sekuyangikhanyela kutsi
lobuhlungu lobuviwa ngimi abuviwa ngimi kuphela kulomhlaba. Uyati
dzadze nangabe tinkinga tinguloku tiphitsitela engcondvweni yakho 50
tingagcine mbamba setikubutsisa emaphepha ugucuke lesikhulu sisebenti
saHulumende sibili lesi lesingakhokhelwa. Nasi sitfombe sakhe
langinike sona nangiyomhlola esitokisini watsi ngitawusala
ngitidvudvuta ngaso sengatsi bekeva engatini vele kutsi
sewuyangivalelisa kulomhlaba. 55
[Likhasi 19–22]
15.1 Bhala inkhulumo lesesingenisweni saletheksthi lekhombisa kutsi Ncane
ukholelwa kuMvelinchanti. (2)
15.2 Yaba liciniso yini lenkhulumo yaNcane letsi, ʹManyenti kabi emajaha
latakutsandza akuteke lapha ngaphandleʹ? Chaza. (2)
15.3 Yini lekuletheksthi lekhombisa kutsi kulendzawo akukahlaliswana kahle? Bhala
KUBILI. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
15.4 Ngukuphi lokutinkhomba tekutsi letheksthi lengenhla isetfulo salomdlalo?
Bhala KUBILI. (2)
15.5 Uma ufundza letheksthi nemdlalo wonkhe umbhali uvete Ncane anguluphi
luhlobo lwemdlali? Usho ngani? (2)
15.6 Abefanele yini Ncobile kuhlala emalanga angayi esikolweni alilele
Gedlembane? Chaza. (2)
15.7 Kube ngulesikhatsi salamuhla Gedlembane abetawenta njani kutsi Ncobile
ahlale amkhumbula kunekutsi amnike sitfombe sakhe? Nika KUBILI. (2)
15.8 Ufundzani kulesimo Ncobile labukene naso kuletheksthi lengenhla? (2)
15.9 Ucabanga kutsi umbhali umetse kahle yini Ncane libito uma ufundza
tinkhulumo takhe letikuletheksthi? Usho ngani? (2)
15.10 Chaza kutsi batali baNcobile basifake ngayiphi indlela sandla ekukhulelweni
kwakhe. (2)
15.11 Ngemaphuzu LAMABILI phawula kutsi umbhali uphumelele kanganani kuveta
kutsi, ʹLitsemba alilahlwa ngenca yekuvelelwa ngulokubi.ʹ Bhekisa
imphendvulo yakho kumdlali longuMphotfo. (2)
15.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU ungamsita njani umngani wakho lonetinkinga
letifana naleti labukene nato Ncobile kulomdlalo? (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Kubonakele kulomdlalo kutsi Mahubhulu, Sigogodvolo nenkhosi Somhlolo badzinga
kwecwayiswa ngaloko labakwenta emdlalweni kute kube nekuthula ebukhosini. Bhala
indzabambhalo ngetigameko letikulomdlalo letesekela kutsi bayatidzinga letecwayiso
letilandzelako:
Ubotiphatsa kahle uma unikwe sikhundla.
Ubokhona kutsatsa tincumo uma ungumholi.
Uboba nemgogodla ungahambi nemoya.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Fundza letheksthi leyincenye yemdlalo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI F
(Mahubhulu naSigogodvolo baselawini eLangeni.)
MAHUBHULU: Ngiyalitsandza laNdvungunya, kepha angihambisani nenchubo
yalo. Abebutselwani emabutfo lafana nalawa eMahubhulu,
Tichelechele, Balondolozi, Tigogodvolo neSishi uma angaphakwa
akhonjwe? Ngemabutfo ani lawa langahlaseli? 5
SIGOGODVOLO: Buta uphindze chawe lakitsi. Kwendlulwa kutsi kungabikho lutfo
lolubutfwako. Emadvodza aphendvuke bafati.
MAHUBHULU: Sinetikhali kodvwa atisebenti. Angiyemukeli lenchubo!
Angiyemukeli lamuhla, kusasa nanini!
SIGOGODVOLO: (Ahlabela) 10
Bhuza ulibulele,
Tikhali lebeticijile
Utitfuntfubetile.
MAHUBHULU: (Ahlabela)
Somhlolo uwentil' umhlolo! 15
Kucocisana nesitsa- umhlolo!
Kungayiphaki- umhlolo!
SIGOGODVOLO: Kuyo yonkhe imihlangano lesiba nayo neNgwenyama sitjelwa
emavi lalandzelako. Akukhulunyiswane kungabikhona butsa.
Lokonakele ngemlomo netento, akulungiswe ngemlomo. 20
Akulinywe kufuywe!
MAHUBHULU: Umuntfu simbita ngelichawe ngobe alwe imphi. Lamuhla asinalo
lichawe kulaNdvungunya ngenca yaSomhlolo.
SIGOGODVOLO: Emajaha lekumele ngabe ayaphuma ayewuhlasela, aphume
imikhaba ingaka! Aphilela kudla kunekutsi adlele kuphila. 25
(Bahleke)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 29 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
MAHUBHULU: Emajaha aphume imikhaba sengatsi banumzane labafuyile,
labanemasimu nesitsembu. Maye iyetfusa lentfo leyentekako kuleli
laNdvungunya!
SIGOGODVOLO: Singayibonisa njani iNgwenyama kutsi aseneliswa yindlela 30
lesiphetfwe ngayo lapha?
MAHUBHULU: Kumele ibekhona indlela lesitawusibonisa ngayo. Sifana
nemankhonyane esisingeni. Loku lokwentekako lapha asikutsandzi.
Sengatsi bantfu labanyenti bayayitsakasela lenchubo. Lenchubo
SIGOGODVOLO: lena itawukwenta sedzelelwe nguletinye tive. Emabutfo aSomhlolo 35
angangeboya benkhomo, kodvwa awaphumi ayewuhlasela.
Njengobe sihlangene lapha ngitawufuna sivumelane ngentfo yinye.
MAHUBHULU: Siyahamba siyewucocisana neNgwenyama ngaloku lokwenta
imimoya yetfu ihlale iphatseke kabi nome siyawuketula lombuso.
(Achucha) Hhey...i loku lokukhulumako nyalo kuyangetfusa mine. 40
SIGOGODVOLO: Kuyewucocisana neNgwenyama kuhle njengobe ihlale isimema
kutsi sitewubonisana nayo. Indzaba yekuketulwa kwembuso
ingishayisa luvalo. Uma kwenteka imitamo yetfu ingaphumeleli
kutawube kusho kutsi sicalekise imindeni netitukulwane tetfu.
Maye uneluvalo entsanyeni njengesicoco Sigogodvolo! 45
MAHUBHULU: Kufanele ngobe wetsiwa ngaso sigogodvolo. Wetfuswa yintfo
lencane lebesingayenta kuthuleke dvu. Emagama etfu atawuba
semilandvweni yetihlabani. Sitawukwakha umbuso wemachawe
emphi, hhayi kutibita ngelichawe ngobe wetsembe
umlomo nengcondvo. 50
Ngibuye ngikuvumele chawe lakitsi. Kuyawuze kubenini sigoce
SIGOGODVOLO: tandla singenti lutfo simo sibe sivuma kutsi kubekhona
lesikwentako? Hhayi, lentfo ayibukwe ngalamanye emehlo.
Khuluma kuvakale ungangundzati. Senta kuphi kunye kuloku
MAHUBHULU: lengikubekile? 55
Siyawucocisana neNgwenyama. Kutawuba kuhle sihlale nayo phasi
SIGOGODVOLO: sobabili sivete ingonyuluka yendzaba.
Uma sehluleka kutawufuneka senteni?
MAHUBHULU: Kutawufuneka sicabange lelinye lisu lesitawulibona liyimphumelelo
SIGOGODVOLO: kitsi. Lekuketulwa kwembuso angihambisani nalo. INgwenyama 60
Somhlolo yasenta tindvuna ngobe isetsemba. Kulwa nemuntfu
longalwi nawe akusikuhle. Kutibitela emakhombo.
Kumele ulususe luvalo Sigogodvolo. Uma iNgwenyama
MAHUBHULU: ingavumelani natsi, itawube itigwaze ngewayo.
Utsini ngalelibhubesi lelinguZwide lekukhulunywa ngalo 65
SIGOGODVOLO: kulamalanga kutsi libulala lingakhetsi emadvodzeni. Utsi
sitawulunga kulo emajaha akitsi akhuluphele ahluleka ngisho
kungena emnyango?
Kungabanjani uma singahlangana namunye kulaba labalandzelako:
MAHUBHULU: Bhocwane, Nkhasa, Mabhoko nome Mabhula siwuketule lombuso? 70
[Likhasi 11–13]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 30 DBE/Lweti 2024
NSC Confidential
17.1 Bhala inkhulumo lesendzimeni yekucala leveta kutsi Mahubhulu akaphatseki
kahle. (2)
17.2 Ngukuphi LOKUBILI kuletheksthi lengenhla lokuveta kutsi lomdlalo wenteka
endzaweni yasemakhaya? (2)
17.3 Uma ufundza letheksthi lengenhla ngubani loyimbangi yenkhosi Somhlolo?
Usho ngani? (2)
17.4 Ngukuphi lokutinkhomba tekutsi letheksthi lengenhla isetfulo salomdlalo?
Bhala KUBILI. (2)
17.5 Lenkhulumo legcanyisiwe iveta inkhosi Somhlolo ingumdlali lonjani? Chaza. (2)
17.6 Bekufanele yini kutsi Mahubhulu naSigogodvolo bagceke indlela inkhosi lebusa
ngayo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
17.7 Ucabanga kutsi ngutiphi tincumo LETIMBILI letingatsatfwa yinkhosi uma
ingahle ive letingcoco taSigogodvolo naMahubhulu? (2)
17.8 Ufundzani ngesento saSigogodvolo sekuntjintja umcondvo wakhe ahambisane
nato tonkhe tindvuna letesekela inkhosi? (2)
17.9 Inkhosi isifake njani sandla ekuletseni kuthula kulelive laNdvungunya? Nika
KUBILI. (2)
17.10 Lenkhulumo yaSigogodvolo letsi, ʹHhey ... i loku lokukhulumako nyalo
kuyangetfusa mine,ʹ ibiketelani ngalobungani babo? (2)
17.11 Letheksthi lengenhla ihambisana njani nengcikitsi yemdlalo wonkhe? Chaza. (2)
17.12 Phawula ngemaphuzu LAMATSATFU kutsi ungamsita njani umngani wakho
lowenta njengaMahubhulu kulomdlalo. (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Memo

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Question Paper
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum