Skip to content
Memorandum

Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo (Siswati)

Grade 12 Siswati Hl Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2024 (Siswati), 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Subject: Siswati HlGrade 1220248 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) INKHWEKHWETI/INHLABA 2024 TICONDZISO TEKUMAKA EMAMAKI: 70 Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-8. Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024 SC/NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA A: SIVISISO Ticondziso tekumaka sivisiso: • Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa. Akuvele kutsi liphutsa liboniwe. • Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile. • Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele. • Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LICINISO/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LICINISO/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. • Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe. • Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala. • Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024 SC/NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 A/Kutsandzana kakhulu. (1) 1.1.2 Sikhungo lesingumtfolamphilo/Esibhedlela. (1) 1.1.3 Lucwaningo lwengati lubaluleke ngekutsi kusheshe kubonakale kutsi sigulane siphetfwe yini bese, silashwa ngendlela lefanele. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1) 1.1.4 Belitawumsita ngekutsi atfole lusito etibhedlela tangasese letibitako/ Angakhokhi imali/ Atfole kunakekelwa lokukahle. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1) 1.1.5 Temave wacedzela tifundvo takhe ngasese ngobe entela kutsi atewukhona kunakekela Bukhosi losabanjwe kugula/ Bekatawukhona kuchuba libhizinisi labatiphilisa ngalo abe afundza/Bekangenayo imali leyanele yekukhokhela tindleko tesikolo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili (2) kwaloku.) 1.1.6 Kungabi nebahlengikati labenele etibhedlela/Letinye tigulane tiyahlupha tifuna kunakwe tona/Labanye bahlengikati abanalutsandvo lwalomsebenti/Kweswelakala kwemitsi etikhungweni tahulumende. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) 1.1.7 Lenkhulumo ichaza kutsi abebonga kakhulu ehluleka nekubindza ngalesento lamentele sona. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.8 Imibono itawehluka. Labatawutsi batsatsa sincumo lesihle batawesekela ngekutsi: Kwabasita ngetindleko tekubhadala sibhedlela nendzawo yekuhlala/Bakhona kucala libhizinisi lelisha/Sincumo lesihle ngobe bekute umuntfu latawusala nalelibhizinisi. Labatawutsi bekusincumo lesibi batawesekela ngemibono yabo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku) (2) 1.1.9 Kuveta kutsi lesibhedlela asinato tinsita letanele nabodokotela lababochwepheshe labaceceshelwe kwelapha tifo letitsite. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.10 Bantfu bangelulekwa ngekutsi bente luhlolo lwemphilo yabo kanye ngemnyaka emitfolamphilo, bangatfoli sifo sesidlondlobele singaselapheki. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024 SC/NSC – Ticondziso tekumaka 1.1.11 Labavumako batawesekela ngekutsi: Bukhosi unesibindzi ngobe wemukela kahle imibiko yabodokotela wenta njengobe ayaliwe, ngaphandle kwekutivela buhlungu/ Wacala inhlangano lengenti inzuzo yekusita labanalesifo lanaso/ Watsi angumbati wakhona kusoma intfombi lefundzela ticu letisetulu, wakhona kuhlala nayo imphilo yakhe yonkhe seyingumfati wakhe. Labaphikisako batawesekela ngemibono yabo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) 1.1.12 Tifundvo tingafaka ekhatsi leti: Kungavumeli timo tikuvimbele kutsi ufundze sikolo ube neticu takho/ kungalilahli litsemba emphilweni/Kubalulekile kusebentisa ingcondvo yakho uvete emakhono lewutawukhona kutiphilisa ngawo/Kufundza kuba nesibindzi nekulandzela inhlitiyo kuloko lokutsandzako. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Emapuleti/Emagedlela/ Tindishi/ Titja/Titfombe. (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.2 Bungoti bekwebelwa/Simo selitulu lesifaka ekhatsi imvula nelilanga kulimata lomkhicito/Kungcola kwalomkhicito lokubangwa lutfuli nalokunye./ Kucubuka kwemlilo ngaphandle, ushise lomkhicito. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.3 Ivula ematfuba emsebenti/Bantfu batfola ematfuba ekukhangisa imikhicito yabo/Ingaheha tivakashi letichamuka kulamanye emave/Kunciphisa kungcola emmangweni ngobe leminye yalemikhicito yakhiwe ngemaplastiki lalahliwe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 1.2.4 Sigulane lesikufreyimi ye-3 sibonakala sisendzaweni lehlobile/ Sibukeka sijabulile. (Kunye kwaloku). (2) 1.2.5 Lesigulane lesikutheksthi A besigula kakhulu kantsi lesigulane lesisefreyimini ye-3 sibukeka singaguli kakhulu futsi singakhona kutentela tintfo. Lelesinye sigulane lesikutheksthi A siyasitwa kantsi lesikutheksthi B asisitwa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.2.6 Endzimeni yesikhombisa kutheksthi A kukhulunywa ngekwentiwa kwetikhwama bese theksthi B ifreyimi ye-2 kubonakala tikhwama letitsengiswako/Kuwo omabili lamatheksthi lemikhicito itsengiswa etimakethe/Kuwo omabili lamatheksthi lemikhicito yimisebenti yetandla.(Kunye kwaloku.) (2) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024 SC/NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi. Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako: • Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10. • Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langiwo: nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langiwo: nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langiwo: nika 3 emamaki. • Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 4–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi. o 2–3 ticashunwa umhlolwa akanikwe 2 emamaki elulwimi. o 0–1 ticashunwa umhlolwa akanikwe 3 emamaki elulwimi. CAPHELA: • Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwelinani lelimisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024 SC/NSC – Ticondziso tekumaka UMONGO WESIFINYETO EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa etintfo lekumele bantfu bangatenti kute kuvikelwe imvelo.) Bantfu abavikele imvelo ngekungasebentisi liplasitiki kodvwa basebentise sikhwama lesentiwe ngeliphepha. Uma kujatjuliwe ngesikhatsi sekujuba umnyaka akuvikelwe tilwane ngekungadubuli emakhilikhethi. Tibi atingaphoswa emfuleni naselwandle ngobe konkhe lokuphilako kudzinga emanti lahlobile. I-oyili iyingoti lenkhulu, ayingacitfwa elwandle ngobe tilwane tiyafa. Bantfu abayekele kujuba tihlahla ngoba nabo bayawudzinga umoya lohlobile. Imvelo ingavikeleka uma bantfu bangahambi ngetimoto tabo kepha basebentise titfutsi temmango uma baya etindzaweni letifanako. Akuvikelwe imvelo ngekutsi bantfu bangalahli emabhodlela, emaplasitiki, tikotela netinsimbi. [70 emagama.] Sicashunwa Emagama emhlolwa 1 'Uma bantfu bayewutsenga esitolo 1 Bantfu abavikele imvelo abangasebentisi tikhwama letentiwe ngekungasebentisi liplasitiki kodvwa ngemaplastiki kepha abasebentise letentiwe basebentise sikhwama lesentiwe ngemaphepha.' ngeliphepha. 2 'Bantfu abangashisi emakhilikhethi uma 2 Uma kujatjuliwe ngesikhatsi sekujuba kujutjwa umnyaka.' umnyaka akuvikelwe tilwane ngekungadubuli emakhilikhethi. 3 'Kubalulekile kutsi kungalahlwa tibi emifuleni 3 Tibi atingaphoswa emfuleni naselwandle ngobe yonkhe imvelo idzinga naselwandle ngobe konkhe lokuphilako emanti lahlobile.' kudzinga emanti lahlobile. 4 'Lokunye lokubalulekile kungacitsi i-oyili 4 I-oyili iyingoti lenkhulu, ayingacitfwa elwandle ngobe kubulala tilwane.' elwandle ngobe tilwane tiyafa. 5 'Akungajutjwa tihlahla kute titewukhona 5 Bantfu abayekele kujuba tihlahla ngoba kukhicita umoya lohlantekile lodzingwa nabo bayawudzinga umoya lohlobile. bantfu netilwane.' 6 'Uma bantfu baya endzaweni yinye 6 Imvelo ingavikeleka uma bantfu abangasebentisi timoto letehlukene kepha bangahambi ngetimoto tabo kepha bangasebentisa yinye nabaya ndzawonye basebentise titfutsi temmango uma nobe titfutsi temmango.' baya etindzaweni letifanako. 7 'Tintfo letingasebentiseka kabusha 7 Akuvikelwe imvelo ngekutsi bantfu njengemabhodlela tikotela emaplastiki bangalahli emabhodlela, emaplasitiki, netinsimbi atingalahlwa.' tikotela netinsimbi. SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024 SC/NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI Ticondziso tekumaka SIGABA C. • Sipelingi/Lupelomagama: o Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama kunemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama. o Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako. o Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele. • Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3 3.1 Kukhokhwa emagama kulesicubulo: 'Cosha likati etiko …'/ ‘...uhamba netinsita takhona mahhala.’ ( Kunye kwaloku.) (1) 3.2 Indlela yekusebentisa ifeyisibhuku/Ithwitha/ Likheli laseposini/ Inombolo yefeksi/Likheli lendzawo labatfolakala kuyo/WhatsApp/ Tik Tok. (Naleminye imibono leyenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) 3.3 D/Inkhulumo letsatsa luhlangotsi. (1) 3.4 Iyahhunga ngobe kutsiwa locedze kuceceshwa uphuma netinsita takhona mahhala. (1) 3.5 Kwehlukahlukana kwemiculo labayidlalako (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 3.6 Sizatfu kungaba kutsi kubita kakhulu kufundza kulesikolo, bantfu angeke bakhone kukhokhela letindleko/Kungenteka kutsi bafuna utifikele matfupha batewukhona kukuchazela kabanti/Bashito kutsi bangashayelwa uma ufuna kwati ngetindleko. (Kunye kwaloku.) (2) 3.7 Kwakhiwa umusho loveta mcondvophika weligama 'emagagu' emshweni lotakhele wona. Sib: Bafundzi bakulesikolo bangemabhimbi/emadliwa/emachuma. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 4 4.1 A/Libitongco. (1) 4.2 Usho lolonetinwele letimnyama khwishi? (1) 4.3 Tandla talobabe tisesifubeni/Lomake ugoce tandla utibambile/Uhlahle emehlo/Uvule umlomo/ukhamisile. (Kubili kwaloku.) (2) 4.4 Babhala umusho lokhomba emandla ekuphatsa: 'Kulesami sikolo angeke sifuye tigebengu ngobe lenkhulumo ingakhulunywa ngumuntfu lophetse. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 4.5 Lekhathuni ayivuni bulili ngobe kuvetwe lomdvuna nalomsikati. (2) 4.6 Lenkhulumo letsi, 'Vele bantfwana labadla kusale ngibo labantjontja tibhamu bete nato etikolweni.' Itsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva yabo ngobe akusibo bonkhe bantfwana labadla kusale labenta njalo bakhona labatiphatsa kahle kuleyo mindeni. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [10] UMBUTO 5 5.1 Kujabula bosotimali labakhona kutitsengela kulamaloli latsengisa emanti. (1) 5.2 Umcondvo webukhulu/ wekukhulisa. (1) 5.3 Kwakhiwa umusho ngaleligama 'libhala' lonenshokutsi leyehlukile kunalena lekutheksthi. Sib: Libhala lakaZitha lihlala ligcwele emantfombatana lamancane anatsa tjwala. (2) 5.4 Kuleliviki lelitako Mfanufikile utawuphatsa inkapani lenkhulu lesebenta ngekudvonsa emanti. (2) 5.5 Kwakhiwa umusho ngeligama lelisibaluli 'lemnandzi.' Sib: Sidle inyama lemnandzi emtsimbeni waLomini. (2) 5.6 Kusetjentiswa sisho 'kuvele lemhlatsi' emshweni labatakhele wona kuveta inchazelo yaso: Sib. Uhleke kwavela lemhlatsi ngalesikhatsi atfola imiphumela yakhe yamatekuletjeni. (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Study this subject

Revise the topics in this paper, then practise them question by question.

More papers and memos for this grade and subject.

More from Grade 12 Siswati Hl

View all
Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo (Siswati) | Hlayiso