SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
INKHWEKHWETI/INHLABA 2024
TICONDZISO TEKUMAKA
EMAMAKI: 70
Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-8.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentMemorandum 











View all





Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo (Siswati)
Grade 12 Siswati Hl Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2024 (Siswati), 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · siswati. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Siswati Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2024
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 8
- File size
- 292.4 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 8
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA A: SIVISISO
Ticondziso tekumaka sivisiso:
• Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
lemidze ngobe injongongco kuvisisa. Akuvele kutsi liphutsa liboniwe.
• Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
• Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
• Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LICINISO/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LICINISO/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
• Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
• Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
• Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
imphendvulo ngalokugcwele.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 1
1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A
1.1.1 A/Kutsandzana kakhulu. (1)
1.1.2 Sikhungo lesingumtfolamphilo/Esibhedlela. (1)
1.1.3 Lucwaningo lwengati lubaluleke ngekutsi kusheshe kubonakale
kutsi sigulane siphetfwe yini bese, silashwa ngendlela lefanele.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1)
1.1.4 Belitawumsita ngekutsi atfole lusito etibhedlela tangasese
letibitako/ Angakhokhi imali/ Atfole kunakekelwa lokukahle.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1)
1.1.5 Temave wacedzela tifundvo takhe ngasese ngobe entela kutsi
atewukhona kunakekela Bukhosi losabanjwe kugula/
Bekatawukhona kuchuba libhizinisi labatiphilisa ngalo abe
afundza/Bekangenayo imali leyanele yekukhokhela tindleko
tesikolo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili (2)
kwaloku.)
1.1.6 Kungabi nebahlengikati labenele etibhedlela/Letinye tigulane
tiyahlupha tifuna kunakwe tona/Labanye bahlengikati
abanalutsandvo lwalomsebenti/Kweswelakala kwemitsi
etikhungweni tahulumende.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
1.1.7 Lenkhulumo ichaza kutsi abebonga kakhulu ehluleka nekubindza
ngalesento lamentele sona.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.8 Imibono itawehluka. Labatawutsi batsatsa sincumo lesihle
batawesekela ngekutsi:
Kwabasita ngetindleko tekubhadala sibhedlela nendzawo
yekuhlala/Bakhona kucala libhizinisi lelisha/Sincumo lesihle ngobe
bekute umuntfu latawusala nalelibhizinisi.
Labatawutsi bekusincumo lesibi batawesekela ngemibono yabo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku) (2)
1.1.9 Kuveta kutsi lesibhedlela asinato tinsita letanele nabodokotela
lababochwepheshe labaceceshelwe kwelapha tifo letitsite.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.10 Bantfu bangelulekwa ngekutsi bente luhlolo lwemphilo yabo kanye
ngemnyaka emitfolamphilo, bangatfoli sifo sesidlondlobele
singaselapheki. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
1.1.11 Labavumako batawesekela ngekutsi:
Bukhosi unesibindzi ngobe wemukela kahle imibiko yabodokotela
wenta njengobe ayaliwe, ngaphandle kwekutivela buhlungu/
Wacala inhlangano lengenti inzuzo yekusita labanalesifo lanaso/
Watsi angumbati wakhona kusoma intfombi lefundzela ticu
letisetulu, wakhona kuhlala nayo imphilo yakhe yonkhe
seyingumfati wakhe.
Labaphikisako batawesekela ngemibono yabo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
1.1.12 Tifundvo tingafaka ekhatsi leti:
Kungavumeli timo tikuvimbele kutsi ufundze sikolo ube neticu
takho/ kungalilahli litsemba emphilweni/Kubalulekile kusebentisa
ingcondvo yakho uvete emakhono lewutawukhona kutiphilisa
ngawo/Kufundza kuba nesibindzi nekulandzela inhlitiyo kuloko
lokutsandzako.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2)
1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B
1.2.1 Emapuleti/Emagedlela/ Tindishi/ Titja/Titfombe. (Kunye kwaloku.) (1)
1.2.2 Bungoti bekwebelwa/Simo selitulu lesifaka ekhatsi imvula nelilanga
kulimata lomkhicito/Kungcola kwalomkhicito lokubangwa lutfuli
nalokunye./ Kucubuka kwemlilo ngaphandle, ushise
lomkhicito. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
(Kunye kwaloku.) (1)
1.2.3 Ivula ematfuba emsebenti/Bantfu batfola ematfuba ekukhangisa
imikhicito yabo/Ingaheha tivakashi letichamuka kulamanye
emave/Kunciphisa kungcola emmangweni ngobe leminye
yalemikhicito yakhiwe ngemaplastiki lalahliwe.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2)
1.2.4 Sigulane lesikufreyimi ye-3 sibonakala sisendzaweni lehlobile/
Sibukeka sijabulile. (Kunye kwaloku). (2)
1.2.5 Lesigulane lesikutheksthi A besigula kakhulu kantsi lesigulane
lesisefreyimini ye-3 sibukeka singaguli kakhulu futsi singakhona
kutentela tintfo.
Lelesinye sigulane lesikutheksthi A siyasitwa kantsi
lesikutheksthi B asisitwa. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
1.2.6 Endzimeni yesikhombisa kutheksthi A kukhulunywa ngekwentiwa
kwetikhwama bese theksthi B ifreyimi ye-2 kubonakala tikhwama
letitsengiswako/Kuwo omabili lamatheksthi lemikhicito
itsengiswa etimakethe/Kuwo omabili lamatheksthi lemikhicito
yimisebenti yetandla.(Kunye kwaloku.) (2)
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi.
Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:
• Kwabiwa kwemamaki:
o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7),
(1 limaki labelwa liphuzu ngalinye).
o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
o Samba semamaki: 10.
• Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
emagama akhe:
o 1–3 emaphuzu langiwo: nika 1 limaki.
o 4–5 emaphuzu langiwo: nika 2 emamaki.
o 6–7 emaphuzu langiwo: nika 3 emamaki.
• Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
kunjalo etheksthini:
o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
o 4–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.
o 2–3 ticashunwa umhlolwa akanikwe 2 emamaki elulwimi.
o 0–1 ticashunwa umhlolwa akanikwe 3 emamaki elulwimi.
CAPHELA:
• Sibalo semagama:
o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
esifinyetweni.
o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
lasetjentisiwe.
o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwelinani lelimisiwe, uyekele
incenye lesele yesifinyeto.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMONGO WESIFINYETO
EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI
LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa etintfo lekumele
bantfu bangatenti kute kuvikelwe imvelo.)
Bantfu abavikele imvelo ngekungasebentisi liplasitiki kodvwa basebentise sikhwama
lesentiwe ngeliphepha. Uma kujatjuliwe ngesikhatsi sekujuba umnyaka akuvikelwe
tilwane ngekungadubuli emakhilikhethi. Tibi atingaphoswa emfuleni naselwandle
ngobe konkhe lokuphilako kudzinga emanti lahlobile. I-oyili iyingoti lenkhulu,
ayingacitfwa elwandle ngobe tilwane tiyafa.
Bantfu abayekele kujuba tihlahla ngoba nabo bayawudzinga umoya lohlobile. Imvelo
ingavikeleka uma bantfu bangahambi ngetimoto tabo kepha basebentise titfutsi
temmango uma baya etindzaweni letifanako. Akuvikelwe imvelo ngekutsi bantfu
bangalahli emabhodlela, emaplasitiki, tikotela netinsimbi.
[70 emagama.]
Sicashunwa Emagama emhlolwa
1 'Uma bantfu bayewutsenga esitolo 1 Bantfu abavikele imvelo
abangasebentisi tikhwama letentiwe ngekungasebentisi liplasitiki kodvwa
ngemaplastiki kepha abasebentise letentiwe basebentise sikhwama lesentiwe
ngemaphepha.' ngeliphepha.
2 'Bantfu abangashisi emakhilikhethi uma 2 Uma kujatjuliwe ngesikhatsi sekujuba
kujutjwa umnyaka.' umnyaka akuvikelwe tilwane
ngekungadubuli emakhilikhethi.
3 'Kubalulekile kutsi kungalahlwa tibi emifuleni 3 Tibi atingaphoswa emfuleni
naselwandle ngobe yonkhe imvelo idzinga naselwandle ngobe konkhe lokuphilako
emanti lahlobile.' kudzinga emanti lahlobile.
4 'Lokunye lokubalulekile kungacitsi i-oyili 4 I-oyili iyingoti lenkhulu, ayingacitfwa
elwandle ngobe kubulala tilwane.' elwandle ngobe tilwane tiyafa.
5 'Akungajutjwa tihlahla kute titewukhona 5 Bantfu abayekele kujuba tihlahla ngoba
kukhicita umoya lohlantekile lodzingwa nabo bayawudzinga umoya lohlobile.
bantfu netilwane.'
6 'Uma bantfu baya endzaweni yinye 6 Imvelo ingavikeleka uma bantfu
abangasebentisi timoto letehlukene kepha bangahambi ngetimoto tabo kepha
bangasebentisa yinye nabaya ndzawonye basebentise titfutsi temmango uma
nobe titfutsi temmango.' baya etindzaweni letifanako.
7 'Tintfo letingasebentiseka kabusha 7 Akuvikelwe imvelo ngekutsi bantfu
njengemabhodlela tikotela emaplastiki bangalahli emabhodlela, emaplasitiki,
netinsimbi atingalahlwa.' tikotela netinsimbi.
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
Ticondziso tekumaka SIGABA C.
• Sipelingi/Lupelomagama:
o Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama kunemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi
lintjintja inshokutsi yalelo gama.
o Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
o Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
• Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3
3.1 Kukhokhwa emagama kulesicubulo: 'Cosha likati etiko …'/ ‘...uhamba
netinsita takhona mahhala.’ ( Kunye kwaloku.) (1)
3.2 Indlela yekusebentisa ifeyisibhuku/Ithwitha/ Likheli laseposini/ Inombolo
yefeksi/Likheli lendzawo labatfolakala kuyo/WhatsApp/ Tik Tok.
(Naleminye imibono leyenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1)
3.3 D/Inkhulumo letsatsa luhlangotsi. (1)
3.4 Iyahhunga ngobe kutsiwa locedze kuceceshwa uphuma netinsita takhona
mahhala. (1)
3.5 Kwehlukahlukana kwemiculo labayidlalako (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
3.6 Sizatfu kungaba kutsi kubita kakhulu kufundza kulesikolo, bantfu angeke
bakhone kukhokhela letindleko/Kungenteka kutsi bafuna utifikele matfupha
batewukhona kukuchazela kabanti/Bashito kutsi bangashayelwa uma
ufuna kwati ngetindleko. (Kunye kwaloku.) (2)
3.7 Kwakhiwa umusho loveta mcondvophika weligama 'emagagu' emshweni
lotakhele wona.
Sib:
Bafundzi bakulesikolo bangemabhimbi/emadliwa/emachuma. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Inkhwekhweti/Inhlaba 2024
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 4
4.1 A/Libitongco. (1)
4.2 Usho lolonetinwele letimnyama khwishi? (1)
4.3 Tandla talobabe tisesifubeni/Lomake ugoce tandla utibambile/Uhlahle
emehlo/Uvule umlomo/ukhamisile. (Kubili kwaloku.) (2)
4.4 Babhala umusho lokhomba emandla ekuphatsa: 'Kulesami sikolo angeke
sifuye tigebengu ngobe lenkhulumo ingakhulunywa ngumuntfu lophetse.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
4.5 Lekhathuni ayivuni bulili ngobe kuvetwe lomdvuna nalomsikati. (2)
4.6 Lenkhulumo letsi, 'Vele bantfwana labadla kusale ngibo labantjontja tibhamu
bete nato etikolweni.' Itsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva yabo ngobe
akusibo bonkhe bantfwana labadla kusale labenta njalo bakhona
labatiphatsa kahle kuleyo mindeni.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
UMBUTO 5
5.1 Kujabula bosotimali labakhona kutitsengela kulamaloli latsengisa emanti. (1)
5.2 Umcondvo webukhulu/ wekukhulisa. (1)
5.3 Kwakhiwa umusho ngaleligama 'libhala' lonenshokutsi leyehlukile kunalena
lekutheksthi.
Sib:
Libhala lakaZitha lihlala ligcwele emantfombatana lamancane anatsa tjwala. (2)
5.4 Kuleliviki lelitako Mfanufikile utawuphatsa inkapani lenkhulu lesebenta
ngekudvonsa emanti. (2)
5.5 Kwakhiwa umusho ngeligama lelisibaluli 'lemnandzi.'
Sib:
Sidle inyama lemnandzi emtsimbeni waLomini. (2)
5.6 Kusetjentiswa sisho 'kuvele lemhlatsi' emshweni labatakhele wona kuveta
inchazelo yaso:
Sib.
Uhleke kwavela lemhlatsi ngalesikhatsi atfola imiphumela yakhe
yamatekuletjeni. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA C: 30
SAMBA SAKO KONKHE: 70
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Revise the topics in this paper, then practise them question by question.
Recommended for this subject
More papers and memos for this grade and subject.

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC November 2020 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 2 NSC November 2020 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 3 NSC November 2020 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo (Siswati)
Related documents

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Memo (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 NSC June 2024 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P3 NSC June 2024 Question Paper (Siswati)
More from Grade 12 Siswati Hl

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper