Confidential
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
LWETI 2025
EMAMAKI: 80
SIKHATSI: Ema-awa la-2½
Leliphepha linemakhasi la-28.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentQuestion paper 











View all





Siswati Hl Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)
Grade 12 Siswati Hl Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2025 (Siswati), 28 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2025 · siswati. Question paper, 28 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Siswati Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Question paper
- Year
- 2025
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 28
- File size
- 1.0 MB
Loading document…
Loading document…
1 of 28
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
TICONDZISO KULABAHLOLWAKO
1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.
2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuyiphendvula.
3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:
SIGABA A: Tinkondlo (30)
SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25)
SIGABA C: Umdlalo (25)
4. Kulindzeleke kutsi uphendvule imibuto LESIHLANU seyiyonkhe:
ESIGABENI A imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C
MUNYE ngalendlela:
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI.
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI-Uphocelelekile kuwuphendvula
lombuto.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE.
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE.
5. KUKHETFWA KWEMIBUTO YESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
NESIGABA C (UMDLALO)
• Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
nemdlalo lowufundzile.
• Phendvula UMBUTO MUNYE LOYINDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
UMBUTO WEMIBUTO LEMIFISHA. Uma ngabe ukhetse kuphendvula
umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule
umbuto wemibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule umbuto
wemibuto lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule
umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhla
lwekutikhumbuta kute usitakale.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
6. BUDZE BETIMPHENDVULO 2025
• Umbuto loyindzabambhalo etinkondlweni kufanele uwuphendvule
ngemagama la-190 kuya kula-240.
• Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele uyiphendvule
ngemagama la-340 kuya kula-390.
• Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani
lemamaki labekiwe, ungahlanhlatsi.
7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni KWALESO NALESO SIGABA.
8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
ephepheni lemibuto.
9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.
10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:
SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40
SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55
SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55
11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
LOKUCUKETFWE
Lelikhasi litakusita kutsi ukwati kukhetsa imibuto lofuna kuyiphendvula ngaphandle
kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI
1. 'Lihambile Lichawe' Umbuto loyindzabambhalo 10 6
2. 'Sengibuyile' Imibuto lemifisha 10 7
3. 'Ngiboshiwe' Imibuto lemifisha 10 8
4. 'Ngoba Sewungumcaba' Imibuto lemifisha 10 9
NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelelekile kuwuphendvula lombuto.
5. 'Ningabakhohlwa' Imibuto lemifisha 10 10
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli lamiselwe kufundvwa.
6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 11
7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 11
8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 14
9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 14
10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 16
11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 16
NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemiselwe kufundvwa.
12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 19
13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 20
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE kulemidlalo lemiselwe kufundvwa.
14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 23
15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 23
16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 26
17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 26
CAPHELA: ESIGABENI B na-C, munye umbuto lowuphendvulile kufanele ube
YINDZABAMBHALO nobe UMBUTO WEMIBUTO LEMIFISHA.
Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe
imibuto yemibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA
Lelikhasi litakusita kutsi uphendvule linani lemibuto lekungulona lekumele uliphendvule.
SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA
TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2
A: INKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa 5 1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1
lemifisha)
CAPHELA: ESIGABENI B na-C, cinisekisa kutsi uphendvule MUNYE umbuto
LOYINDZABAMBHALO NAMUNYE UMBUTO WEMIBUTO LEMIFISHA.
Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe
imibuto yemibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula imibuto lelandzelako.
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
Fundza lenkondlo bese uphendvula umbuto lolandzelako.
LIHAMBILE LICHAWE – ZP Masango
1 Lahamba lichawe,
2 Lahamba litsemba,
3 Lashiya konkhe kwasemhlabeni,
4 Labulibala bonkhe buhlungu
5 Bakulomhlaba lohlabako.
6 Lashiya inyama leligugu nganeno,
7 Kulapho ngabhekis' emehlo
8 Ami esibhakabhakeni,
9 Ngabona inkhanyeti
10 Ngasho ngatsi hamba chawe,
11 Lapho kunyatsele wena khona,
12 Kubonakele tingucuk' emuva.
13 Lapho kwendlule wena khona,
14 Kunekuthula lokumangalisako.
15 Bonkhe bantfu basho njalo,
16 Batsi bawabonil' emangwev' akho
17 Logalele kwabonakal' esiveni semaLangeni,
18 Ngobe takho tikhal' atidzinwa,
19 Tigadle kwabonakal' imphumelelo.
20 Hamb' uye kulematfonga chawe
21 Uyewutfola tibusiso takho khona,
22 Imisebenti yakh' emuv' ibonakele.
23 Lal' uphumule chawe lami,
24 Uyibambe kwabonakala yakh' indzima,
25 Usakhile sive seMvelinchanti,
26 Sabumbana njengenyandza yetinkhuni,
27 Nyalo sesikufisel' inkhonto lenhle
28 Kulela live loye kulo labokhokho,
29 Lal' uphumule chawe lami!
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona umcondvo losebaleni walenkondlo lengenhla.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-190 kuya kula-240. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
SENGIBUYILE – ZP Masango
1 Sengibuyile mntfwanaketfu,
2 Ngicel' ungemukele ngaletimhlophe,
3 Ulibale ngetayitolo s'tsandvwa sami,
4 Ngitinikela kuwe nginje,
5 Ngimanikiniki njengendvodzana
6 Yelulahleko eBhayibhelini.
7 Ngibabonile, ngabeva bangibongelela,
8 Ngetibongelelo letehla kamnandzi,
9 Kodvwa kimi konkhe loko,
10 Kuye kwafana nelite.
11 Bebangikhomba buhle, bangijikisa
12 Kulo lonkhe leli leMvelinchanti,
13 Bangitfobela sengatsi ngiyinkhosi,
14 Kodvwa konkhe kufane nelite.
15 Lamuhla sengikhetse kubuyela kuwe,
16 Ngobe takho tandla tiyangitfokomalisa,
17 Sengilungele kuluhamba loluhambo,
18 Ngihlome ngetikhali tenhlakanipho,
19 Netikhali tekuhlonipha labanye,
20 Labaseceleni kwemphilo yami.
21 Ngiphe kutfokomala,
22 Ungembatsise leyo ngubo,
23 Sengibuyile, ngembatsise leyo ngubo,
24 Ngive loko kufutfumala,
25 Sengibuyile kutsi sibenyamanye,
26 Ube lubhambo lwami,
27 Ngemukele, sihlale ngekuthula.
2.1 Luhlobo luni lwesinongo senkhulumo lesivetwa ngumugca we-2? Usho ngani? (2)
2.2 Ngubuphi bunkondlo lobuvetwa ngulamalunga lagcanyisiwe endzimeni
yesibili? Sekela imphendvulo yakho. (2)
2.3 Luhlobo luni lwenkondlo lolu? Usho ngani? (2)
2.4 Phawula ngesifundvo sonkondlo lasetfulela tetsamelilwati talenkondlo. (2)
2.5 Sonkondlo uphumelele yini kwetfulela tetsamelilwati ingcikitsi yalenkondlo?
Sekela imphendvulo yakho. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
NGIBOSHIWE – FC Nkosi
1 Ngiboshwe tandla netinyawo,
2 Ngivalwe umlomo netindlebe,
3 Ngoba noma ngingakhuluma akuvakali,
4 Ngitjelwa ngemalungelo mihla le,
5 Ngifuntwe emalungelo onkhe mihla le.
6 Ngiboshwe kuwami umuti,
7 Ngiboshwe kuyami intalo,
8 Bami bantfwana bangibophile,
9 Ngisiboshwa engatini yami,
10 Nangijezisa kutsiwa ngiyahlukumeta.
11 Liyafa laNgwane sibukile,
12 Siyaphela sive sihlahle emehlo,
13 Kantsi kukhale nyonini,
14 Ingani lugotjwa lusemanti …
15 Banemanga yini nabatsi
16 Libunjwa liseva?
17 Kutawuba ngiko nakunje?
18 Nangakha ngemiyalo yabogogo
19 Kutsiwa ngisidzala, ngigugile
20 Bebangekho ebusheni bami,
21 Bona badla busha babo,
22 Lobu lebabucedza ebhodleleni?
23 Naso sive sishona,
24 Nalo live libhubha,
25 Liyawuphatfwa bobani nakunje,
26 Kufa kwemndeni kufa kwemmango,
27 Kufa kwemmango kufa kwesive,
28 Nalo liphelela etandleni ngilibukile,
29 Ngoba vele ngiboshiwe.
3.1 Bhala bunkondlo lobuvetwa ngumugca we-1 newe-2. Sekela imphendvulo
yakho. (2)
3.2 Luhlobo luni lwesifanamsindvo lesisemgceni we-8 kulenkondlo? Usho ngani? (2)
3.3 Bunkondlo buni lobakhiwa ngulemigca legcanyisiwe endzimeni yesitsatfu?
Sekela imphendvulo yakho. (2)
3.4 Sonkondlo usisebentise ngemphumelelo yini lesimeleli lesisendzimeni yesine
emgceni we-22? Chaza. (2)
3.5 Phawula ngemoya lovetwa ngulenkondlo lengenhla. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
NGOBA SEWUNGUMCABA – GT Nkosi
1 Itolo ngicel' indlebe wangangiphi,
2 Watjakadvula, watjakadvula phindze,
3 Kwavakala tidvumo lawudlule khona,
4 Babodvwa labakhalelwa tinswane nyalo,
5 Babodvwa lababangwa netibi maye!
6 Buhlungu buhlindz' inhlitiyo yami.
7 Sekwasala mine dvute nawe,
8 Mine ngasikwa imihelo yakho,
9 Leyangihhembula ngayihlabi' inyandza leyo,
10 Kona ngeke ngikulahle uwami,
11 Kube wangiph' indlebe ngabe akunjena,
12 Buhlungu buhlindz' inhlitiyo yami.
13 Leto tintfombi letakudlisa kwemakhiwa,
14 Sewubune njengembal' ikhiwe yalahlwa,
15 Bewuhamba ehwayeleni lagesi
16 Utsi gabigabi ngebusha bakho,
17 Yakudl' inyama yakudli' inkhanuko,
18 Buhlungu buhlindz' inhlitiyo yami.
19 Sewudvonsa ngematinyo tandla unato maye!
20 Sewehluleka nekutenwaya maye!
21 Bhululu wakho sekwaba licansi nyalo,
22 Baphi bobhululu bakho nyalo?
23 Mane uvuke mane utsi yotfu,
24 Buhlungu buhlindz' inhlitiyo.
25 Teluleko tami watijikijela le-kahhele,
26 Timfundziso tami watibhakanya,
27 Ngakhuluma nawe wanginika siphundvu,
28 Wanaka live, wanaka busha,
29 Namuhla sewungumcaba ngenca yakho,
30 Buhlungu buhlindz' inhlitiyo yami.
4.1 Bhala KUBILI lokubunkondlo lobuvetwa ngumugca we-2 walenkondlo. (2)
4.2 Bunkondlo buni lobuvetwa ngulemigca lecindzetelwe endzimeni ngayinye
yalenkondlo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
4.3 Chaza iphethini lesetjentiswe ngusonkondlo kubhala indzima ye-3 yalenkondlo. (2)
4.4 Ucondze kutitjelani sonkondlo tetsamelilwati ngemugca we-20-newe-21
kulenkondlo? Chaza. (2)
4.5 Ngekubona kwakho lesihloko siyayifanela yini lenkondlo? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
[10]
NA
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Uphocelelekile kutsi uphendvule lombuto.
UMBUTO 5: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
NINGABAKHOHLWA – MP Mavuso
1 Ningajabula nililitele,
2 Nente tibhimbi nihalalise,
3 Nidle tibhidvo netibiliboco,
4 Nitsi libuyile leladliwa ngemangce;
5 Ningabakhohlwa labalifela,
6 Sinjena nje yingati yabo.
7 Ningagiyelan' emandl' ekubusa,
8 Nishay' imitsetf' usimam' umnotfo,
9 Tonkhe tinhlanga tidle ngekulingana,
10 Tonkhe tinhlanga tidle tishiyelane;
11 Ningabakhohlwa labalifela,
12 Sinjena nje yingati yabo.
13 Ningadla lizambane lapondo,
14 Nikhohlwe ngumzabalazo wayitolo,
15 Nilingane nebetive nitamase;
16 Ningakhohlwa labalifela,
17 Sinjena nje yingati yabo.
18 Umkhuleko nje muhle,
19 Umkhuleko wenkhumbulo,
20 Kubong' emandl' ekutinikela,
21 Ngobe bangemadlot' enkhululeko,
22 Sinjena nje yingati yabo.
[Hayani Maswati, Likhasi 3]
5.1 Bhala bunkondlo lobakhiwa nguletinhlavu letigcanyisiwe endzimeni yekucala. (1)
5.2 Luhlobo luni lwesinongo senkhulumo lesisemgceni we-4? (1)
5.3 Imigca lesekugcineni kwaleyo naleyo ndzima iveta buphi bunkondlo? (1)
5.4 Caphuna imigca lecuketse luchumano endzimeni ye-2. (1)
5.5 Finyeta umlayeto lowetfulwa ngusonkondlo kutetsamelilwati ngendzima ye-3. (2)
5.6 Ucabanga kutsi yini lena leyenta sonkondlo advumise lamachawe lakhuluma
ngawo? Chaza. (2)
5.7 Likhetseke kahle yini leligama leligcanyisiwe endzimeni yekugcina? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Kulesigaba kunemanoveli LAMATSATFU netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
loyifundze lonyaka uphendvule ngayo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMBUTO WEMIBUTO
LEMIFISHA kuleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Uma ukhetsa
kuphendvula umbuto loyindzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi
ESIGABENI C uphendvule umbuto wemibuto lemifisha.
INOVELI
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Lokwentiwa balingisi kulenoveli kumele kuhambisane nesihloko. Bhala indzabambhalo
mayelana nekuhambisana kwaloko lokwentiwa ngulabalingisi labalandzelako nesihloko
salenoveli.
• Lushawulo Khumalo
• Tintfombi Maseko
• LaHlophe naLaMagagula
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Fundza letheksthi letsetfwe enovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI A
Kusehlobo, lilanga libalele ngisho nasebukhweni betinja. Njengoba sekusemini lenkhulu
nje lase likhipha inhlanti emantini. Lapha ekhaya kaLushawulo kunesalukati lesingunina
kanye nebatukulu baso, bahleti phasi kwesihlahla semganu ngenca yalo lilanga.
Lesihlahla sasiseceleni kwendlu yaTintfombi.
Kulo lelo langa lelalibila, bafati baLushawulo lalibabhadlisa esigangeni. Phela bebavuke 5
ngeluvivi bayowufuna emakhatsakhatsa ngenca yemntfwana waTintfombi
labesabangwa netibi. Lomntfwana abesawesibili agula ngalendlela. Lona
lowelanywa ngulona naye wagcina asashonile. Intfo leyayitsandza kuba
yimphicabadzala ngulokutsi labantfwana baphatfwa sifo sinye futsi sibacala
nasebakhasa bonkhe. Nalapho bebavukele khona kute litsemba lebabanika lona. 10
Tavele talandvula tinhlolo. Babuyela ekhaya bajabhile.
'Nangu make nee, nee, nee,' kusho lomunye umntfwana lowababona kucala bonina.
Kwatsi mpu umsindvo sebahlangabeta bonina. Gogo wabo lobesekatumekile naye
wavuswa ngumsindvo. Wavuka wahlala ngetibunu asalindzele kuva kutsi bahambe njani
bomalukatane bakakhe. Asababuka bangena ebaleni walubona lusizi lolwalubhalwe 15
ebusweni babo. Umcumo wase umunye kumntfwana lowabesagonwe nguLaMagagula.
Befika bahlala phansi ngekuphelelwa ngemandla bangasenendzaba netihlantsi.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
'Buyanini phela bomalukatane, ingabe nihambe njani nebakitsi?'
'Cha make sihambe kahle ngobe sibakhandzile lapho besiye khona. Lokubuhlungu
kwekutsi kufa kungatsi kuya embili solo akubenti nani buncono,' kuphendvula 20
LaMagagula aniketa Tintfombi lomntfwana. 'Ase wetame kummunyisa ngobe lapha
khona nendlala seyikhona ngobe ugcine kadzeni kumunya.' Noma bantfwana bebangati
kutsi kwentenjani lapha ekhaya kepha simo salabadzala savele sayichaza yonkhe
indzaba kutsi kukhona intfo lembi lapha ekhaya.
'NaboKhetsile! BoKhumalo, kodvwa soneni kutsi singaze semukwe lijaha lelihle 25
kangaka.' Watsi asambukile wavala emehlo kwaba kuphela kwakhe. Lapho kwesuka
lesikhulu sidvumo. Tintfombi abekhala ate atigicite.
'Muzi hambani naKhetsile niyewubikela bakaMfundisi kutsi lomntfwana bekagula
sewendlulile,' kusho LaMagagula. Batsi bafulatsela bantfwana babe bacala kwekhweta
boLaMagagula bentela kutsi batsi befika bantfu batfole indzawo seyikhona endlini. 30
Emakhosikati lefika nemkamfundisi akhandza kutsi lokunengi sevele kukhwetiwe.
Njengobe Lushawulo abesemsebentini nje benta imizamo yekutsi lombiko usheshe
ufinyelele kuye. Noko ngenca yekuba khashane wefika asafihliwe lowo mntfwana.
Kwatsi mhlazana kufika Lushawulo sililo sacalela phasi kuTintfombi. Kwaba sengatsi
indvodza yakhe itamtsetsisa kutsi umntfwana umshonisephi. Sebamlilele bonina 35
naLaMagagula bahamba bamshiya naTintfombi.
'Yise waMuzi, ungatsi kudzingeka uyifakele tibuko lendzaba yalokufa kwalabantfwana
ngobe nawungakaboni kahle ngitawuhlanganisa lishumi lonkhe phasi.' Lamavi
aTintfombi ametfusa kakhulu Lushawulo kantsi abesamangaliswa kutsi bantfwabakhe
bacedvwa yini. 40
'Usho kutsini nawusho njalo?' Abuta ngekwetfuka.
'Cha babe, ngisho ngobe lendzaba ngase ngayitsi hloko, nakucala kodvwa wena
wayitsela ngemanti nje.'
[Likhasi 63–64]
7.1 Bhala tintfo LETIMBILI letiveta sibekandzaba sesikhatsi esingenisweni
saletheksthi. (2)
7.2 Iveta siphi simo semoya lenkhulumo legcanyisiwe kuletheksthi? Chaza. (2)
7.3 Kungani kutsiwe lendlela labashona ngayo labantfwana iyimphicabadzala?
Chaza. (2)
7.4 Yini lengakwenta uchubeke nekufundza yonkhe lenoveli ngemuva
kwekufundza letheksthi lengenhla? Bhala KUBILI. (2)
7.5 Ngutiphi tintfo LETIMBILI letenteka kuletheksthi letiveta kutsi LaMagagula
ulikholwa? (2)
7.6 Bhala tintfo LETIMBILI letenta kutsi LaMagagula abe ngumlingisi logcamile
kulenoveli yonkhe. (2)
7.7 Simveta angumuntfu lonjani LaMagagula lesento sekugona umntfwana
waTintfombi? Bhala KUBILI. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
7.8 Ngekubona kwakho ngabe inkinga labebukene nayo Lushawulo kuletheksthi
yasombululeka kahle yini? Chaza. (2)
7.9 Tintfombi wayicedza injabulo yaLaMagagula uma ufundza lenoveli yonkhe.
Sekela lesitatimende ngemaphuzu LAMABILI. (2)
7.10 Ucabanga kutsi yini inhloso yekutsi umbhali abhale lenoveli? Chaza. (2)
7.11 Uyavumelana yini nekutsi LaHlophe ungumlingisi loyindilinga uma ufundza
lenoveli? Sekela imphendvulo yakho. (2)
7.12 Ngutiphi tecwayiso umbhali latetfulela tetsamelilwati ngekusebentela khashane
nasekhaya kwemlingisi longuLushawulo? Bhala emaphuzu LAMATSATFU. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Lokwentiwa balingisi kulenoveli kumele kuhambisane nesihloko. Bhala indzabambhalo
mayelana nekuhambisana kwaloko lokwentiwa ngulabalingisi labalandzelako nesihloko
salenoveli.
• Mphikeleli Zwane
• Khulumile
• Msiti naMatsiya
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto
lelandzelako.
ITHEKSTHI B
'Imfundvo sikhali salamuhla. Ngibonga litfuba leliyimvelakancane lenginiketwe lona
lekutsi ngibe ngumfundzi kulesikolo iKhayaletfu,' kusho Mphikeleli akhuluma nemngani
wakhe Msiti Mvakali beme emacabatini esikolo.
'Kufundza kulilungelo lakho. Ubonga intfo lelilungelo lakho mngani wami?' Ngemavi
aMsiti lawo. 5
'Kumele ubonge lonkhe litfuba lewuniketwa lona. Libongwa kulilungelo noma kungesilo
lilungelo. Kubonga kubalulekile emphilweni yetfu. Kadze ngifisa kutfola litfuba
lekunyatsela kulamabala ngitewufundza. Loku lokwentekako nyalo kusho kufezeka
kweliphupho lami leminyakanyaka,' kusho Mphikeleli akhombisa kutsi ukujabulele
kwemukelwa kwakhe esikolweni njengalomunye webafundzi. 10
Ikhayaletfu sikolo semabanga emfundvo nekucecesha lokuchubekako lesakhiwe lapha
emtini iMbalenhle, enkhangala yetimbali. Sakhiwe endzaweni lebekile futsi lesekhatsi
nemiti. Imiti leseMbalenhle ibalwa ngetinkhulungwane.
'Yini lebangela kutsi ukujabulelele kutewufundza lapha eKhayaletfu?'
'Bekusifiso sami kutsi ngifundze ngicedze libanga lelishumi nambili, kepha-ke ngenca 15
yesimo amange kwenteke loko,' kusho Mphikeleli.
'Nali-ke lelitfuba sewulitfolile kumele ulisebentise ngendlela lefanele kuze kugcwaliseke
tinhloso takho,' kuphendvula Msiti. 'Lokunye lokungenta ngibonge kuniketwa litfuba
lekufundza kutsi iminyaka yami seyingemashumi lamabili namunye. Ngimdzala
nasengingaka kutsi ngingahlala edeskini njengemntfwana ngifundze.' 20
'Umtimba wakho awubonisi kutsi iminyaka yakho ingakanani. Utawufundza uze ucedze
baloku bangayati iminyaka yakho kutsi mingaki. Itawukwatiwa ngulabo lewutawube
ubatjelile njengami. Siyalingana ngekwetitfombo kepha asilingani ngekweminyaka,'
kusho Msiti.
'Bewukuphi sonkhe lesikhatsi uze ushiywa iminyaka nje Mphikeleli?' 25
'Hhayi, asiyekele tesikhatsi lesengcile sibuke embili kutsi kumele sifundzeni futsi
kanjani?'
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
'Ngutiphi tifundvo lewutikhetsile lotawutifundza kulomnyaka Mphikeleli?'
'Ngikhetse tifundvo letilandzelako: tilwimi letintsatfu, temlandvo, telive, temphilo
nemakhono kanye netekuvakasha.' 30
'Ukhetse tifundvo letifana netami. Kusho kutsi sitawufundza ekilasini linye nawe.
Ngiyakutfokotela kakhulu loko mngani wami,' kusho Msiti akhombisa kujabula lokukhulu
kutsi utawufundza naMphikeleli ekilasini.
'Wajabula ngatsi ucondze kuyewungehlula ekilasini nje yini indzaba?'
'Hhayi, ngijatjuliswa kutsi sitawufundza sobabili, sisitane sibuye sikhutsatane. Libanga 35
lesikulo lidzinga kutimisela lokukhulu ngako-ke kumele sibambe sicinise kusukela
umnyaka ucala uze uyewuphela.'
'Akukho lokwengca kutimisela emsebentini lowentako. Kutimisela kuhambisana
nemphumelelo. Mine-ke kumele ngisebentise umzuzu nemzuzwana lengiwutfolako
kuze ngiphumelele, kusho Mphikeleli abonakala kutsi lentfo iphuma ngekhatsi 40
enhlitiyweni yakhe.'
'Utsini ngesikolo setfu lesikhulu kangaka?'
'Sikhulu futsi sihle. Kuyabonakala kutsi siyanakekelwa njalo.'
'Bafundzi balesikolo babamba indzima lebanti kakhulu ngobe abalilahli liphepha,
lithini nobe licembe phasi. Leyomfundziso ayipheleli emabaleni esikolo, kepha 45
ibonakala ngisho nangephandle kwemabala esikolo.'
'Kusho kufundziseka kahle loko. Kuhle kutitsandza nekutsandza indzawo lewuhlala
kuyo. Kumele utsandze sikolo sakho, likhaya lakini nendzawo yonkhe lewuhlala kuyo.'
[Likhasi 8–12]
9.1 Kuletsa siphi simo semoya kunikwa kwaMphikeleli litfuba lekufundza
esikolweni iKhayaletfu? Usho ngani? (2)
9.2 Bhala tintfo LETIMBILI letenta kutsiwe letheksthi iyincenye yesetfulo. (2)
9.3 Wetseke kahle yini Msiti libito uma ufundza letheksthi? Chaza. (2)
9.4 Yini lengakwenta uchubeke nekufundza yonkhe lenoveli ngemuva
kwekufundza letheksthi lengenhla? Chaza. (2)
9.5 Bhala tintfo LETIMBILI letenta kutsi Mphikeleli abe ngumlingisi logcamile
kulenoveli yonkhe. (2)
9.6 Kulenkhulumo legcanyisiwe endzimeni yekugcina kuletheksthi, catsanisa loku
lokwentiwa bafundzi baseKhayaletfu nebafundzi balomuhla. (2)
9.7 Sikhulu Tsabetse wayicedza injabulo yaMphikeleli levetwe kuletheksthi.
Vumela nobe uphikise lesitatimende. (2)
9.8 Ngekubona kwakho tinkinga labukene nato Mphikeleli tasombululeka kahle
yini? Sekela ngemaphuzu LAMABILI. (2)
9.9 Kungenelela kwaMagumeni naSikhulu Tsabetse kwenta kutsi kube
nesicakacaka kulenoveli. Utsini umbono wakho ngalesitatimende? (2)
9.10 Ucabanga kutsi yini inhloso yekutsi umbhali abhale lenoveli? Chaza. (2)
9.11 Uyavumelana yini nekutsi Mphikeleli ungumlingisi loyindilinga uma ufundza
lenoveli yonkhe? Sekela imphendvulo yakho. (2)
9.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU chaza kutsi imphilo yaMphikeleli ibecwayisa
ngayiphi indlela bafundzi balomuhla? (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
UMBUTO 10: UMBUTO LOYIDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Lokwentiwa balingisi kulenoveli kumele kuhambisane nesihloko. Bhala indzabambhalo
mayelana nekuhambisana kwaloko lokwentiwa ngulabalingisi labalandzelako nesihloko
salenoveli.
• Lomusa
• LaNdlovu
• Madvodza naSikhuni
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Fundza letheksthi letsetfwe enovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI C
'Kambe uyamati nje Macaleni?' Kubuta Madvodza.
'Cha, angimati, uyamati wena?'
'Yebo. Ngibuta ngobe ngike ngambona kuto letinsuku.'
'Kahle Madvodza. Umbone kuphi?'
'Angisati kahle kepha beketa kuLomusa.' 5
'Akamange angitjele Lomusa. Ngitambuta.'
'Bengitsi mine uke wambona?' Yaphindze yakhula futsi inhloko kuMlungisi ...
Satsi siphuma sikolo besekagula Mlungisi. Indzaba yaMacaleni beyimphetse kabi
kakhulu. Usuke lapho wacondza ekhaya. Akati kutsi utawenta njani namuhla. Kufanele
aye ekhaya noma kanjani. 10
'Hawu Mlungisi, yini le loyentako ngempela?'
'Sengenteni make?'
'Sitsembile sewumhambiseleni sekahleli kahle kanjena? Nami besengite situnge.'
'Usho kutsini nawutsi uhanjiswe ngimi?'
'Angisho kufike bantfu labatsatfu ngemoto batsi batfunywe nguwe.' 15
'Kahle make bo!'
'Uhambile nje?'
'Usekhaya nje.'
'Kuyacaca phela. Batsite labo bantfu utsite wena abamyise ekhaya, sewubakhokhele
wena.' 20
Yadvuma inhloko kuMlungisi wacakeka wetama kukhuluma kwangaphumi emagama.
'Iyangitfusa lendzaba make kute namunye umuntfu lengitsite akete atotsatsa Sitsembile
amhambise mine. Bafike sikhatsi sini?'
'Ekuseni kungakashayi lihora lelishumi.'
'Beyinjani leyo moto?' 25
'Beyibovu.'
'Kodvwa ngabe bamyisephi Sitsembile nkhosi yami?'
'Kantsi ucinisile yini Mlungisi?'
'Akunamuntfu make lengitsite abotsatsa Sitsembile lapha.' Ayikho intfo leyalalwa
nguMlungisi ngalelo langa. Ekuseni wabona kutsi kuhle avukele emaphoyiseni ayobika 30
lendzaba. Lobekumetfusa kutsi uma bangambulala Sitsembile kuyocaca kutsi
sewuyoshadela ejele naLomusa. Wacabanga kwate kwaphola inhloko afuna kutfola
kutsi ngabe bobani labatsetse Sitsembile akamange watfuma muntfu.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
Wasuka lapho wacondza esikolweni Mlungisi, kute intfo layifundzisa ngalelo langa,
umcondvo wakhe bewugcwele tinkinga: 'Kwangatsi awukakhululeki nje namuhla 35
Mlungisi kwentenjani?'
'Cha, kukhona inkinga nje lencane, kodvwa shengatsi itawucatululeka.'
'Kuncono uma usho njalo. Usekhona Sitsembile?'
'Ukhona kodvwa sewutawuhamba.'
'Usekhona?' 40
'Ukhona Madvodza uve kutsi uhambile yini?'
'Ngisho ngoba kuphakatsi kweliviki, akasebenti kantsi?'
'Uyasebenta.'
Siphume sikolo acondze ekhaya Mlungisi ayochazela unina kutsi uhambe njani.
Bayicoce sikhatsi lesidze indzaba nenina. 45
'Asengihambe ngihogele lendzaba nami make. Uma ngiphuta kubuya uvale make.'
'Uyiphatse ngesinono lendzaba Mlungisi. Uma tigebengu tingatfola kutsi uyayilandzelela
tingakwentakalisa mntfwanami.' Avalelise Mlungisi. Acondze kuLomusa sekumnyama
impela.
Ahambe asheshise. Sekuvaliwe emnyango kaLomusa. Anconcotse avule Lomusa. 50
Angene Mlungisi. Babambane bemile bagonane sikhatsi lesidze.
'Yini lebekukadze kwenteka lapha endlini?'
'Kusho kutsi kukuletindlu lengakhelene nato.' Acalate indlu yonkhe Mlungisi abone
tinkomishi tetjwala setingenalutfo.
'Ngubani lobekanatsa lapha?' 55
'Ngulabanye nje bangani bami. Utawuhamba noma uyalala?'
'Angihambi Lomusa.'
'Kuncono ngiyokwentela kudla.'
'Kuncono intfo yekunatsa.' Asukume Lomusa ente sinatfo.
'Singageza sobabili?' 60
'Angati Lomusa, asetame kodvwa.' Asukume Lomusa acale kukhumula tembatfo.
'Ngiyabonga mntfwanaketfu. Ngibonga nemahembe longitsengele wona.'
'Mine sengiyalala, ngikhatsele kabi.' Kusho Lomusa.
'Nami sengiyalala manje.'
Atumeke Mlungisi, babe wakhe afike sekacosha intfombatane legcoke tembatfo 65
letimnyama futsi. Lokwammangalisa Mlungisi kutsi ngaleso sikhatsi naLomusa wavuka
wagcuma.
'Kwentenjani Lomusa?'
'Ngiphupha ngibanjwa libhubesi.'
[Emakhasi 24–27]
11.1 Kuba khona KwaMacaleni kuletsa siphi simo semoya emphilweni yaMlungisi?
Chaza. (2)
11.2 Lenkhulumo legcanyisiwe iveta luhlobo luni lweludvweshu? Chaza. (2)
11.3 Kutsatfwa kwaSitsembile yimoto lebovu kungati muntfu kutsi uyephi kutitjelani
tetsamelilwati ngebunjalo bendzawo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
11.4 Yini lengenta lenoveli ingachubeki ngaphandle kwaMlungisi? Nika KUBILI. (2)
11.5 Kunyamalala kwaSitsembile kweyamene ngayiphi indlela nesiphetfo
salenoveli? (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
11.6 Ngusiphi sigameko lesikuletheksthi lesiveta kutsi Lomusa uyabunatsa tjwala? (2)
11.7 Yini lengakwenta uchubeke nekufundza yonkhe lenoveli ngemuva
kwekufundza letheksthi? Bhala KUBILI. (2)
11.8 Ngekubona kwakho tinkinga labukene nato Mlungsi kuletheksthi tisombululeke
kahle yini? Chaza. (2)
11.9 Lesimo Mlungisi latfole Lomusa akuso ngalesikhatsi afika endlini yakhe
sibiketela siphi sigameko kulenoveli? (2)
11.10 Ucabanga kutsi yini inhloso yekutsi umbhali abhale lenoveli? Chaza. (2)
11.11 Uyavumelana yini nekutsi Lomusa ungumlingisi loyindilinga kulenoveli? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
11.12 Ngutiphi tecwayiso umbhali latetfulela tetsamelilwati ngemlingisi longumalume
waMlungisi? Bhala emaphuzu LAMATSATFU. (3)
[25]
NOBE
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemiselwe kufundvwa.
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Umbhali ucambe tihloko tahambelana nalokwenteka kulobuciko bemlomo: 'Kufika
kwekufa' (inganekwane), 'Sikhungo saseMatsamo' (tibongo) kanye nalesisho
('Kubamba lentfulo').
Bhala indzabambhalo ngekuhambisana kwetihloko naloko lokwenteka kulobuciko
bemlomo ulandzele letihlokwana:
• 'Intfulo neLunwabu'
• 'Sikhungo saseMatsamo'
• 'Sisho, kubamba lentfulo' (Kwemukela umlayeto lofike kucala.)
SIKHUNGO SASEMATSAMO
1 Ulidvonsamehlo sikhungo setimangaliso,
2 Kuwe kubonakala labadzala nalabancane,
3 Kuwe kubonakala labamnyama nalabamhlophe,
4 Sibona bomake ngetidziya netidvwaba,
5 Sibon' ematjitji ngendlamu nemhelwane,
6 Sibona tintfombi ngemahiya netimvandla,
7 Sibon' emajaha ngengwe nenkhonyane,
8 Sibon' emadvodza ngemajobo nemibhenso,
9 Sibon' emachegu ngencincane nemibhodze.
10 Ngawe sati incoboza nencoshane,
11 Ngawe sati indvuli nelikhwane,
12 Ngawe sati imidvonso nelikhotsamo,
13 Ngawe sati ingcongwane nemshayo,
14 Ngawe sati imiganu nelishongwe,
15 Ngawe sati imigwenya nemihlanga.
(Likhasi 118]
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi letsetfwe enganekwaneni bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI D
UMFATI ENYANGENI
Mandvulondvulo kwabe kukhona umfati labehlala yedvwa nemntfwanakhe. Bobabili
bebahlala endlwaneni yabo lengasho lutfo. Lomfati abemtsandza kakhulu
lomntfwanakhe, enta konkhe lokusemandleni akhe kutsi akhule kahle nakube
babephuyile nje. Sive labebakhe naso sasiyihlonipha kakhulu imikhuba kanye
nemihambo yaso. Kulokunye lokwakuhlonishwa kakhulu lusuku lwangeLisontfo lapho 5
kwakulindzelwe wonkhe umuntfu abeke phasi emajoka, angaphatsi lutfo ahlale,
aphumule. Kwakukwephula umtsetfo kwenta nobe ngabe nguluphi luhlobo lwemsebenti
ngisho nobe umncane kangakanani. Kwakungabaswa nembaso lombala.
Lomake abengayigcini imitsetfo yalesive. Kwakutsi njalo ngeLisontfo, avuke lokwa
ngembulukusa, anyenye ayokwenta imisebenti yakhe. Aye emasimini ahlakuhlakule, 10
atsi uphungula lukhula bese masinyane ubuyele ekhaya, afike angene endlini kutsi
nakutsi kuyasa ngaphandle naye aphumele ngaphandle shengatsi usandza kuvuka.
Wakwenta loku kwadzimate kwaba ngemahlandla lamanyenti. Kantsi ukwenta
loku nje labanye bayambona kodvwa bangawutsi vu. Kuhambe kwahamba kwabala
kutsi kambe sive singate sivelelwe ngemakhombo ngenca yalomfati. Bantfu bahlebela 15
sikhulu sendzawo ngalomake. Cha kutsiwe sekutawufanele kutsi bambhacele uma
kuLisontfo kute abanjwe elucotjeni. Lomfati abengahlukani neluswane lwakhe luhlala
lutse ne emhlane, angalubeki naphasi uma asebenta.
Kwenteka-ke ngalenye imini walibala kutfota tinkhuni kantsi ngakusasa Lisontfo ngeke
avunyelwe kuyawutfota. Akhale umntfwana ngebusuku bekusa kube Lisontfo. Ukhalela 20
inembe yakhe. Akhale acacambe umntfwana. Abatse uyambindzisa, lutfo umntfwana
kubindza. Atsi ubuka inembe esitjeni akhandze cwe inembe. Umfati acabange atiyele
kutsi utawentanjani. Avele atsi lokuncono akaphutfume ehlatsini ayewusabutela kute
atophekela luswane kusengakasi. Abekwetayele kupheka ngeLisontfo bese masinyane
uyawucisha umlilo. Nanguya ashakutela aya ehlatsini lokutfotwa kulo tinkhuni. Uhamba 25
naye umntfwanakhe umbeleke emhlane.
Efike atfote tinkhuni abekelele inyandza yakhe. Abophisise kahle umntfwanakhe amutsi
nkamfu emhlane ngembeleko. Atfwale inyandza yakhe, ahambe aye ekhaya. Kutsite
lapho aphumela ngaphandle kwelihlatsi, wakhangwa lidlanzana lemadvodza licube
ngasendleleni. Woma waba lugodvo, watiyela kutsi utawuphendvula atsi yini lena 30
layetfwele enhloko. Afika emadvodza amcukula amphosela etulu esibhakabhakeni.
[Likhasi 51–52]
13.1 Caphuna inkhulumo leveta emasiko akulendzawo lapho abehlala khona
lomfati. (2)
13.2 Tfola tintfo LETIMBILI letikhomba kutsi lendzaba yenteka endzaweni
yasemakhaya. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
13.3 Ngusiphi sigameko lesikhomba kutsi lomfati abengatihleli kahle tintfo takhe? (2)
13.4 Ngusiphi sijeziso lesanikwa lomfati emuva kwekubanjwa atfwele inyandza
yetinkhuni? (2)
13.5 Ucondze kutitjelani tetsamelilwati umbhali ngalenkhulumo lelandzelako:
'Woma waba lugodvo'? (2)
13.6 Ngusiphi saga lesingafanela lenkhulumo lecindzetelwe kulenganekwane
lengenhla? Usho ngani? (2)
13.7 Utifundzisani tetsamelilwati takhe umbhali ngalomfati lokukhulunywa ngaye
kulenganekwane? Bhala KUTSATFU. (3)
NA
Fundza letibongo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
MADIBA
1 Ngitibonile tincocodzi,
2 Tikwetfulel' ingadzibe
3 Bomongameli bemav' emhlaba,
4 Bats' uwucophil' umlandvo,
5 Ngekubuyis' i-Afrika lesentasi,
6 Ngemlom' etafuleni wancoba,
7 Wavimbel' ingati lebovu.
8 Tilishumi kuNkhwekhweti,
9 Emnyakeni wanga-1994
10 Waniketw' emandl' ekubusa,
11 Sengatsi ngiyabon' ugiya,
12 Sengatsi ngiyabon' umoyitela,
13 Hhayi ngekujabulel' umbuso
14 Inkhululeko kuphela kulabamphisholo,
15 Inkhululeko kuphela kubadzeshi.
16 Uyajabula wanga-1918,
17 Ngekuvela kwakho kubakaXhosa,
18 Washiya bukhosi eTranskei,
19 Wabashiya baTembu wafulatsela
20 Watsi 'ngingum-Afrika!'
21 Wakhetsa kuyewulw' esilungwini
22 Ungamlibali Sabata,
23 Ngekukuyisa enyonini,
24 Udzimat' unatse naseFort Hare,
25 Ngob' uyihl' asakhotsama.
26 Bewungasilo nakancane livaka,
27 Wagudvut' emhlatsin' alesentasi,
28 Wagudvut' emaven' emhlaba
29 Ekhaya nangesheya kwetilwandle
30 Wababel' embili ngelitsemba.
[Likhasi 115–116]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
13.8 Yakha buphi bunkondlo lencenye lecindzetelwe emgceni we-5 newe-6? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
13.9 Bhala TIMBILI tinhlobo teluchumano letitfolakala emgceni we-11 newe-12. (2)
13.10 Bekuyini inhloso yaMadiba yekushiya bukhosi eTranskei njengobe kushiwo
kuletibongo letingenhla? Bhala KUBILI. (2)
13.11 Abecondzeni sonkondlo ngalenkhulumo lesemgceni we-22 newe-23
kuletibongo letingenhla? Chaza. (2)
13.12 Ucabanga kutsi yini leyente imbongi yabhala letibongo letingenhla? Bhala
emaphuzu LAMABILI. (2)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
SIGABA C: UMDLALO
Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze lonyaka
uphendvule ngawo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMBUTO WEMIBUTO
LEMIFISHA kulowo mdlalo lowufundzile. Uma ukhetse kuphendvula
umbuto loyindzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba
uphendvule umbuto wemibuto lemifisha. Uma ukhetse kuphendvula
umbuto wemibuto lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba
uphendvule umbuto loyindzabambhalo.
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Badlali balomdlalo bente tento letitsandzekako naletingatsandzeki emmangweni. Bhala
indzabambhalo lapho uveta khona kutsi kutiphatsa kwalabadlali labalandzelako
kuyatsandzeka nobe akutsandzeki yini emmangweni:
• Hleta
• LaHleta
• Ncobile
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Fundza letheksthi letsetfwe emdlalweni bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI E
(Hleta naLaHleta baloku bahamba ngekushakutela kute Ncobile angababoni kutsi
bambonile nakasemangcwabeni. Hleta uloku ancapha ancaphile ngentfukutselo.)
HLETA: (Ahefutela) asihambe ngekunonopha tsine dzadzewetfu kute abe
neliciniso kutsi kute lombonile ngobe nakangati, angetama taba tekusivala
nswi, umlomo. 5
LAHLETA: (Acalata emuva) Lona lelidliza labeke kulo letimbali labani ngobe leyise
lingentasana kwalela? Impela sitayitsatsa kancane lendzaba kantsi
boNcobile sebasangene! Sekangakhuluma yedvwa emadlizeni aphahla
emangcwabeni ebantfu langabati nekutsi bayaphahlelwa nome
abaphahlelwa! Wake wakubona loko Mtingelwa? 10
HLETA: (Ahamba kakhulu) Mine ngisola kutsi lalomfana wakaMdluli ngobe
ngigcine ngiva kutsanti kutsi sewungcwatjiwe kepha akedluliswa ekhaya,
bamtsatse emakhateni bacondza naye emangcwabeni batewumfihla.
LAHLETA: (Ashikitela) Kungani bente intfo lenjena bakaMdluli ngobe phela wonkhe
umuntfu nakafile kufute alale ekhaya, kuse ngakusasa ayewufihlwa endlini 15
yakhe yekugcina?
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
HLETA: (Aloku ahefutela njalo akhina lite) Kwehlukene inkholo nemasiko ebantfu
dzadzewetfu, labanye bakholelwa kutsi lofe ngengoti yemoto, logwaziwe,
losontsiwe nalofe aboshiwe njengaye akalaliswa ekhaya ngobe loko
kuletsa lelinye lishwa emndenini. 20
LAHLETA: (Atidvonsa) Nawucabanga kahle mnaketfu usho kutsi lomntfwana
useyedvwa sibili? Impela solo ngiyasola kakhulu lapho sengatsi
sewuhhunguke mbamba, phela bantfu bayaganga kulomhlaba lesiphila
kuwo, ungababona kuhamba bakuhlekise emini kodvwa ebusuku bavuka
bagibele timfene baphaphe nangemitsanyelo! 25
HLETA: (Ambuka kancane) uyadlala dzadzewetfu, bangaloya yena yedvwa
elinyentini ngobe bambangisani lelengaka?
LAHLETA: (LaHleta agoca tandla) Utsini mnaketfu, kuhlakanipha kwakhe, phela batsi
utihambela yedvwa ngetifundvo esikolweni.
HLETA: (Aphiphitsa) Kute kutsakatfwa lapha, lomntfwana sewungene 30
esigabeni sebuntfombi, kungako ahlanyiswa lutsandvo kangaka.
LAHLETA: Ngiyala lapho mnaketfu, bonkhe labantfwana bemantfombatana
abakwenti loku lokwentiwa nguNcobile. Vele kunesigaba lapho umntfwana
aye abeneligugu lekutibona asakhulile kodvwa liphindze liphele.
(Amemeta) Ngelekelele tsine mnaketfu naku sengihholokoshela esigodzini 35
ngenyela!
HLETA: (Amdvonsa) Bamba ucinise lesandla sami!
LAHLETA: (Eva buhlungu) Ungangidvonsi kakhulu utangihhwabula siphanga
mnaketfu!
HLETA: (Asinata) Cinisela dzadzewetfu utotobe, ekhaya sesitawufika. 40
LAHLETA: (Afinkhita) ngicinisele njani kubuhlungu mnaketfu? Ngenyele sibili fane
ungimeme bo tsine uyongidzimula lapha ekhaya ngobe ngiyafutselwa!
HLETA: Uyangihlolela yini mntfwanamake, kungatsi usidudla ungaka mine
ngondze nginjena ngingakukhona! Ncono ucambalale khona lapha eceleni
kwalotjani ngiyofuna emanti lashisako ekukutfoba. Ubone ungagawulwa 45
tinyoka, phela lendzawo lena ilihlanze, timamba, timfeti, emabululu
nabophemphetfwane indzawo yato.
LAHLETA: (Atihlikihla) Ye Mtingelwa naku sengisutelwa yinyosi bo tsine Dlamane!
Ngabe ngumhlolo wani lo?
HLETA: (Amshikisha liso) Baleka eceleni kwenhlaba ngobe nati tinyosi uyatibona 50
tiyayaluka, titfutsa kudla kwato kuletimbali tabovovovo. (Bachubeke
bahambe babuye behlukane.)
[Likhasi 46–49]
15.1 Yini lekuletheksthi leyentiwa nguNcobile lephambene nemasiko? (2)
15.2 Tiluphawu lwani letimbali lokukhulunywa ngato kuletheksthi? Bhala KUBILI. (2)
15.3 Bhala TIMBILI tigameko letingenta letheksthi ifaneleke kuba ngumdlalohlaya. (2)
15.4 Lesento sekutsi Ncobile avakashele ethuneni laGedlembane siyitfutfukisa
ngayiphi indlela ingcikitsi yalomdlalo? Chaza. (2)
15.5 Ngukuphi lokuyinkholelo kuletheksthi lokuhambisana nendlela umuntfu
lashone ngayo? (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
15.6 Wetseke kahle yini Mtingelwa libito kulomdlalo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
15.7 Ucabanga kutsi yini leyagcugcutela Ncobile kutsi afundzele kuba lijaji? Bhala
KUBILI. (2)
15.8 BoHleta naLaHleta bangematse nelulwimi. Fakazela lesitatimende ubhekise
kulokwenteka kulomdlalo. (2)
15.9 Kungumbono nobe kuliciniso yini loku lokushiwo nguHleta kulenkhulumo
lecindzetelwe etheksthini lengenhla? Chaza. (2)
15.10 Uyavelana yini naLaHleta ngesigameko sekuhholokoshela emgodzini
aphindze antinyelwe tinyosi endleleni? Sekela imphendvulo yakho. (2)
15.11 Catsanisa budlelwano baNcobile nenina kuletheksthi nakuluvutfondzaba
lwalomdlalo. (2)
15.12 Yini lengakwenta ungafisi kutibandzakanya kutelutsandvo ukulesigaba lakuso
Ncobile kuletheksthi? Bhala emaphuzu LAMATSATFU. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Badlali balomdlalo bente tento letitsandzekako naletingatsandzeki emmangweni. Bhala
indzabambhalo lapho uveta khona kutsi kutiphatsa kwalabadlali labalandzelako
kuyatsandzeka nobe akutsandzeki yini emmangweni:
• Indvuna Mahubhulu
• Indvuna Sigogodvolo
• Indlovukazi Somnjalose
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Fundza letheksthi letsetfwe emdlalweni bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI F
(Somhlolo uhleti netindvuna takhe letintsatfu: Nsibandze, Sikhunyana naMahubhulu.)
SOMHLOLO: Sihlangene lapha nje sisachubeka kulo ludzaba lolutsintsa
indvuna yami lenguMahubhulu. Ngiyetsemba sitawuyiphetsa
embikwekushona kwelilanga. Mahubhulu, ndvuna yami uyatibona
kutsi wonile? 5
MAHUBHULU: Akukho lengikonile eNkhosini, ngaphandle kwekutsi angihambisani
nenchubo yayo yekungavivisi emabutfo kuhlaselwe.
SOMHLOLO: Ngaphandle kwaloko Mahubhulu. Lapha bekunemhlangano lomkhulu
wetikhulu tonkhe. Kulapho kubhoboke khona litfumba lokukadze
lifufusa. 10
MAHUBHULU: (Ahlahle emehlo) Angati lutfo mine Ngwenyama! Titsini tona tikhulu
leto?
SOMHLOLO: Yini lewungayati Mahubhulu? Tikhulu tiyicedzile indzaba ngawe.
Angeke sikhulume lutfo tsine, ngobe uyati wena kutsi bewukhulumani
nato. Kuphindza intfo yinye kutawusicitsela sikhatsi. Khuluma sive 15
Mahubhulu.
MAHUBHULU: Anginamlomo Ngwenyama.
SOMHLOLO: Ayikho intfo leyedlula kukhuluma Mahubhulu. Lokonakele kulungiswa
ngekutsi kukhulunywe. Uyangati kutsi ngingumuntfu lonjani.
Angisuye umuntfu lonelulaka. Khululeka Mshengu, ukhulume 20
wenabe.
(Waphuma Mahubhulu, washiya indvuku yebuholi.)
NSIBANDZE: Uyabuya Ngwenyama. Sitawulinda nje abuye atewutiphendvulela.
Sigwebo kumele siphume lamuhla.
SOMHLOLO: Sigwebo sini lesimfanele tindvuna tami? Khulumani masinyane 25
angakabuyi.
NSIBANDZE: Kumele adliwe sibaya sonkhe, atfutse endzaweni lakhe kuyo anikwe
lenye, bese umukwa indvuku yebuholi lena layishiyile nyalo
eMahubhulu aniketwe umholi lomusha.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
SOMHLOLO: Hheyi, uyasheshisa kucabanga ndvuna yami. Ase sive kuwe 30
Mnyamandze, waSiwela.
SIKHUNYANA: Sigwebo lesesiphumile simfanele Ngwenyama.
SOMHLOLO: Sitawulindza yena aze afike bese siyetfulwa sigwebo sakhe. Yena
kumele ngimephuce emandla ebudvuna lamuhla. Ukhombise
kungetsembeki kimi. Ukhombise kungangihloniphi. Ukhombise 35
kungitsatsela phasi.
NSIBANDZE: Sibofakazi bakho Ngwenyama yesive. Umbeketelele lesidze
sikhatsi kodvwa wehluleke kubona ...
SIKHUNYANA: Emacala akhe manyenti kakhulu:
Lekuba nelulwimi lolubi ekhatsi kwebantfu. 40
Lekungabi ngumholi welibutfo locotfo.
Lekuhlambalata ligama leNkhosi etikhulwini.
Lekungenti intfo labetfunywe yona kaMabhoko.
Lekutama kuketula umbuso weNgwenyama.
Lekungahambisani nenchubo yelive yekubuswa kwalo ngekuthula. 45
Mahubhulu kumele ajeziswe Ngwenyama. Ngabe kukuletinye
tindzawo abetawutfola sijeziso sekufa. Abetawujojwa ngetijula
aze afe. Kungetsembeki nebumbuka kuyafelwa.
NSIBANDZE: Utawutsi angeva sigwebo sakhe kutsi sitsini, bese siyahamba siya
elibutfweni lakhe siyewulatisa kutsi akasesuye umholi walo. 50
SOMHLOLO: Wahamba sikhatsi lesidze kangaka?
Nitsi usekhona yini lapha ngaphandle?
NSIBANDZE: Usekhona Ngwenyama. Kube abehambe sibili ngabe utsatse
lendvuku yakhe lokungafuneki ahlukane nayo.
LIVI: Bhuza kuletindze! 55
Ngcondvonkhulu,
Yentekil' indzaba!
SOMHLOLO: Ngubani lo lokhulekelako? Wo, nguwe Jiba, nceku yami kwentenjani?
JIBA: Yentekile inkanankana Ngwenyama.
SOMHLOLO: Kwentekeni Jiba! Khuluma! 60
JIBA: Indvuna yakho Nkhosi …
SOMHLOLO: Indvuna yami, yenteni? Khuluma!
JIBA: I ... Itijoje ngesijula idzindzilitile lapha entasi.
SOMHLOLO: Hawu, ngabe nguMahubhulu loyo? (INgwenyama iphume netindvuna
tayo bayewubona kepha yona ibuyele emuva ngobe ayisondzeli 65
esidvunjini.) Yena wonile kimi, kepha abengeke aniketwe sijeziso lesi
latinikete sona. Yalala indvuna yami. Imbazo lekudla kubili!
Beyishay' eMphumalanga,
Ishay' eNshonalanga
Kuhlw' emini kitsi, 70
Sisale sinwaya tinhloko,
Nhlok' ilidvwala!
[Likhasi 75–77]
17.1 Ngukuphi lokukhombisa kutsi kuneludvweshu lwangaphandle ekucaleni
kwaletheksthi? (2)
17.2 Catsanisa lenkhulumo yaSikhunyana legcanyisiwe naloku lokwentiwa
nguMahubhulu esiphetfweni salomdlalo. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/Lweti 2025
NSC Confidential
17.3 Bhala KUBILI lokwenta kutsiwe inkhosi Somhlolo yetseke kahle libito uma
ufundza umdlalo wonkhe. (2)
17.4 Yini lebangela kutsi lomdlalo ube yimbangalusizi? (2)
17.5 Lendvuku lokukhulunywa ngayo kuletheksthi iluphawu lwani? Chaza. (2)
17.6 Ngukuphi lokulisiko lokwentiwe yinkhosi ngalesikhatsi itfola umbiko wekushona
kwaMahubhulu? (2)
17.7 Uyavumelana yini nekutsi inkhosi Somhlolo naMahubhulu bayingwe
nengwenyama? Chaza. (2)
17.8 Tetsamelilwati tifundzani ngesincumo saMahubhulu sekutibulala? (2)
17.9 Lenkhulumo yaNsibandze lecindzetelwe kuletheksthi imveta anguluphi luhlobo
lwemdlali? Sekela imphendvulo yakho? (2)
17.10 Letibongelelo taMahubhulu letilandzelako timveta angumuntfu lonjani? Chaza.
'Kuhlw' emini kitsi,
Sisale sinwaya tinhloko,
Nhlok' ilidvwala!' (2)
17.11 Ngekubona kwakho bekumele bamdzabukele yini Mahubhulu ngekutibulala
kwakhe? Sekela imphendvulo yakho. (2)
17.12 Mahubhulu bekufanele enteni kute angatitfoli akulesimo sekutibulala? Bhala
emaphuzu LAMATSATFU. (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Revise the topics in this paper, then practise them question by question.
Recommended for this subject
More papers and memos for this grade and subject.

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper (Siswati)
Related documents

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 NSC November 2022 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 NSC November 2022 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 NSC November 2021 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 NSC November 2021 Question Paper (Siswati)
More from Grade 12 Siswati Hl

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P1 November 2024 NSC MG QP (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 November 2024 NSC MG QP (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P3 November 2024 NSC MG QP (Siswati)

Memorandum