Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Question Paper

Question papersiSwati HLGrade 12202330 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2023, 30 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) LWETI 2023 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa la-2½ Leliphepha linemakhasi la-30. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2023 NSC TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto. 2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuyiphendvula. 3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Tinkondlo (30) SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25) SIGABA C: Umdlalo (25) 4. Kulindzeleke kutsi uphendvule imibuto LESIHLANU seyiyonkhe: ESIGABENI A imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE ngalendlela: SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI. INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI–Uphocelelekile kuwuphendvula lombuto. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE. SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE. 5. KUKHETFWA KWEMIBUTO YESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU) NESIGABA C (UMDLALO)  Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye nemdlalo lowufundzile.  Phendvula UMBUTO MUNYE LOYINDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhla lwekutikhumbuta kute usitakale. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2023 NSC 6. BUDZE BETIMPHENDVULO  Umbuto loyindzabambhalo etinkondlweni kufanele uwuphendvule ngemagama la-190 kuya kula-240.  Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele uyiphendvule ngemagama la-340 kuya kula-390.  Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani lemamaki labekiwe, ungahlanhlatsi. 7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni KWALESO NALESO SIGABA. 8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo ephepheni lemibuto. 9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA. 10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi: SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40 SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55 SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55 11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2023 NSC LOKUCUKETFWE Lelikhasi litakusita kutsi ukwati kukhetsa imibuto lofuna kuyiphendvula ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto. SIGABA A: TINKONDLO Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI. INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI 1. 'Awutfolakali' Umbuto loyindzabambhalo 10 6 2. 'Madida' Imibuto lemifisha 10 7 3. 'Ungenyulile' Imibuto lemifisha 10 8 4. 'Ngoba sewungumcaba' Imibuto lemifisha 10 9 NA Inkondlo lengakafundvwa eklasini: UPHOCELELEKILE kuwuphendvula lombuto. 5. 'Tsanyelani emabala' Imibuto lemifisha 10 10 SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli laphakanyisiwe. 6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12 7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12 8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15 9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 15 10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 18 11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 18 NOBE TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lephakanyisiwe. 12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 21 13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 22 SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE kulemidlalo lephakanyisiwe. 14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 25 15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 25 16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 28 17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 28 CAPHELA: ESIGABENI B na-C, munye umbuto lowuphendvulile kufanele ube YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2023 NSC LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA Lelikhasi litakusita kutsi uphendvule linani lemibuto lekungulona lokumele uliphendvule. SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU A: TINKONDLO (Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2 A: INKONDLO (Inkondlo lengakafundvwa 5 1 eklasini) B: INOVELI/TEMDZABU (Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1 lemifisha) C: UMDLALO (Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1 lemifisha) CAPHELA: ESIGABENI B na-C, cinisekisa kutsi uphendvule MUNYE umbuto LOYINDZABAMBHALO NAMUNYE WEMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2023 NSC SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula imibuto lelandzelako. UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. AWUTFOLAKALI – FC Nkosi 1 Akekho lowati kutsi unjani, 2 Lowati kutsi uyini akekho. 3 Akekho nalowati kutsi ufunani, 4 Nguwe kuphela lowatiko, 5 Nguwe kuphela lotivisisako. 6 Kuwe kusa kusa. 7 Kusa unguloku, lishone ungulokwa, 8 Kusa libalele bantfwana badlale ngaphandle, 9 Naliphakama sewungulokunye sewuntjintjile. 10 Ugucukelana esiswini njengetjwala, 11 Umbala wakho untjintjantjintja kwelunwabu, 12 Vele awutfolakali, awuvisiseki. 13 Kusa libafati badvub' inyama. 14 Kusenjalo selikhipha umkhovu etjeni, 15 Likhipha inhlanti emantini. 16 Liyatsambama uyatsetsa uyakhala. 17 Kepha kukhala kwakho yinjabulo kubalimi 18 Ingani kudla sitawudla sibhimbidzele 19 Sitawudla sishaye sentfwala. 20 Nakusa selishubisa umnkantja, 21 Libuta kutsi ungubo ngaki? 22 Imitimba yona iyakhungatseka, 23 Ikhungatseka itsatse tifo, 24 Imikhuhlane itfole tinkhundla tekudlalela, 25 Imitimba ingani ayati kutsi ibambeni, 26 Itsatseni ihlanganise nani, 27 Impela awutfolakali. Bhala indzabambhalo lapho uveta khona bufakazi bekutsi lenkondlo lengenhla iyisathaya. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-190 kuya kula-240. [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2023 NSC UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. MADIDA – NP Ndlovu 1 Sadideka sonkhe sive, 2 Wadidek' ummango wonkhe, 3 Hhawu lwabumbeka lusendv' emndenini 4 Ngenca yalo lutsandvo, 5 Sivetel' imfihlo yakho lutsandvo! 6 Uyash' umntfwana wemfati, 7 Buyaphela butfong' ebusuku, 8 Kuyas' abuke ngewayitolo 9 Ngabe ngemaloyo yini? 10 Hhawu, ushiswa lutsandvo 11 Lutsandvo asewusivetel' imfihlo yakho. 12 Ngab' imihlolo yini 13 Watjintja umuntfu kubalingani, 14 Sewunguphunyuka bamphetse 15 Ingani uphetfwe lutsandvo 16 Lutsandvo sivetele imfihlo yakho. 17 Vel' uvete sitfombe sakho, 18 Ngisho kuwe lutsandvo 19 Ingani phela ungumadida 20 Udida tingcondvo, inhlitiyo nemehlo 21 Lutsandvo ulisela lelingabonwa, 22 Lutsandvo sivetele imfihlo yakho. 23 Ingani unika litsemba lelingabonwa 24 Wenta tihlatsi tivakashele tindlebe 25 Angisakhulumi ngemiva phela ayihlaliseki 26 Kantsi lutsandvo wena uvelaphi? 27 Ungumsa wabani kuleli 28 Lutsandvo ngiyakwesaba ungumadida. 2.1 Hlobo luni lwebunkondlo lolutfolakala emgceni we-1 kulenkondlo lengenhla? Usho ngani? (2) 2.2 Loluphawu lwekuphumula lolusetjentiswe emgceni we-10 lwakha buphi bunkondlo? Chaza. (2) 2.3 Uma ufundza lenkondlo ucabanga kutsi iluhlobo luni? Sekela imphendvulo yakho. (2) 2.4 Sonkondlo ucondze kutsini ngemugca we-14 walenkondlo lengenhla? Chaza. (2) 2.5 Sonkondlo usisebentise ngemphumelelo yini lesifanisongco lesisemgceni we-21 kulenkondlo lengenhla? Usho ngani? (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2023 NSC UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. UNGENYULILE – FC Nkosi 1 Ungenyule ematsemba kimi 2 Ashabalalise kwemanti esihlabatsini, 3 Wawavusa ematsemba 4 Ngavuka ngatsemba. 5 Ngiswela imilomo letinkhulungwane 6 Yekukubonga ngingacedzi. 7 Ungenyule kukubi, 8 Sengikhishiwe kulabadla lanhlavana, 9 Sengifakwe inombolo 10 Yalabangaphasi kwemhlaba. 11 Ngemusa wakho bekufa butfongo 12 Baphela, ngaphaphama emaphusheni lamabi. 13 Ngiswela imilomo letinkhulungwane, 14 Yekukubonga ngingacedzi. 15 Ungenyule bangibala tifo letingapheli, 16 Ungenyule babala tifo letingelapheki, 17 Ingculazi abakayishiyi yangifanela. 18 Kantsi basheshe bahleka, 19 Njengekusho kwengoma 20 Wena ungivile wangivela. 21 Ngiswela imilomo letinkhulungwane, 22 Yekukubonga ngingacedzi. 23 Mbamba mbamba ungenyulile, 24 Ungenyule kuchuluka tetinhlungu tinyembeti, 25 Umndeni ungasenamatsemba. 26 Ngiswela imilomo letinkhulungwane, 27 Yekukubonga ngingacedzi. 3.1 Bunkondlo buni lobakhiwa ngumugca logcinile kuleyo naleyo ndzima? Sekela imphendvulo yakho. (2) 3.2 Hlobo luni lwemvumelwano lolutfolakala emgceni we-8 newe-9? Usho ngani? (2) 3.3 Ngekubona kwakho sonkondlo uvete siphi simo semoya kulenkondlo lengenhla? (2) 3.4 Ngemaphuzu LAMABILI bhala umcondvo lojulile wendzima yesibili yalenkondlo. (2) 3.5 Ngusiphi sifundvo lesitfolakala endzimeni yesine yalenkondlo? (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2023 NSC UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. NGOBA SEWUNGUMCABA – GT Nkosi 1 Itolo ngicel' indlebe wangangiphi, 2 Watjakadvula, watjakadvula phindze, 3 Kwavakala tidvumo lawundlule khona, 4 Babodvwa labakhalelwa tinswane nyalo, 5 Babodvwa lababangwa netibi maye! 6 Buhlungu buhlindz' inhlitiyo yami. 7 Sekwasala mine dvute nawe, 8 Mine ngasikwa imihelo yakho, 9 Leyangihhembula ngayihlab' inyandza leyo, 10 Kona ngeke ngikulahle uwami, 11 Kube wangiph' indlebe ngabe akunjena, 12 Buhlungu buhlindz' inhlitiyo yami. 13 Leto tintfombi letakudlisa kwemakhiwa, 14 Sewubune njengembal' ikhiwe yalahlwa, 15 Bewuhamba ehwayeleni lagesi 16 Utsi gabigabi ngebusha bakho, 17 Yakudl' inyama yakudl' inkhanuko, 18 Buhlungu buhlindz' inhlitiyo yami. 19 Sewudvonsa ngematinyo tandla unato maye! 20 Sewehluleka nekutenwaya maye! 21 Bhululu wakho sekwaba licansi nyalo, 22 Baphi bobhululu bakho nyalo? 23 Mane uvuke mane utsi yotfu, 24 Buhlungu buhlindz' inhlitiyo. 25 Teluleko tami watijikijela le-kahhele, 26 Timfundziso tami watibhakanya, 27 Ngakhuluma nawe wanginika siphundvu, 28 Wanaka live, wanaka busha, 29 Lomuhla sewungumcaba ngenca yakho, 4.1 Bhala bunkondlo lobakhiwa ngulamagama lagcanyisiwe endzimeni yekucala. Usho ngani? (2) 4.2 Hlobo luni lweluchumano lolwakhiwa ngumugca we-4 newe-5 kulenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) 4.3 Uma ufundzisisa lenkondlo, nguyiphi ingcikitsi sonkondlo layetfulela tetsamelilwati? Usho ngani? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2023 NSC 4.4 Ucabanga kutsi abecondzeni sonkondlo ngalomugca we-15 walenkondlo? Chaza. (2) 4.5 Ngabe sonkondlo usisebentise kahle yini lesifaniso lesisemgceni we-14 kulenkondlo lengenhla? (2) [10] NA INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI Uphocelelekile kutsi uphendvule lombuto. UMBUTO 5: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. TSANYELANI EMABALA – MA Mhlongo 1 Vukani, vukani nonkhe baketfu, 2 Ngesekubuya kwebatsakatsi nyalo, 3 Netekugcina setikhale tate tadzela, 4 Aniyiva yini ingoma ekudzeni? 5 Ihaya kwenanel' emawa netintsaba, 6 Ngabo phela bayeni, 7 Beta nato ngelutsi lwato, 8 Tsanyelani emabala nivuk' emacandzeni. 9 Naba bayeni batseleka ngetinkhani, 10 Beta kutawucela buhlobo lobuhle lapha, 11 Bachuba tona temasondvo, 12 Ngiyatibona timibala lekhanyis' inhlitiyo, 13 Atikanoni nje tiyinhlama, 14 Titekukhipha inkhosatana yemaNjomane, 15 Intfombi tiphelele mbamba, 16 Tsanyelan' emabala nibemukele ngaletimhlophe. 17 Hlekelela kuvele lemhlatsi babe waThembile, 18 Phel' emasi asetawuhlula ngisho emakati, 19 Nalomtsebe wakho lobewusahluma, 20 Sewutawukhula ub' intsaba yeluKhahlamba, 21 Kwakho-ke kufuna umlalati 22 Utekulol' ematinyo acije, 23 Utidle nematsambo ato. 24 Tsanyelan' emabala baketfu, 25 Nilungise timbali time ngemumo, 26 Bogogo abatjakadvule njengematfole aya kubonina, 27 Bashaye imililitelo batsi: 'Lililili! Kuhle ketfu!' 28 Phumela emabaleni babheme bakholwe nkhosatana. [Inyeti Likhasi 34] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2023 NSC 5.1 Nika bunkondlo lobuvetwa ngumungca we-5. (1) 5.2 Letinhlavu leticindzetelwe endzimeni yekucala takha buphi bunkondlo? (1) 5.3 Sinongo sini lesivetwa ngumugca we-11 walenkondlo lengenhla? (1) 5.4 Bhala iphethini yalenkondlo ubhekise emgceni we-18 newe-19. (1) 5.5 Ngekubona kwakho bunkondlo buni lobuvetwa ngumugca we-21 newe-22 walenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) 5.6 Sihloko salenkondlo siyahambelana yini naloko lokukhulunywa ngako enkondlweni? Chaza. (2) 5.7 Sonkondlo usisebentise kahle yini lesifutamsindvo lesisemgceni we-27 walenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2023 NSC SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Kulesigaba kunemanoveli LAMATSATFU netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze lonyaka uphendvule ngayo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo naleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto loyindzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C uphendvule umbuto wemibuto lemifisha. UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Uma ufundza lenoveli kunetinkhomba letibufakazi bekutsi Lushawulo naTintfombi angeke bagcine kahle esiphetfweni salenoveli. Bhala indzabambhalo wesekele lesitatimende ngaphasi kwaletihlokwana.  Imphilo yaLushawulo.  Imphilo yaTintfombi.  Imphilo yaLaMagagula nebantfwana. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI A 'Nato-ke tiga tekutala nebakitsi. Umntfwana ungamtala, uhlupheke umkhulisa, umfundzisa, bese ugucuka uyamloya? Nanyalo yimihlolo lena lebonwa ngimi.' Asho asukuma atsatsa libhayana lakhe atsi hi, aphumela ngaphandle kuyakuva kutsi loku lokushiwo ngumntfwanakhe ucinisile yini. 'Utsini Lushawulo? Utsi mine nyoko ngingumtsakatsi?' 5 'Ungiva kahle imphela. Kwangatsi nje ngabe awusekho kulamabala lonyatsela kuwo.' 'Ngiyafisa kutsi imphela unatse lobunjani lobu lobukuhhemisa kangaka,' asho unina waLushawulo setihlengetela emehlweni ngobe indvodzana yakhe seyimbuka ngemehlo esilwane lucobo. Naloku abetsi kukhuluma tjwala, kodvwa kwatsi lapho afika ngaphandle kwangukhona kumkhanyela kutsi lomuntfu uphile use saka, akakadzakwa 10 nakancane. 'Make, bantfwabami baphelile ngenca yakho lapha ekhaya.' Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2023 NSC 'Ye … hhe … myeni! Hhi … hhi … ingabe wawungishiyelani, ungishiyela kuhlupheka nje.' Akhale kakhulu manje unina waLushawulo. Kwaze kwaphuma LaMagagula naye asatidzikela nje. 15 'Hawu! Yise webantfwana se …' 'Hheyi wena, angifuni mlonyana wemuntfu la. Phela mine ngingahle nginicoshe nobabili khona nyalo uma umvela buhlungu kumbe nitsakatsa naye yini.' Eve kwenyela umtimba LaMagagula ngalesento saLushawulo. Amdzabukele uninatala, naye agcine asakhala ngobe kute labengahle amsite ngako kukhomba kumvela. Lapho salukati 20 sase sikhihla sematsambo. 'Kukhala ngeke sekuze kukusite nakancane. Wena ngena endlini yakho ubutse konkhe lokungekwakho ubone kutsi uphuma ngayiphi nyalo kusakhanya.' 'Maye nesisu sinemacebo kantsi sengitawuphendvuka umtsakatsi ekugcineni.' Esule tinyembeti nyalo unina waLushawulo, ative asafikelwa sibindzi, esuke acondze ngco 25 kuLushawulo nyalo. 'Lushawulo, mntfwanami, angati kutsi uyativa yini kutsi utsini. Usho kutsi mine ngangingakutala ngehle ngenyuka nawe, ngiwa ngivuka ngetama kukufundzisa, bese ngigcina ngekukubulala lapho sewumdzala? Bona lobutsi bami ubutfole kumuphi umkhaya njengobe uhlala esilungwini nje.' 30 'Yonkhe leyo mibuto ayingeni kuleti tami tindlebe. Lami linye, ngitsi phuma uphele nje kulamabala.' Lushawulo abesazulazula ebaleni manje kubonakala nje kutsi sewucasuke ngemphela. Lapha edladleni LaMagagula yena abehlala asukuma ngenca yebuhlungu lobabusenhlitiyweni yakhe macondzana nalesento saLushawulo kunina. Tintfombi 35 yena abehlushwa indlebe levako. Umuntfu abengala nekutsi uninatala nguyena abemtsandza kunaLaMagagula. Angene endlini manje unina waLushawulo ngekubona kutsi indvodzana yakhe ayikatimiseli kumlalela. Ake eme sikhashana kube sengatsi nengcondvo seyihambile. Watsi asemile wambona asaphoseka ngekhatsi. Wetfuka kabi asacabanga nekutsi 40 encenye sewuyahlanya. Akazange atsi vu. Wacondza emgibeni wetfula leyo migacambongolwana wayijika ngaphandle, wabe alandzelisa ngalokunye futsi masinyane. 'Hawu! Lushawulo, kantsi vele uyangicosha sibili mntfwanami?' Pho ukhuluma nabani loku Lushawulo akasamniki mlomo, yena nje sewenta umsebenti wakhe 45 labewungenele lapha endlini. Bantfwana baphuma bema ngaphandle naloku kwakumakhata. Bonkhe bebamangaliswe nguloku lokwakwentiwa nguyise. [Likhasi 68–70] 7.1 Hlobo luni lweludvweshu lolukuletheksthi lengenhla? Usho ngani? (2) 7.2 Bhala tintfo LETIMBILI letikuletheksthi lengenhla letikwenta kutsi uchubeke uyifundze lenoveli. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2023 NSC 7.3 Nika sizatfu lesenta kutsiwe lenkhulumo lecindzetelwe endzimeni yekucala kuletheksthi iveta sibekandzaba sesimonhlalo. (2) 7.4 Ngukuphi lokwentiwe nguTintfombi kulenoveli lokumveta kutsi ulicili? (2) 7.5 Catsanisa loku lokwentiwa nguLushawulo kuletheksthi naloko lokwenteka emmangweni lohlala kuwo. (2) 7.6 LaMagagula kumfanela ngayiphi indlela kuba ngumlingisi losicaba kulenoveli? (2) 7.7 Sento saLushawulo sekucosha unina kuletheksthi siyingwijikhwebu ngani uma ufundza luvutfondzaba lwalenoveli? (2) 7.8 Abefanele yini LaMagagula kumvela uninatala ngalesikhatsi acoshwa nguLushawulo? (2) 7.9 Ufundzani ngalesigameko sekucoshwa kwaLaHlophe ekhaya yindvodzana yakhe? (2) 7.10 Ngaphandle kwemlingisi longuTintfombi beyingeke iphumelele ingcikitsi yalenoveli. Vumela nobe uphikise lombono. (2) 7.11 Similo saLaMagagula kulenoveli simvete anesendlalelomuva lesihle. Fakazela lesitatimende. (2) 7.12 Ngutiphi teluleko LETINTSATFU lebewungatinika Tintfombi uma afika emendvweni? (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2023 NSC UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Uma ufundza lenoveli kunetinkhomba letibufakazi bekutsi Mphikeleli utawugcina angumholi wemmango. Bhala indzabambhalo wesekele lesitatimende ngaphasi kwaletihlokwana.  Mphikeleli nebangani bakhe.  Mphikeleli nebakaTsabetse.  Mphikeleli nemmango. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI B Lusuku lwelukhetfo lwatiswa bantfu labanyeti esifundzaveni sonkhe. Betitekwa etindzaweni tonkhe kutsi ingabe ngubani loyawuhlabana njengasosifundzave emagameni lamabili abephakanyisiwe. Emagama abephakanyisiwe ngekulingana bekungelaMphikeleli Zwane nelaMagumeni Tsabetse. 'Mine ngibona sengatsi Mphikeleli utawuphuma embili kulolukhetfo lwasosifundzave,' 5 kusho Khulumile aveta umbono wakhe. 'Cha, ushaye phasi kwasuka lutfuli. NguMagumeni lotawuba yincocodzi inyoni lebhula emaphiko,' kusho Lotifiso Shiba. 'Loko lewukukhulumako mngani wami sifiso sakho njengelibito lakho. Akusiyo intfo letawuphumelela ngisho nome lilanga lingajika lichamuka eNshonalanga liye 10 eMphumalanga. Imisebenti yemuntfu ngiyo lemkhulumelako futsi imkhetsele sikhundla. Mine angingabati nje kutsi umsa waMangweni nguye lotawubhula emaphiko njengasosifundzave eGert Sibandze.' 'Lapha sikhuluma ngemibono hhayi emaciniso. Kukhona umehluko emkhatsini wemibono nemaciniso. Kukhona umehluko emkhatsini wetifiso nalokwentekako. 15 Ngisho ngekungangabati ngitsi sikhundla saTsabetse,' kugcizelela Lotifiso akhombisa kutsi loko lakushoko uyakholelwa kuko futsi ukubona kutawukwenteka ngendlela lacabanga ngayo. 'Ngisasho ngiyaphindzelela mngani wami kutsi ushaye phasi kwabhunya lutfuli. Asibuke imisebenti yalabantfu lesikhuluma ngabo, bese sikhulumela etikwayo,' kusho 20 Khulumile. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2023 NSC 'Emagalelo aMagumeni Tsabetse abonakele ngekutsi abe nguthishela lofundzisa kahle teMlandvo emabangeni emfundvo nekucecesha lokuchubekako nekuba neticu temfundvo lephakeme latifundzela eNyuvesi yaseKapa,' kusho Lotifiso. 'Mphikeleli wafundzela tekuphatsa kuhulumende wasekhaya enyuvesi Ligwa. Imisebenti yakhe 25 yatiwa tigodzi tonkhe latisebentela ngekutimisela imihla yonkhe,' kusho Khulumile naye agcamisa imfundvo yaloyo lamkhetsako. Wachubeka watsi, 'Mphikeleli ugcugcutele kwakhiwa kwetikolo, kwemitfolamphilo, tindzawo tekukhibika, kunakekelwa kwetemagugu noma tilondvolotamagugu, kugcanyiswa kwemasiko, inhlonipho, tendzabuko, tebuchwepheshe nalokunye lokunyenti.' 30 Bacoca kwabonakala kutsi lamajaha lamabili abaluleke kakhulu. Umehluko lowavela kutsi imisebenti beyitsintsa bantfu labehlukene. Imisebenti yaMphikeleli beyigcame kakhulu kulabo labadla imbuya ngelutsi, kantsi yaMagumeni beyigcame kakhulu kulabo labadla kusale. 'Mphikeleli ngumholi wekutalwa, kantsi Magumeni ukufundzele kuhola,' kusho 35 Khulumile. 'Umbono wakho loyo Khulumile. Mphikeleli wehla kakhulu abe semazingeni laphasi, loko bese kumenta kutsi afanane nebantfu bonkhe.' 'Umholi kumele abotehlisa aphile nebantfu labaholako. Labanye baholi baye bacabange kutsi basahola bantfu kantsi sebatihambela bodvwana balandzelwa 40 ngemabhantji abo. Umholi sibili nguloyo lowehlako afinyelele emacophelweni laphasi akhulume netalukati, emakhehla, bantfwana, tichwala nalabanye.' 'Utsini ngembono waMphikeleli wetintsandzane?' 'Emavi akhe atsi I-Afrika jikelele beyingenato tintsandzane. Buntsandzane lobu bufike nebagcoki. Ukholelwa ekutsini umntfwana longenabani kumele atsatfwe bengati yakhe 45 labaphilako bamkhulise ngekusitwa nguhulumende. Inchubo lenjalo ingenta bantfwana bakhule babatisa buhlobo, bunye buntfu nekubambisana. Akakholelwa kuyo yonkhe lenchubo leseyikhona nyalo yekubita batali ngabo 'step mother' 'step father'. Utsi loko akusiso si-Afrika kepha siYurophu. E-Afrika sinamake nababe nje kuphela noma uyakutala noma akakutali,' kuchaza Khulumile. 50 [Emakhasi 95–97] 9.1 Lubangelwa yini loludvweshu lolukhona ekucaleni kwaletheksthi? Usho ngani? (2) 9.2 Uma ufundzisisa singeniso saletheksthi kukhona yini lokuheha tetsamelilwati kutsi tichubeke tifundze lenoveli? Sekela imphendvulo yakho. (2) 9.3 Catsanisa lenkhulumo lecindzetelwe ekucaleni kwaletheksthi nesiphetfo salendzaba. (2) 9.4 Lenkhulumo legcanyisiwe emgceni we-33 waletheksthi iveta Magumeni angumlingisi lonesimilo lesinjani? Chaza. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2023 NSC 9.5 Bhala tintfo LETIMBILI letikuletheksthi letikhomba sibekandzaba sesikhatsi sanyalo. (2) 9.6 Tinkhulumo taKhulumile ngaMphikeleli tibiketelani ngemiphumela yalolukhetfo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 9.7 Abehloseni umbhali ngekuveta bantfu lababomake babeka imibono yabo etindzabeni tekuhola sive? (2) 9.8 Umlingisi longuLotifiso uhambisana njani nelibito lakhe uma ufundza letheksthi? Chaza. (2) 9.9 Sendlalelomuva saMphikeleli sibe neligalelo lelihle ngalesikhatsi alwela inkhululeko yebantfu baseMbalenhle. Sekela lesitatimende. (2) 9.10 Ucabanga kutsi kuphumelela kwaMphikeleli elukhetfweni lwekuba ngusosifundzave kube yingwijikhwebu yini? (2) 9.11 Umlingisi longuMagumeni uphumelele kangakanani kutfutfukisa ingcikitsi yalenoveli? Chaza. (2) 9.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU ungameluleka utsini umuntfu lomusha lofisa kuba ngumholi uma ufundza ngebuholi baMphikeleli kulenoveli? (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2023 NSC UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Uma ufundza lenoveli kunetinkhomba letibufakazi bekutsi Lomusa naMlungisi angeke bashade esiphetfweni salenoveli. Bhala indzabambhalo wesekele lesitatimende ngaphasi kwaletihlokwana.  Imphilo yaMlungisi nebangani bakhe.  Imphilo yaLomusa nebangani bakhe.  Imphilo yaMlungisi nebatali. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI C 'Angimtsandzi lomngani wakho Sikhuni. Umoya wami awumemukeli angati yini indzaba.' 'Umhlolo wami lo. Utsi kutawulunga nasengikhetselwa bangani? Sekumele ngitjelwe nguwe nyalo kutsi umngani wami lo ulungile, loya akakalungi?' Kubabata Mlungisi abonisa kutsi loku lokushiwo nguLomusa kuyamcasula. 5 'Ngicolele Mlungisi bengingakacondzi kona umoya wakho. Awehle umoya sitsandvwa,' kusho Lomusa akhombisa kutisola kuloku lakukhulumile kwangamjabulisi Mlungisi. Lomusa wakhombisa kwehlisa umoya ngemabomu ngobe angakacondzi kuphazamisa nemshado. Wathula sikhashana kwagcina kwalile. 'Wena awumfuni umngani wami Nkhangala, nami angibafuni bangani bakho 10 boMadvodza naSikhuni,' kusho Lomusa. 'Sikhule kanye nebangani bami. Madvodza sesisebenta naye. Sikhuni washesha kuwufulatsela umnyango wesikolo noma alunguta esekhondari. Ngati imphilo yabo kusukela sisakhula kuye kufinyelele manje. Wena-ke uyatelaphi yaNkhangala?' 'Kusho kutsi unelubandlululo ngekungamemukeli Nkhangala.' 'Cha, anginalo 15 lubandlululo, kepha tento takhe tingenta ngimbandlulule.' 'Yeka bantfu ngekukhuluma kabi! Sebamkhulume kabi Nkhangala kuwe? Bamkhuluma nje bamatelaphi?' 'Atihlali phasi tesaba ematolo! Kuyevakala ngandlebe yinye kutsi ikhokheyini nenyawupe kubutwa kuye Nkhangala.' 'Bayamsukela umntfwanebantfu. Nkhangala yingilosi sibili.' 20 'Ngitawulalela wena ngobe uphila naye. Bantfu bayishaya emuva bayishaye embili. Bantfu bayakwati kukwehlulela badzimate baphumelele.' 'Asibuke tetfu siye embili, sikhohlwe talabanye ngobe tiyosenta singachubekeli embili.' 'Ngifisa kubona umndeni wakini lowakukhulisa kusukela ebuncaneni uye ufinyelele kulelizinga.' 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2023 NSC 'Asiyiyekele leyo ngobe ingivusela emanceba lamadzala. Yenta inhlitiyo yami ibe buhlungu kakhulu. Kuphela injabulo kube nelusizi lodvwa.' 'Ngente setsembiso kuSikhuni kutsi ngitawukuya ekhaya kubo ngiyombona,' washo wabuka sikhatsi ewashini lakhe wabona kutsi sesifikile sikhatsi labetsembisene ngaso. Wafike wambingelela ngemavi langumbuto latsi, 'Uyohlala elawini kuze kube kunini?' 30 'Sesifikile sikhatsi sekutsi ngiteke, ngihlale ngitinte. Kumele ngatiwe ngekutsi nginguMnumzane, hhayi ngiloku ngibitwa nga Bra-Sikhuni.' 'Kumele sibukisise embikwekutsatsa.' 'Mine sengibukisisile ngako-ke Lomusa lubhambo Iwami lwaphakadze.' 'Ngabe niphila imphilo lefananako? Imphilo yaLomusa nawe iyimphumalanga 35 nenshonalanga.' 'Ngalamanye emavi usho kutsi asifanelani?' 'Uma Lomusa angakafaneli mine usho kutsi ufanele bani? Ngubani lona lomfunela yena ngibe ngikhona?' 'Awungiva kutsi ngitsini. Lalelisisa kahle embikwekutsi uphendvule.' 'Akukho 40 lengingabe ngisakulalela lokuphuma emlonyeni wakho ngobe kukhombisa kutsi uyamtondza lomntfwanebantfu. Wakwentani lena lekwenta kutsi ukhulume kanjena?' 'Siyakhuluma kepha asivani yini indzaba?' 'Kube bengati ngabe angiketi lapha kuwe. Angati nje kutsi yini lengihlanganise nawe sotidzakamiva.' 45 'Ngingumhambi walendlela noma ngingasayifuni. Ngangena kancane, kancane kwagcina kukakhulu. Sekulukhuni kubuyela emuva ngobe setisemitsanjeni yami. Sengivuka ngato ngembulukusa, ngidle tona emini, ngidle tona njengetilalelo tami tantsambama.' [Emakhasi 78–80] 11.1 Lubangelwa yini loludvweshu lolukhona ekucaleni kwaletheksthi? (2) 11.2 Uma ufundzisisa singeniso saletheksthi kukhona yini lokuheha tetsamelilwati kutsi tichubeke tifundze lenoveli? (2) 11.3 Catsanisa imphilo yaSikhuni yesikolo naloko lokwentiwa lusha emmangweni lewuphila kuwo. (2) 11.4 Bhala tintfo LETIMBILI letikuletheksthi letiveta kutsi Lomusa ungumlingisi lolicili. (2) 11.5 Lenkhulumo letsi 'Kuyevakala ngandlebe yinye kutsi ikhokheyini nenyawupe kubutwa kuye Nkhangala' kuletheksthi lengenhla ihambisana nasiphi sibekandzaba? Chaza. (2) 11.6 Sikhuni kumfanela ngayiphi indlela kuba ngumlingisi loyindilinga uma ucatsanisa loku lokwenteka kulethesthi nenoveli yonkhe? (2) 11.7 Imphendvulo yaLomusa ngemndeni wakhe kuletheksthi iyingwijikhwebu ngani uma ufundza luvutfondzaba lwalenoveli? (2) 11.8 Tinkhulumo taMlungisi ngebangani baLomusa kuletheksthi lengenhla tihambisana ngayiphi indlela nelibito lakhe nesimilo saLomusa? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2023 NSC 11.9 Ufundzani ngalenkhulumo lecindzetelwe ekugcineni kwaletheksthi lengenhla? (2) 11.10 Ngaphandle kwemlingisi longuMlungisi beyingeke iphumelele ingcikitsi yalenoveli. Sekela lesitatimende. (2) 11.11 Uma ufundzisisa lenoveli iveta Sikhuni naLomusa banesendlalelomuva lesifanako. Fakazela lesitatimende ubhekise enovelini yonkhe. (2) 11.12 Kube bewunguSikhuni bewungalweluleka utsini lusha lwalomuhla emva kwekutisola ngemphilo labeyiphila? Bhala emaphuzu LAMATSATFU. (3) [25] NOBE Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2023 NSC TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe. UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Uma ufundza lenganekwane letsi ‘Intsandzane Nenhlanti Yemilingo' netibogo tenkhosi Tobias kunetinkhomba tekutsi nobe balahliswa kwenyongo yenyatsi ekugcineni baphumelele. Bhala indzabambhalo wesekele lesitatimende ngaphasi kwaletihlokwana.  Imphilo yentfombatane kulenganekwane letsi Intsandzane Nenhlanti Yemilingo.  Imphilo yenkhosi Tobias Nkosi.  Kulahlwa kuhle kwenyongo yenyatsi: (kushiywa ebaleni ungenayo indlela yekutisita). Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. TIBONGO TENKHOSI TOBIAS NKOSI 1 Nawe, 2 Yelovuk' emcubeni 3 Lonjengankunzi 4 Luphondvo lwenkunzi yakaNdlela 5 Inhloko yenkunzi yaLomavovo 6 Lomjikijelwa! 7 Wajikijelwa ngemadvuna eFeni 8 Batse bangakujikijela, base bayamfulatsela 9 Njengesagila labangasitsandzi 10 Lebangasifuni 11 Bangasiboni lapho siyawuwela khona 12 Lugelegele lwebhasi 13 Naluya lushon' ePitoli 14 Naluyawufun' uMshabalala. 15 Kwabonakala ngalabadzala bogogo beFeni. 16 Batsi bangabona Yena, 17 Baphuma bonkhe batatatela. 18 Wena matata lamakhulu 19 Ekwendlula nekwendlala 20 Awusheshi nekuyinika, 21 Wena Vuk' emcubeni 22 Unganjengankunzi. 23 Phondvo lwenkunzi yakaNdlela 24 Mhlane lobanti 25 Longadzinwa kutfwala bantfu 26 Ubetfwele kunye nebantfwababo 27 Ukhuphuka nabo tintsaba teSteyn dolobha 28 Kumeme bomake. 29 Kumeme bogogo. 30 Kumeme bobabe. 31 Kumeme bomkhulu, 32 Kunye nebantfwababo. [Emakhasi 108–109] [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2023 NSC UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Fundza letheksthi leyincenye yenganekwane bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI D INDLULAMITSI NENGWENYA Endvulo tilwane tisaphila ndzawonye ngalokukhulu kuvana, kutsiwa indlulamitsi nengwenya tatibangani labakhulu. Leti tilwane tatihamba totimbili ngaso sonkhe sikhatsi. Tatihamba elusentseni lwemfula njalo. Ingwenya beyihlala emantini, kutsi indlulamitsi ihlala itelukela esigangeni. 'Sesidze kakhulu sikhatsi siphila ndzawonye ntsanga. Inkinga-ke kutsi awulati likhaya 5 lami, nami lakho angilati,' kusho ingwenya ikhombisa kutsi lentfo iyiphatsa kabi. 'Liciniso lelimsulwa leli lolivetako. Kufanele sincume emalanga lamabili lahlukene lokutawuba ngewekuvakashelana.' 'Uma sesivakashelana ngitawujabula uma kungacalwa ngekuvakashelwa kami,' kusho ingwenya. 'Cha nami ngifuna kucalwe kami,' kusho indlulamitsi. Malanga onkhe 10 indlulamitsi beyivuka ekhaya layo ihambe isondzele ngaselusentseni lwemfula. Kuvakasha kwengwenya ekhaya lendlulamitsi kwakutawukwetfusa tilwane letinyenti ngobe kusilwane lesingatiwa. Kuvakasha kwendlumitsi kutawukwenta tijabule tingwenya ngobe bekusikhatsi sendlala. Tavumelana leti tilwane kutsi kucalwe ekhaya lendlulamitsi. Titsite tisendleleni tahlangana nalogwaja. Wevakala atsi: 'Bengitsi ngite 15 kuwe Ndlulamitsi, kepha ngenca yemlomo walomngani wakho angiseti,' watsi angacedza kusho njalo logwaja wabaleka. Tachubeka neluhambo lwato letilwane. Titsite setiyewufika ngakhona ekhaya lendlulamitsi tahlangana nemphunzi. 'Bengitsi ngite kuwe Ndlulamitsi, kepha ngalomlomo walomngani wakho angiseti.' Yatsi ingasho njalo imphunzi yabaleka. 20 Tachubeka letilwane ticondze ekhaya lendlulamitsi. Tefika tangena ekhatsi kwatfolwa emankhonyane endlulamitsi. Atsi angabona kutsi unina wawo uhamba nesilwane langasati, aphuma abaleka onkhe. Ingwenya yakhombisa kungaphatseki kahle ngalesento. Yakhonjiswa likhaya lelo kwase kuyaphunywa kuyahanjwa. Yatfokota kakhulu ingwenya kwati likhaya lemngani wayo. Kwavunyelwana kutsi kusasa kufanele 25 indlulamitsi iyewubona likhaya lengwenya. 'Ngitawuhamba njani nawe siye ekhaya lakho ngobe mine angikwati kuhlamba?' kubuta indlulamitsi. 'Savumelana ngekutsi sitawucala kakho bese kutsi ngelilanga lelilandzelako siye kami. Asimange siyiphatse indzaba yekutsi kutawuhanjwa njani, ngako-ke asikhohlwe ngiyo. Mine ngihambile ngetinyawo tami, ngahlekwa yonkhe indlela nawe-ke utawuhamba.' 30 Lwefika lolo suku. Indlulamitsi nengwenya betime elusentseni lwemfula. Tavumelana kutsi titawungena ekhatsi tihlambe tize tifinyelele ekhaya lengwenya. Bekusikhatsi sendlala kuyo yonkhe imifula. Ingwenya beyetsembise letinye tingwenya kutsi itawufika nenyama. Tatilindzele ekhatsi emfuleni ngobe tetsenjisiwe. Kudla tase tikufune taze tadzela. 35 [Emakhasi 35–37] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2023 NSC 13.1 Hlobo luni lwenganekwane lolu uma ubuka sihloko sayo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 13.2 Uma ufundza lenganekwane lapha endzimeni yesitsatfu, kukhona yini lokwenta ufune kuva ngesiphetfo sayo? Usho ngani? (2) 13.3 Chaza luhlobo lweludvweshu lolutfolakala kulenganekwane. (2) 13.4 Nguwuphi umlayeto lotfolwa bafundzi emva kwekufundza lenganekwane? (2) 13.5 Sigameko sekubaleka kwetilwane nemankhonyane endlulamitsi nakuyiwa ekhaya layo siveta muphi umoya? Sekela imphendvulo yakho. (2) 13.6 Ucabanga kutsi yini indlulamitsi ibute lombuto locidzetelwe kuletheksthi lengenhla? (2) 13.7 Uma ufundza tinkhulumo taletilwane labebahlangana nato endleleni leya ekhaya lendlulamitsi, tiveta ingwenya isilwane lesinjani? Bhala KUTSATFU. (3) NA Fundza letibongo bese uphendvula imibuto lelandzelako. TIBONGO TENGWENYAMA BHUNU 1 Mahlokohla londzatja ngentsamo, 2 Lohlokohle timbiba taphuma 3 Tenta buhlakalala, 4 Taye tabanjwa ngudalad' esangweni 5 KaZombodze wemagugu. 6 Ngwane lulaka ekhaya netsafeni 7 Kushe kube sehlobo 8 Kuye kusuk' emalangabi. 9 Sihlangu sinembele wenkhomo. 10 Ngwane emantini ngimfanisa nesitiba. 11 Ngwane endleleni ngimfanisa nalevundlako. 12 Ngwane ebuntini ngimfanisa nesiphongwana 13 Ngwane enkhomeni ngimfanisa nemshivana 14 Ligodze LaZombodze wemagugu. 15 Loku liwagil' emadvodz' emacakala. 16 Inyoni ledlalel' emhubheni wetintsaba. 17 Ingwe ledl' ematfol' etinyatsi. 18 Buhlal' abahlangan' entsanyeni. 19 Umvemve wakitsi 20 Ngingawubeka kaZombodze wemagugu. [Likhasi 104] 13.8 Bunkondlo buni lobakhiwa umugca we-2 newe-3? Chaza. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2023 NSC 13.9 Bhala bunkondlo lobakhiwa inceye lecindzetelwe emgceni we-4 newe-6 kuletibongo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 13.10 Ngekwakho kubona umugca we-9 kuletibongo letingenhla uchazani? (2) 13.11 Phawula ngephethini yaletibongo letingenhla. (2) 13.12 Ngusiphi siphicaphicwano longasakha ngeligama lelicindzetelwe emgceni we-16 kuletibongo letingenhla? (2) [25] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2023 NSC SIGABA C: UMDLALO Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze lonyaka uphendvule ngawo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kulowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto loyindzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto loyindzabambhalo. UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Bhala indzabambhalo uvete lokwenteka emdlalweni lokubufakazi bekuvetwa kwalabadlali ngalendlela.  Ncobile umdlali logcamile.  Hleta umkhweteli.  LaMagagula umelekeleli. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Fundza letheksthi leyincenye yemdlalo bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI E (Kusekhaya kaMagagula, LaHleta ucoca naNcobile, babeke indzebe yemahewu embikwabo. Kusemini yasekuseni Ncobile usandza kusukusula) LAHLETA: (Amoyitela) Kunjani mntfwanami? Uyati kutsi lolunyanyavu lukufanela njani? NCOBILE: (Ahlala phasi) Hhayi Dlemane, alukafaneli mine kodvwa lufanele wena. 5 Ungakhohlwa phela kutsi konkhe lokufanela mine kufanela wena futsi. Lokungangifaneli, nawe akukufaneli futsi (Ambuke ngelutsandvo) Usayikhumbula nje indzaba yekutsi lokwenyanywa nguwe nami ngiyakwenyanya futsi? (Bahleke kakhulu baze bagonane). 10 LAHLETA: (Solo ahleka) Ushaye khona Mtfombeni! Vele kunjalo! Kodvwa yini ungikhumbute leto tinsuku yeNcobile? NCOBILE: Ha! Kambe ukhona umuntfu longakhohlwa leto tinsuku? (Ambuke) Kodvwa ngiyabonga Mtimandze! Kuba ngumntfwana kufana nekuhamba enkhungwini lemnyama khwishi. Ngamgcina nini anti LaMagagula make! 15 Kufuneka sengce lapha kuye lingakapheli leliviki. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2023 NSC LAHLETA: Ngabe usebentile mntfwanami, mine benginaye lapha emholweni. (Akhulumela phasi) Uyati uyangikhumbuta nje Mtfombeni, lemoti kufanele iyewubikwa lapha kuyihlo. (Akhomba ngesandla) Wenta kahle nje mntfwanami kuya nayo lapha kumkhula, angaze eve ngebantfu. 20 NCOBILE: (Amoyitela) Hhe namalume kufanele singamkhohlwa. (Beve kudvuma kwemoti lema ebaleni) LAHLETA: Yabani lemoti ledvuma langaphandle yeNcobile? (Asukume) NCOBILE: (Ahlola) Hawu make uyati kutsi ngubani. NguCeliwe lomunye webangani bami lengangifundza nabo eSidlamafa. 25 CELIWE: (Akhulekela) Nconco, sikhulekile ekhaya. NCOBILE: (Aphumele ngaphandle Ncobile) Ngena! Singalapha tsine. (Ababata) Hawu kantsi nguwe Celiwe! Waze wenta lusuku lwami lwaba luhle bo. Hawu ye make nguCeliwe lo. Ngivele ngeva ngekudzikitela kweliso lami langetulu kutsi kukhona lokutawungijabulisa bo! Ngena, ngena Celiwe. 30 CELIWE: (Ahlala esitulweni) Sanibonani nonkhe ekhaya! Hawu Ncobz, nguwe lo? Sagcinana nini? (Bagonane) Hha hha kube nekufa kunje maye ngabe kuhle. Nami ngihlangene naDzeliwe wangitjela kutsi ukhona ntfombi, sewuyabutela ngemajazi lamnyama. (Bahleke) NCOBILE: (Abuke LaHleta) Make lona nguCeliwe lomunye webangani bami 35 lengafundza nabo. Uhlala le Kamhlushwa. Udlala ngami Celiwe, angisho yena wengamele onkhe lamabhange ngasehlangotsini lwetetimali! Ungusotimalimabhuku ebhange. Umnotfo ubutwa kuye lo. (Amkhomba kuhlekwe) Ngabe ngiyaphosisa Celiwe? LAHLETA: (Amoyitela) Maye ngiyabonga kukwati Celiwe mntfwanami. Sewukhohliwe 40 phela Ncobile kwekutsi bekaye angitjele ngani. Maye kuhle kukhumbulana bantfwabami. Tsine sinatsa emahewu lapha Celiwe. (Amnika indzebe lenemahewu bese uyaphuma LaHleta) CELIWE: (Anatsa emahewu) Angihlali bengengca nje Ncobz, kunjani vele? Nangikubona ngitiva ngibuyela emuva eSidlamafa. Ase usho, uphi 45 Mphotfo? Phela nami ngise nganyamalala sikhatsi lesidze kulendzawo. Ngibe nenhlanhla nje nasebangiletsa lapha dvutane nasekhaya. (Abeke indzebe etafuleni) NCOBILE: (Ahlalisisa) Hheyi kumatima phela kusebenta khashane nasekhaya Celiwe. Mine ngaba nayo inhlanhla ngobe bavele bangiletsa enkantolo 50 yakhona lapha eMalalane. Kuwe vele, hhayi bekumatima! (Ashaye tandla) Mphotfo nami angimati Celiwe, sake sahlangana eMalalane, wangibhedzela kwekugcina. (Amntjontje ngemehlo) CELIWE: (Amangale) Bekakubhedzela ngobe bekentani? [Likhasi 179–181] 15.1 Lamavi emlandzi lasekucaleni kwaletheksthi aveta siphi sibekandzaba? Chaza. (2) 15.2 Unjani umoya esingenisweni saletheksthi? Sekela imphendvulo yakho. (2) 15.3 Ngukuphi lokukuletheksthi lokukhombisa kutsi unina waNcobile ulandzela emasiko? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Lweti 2023 NSC 15.4 Khokha tintfo LETIMBILI letikuletheksthi letifakazela kutsi Ncobile akabambi emagcubu. (2) 15.5 Bhala tihibe LETIMBILI letingenta kutsi letheksthi ingadlaleki esiteji. (2) 15.6 Catsanisa lenkhulumo lebhalwe yacindzetelwa kuletheksthi lengenhla naloku lokwenteka esingenisweni salomdlalo. (2) 15.7 Ngekubona kwakho abehloseni umbhali ngekuveta Celiwe naNcobile bahamba ngetimoto letinhle futsi sebasetikhundleni letisetulu emsebentini? (2) 15.8 Nguwuphi umlayeto umbhali lawetfulela bafundzi balenoveli ngebungani lobukhona emkhatsini waNcobile, Dzeliwe naNcane? (2) 15.9 Bomake labakhulisa bantfwana babodvwa bayakudzinga kwesekelwa yimindeni. Sekela lesitatimende ubhekise kuLaHleta naLaMagagula. (2) 15.10 Nguliphi ligalelo lelafakwa NguLaHleta ekuphumeleliseni ingcikitsi leyimfundvo kulomdlalo? (2) 15.11 Lengcogco yaNcobile naCeliwe ngaMphotfo kuletheksthi beyibiketelani ngesiphetfo salomdlalo? (2) 15.12 Sincumo lesatsatfwa nguNcobile sekubuyela esikolweni savimbela buphi bungoti emphilweni yakhe? Bhala KUTSATFU. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/Lweti 2023 NSC UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Bhala indzabambhalo uvete lokwenteka emdlalweni lokubufakazi bekuvetwa kwalabadlali ngalendlela.  Inkhosi Somhlolo umdlali logcamile.  Indvuna Nsibandze umelekeleli.  Indvuna Mahubhulu imbangi. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Fundza letheksthi leyincenye yemdlalo bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI F (Somhlolo ucoca netindvuna takhe esigodlweni.) SOMHLOLO: Ningamangali tindvuna tami kutsi nginibiteleni. Kuhle kutsi sihlangane sicoce ngembuso wetfu lozulelwa ngemangce. Loku lengikukhulumako lapha akusikusha, ngobe nonkhe niyakwati. NYOSI: Bhuza, nangu, bhuza, 5 Nimbonaphi? Niyawumbon' emagumeni abonyoko. Inkhomo lenemabele siphahlwane, Ngekumunyisa lishumi lemadvodza. Bhuza ganga ngemanti, 10 Batawusala bawababata, Imbekwa kanye, Ingabhekwa kabili, Bayethe! LIBANDLA: Bayethe! 15 SOMHLOLO: Ngiyanemukela nonkhe tindvuna tami lapha kaLobamba. Ngemukela Ndvunankhulu Nsibandze, tindvuna Sikhunyana, Mahubhulu naSigogodvolo kanye naTichele. Lapha sitewubonisana ngekuphatfwa kwalelive. Ngifuna sibuke timo tonkhe letitsintsa leli laNdvungunya. 20 NSIBANDZE: Sibonga kwemukeleka esigodlweni. Sengatsi loku lesitawukukhuluma nyalo kungaletsa umehluko ekuphatfweni kwalelive. Kubonakele kutsi kukhona kungaboni ngeliso linye manje-ke kumele kucondziswe loko. SOMHLOLO: Sikhalo lesetfulwe kimi sekutsi emabutfo abutselwani, kantsi akaviviswa kuyewuhlaselwa etindzaweni letitsite. Ngifuna kuva umbono 25 wenu ngaloku. Isetitsebeni. NSIBANDZE: Kucitseka kwengati akusiyo intfo lenhle nalemukelekako. Mine angihambisani nekuhlasela. Kuhle kutivikela kunekuhlasela. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 29 DBE/Lweti 2023 NSC TICHELE: Lidvuna lelo Goje! SIKHUNYANA: Kuhle kutsi sichubeke nekubutsa emabutfo, siwalolonge kahle 30 ahlale alungele nome yini lengavela. Kumele sitivikele, kodvwa singahlaseli. SIGOGODVOLO: Ngihambisana netindvuna tonkhe lesetivete imibono yato. MAHUBHULU: Angihambisani nembono wenu. Emabutfo akaphume ayewuhlasela kuvele emachawe. 35 SOMHLOLO: Buchawe awubutfoli ngekulwa kuphela, kodvwa uyabutfola ngekusebentisa umcondvo ngendlela lejulile yekutsi uvike tigameko letingabangela kuphuma kwemiphefumulo lengenacala. Kuhlasela loku kunetinkinga letitsite, ngobe wakwenta kanye ungabe usayekela. Kuphendvuka insakavukela umchilo wesidvwaba. 40 MAHUBHULU: Umbono wami utsi nakungenawuhlaselwa, kuncono kuhlakatwe onkhe emabutfo. SOMHLOLO: Emabutfo ekutivikela. Lokubalulekile kutivikela kunekuhlasela. Uma kuphunyiwe nje kwayawuhlaselwa bangaki labasala enkhundleni ngisho nome nincobile? Kuphuma kwemphefumulo 45 akusiyo intfo lencane. Ngicela nivisise kahle tindvuna tami. Loku nikutjele nebatukulu kutsi kulaNdvungunya asihambisani nekubulawa kwebantfu. NSIBANDZE: Kuyabonakala kutsi asiboni ngeliso linye Mahubhulu. Tsine sivumelana neNkhosi, wena uphume wedvwane. 50 MAHUBHULU: Liciniso kutsi asiboni ngeliso linye. Sitawukwenta njani kutsi sibone ngeliso linye, ngobe mine angeke ngigucuke esincumeni sami. Angifuni kuntjintjiswa ngumuntfu. NSIBANDZE: Asikuguculi kodvwa sitama kukubonisa. MAHUBHULU: Yini leniyilindzele kimi? Kutsi ngivume ngitsi sengiyahambisana 55 nani kulenchubo yenu lenitsi kuhlakanipha kantsi bugwala? NSIBANDZE: Akusibo bugwala Mahubhulu … MAHUBHULU: Akukho kuhlakanipha Nsibandze. Angeke ngivumelane nani kuloku lenikukhulumako. Ngitawuchuba ngeyami indlela, nani nichube ngeyenu. 60 NSIBANDZE: Inkinga Mahubhulu ilapha: utawuchuba ngeyakho indlela kulabani live. Kumele uchube ngendlela yeMninive. Ungatenteli kwakho endzaweni lengesiyo yakho. Loko kukhombisa kungahloniphi loyo lokuphetse. SIKHUNYANA: Ngitawutsasisela ngalamavi lalandzelako. Live liba neNkhosi yinye 65 kuphela. Mahubhulu sewugucuke iNkhosi yesibili. Emabutfo akasati kumele alalele bani ekhatsi kwakho neNkhosi. Konkhe lokubonako, lokuvako nalokusolako kumele ukuletse lapha eNkhosini kutewukhulunywa. [Likhasi 65–67] 17.1 Lamavi emlandzi lasekucaleni kwaletheksthi aveta lendzaba yenteka endzaweni lenjani? Chaza. (2) 17.2 Letingcogco letikuletheksthi lengenhla tiveta siphi simo semoya? Sekela imphendvulo yakho. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 30 DBE/Lweti 2023 NSC 17.3 Ngukuphi lokukuletheksthi lokukhombisa kutsi inkhosi Somhlolo iyasihlonipha sive sayo? (2) 17.4 Yini lekuletheksthi leyenta kutsi kutsiwe inkhosi Somhlolo iyalilandzela libito layo? (2) 17.5 Bhala tintfo LETIMBILI letiveta kutsi letheksthi iyincenye yesetfulo salomdlalo. (2) 17.6 Ngukuphi lokukuletheksthi lokubufakazi bekutsi angeke idlaleke esiteji? Sekela imphendvulo yakho. (2) 17.7 Ucabanga kutsi ngaphandle kwemdlali longuMahubhulu lesakhiwana lesingenhla besingaba khona yini? Sekela imphendvulo yakho. (2) 17.8 Lomugca lobhalwe wacindzetelwa kuletheksthi lengenhla uveta luphi luhlobo lweludvweshu? Usho ngani? (2) 17.9 Kuvamisile kutsi bantfwana labakhulele lapho kuneludlame khona nabo bakhula nalo njengobe enta Mahubhulu kulomdlalo. Sekela lesitatimende. (2) 17.10 Nguliphi ligalelo lelifakwe NguMahubhulu ekuphumeleliseni ingcikitsi kulomdlalo? (2) 17.11 Letinkhulumiswano letisemkhatsini wenkhosi Somhlolo netindvuna betibiketelani ngesiphetfo salomdlalo? (2) 17.12 Sincumo lesatsatfwa yinkhosi Somhlolo sekubita umhlangano savimbela bungoti esiveni saNdvungunya. Sekela lesitatimende ngemaphuzu LAMATSATFU. (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all