Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 12202319 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2023, 19 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) LWETI 2023 TICONDZISO TEKUMAKA EMAMAKI: 80 Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-19. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka TICONDZISO TEKUMAKA 1. Uma umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile, maka timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga aphendvule indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini yinye.) 2. ESIGABENI A, Uma umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo (Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela. 3. ESIGABENI B na-C (Lulwimi Lwasekhaya), Uma umhlolwa aphendvule imibuto lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yendzabambhalo, maka imphendvulo yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Uma ngabe umhlolwa aphendvule yomine imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala kuleso naleso SIGABA, ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto lonemibuto lemifisha namunye umbuto loyindzabambhalo. 4. Uma umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili ingamakwa. 5. Uma timphendvulo tingahambisani netinombolo temibuto, maka ulandzele ticondziso. 6. Uma liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki, kantsi nangabe inshokutsi ayitsikameteki, akunikwe limaki. 7. Umbuto loyindzabambhalo: Uma indzabambhalo inemagama langaphasi kwalawo lamisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena ngekwakhe. Uma indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe ngekwelikhono lakhe bese kucociswana nalabaphetse umsebenti wekumaka. Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A na-B. 8. Imibuto lemifisha: Uma umhlolwa angakafaki bokhulumile nakufanele acaphune akangajeziswa. 9. Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki uma baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ ANGIVUMI. Onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/ kwesekela/kucaphuna. 10. Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO 'AWUTFOLAKALI' – FC Nkosi Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko, babuye bavete kutsi lenkondlo letsi, 'Awutfolakali' iyisathaya. UMTIMBA: Kwesekelwa ngemigca lesenkondlweni leveta kutsi lenkondlo iyisathaya:  Sonkondlo ugceka lesimo selitulu utsi, akasati kutsi sifunani, ngiso kuphela lesatiko.  Sonkondlo ugceka kutsi uma kusa, lesimo selitulu siba ngulokunye, litsi liyewushona sibe sesigucukile.  Sonkondlo ugceka kutsi ekuseni liyashisa bese entsambama liyana nobe kuyabandza.  Sonkondlo ugceka lesimo selitulu lesiye sishubise umnkantja, sente bantfu batibute kutsi banetingubo letingaki.  Sonkondlo ugceka lesimo selitulu kutsi sente bantfu babanjwe yimikhuhlane uma kubandza kakhulu.  Sonkondlo utsi imitimba iyamangala ingati kutsi kumele yente njani. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) SIPHETFO Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngekusho kutsi sonkondlo uphumelele kuveta bufakazi bekutsi lenkondlo iyisathaya/inkondlogceka. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune imigca lefakazela kutsi lenkondlo iyisathaya. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO YETINKONDLO, SIGABA A: [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA 'MADIDA' – NP Ndlovu 2.1 Sifanangwaca ngobe lamagama alomugca acala ngemsindvo lofanako, 's'. (2) 2.2 Sidvonsamoya ngobe uyaphumula uma ufundza lomugca. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 2.3 Ilirikhi/Inkondlomvangedvwa, sonkondlo uvete imiva yakhe ngelutsandvo lolungavisiseki. (2) 2.4 Sonkondlo ucondze kutsi lutsandvo lukwehlukanisa nebangani unamatsele kulowo lomtsandzako/Lowo lotfole lutsandvo uhlubuka bangani labephila nabo anamatsele kulesitsandvwa sakhe lasitfolile. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (KUNYE kwaloku.) (2) 2.5 Usisebentise ngemphumelelo ngobe lutsandvo luvele luntjontje inhlitiyo yemuntfu angakanaki/angakalindzeli. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [10] UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA 'UNGENYULILE' – FC Nkosi 3.1 Imphindvwa ngobe tonkhe tindzima talenkondlo tigcina ngemugca lofanako lotsi 'Yekukubonga ngingacedzi.' (2) 3.2 Imvumelwanosicalo ngobe yomibili lemigca icalisa ngelilunga lelifanako 'Se.' (2) 3.3 Sonkondlo uvete umoya wekudvumisa/wekubongelela/wekuhalalisa/wenjabulo ngobe uMdali amsindzise ekufeni. (2) 3.4 Sonkondlo abegulela kufa. Sonkondlo abengasenatsemba lekuphila. Sonkondlo wavuka kulabafile. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (KUBILI kwaloku.) (2) 3.5 Sifundvo sekutsi kubeka litsemba kuMdali uma usetimeni letimatima kuyaphumelelisa/Sifundvo sekutsi ubobonga uma wentelwe lokuhle. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA 'NGOBA SEWUNGUMCABA' – GT Nkosi 4.1 Imphindza ngobe kuphindvwe ligama lelifanako emgceni munye 'watjakadvula'. (2) 4.2 Luchumanosicalo ngobe lemigca lemibili icalisa ngeligama lelifanako 'babodvwa'. (2) 4.3 Ingcikitsi kungalaleli/temphilo/kugula ngobe sonkondlo ukhuluma ngemuntfu logula kakhulu ngenca yekungalaleli uma akhutwa ngemphilo. (KUNYE kwaloku.) (2) 4.4 Sonkondlo abecondze kutsi lomuntfu lakhuluma ngaye abedvwalile/ abetigcabha ahambela etulu, angatsatsi teluleko talabadzala. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 4.5 Sonkondlo usisebentise kahle lesifaniso ngobe imbali naseyikhiwe iyabuna iphelelwe ngumsebenti wayo wekwenta kube kuhle, njengaye lololele ecansini akasenamandla futsi akasenamsebenti walutfo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [10] NA INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI UMBUTO 5 'TSANYELANI EMABALA' – MA Mhlongo 5.1 Silinganisamcondvo. (1) 5.2 Imvumelwanosigcino leyecako. (1) 5.3 Secamagama. (1) 5.4 Lemigca yakhiwe ngemagama lasukela kulamatsatfu kuya kulasihlanu. (1) 5.5 Sicedzelelamcondvo ngobe umcondvo losemgceni we-21 uphelela emgceni we-22. (2) 5.6 Sihloko siyahambelana ngobe kukhulunywa ngekutsanyelwa kwemabala kulungiselelwa kufika kwebayeni batewulobola. (2) 5.7 Usisebentise kahle ngobe kulenkondlo kujatjuliwe, nalesifutamsindvo 'lililili!' sisetjentiswa uma kunemcimbi wenjabulo/Umshado/Emalobolo/Umtsimba. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tinkhomba letisenovelini letiveta kutsi Lushawulo naTintfombi angeke bagcine kahle esiphetfweni salenoveli. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tigameko letikulenoveli letitinkhomba tekutsi Lushawulo naTintfombi angeke bagcine kahle esiphetfweni salenoveli. Imphilo yaLushawulo  Kufika kwaLushawulo eMankayiyane atsandzane netintfombi letinyenti.  Kulalela Tintfombi uma amtjela kutsi unina uyatsakatsa.  Kucosha unina LaHlophe aphindze amshisele indlu.  Kungeti emngcwabeni webantfwana bakhe atfumele emapulanka.  Kwemukela Tintfombi abe atfole umntfwana nemlungu. Imphilo yaTintfombi.  Kubaleka ekhaya alandzele Lushawulo.  Kukhulelwa angakamtjeli Lushawulo.  Kutsakatsa bantfwana baLushawulo.  Kucambela LaHlophe emanga atsi uyatsakatsa.  Kusebentisa umutsi wekutsi atsandvwe kakhulu kwedlula LaMagagula. Imphilo yaLaMagagula nebantfwana.  Kungcwaba bantfwana bakhe ngaphandle kwemyeni wakhe.  Kucelwa kutsi akhele Tintfombi indlu.  Kujikelwa nguLaHlophe ngekutsi atsandze bantfwana baTintfombi.  Kuhlupheka kwaLaMagagula abulawa yindlala nebantfwabakhe.  Kuvusa likhaya lakaKhumalo acedze angasanakwa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngetigameko letiveta kutsi umshado waLushawulo angeke ube yimphumelelo. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane 7.1 Ludvweshu lwangaphandle, Lushawulo ucabana nenina ngobe amsola kutsi uyatsakatsa. (2) 7.2 Kufuna kwati kutsi utawuphuma abhekephi LaHlophe/Wagcina ahambile yini LaHlophe? (KUBILI kwaloku) (2) 7.3 Iveta sibekandzaba sesimonhlalo, akukahlaliswana kahle ngobe Lushawulo utsi unina uyatsakatsa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.4 Kucamba emanga atsi uninatala uyatsakatsa kantsi nguye lote nemutsi kaKhumalo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.5 Kuletheksthi Lushawulo uloyisa unina nasemimangweni tiyaba khona letigameko letinjena. (2) 7.6 Kumfanela ngekutsi ungumlingisi longaguculwa simo, akazange awushiye umendvo wakhe naloku abehlupheka. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.7 Lesento siyingwijikwebu ngobe kuletheksthi kucoshwa unina kantsi luvutfondzaba luveta kutsi Tinfombi nguye longumtsakatsi. (2) 7.8 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lokulandzelako: Labavumako batawesekela ngekutsi: Abefanele ngobe unguninatala wakhe labehleli naye sikhatsi lesidze. Labatawutsi abengakafaneli batawesekela ngemibono yabo lenembako. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.9 Sifundvo sekutsi ungamvisi buhlungu umtali wakho ngentfo longenaso siciniseko sayo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.10 Beyingeke iphumelele ingcikitsi yalenoveli ngaphandle kwaTintfombi ngobe nguye lowenta kutsi kuvele imphilo yasesitsenjini. (2) 7.11 Similo saLaMagagula kulenoveli sihle ngobe uyakwati kubeketela, nekutitfoba futsi uphuma ekhaya lelinemfundziso nemiyalo. (2) 7.12 Teluleko tekutsi:  Ahloniphe lapho endze khona.  Ahloniphe uninatala.  Abatsandze bantfu balapho endze khona.  Atiphatse kahle emtini. (KUTSATFU kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO– DE Nkosi Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tinkhomba letisenovelini letiveta kutsi Mphikeleli utawugcina angumholi. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tigameko letikulenoveli letitinkhomba tekutsi Mphikeleli utawugcina angumholi. UMTIMBA Mphikeleli nebangani bakhe.  Msiti watfolela Mphikeleli indzawo yekuhlala.  Matsiya umela Mphikeleli nakacoshwa esikolweni.  Mphikeleli ukhetfwa uba ngumholi webafundzi.  Mphikeleli akanabatali labamgcugcutela ngetindzaba tesikolo, utigcugcutela yena ngekwakhe.  Mphikeleli uvusa likhaya lakaZwane. Mphikeleli nebakaTsabetse.  Tsabetse uncisha Mphikeleli indzawo yekuhlala abe abati batali bakhe.  Magumeni ubangisa Mphikeleli ngetikhundla tekuphatsa ummango.  Magumeni ukhankasa ngeligama laMphikeleli.  Tsabetse ucambela Mphikeleli emanga utsi ubuya ejele futsi uliphekula.  Tsabetse ufihlela Mphikeleli tincwadzi temathuna ebatali bakhe. Mphikeleli nemmango.  Mphikeleli wakhela ummango tindlu letinesitfunti.  Mphikeleli ugcugcutela kutsi wonkhe umuntfu abuyele esikolweni.  Mphikeleli ubamba imihlangano leta netinhlelo tekutfutfukisa ummango.  Mphikeleli wenta imiklamo yekutfutfukisa ummango.  Mphikeleli wakha ematfuba lamanyenti emsebenti. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) SIPHETFO Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngetigameko letiveta kutsi Mphikeleli utawuba ngumholi esiphetfweni. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi 9.1 Ludvweshu lubangwa lukhetfo lolutawuba khona, lokwenta kutsi bangaboni ngeliso linye boKhulumile naLotifiso. (2) 9.2 Kukhona lokwenta tetsamelilwati tifune kuchubeka naletheksthi ngobe tifuna kuva ngemiphumela yelukhetfo lolulindvwe ngalabovu. (2) 9.3 Lenkhulumo yaLotifiso isho kutsi kutawuphumelela Magumeni Tsabetse kepha esiphetfweni imiphumela iveta Mphikeleli Zwane aphumelela lolukhetfo. (2) 9.4 Lenkhulumo iveta Magumeni angasuye umholi locotfo ngobe anganaki labo labahluphekile kepha anaka labanjingile. (2) 9.5 Lokuveta sibekandzaba sesikhatsi sanyalo kuletheksthi lukhetfo lolwentiwe ngummango/Kubanjwa imihlangano/Bantfwana bayafundza. (KUBILI kwaloku.) (2) 9.6 Letinkhulumo taKhulumile tibiketela kutsi Mphikeleli utawuphumelela elukhetfweni abe ngusosifundzave. (2) 9.7 Inhloso yembhali bekukuveta kutsi bomake banalo liso lekubona bantfu labangaba baholi emmangweni labaphila kuwo. (2) 9.8 Kuletheksthi Lotifiso abefisa kutsi Magumeni aphumelele lukhetfo abe ngusosifundzave. (2) 9.9 Kukhula kwaMphikeleli abona batali bakhe balwela inkhululeko naye kwamgcugcutela kutsi alwele inkhululeko yebahlali baseMbalenhle. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 9.10 Akusiyo ingwijikhwebu ngobe letento takhe nemisebenti labeyenta Mphikeleli bekukhombisa kutsi utawuba ngumholi ekugcineni. (2) 9.11 Magumeni akaphumeleli kuyitfutfukisa ingcikitsi ngobe nguye labephikisa tinchubo taMphikeleli tekutsi bantfu bakhululeke. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 9.12 Umuntfu lomusha lofisa kuba ngumholi ungameluleka ngekutsi:  Atsandze imfundvo.  Asebentele ummango ngekwetsembeka.  Akhetse baholi labacotfo.  Alwele emalungelo abo. (KUTSATFU kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tinkhomba letisenovelini letiveta kutsi Lomusa naMlungisi angeke bashade esiphetfweni. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tigameko letikulenoveli letitinkhomba tekutsi Lomusa naMlungisi angeke bashade esiphetfweni. Imphilo yaMlungisi nebangani bakhe.  Madvodza utjela Mlungisi kutsi akacaphele abuye amhlolisise Lomusa.  Madvodza uyamekhuta kutsi akacale ati kabanti ngemphilo yaLomusa.  Madvodza naSikhuni bakha lisu lekutsi atibonele tintfo lebetentiwa nguLomusa.  Mlungisi ulotjolelwa bangani kungekho bantfu labadzala.  Mlungisi akayati imvelaphi yaLomusa.  Sikhuni utjela Mlungisi kutsi uyayati indlovukati yetidzakamiva abe asho Lomusa. Imphilo yaLomusa nebangani bakhe.  Kuhlala kwaLomusa emcashweni kungatiwa imvelaphi yakhe.  Kutfolakala kwaLomusa naNkhangala badla tidzakamiva.  Kutfolakala kwaLomusa aboleka imali yekukhipha Sicobolo ejele.  Kutfolakala kwaLomusa naNkhangala babala imali lekungatiwa kutsi bayitsatsaphi.  Kungena kwaLomusa esibhedlela ngenca yetidzakamiva.  Kukhetsela Mlungisi bangani. Imphilo yaMlungisi nebatali bakhe.  LaNdlovu akamfuni Lomusa ngobe angumfelokati.  Malume uyala kuyewumlobolela.  Liphupho leyise lebelimhlupha njalo.  Kusha kwetimphahla taMlungisi kuwadilophu.  Kungatsatsi tecwayiso tamalume wakhe tekutsi acale ati ngaLomusa.  Kulungiselela umshado ngaphandle kwetibusiso talabadzala. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) SIPHETFO Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngetigameko letiveta kutsi umshado waLomusa naMlungisi angeke ube imphumelelo esiphetfweni salenoveli. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala 11.1 Loludvweshu lubangelwa kutsi Mlungisi akamfuni umngani waLomusa longuNkhangala/Lomusa akabafuni bangani baMlungisi boMadvodza naSikhuni. (KUNYE kwaloku.) (2) 11.2 Kukhona lokuheha tetsamelilwati ngobe titawufuna kwati kutsi Mlungisi naLomusa batawuhlukana yini nalabangani babo/Tetsamelilwati titawufuna kwati kutsi letingcoco tabo titawuphelelaphi. (KUNYE kwaloku.) (2) 11.3 Sikhuni akazange asicedze sikolo wangenela tidzakamiva, nalamuhla lukhona lusha loluyekela sikolo luyewuhlala emigwacweni ludle tidzakamiva/Kuleminye imimmango lusha lwakhona alwenti njengaSikhuni, luyafundza luphumelele lube neticu ngobe kungekho kusetjentiswa kwetidzakamiva. (KUNYE kwaloku) (2) 11.4 Lomusa abelicili wehlisa umoya ngemabomu ngobe abengafuni kuphazamisa emalungiselelo emshado/Ubalekela kukhuluma ngebatali bakhe ngobe ati kutsi bayaphila/Uvikela Nkhangala ngekutsi ambite ngengilosi. (KUBILI kwaloku.) (2) 11.5 Lomugca uhambisana nesibekandzaba sesikhatsi salomuhla ngobe letidzakamiva lekukhulunywa ngato tiyasetjentiswa nalomuhla. (2) 11.6 Kuletheksthi ubonakala angasayifuni lemphilo yekudla tidzakamiva labeyiphila kusukela ekucaleni kwalenoveli/Kuletheksthi utsi Lomusa naMlungisi abafanelani kepha uyaya kuyewumlobolela Lomusa. (KUNYE kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.7 Lemphendvulo iyingwijikhwebu ngobe kuletheksthi akafuni kukhulunywe ngebatali bakhe utsi imvusela emanceba kepha kuluvutfondzaba batali baLomusa bayavela bakhuluma lokwehlukile. (2) 11.8 Mlungisi abetama kulungisa tintfo letingahambi kahle ngesimilo saLomusa nebangani ngembikwemshado lokwenta kutsi ahambisane nelibito lakhe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.9 Kufundvwa kutsi kudla tidzakamiva kuyingoti, tingena tihlale emitsanjeni yemuntfu kube matima kutiyekela nobe angasatifuni. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.10 Ingcikitsi yelutsandvo beyingeke iphumelele ngaphandle kwakhe ngobe nguye labetsandza Lomusa ngalokwecile kusukela ekucaleni kwalendzaba kute kuyewufika esiphetfweni. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.11 Bobabili bebadla tidzakamiva, batfolakala etindzaweni tekucedza koma, batigebengu /Bobabili abakacedzi sikokolo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.12 Teluleko letitsi:  Uma ngabe udla tidzakamiva hamba kubeluleki betemphilo/bengcondvo.  Hamba endzaweni lapho kuvuselelwa khona similo.  Ungayekeli sikolo ngobe silikusasa lakho.  Khetsa bangani labakahle. (KUTSATFU kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tinkhomba letiveta kuphumelela nobe kumatima kulobuciko bemlomo lobubaliwe. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tintfo letibufakazi bekutsi ungacala matima kodvwa ekugcineni uphumelele. Imphilo yentfombatane kulenganekwane letsi Intsandzane Nenhlanti Yemilingo.  Intfombatane yakhula matima ingenanina ishaywa kabuhlungu.  Intfombatane beyihlushwa ngumake lomncane wayo, yenta yonkhe imisebenti yasekhaya.  Intfombatane beyilusa tinkhomo, inetfwa timvula, ishiswa lilanga imini yonkhe.  Intfombatane beyinganikwa nekudla yate yasitwa yinhlanti emfuleni.  Intfombatane nobe ikhule matima kodvwa ekugcineni yaphumelela yashada nendvodzana yenkhosi. Imphilo yenkhosi Tobias Nkosi.  Inkhosi Tobias yalahlwa, yakhula njengentsandzane.  Inkhosi yalahlwa njengentfo lengenamsebenti yanganakwa.  Inkhosi yakhuliswa ngugogo wayo waseFeni.  Inkhosi yaba lusito kubantfu baseSteyn dolobha. Sifaniso: Kulahliswa kwenyongo yenyatsi- kushiya umuntfu ebaleni angenayo indlela yekutisita.  Inkhosi Tobias yashiywa ebaleni kabuhlungu yalahlwa njengenyongo yenyatsi kepha ekugcineni yaphumelela yabekwa yaba yinkhosi yesive. SIPHETFO Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngekuveta kutsi nobe ungakhula uhlupheka kepha ekugcineni uyaphumelela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune emaphuzu lasencwadzini lasekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne–C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa INDLULAMITSI NENGWENYA 13.1 Inganekotilwane ngobe balingisi bakhona tilwane. (2) 13.2 Kukhona, kufuna kwati kutsi njengobe indlulamitsi ingakwati kuhlamba itawuhamba njani iyewufika ekhaya lengwenya. (2) 13.3 Ludvweshu lwangaphandle, kunekungavisisani emkhatsini wendlulamitsi nengwenya ngobe ayifuni kungena emantini. (2) 13.4 Ngumlayeto wekutsi yati kukhetsa bangani labacotfo nalongabetsemba. (2) 13.5 Lesigameko siveta umoya wekwesaba nekwetfuka ngobe ingwenya idla letinye tilwane. (2) 13.6 Indlulamitsi seyifikelwa kwesaba nekungametsembi lomngani wayo kutsi kungenteka ifike ekhaya lengwenya idliwe ibe inyama. (2) 13.7 Ingwenya isilwane:  Lesisatjwako.  Lesinebungoti.  Lesingaketsembeki. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3) TIBONGO TENGWENYAMA BHUNU 13.8 Sicedzelelamcondvo ngobe lomcondvo wemugca we-2 uphelela emigceni lelandzelako. (2) 13.9 Imvumelwanosigcino leyecako ngobe lemigca igcina ngelilunga lelifanako 'ni', bese umugca losemkhatsini uyehluka ekugcineni. (2) 13.10 Lomugca uchaza kutsi lenkhosi iyephana/Inkhosi iyasondla sive, asilambi/Inkhosi inenhlitiyo lenhle/Iyasicabangela sive sayo. (2) 13.11 Letibongo tinemigca le-20, emagama asukela kulamabili kuya kulamane. (2) 13.12 Ngikuphica ngenyoni yami legitjelwa bantfu ibasuse kulenye indzawo, ibayise kulenye. (2) SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA C: UMDLALO UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Babhala tigameko letiveta lokwenteka emdlalweni lokubufakazi bekuvetwa kwalabadlali ngalendlela. Singeniso Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi labadlali baphumelele kudlala letindzima labalindzeleke kutidlala emdlalweni. Umtimba Bahlolwa baveta bufakazi bekutsi baphumelele kudlala letindzima letisemdlalweni. Ncobile ungumdlali logcamile/ummeleli.  Ncobile ekucaleni uvetwe anenkinga yekushonelwa singani sakhe.  Ncobile nguye umdlali lohambisana nesihloko.  Ncobile ubukene nenkinga yekukhetselwa singani.  Ncobile ubukene neluchungechunge lwetinkinga.  Ncobile uyaphumelela ushada nesingani latikhetsele sona. Hleta ungumkhweteli.  Hleta uta nelisu lekubulala Gedlembane.  Hleta utsi akushiswe sitfombe saGedlembane.  Hleta utjela LaHleta kutsi Ncobile utsandzana naMphotfo.  Hleta utjela Mphotfo kutsi sisu saNcobile sibikiwe kaMavimbela.  Hleta uta nelisu lekutsi balandzele Ncobile ngalesikhatsi aya emathuneni. LaMagagula ungumelekeleli.  LaMagagula welekelela LaHleta kwecwayisa Ncobile.  LaMagagula wemukela Ncobile ngalesikhatsi acoshwe nguMphotfo.  LaMagagula upheleketela Ncobile esibhedlela.  LaMagagula uhlanganisa Ncobile nenina bayacolelana.  LaMagagula ufaka sandla emphumelelweni yaNcobile. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, lokufakazela kutsi baphumelele kudlala letindzima. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane 15.1 Aveta sibekandzaba sendzawo, kusemakhaya ngobe kusanatfwa emahewu ngendzebe. (2) 15.2 Umoya wekujabula, bayacoca bakhumbula tindzaba takudzala/Bajabulele imoto yaNcobile. (KUNYE kwaloku.) (2) 15.3 Utjela Ncobile kutsi imoto ayiyobikwa ethuneni leyise/Ncobile akayewukhomba babekati wakhe LaMagagula imoto. (KUNYE kwaloku.) (2) 15.4 Lokwamvisa buhlungu sewukwenta emahlaya/Ucolele unina namalume wakhe ute ufuna kuyewumkhomba imoto/Sewuyakhulumisana naMphotfo. (KUBILI kwaloku) (2) 15.5 Ncobile unemoto lekufanele ayoyibika emathuneni/Celiwe umngani waNcobile naye ufike ngemoto/Ncobile kumele ayewukhomba malume nababekati wakhe imoto. (KUBILI kwaloku.) (2) 15.6 Esingenisweni salomdlalo Ncobile nenina abevani bayacabana kodvwa kuletheksthi bajabulile, bayahleka bakhumbula tindzaba takudzala lebetibacabanisa. Ekucaleni bebabangani labafundza sikolo balekelelana kepha kuletheksthi sebaneticu, Celiwe sewungusotimalimabhuku ebhange. (KUNYE kwaloku.) (2) 15.7 Abehlose kukhutsata bafundzi kutsi kufundza ngekutimisela, nekwelekelelana etifundvweni kunemtselela lomuhle/Kuveta kutsi bomake banalo likhono lekufundza, bacashwe etikhundleni letisetulu babuye baphumelele batimele emphilweni bangakasekelwa ngemadvodza. (KUNYE kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 15.8 Ngumlayeto wekutsi bangani beliciniso abalahlani ngetikhatsi letimatima nobe tenjabulo/Bangani beliciniso babokhutsatana. (KUNYE kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 15.9 LaHleta uma abukene nebumatima ngemphilo yaNcobile abebikela LaMagagula njengobe uyise angasekho, lokusho kutsi abekudzinga kwesekelwa. (2) 15.10 Kunika Ncobile litfuba lekubuyela esikolweni emva kwekubaleka ekhaya, aphindze amsalele nemntfwana, amkhulisele yena. (2) 15.11 Lengcoco beyibiketela kutsi batawubuyiselana bashade njengobe kwenteka esiphetfweni salomdlalo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 15.12 Lesincumo:  Savimbela kutsi umntfwana waNcobile angahlupheki.  Savimbela kutsi Ncobile nenina bangabi titsa.  Savimbela kutsi Ncobile angalahlekelwa nguMphotfo.  Savimbela kutsi Lomalungelo angakhuliswa ngumtali munye. (KUTSATFU kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Babhala tigameko letiveta lokwenteka emdlalweni lokubufakazi bekuvetwa kwalabadlali ngalendlela. Singeniso Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi labadlali baphumelele kudlala letindzima letisemdlalweni. Umtimba Bahlolwa baveta bufakazi bekutsi baphumelele kudlala letindzima letisemdlalweni. Inkhosi Somhlolo ungumdlali logcamile/ummeleli.  Inkhosi Somhlolo ekucaleni ivetwe ibangiswa bukhosi.  Inkhosi Somhlolo ngiyo lehambisana nesihloko.  Inkhosi Somhlolo ibukene nenkinga yekuketulwa kwembuso kusukela umdlalo ucala ute uyewufinyelela esiphetfweni.  Inkhosi Somhlolo ibukene neluchungechunge lwetinkinga.  Inkhosi Somhlolo iyancoba ekugcineni, kufa kwaMahubhulu isala ingabangiswa ngumuntfu. Indvuna Nsibandze ingumelekeleli.  Nsibandze welekelela inkhosi kuletsa kuthula eveni layo ngekuyifunela sihlobo kaMabhoko.  Nsibandze wesekela inkhosi kuko konkhe.  Nsibandze uyindvuna letsembekile nalecotfo.  Nsibandze welekelela inkhosi ngekubonisa Mahubhulu kutsi ahloniphe. Indvuna Mahubhulu iyimbangi.  Mahubhulu ubangisa inkhosi Somhlolo bukhosi.  Mahubhulu uvivisa libutfo ngaphandle kwemvumo yenkhosi.  Mahubhulu wedzelela inkhosi uyibita ngeligwala.  Mahubhulu utjela inkhosi kutsi lakhe lisiphetfo.  Mahubhulu wehluleka kutsatsa bukhosi ugcina ngekutibulala. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, lokufakazela kutsi baphumelele kudlala letindzima. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala 17.1 Aveta lomdlalo wenteka endzaweni yasemakhaya ngobe kunesigodlo lokuchaza kutsi kubusa inkhosi. (2) 17.2 Letingcoco tiveta simo lesishubile ngobe Mahubhulu akafuni kulalela umuntfu futsi ukhombisa kungayihloniphi inkhosi. (2) 17.3 Ngembi kwekutsatsa tincumo inkhosi icala ibonisana netindvuna tayo. (2) 17.4 Iyalilandzela libito layo ngobe lisho kuvelelwa timanga/umhlolo njengobe Mahubhulu ashayela inkhosi umtsetfo kutsi kumele ibuse njani esigodlweni nobe eveni layo. (2) 17.5 Ekucaleni kwaletheksthi kunenkinga lebukene nemdlali longubangiswako/Kuvele neligama lendzawo lapho umdlalo wenteka khona. (2) 17.6 Letheksthi inebadlali labanyenti labadlula labasihlanu, lokuphula imigomo yemdlalo wasesiteji. (2) 17.7 Lesakhiwana besingeke sibe khona ngobe kubanjwe lomhlangano ngesizatfu sekutsi Mahubhulu ulwa nendlela inkhosi Somhlolo lebusa ngayo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 17.8 Ludvweshu lwangaphandle ngobe Nsibandze uvete ngalokusobala kutsi kukhona kungaboni ngeliso linye/ Lenkhulumo iveta kutsi kunekungevani ngaloko lekukhulunywa ngako. (2) 17.9 Mahubhulu ukhulele ekhaya lapho bekabona batali bakhe balwa timphi bawisa emadvodza ngetikhali kungako ahlala ayimphi. (2) 17.10 Mahubhulu uphumelelise ingcikitsi ngekutsi avukele inkhosi angenetiseki ngendlela ibusa ngayo/Ngekutsi angaboni ngeliso linye nenkhosi Somhlolo.(KUNYE kwaloku.) (2) 17.11 Letinkhulumiswano betibiketela kutsi Mahubhulu utawugcina kabi futsi angeke alibuse laNdvungunya. (2) 17.12 Lesincumo:  Savimbela inhlupheko esiveni.  Savimbela kucitseka kwengati.  Savimbela kungatsatfwa kwembuso.  Savimbela kwehlukana kwemabutfo esive. (KUTSATFU kwaloku.) (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka SICHIBIYELO A SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI] Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi LOKUCUKETFWE 5-6 4 3 2 0–1 -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako akwenetisi nakancane Kujula kwemibono, -Luchungechunge kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Kulukhuni kutfola -Akukho kucaphuna Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu -Emaphuzu ekwesekela emaphuzu lamahle emaphuzu lesekela enkondlweni kwetheksthi lababatekako ekwesekela ayevakala kodvwa lesesekela sihloko sihloko -Luhlobo lwembhalo kanye lacashunwe enkondlweni akaketfulwa ngendlela ngalokwenetisako -Luhlobo lwembhalo nenkondlo akukavisiswa 6 EMAMAKI -Luhlobo lwembhalo lelindzelekile -Leminye imibono kanye nenkondlo nakancane kanye nenkondlo -Luhlobo lwembhalo yesekelwe kodvwa akukavisiswa kahle kuvisiswa ngemalengiso kanye nenkondlo esikhatsini lesinyenti kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki lelisetulu -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo kuvisiswa ngalokwenetisako SAKHIWO NELULWIMI 4 3 2 1 0-1 -Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki Sakhiwo, Kuhleleka ngemalengiso lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela nakancane nekwetfula -Imibono yakhiwe ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene Kusetjentiswa kwelulwimi, yahleleka ngalokucace -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene -Lulwimi lolunemaphutsa umoya, nesitayela ngemalengiso iyalandzeleka -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela -Lulwimi, umoya -Kunemaphutsa lambalwa langasho lutfo; umoya lamanyenti lesingemukeleki 4 EMAMAKI nesitayela kuvutsiwe futsi elulwimi, umoya nesitayela kuyenetisa -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela akunamaphutsa nesitayela akukemukeleki akwemukeleki nakancane -Emaphutsa eluhlelo, sipelingi netimphawu tekufundza kuyindlala CAPHELA: Nangabe umhlolwa angakabhali ngalokufunwa ngumbuto, abe abhale lokunhlanhlatsako, akanganikwa emamaki ako kokubili, Lokucuketfwe, Sakhiwo neLulwimi. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2023 NSC – Ticondziso Tekumaka SICHIBIYELO B SIGABA B NE–C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI] Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako kodvwa ngekunyanyalata kuvisiswa kwesihloko Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu akusito tonkhe tinhlangotsi ngaphandle -Mncane kakhulu umzamo Kwesekelwa nekuvisiswa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe leticikelelwe kwemininingwane wekuphendvula umbuto kwetheksthi Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu ngalokuphelele lesekelako -Imibono ayikholweki lenemininingwane kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Ambalwa kakhulu -Luhlobo lwembhalo kanye 15 EMAMAKI lengemalengiso -Lamanye emaphuzu emaphuzu lamahle emaphuzu lafanele netheksthi akukavisiswa langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala lesekela sihloko kwesekela sihloko nakancane -Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa -Kuncane kakhulu ngalokujulile ngendlela lelindzelekile ngalokwenetisako kuvisiswa kweluhlobo -Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo -Lamanye emaphuzu lwembhalo netheksthi lwemaphuzu kanye netheksthi esekelwe kodvwa lababatekako ekwesekela kuvisiswa ngelicophelo esikhatsini lesinyenti lacashunwe etheksthini lelisetulu bufakazi abukholweki -Luhlobo lwembhalo -Kukhona lokusilele kanye netheksthi ekuvisiseni luhlobo kuvisiswe ngemalengiso lwembhalo kanye netheksthi SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela kwesakhiwo kukhinyabeta nekwetfula lesingemalengiso ngelicophelo lelisetulu -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono Kusetjentiswa kwelulwimi, -Imibono yakhiwe -Singeniso nesiphetfo -Kuhleleka nekubumbana ngalokubumbene -Emaphutsa elulwimi umoya, nesitayela yahleleka ngemalengiso kanye naletinye tindzima kwemubono kuyenetisa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela -Lulwimi, umoya kuhleleke kodvwa kunemaphutsa lamanyenti lesingakemukeleki kwenta 10 EMAMAKI nesitayela kuvutsiwe futsi ngalokubumbene -Lulwimi lunemaphutsa -Umoya nesitayela lombhalo ungabi akunamaphutsa -Imibono ihleleke lambalwa; umoya akwemukeleki yimphumelelo ngelicophelo lelisetulu nesitayela kuyenetisa Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela -Kunemaphutsa lambalwa Kuhleleka kwetindzima kunemaphutsa akwemukeleki elulwimi, umoya kuyenetisa -Tindzima tihlangahlangene nesitayela KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 KWEMAMAKI  Kufanele kungabi nemehluko wemazinga lamabili emkhatsini welimaki leSakhiwo neLulwimi nelimaki laLokucuketfwe.  Imphendvulo lengaphendvuli umbuto ayinganikwa emamaki aLokucuketfwe neweLulwimi neSakhiwo. Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all