Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
LWETI 2019
TICONDZISO TEKUMAKA
EMAMAKI: 80
Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-27.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2019 papers 
_hlayiso.com_--ddb2b157-bb31-4dda-8736-1ddb235bc0d9/v1-508008586833339a198c/card.webp)




View all





siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2019, 27 pages. Read online or download the free PDF.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · siswati. Memorandum, 27 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2019
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 27
- File size
- 513.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 27
This exam
NSC November Exam 2019
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 5Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 7Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 9Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 11Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 13Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 15Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso tekumaka
TICONDZISO TEKUMAKA
1. Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile,
maka timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga
aphendvule indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini
yinye.)
2. ESIGABENI A, nangabe umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo
(Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela.
3. ESIGABENI B ne-C (Lulwimi Lwasekhaya), nangabe umhlolwa aphendvule
imibuto lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yetindzabambhalo, maka
imphendvulo yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Nangabe umhlolwa
aphendvule yomine imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala
kuleso naleso SIGABA, ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto
lonemibuto lemifisha namunye umbuto wendzabambhalo.
4. Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala
iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili
ingamakwa.
5. Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele
imemorandamu.
6. Nangabe liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki,
kantsi nangabe inshokutsi ayitsikameteki, akunikwe limaki.
7. Umbuto wendzabambhalo: Nangabe indzabambhalo inemagama langaphasi
kwalawo lemisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena
ngekwakhe. Nangabe indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe
ngekwelikhono lakhe bese kucociswana nalabaphetse umsebenti wekumaka.
Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A
ne-B.
8. Imibuto lemifisha: Nangabe umhlolwa angakafaki bokhulumile nangabe
kufanele acaphune akangajeziswa.
9. Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe
baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/
ANGIVUMI. Onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/
kwesekela/kucaphuna.
10. Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa
sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO
SHUKELA — FC Nkosi
Sakhiwo sendzatjanambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Kubhalwa ngesakhiwo sangekhatsi kubhekiswe emigceni legcanyisiwe
enkondlweni.
SINGENISO:
Bahlolwa bachaza sihloko. Babuye basho nekutsi inkondlo iyaba nesakhiwo
sangekhatsi.
UMTIMBA:
Kuvetwa kabanti ngesakhiwo sangekhatsi lesifaka ekhatsi loku lokulandzelako:
• Kumuntfutisa-Ungena sinyenyela endvodzeni – lokusho kungena ungeviwa
ngumuntfu. Kuhambisana nenkondlo ngekungena kwesifo sashukela singaviwa
ngumuntfu.
• Sifaniso-Ungenisa kwenyoka emgodzini longasiwayo – lokusho kungena
kwentfo lapho ingakafaneli khona/ingesiyo yakhona. Kuhambisana nenkondlo
ngekutsi sifo sashukela singena emntfwini simgulise ngobe kungesiyo indzawo
yaso.
• Sifanisongco - Ungusathane lucobo - lokusho bubi lobungaholela ekufeni -
Kuhambisana nenkondlo ngekutsi naso lesifo sashukela sibi futsi siyisana ekufeni
nasinganakekelwa.
• Sisho – Unyoko wabol’ ematfumbu – lokusho kungalawuleki nekuba
lihlongandlebe – Kuhambisana nenkondlo ngekutsi nanobe sekunemaphilisi
nemijovo yekulawula lesifo sashukela kepha asikuva konkhe loko.
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga konkhe labebakhuluma ngako lapha ngenhla, ngekusho kutsi
lenkondlo inaso sakhiwo sangekhatsi.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tinongo letigcanyisiwe enkondlweni
kwesekela imibono yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZATJANAMBHALO YETINKONDLO,
SIGABA A. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
MABITW' ASABELE – SC Msibi
2.1 Sifanangwaca. (1)
2.2 Kuhambisana ngekutsi inkhulumo leyedluliswako, ihamba ngemoya/ Ligagasi
lihamba ngemoya njengalenkhulumo lehamba ngemoya. (1)
2.3 Kumuntfutisa ngetento temuntfu, ‘kukhala.’ (1)
2.4 Kukwati kukhuluma nemuntfu lokhashane sengatsi usedvute nawe/Kukwati
kuchumana ningabonani/ Kukwati kuchumana nalokhashane nibonana/
Kukwati kuchumana ngema-imeyli/ umbikoselula/ titfombe, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1)
2.5 Lomugca ucuketse imphindza/ sidvonsamoya lokugcizelela kubuye kuletse
ligalelo lekuvisisa imbangela yekwakhiwa kwamakhalekhikhini kutsi wentelwe
kukhuluma tindzaba. (2)
2.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatawutsi ingcikitsi yalenkondlo tekuchumana batawesekela ngekutsi:
Lenkondlo ikhuluma ngekutfutfwa kwetindzaba ngeligagasi lemoya itiyise
ebantfwini labakulamanye mave/Nawunamakhalekhikhini ukhona kuchumana
nebantfu labangekho edvute nawe nobe ngasiphi sikhatsi losifunako.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labangavumi, batawesekela labakushoko. (2)
2.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Kudzedzesa kusho kukhala kwemuntfu angacedzi/kukhalela futsi ngobe
afuna kuveta lokutsite. Kulenkondlo, sonkondlo kudzedzesa ukufanise
nekukhala kwamakhalekhikhini angacedzi nangabe afuna kubanjwa kute
umuntfu akwati kuva loko lokufanele kwengciswe ngulowo losuke ashaya/
lokubalulekile nalokungakabaluleki. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
LOMCULO NGIYAWUTSANDZA– ME Masina
3.1 Sidvonsamoya/isizuri. (1)
3.2 Ngemagama lasemgceni we-13 newe-14, Utfoba/ Ngemagama lasemgceni
we-15 newe-16, Emachawe. (1)
3.3 Kumuntfutisa. (1)
3.4 Ngumoya wenkhumbulo/ngumoya wekudvumisa/ngumoya welutsandvo/ (1)
Wekuncoma/ Wekubongelela/ Wenjabulo, njll.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
3.5 Ngumlayeto wekutsi nawudlala lomculo kantsi kunetintfo letikuphetse kabi,
uyakhohlwa ngato njengobe utawube ubusiseka nawulalele lomculo/
Lomculo uyadvudvuta/ Uyakujabulisa nangabe udvumele. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
3.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Kuhlangana ngekutsi nguleyo naleyo nsimbi yemculo, inemsindvo wayo
lewudlalako lowehlukile kulenye insimbi, lokutsi natihlanganiswa tente
umsindvo lomnandzi. Kanjalo netinyoni tinemisindvo leyehlukene
lehambisana neluhlobo lwenyoni. Nato nasetikhala tonkhe tenta umsindvo
lomnandzi njengato letinsimbi temculo/ Sigci semisindvo leyentiwa tinsimbi
letihlanganisiwe siletsa umdvumo lomnandzi lofana nesigci lesentiwa
yimisindvo yetinyoni lehlanganisiwe, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
3.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Imbongi iphumelele kusebentisa bokhefana/ simelaluhlavu kuveta sigci
lesimnandzi kulemigca, nekutsi emva kwalesigci kube nekuphumula/
Kungafaki luphawu lwekufundza ekugcineni kwemuga we-4 lokwenta
kutsi kube nesicedzelelamcondvo. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
[10]
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
NGONENI KUWE MHLABA– MS Mbuyane
4.1 Mhlaba, konje ulambeleni kimi?/Umugca 35./
Ngabe yini lenkhulu nalengakanani loyilindzele kimi?/ Umugca 1 (1)
4.2 Silinganisamcondvo/ Sicedzelelamcondvo/ I-enjambamenti. (1)
4.3 Abesesimeni sekukhatsateka/ Sekudvumala/ Selusizi. (1)
4.4 Lengiphephetse yangiphuphutsekisa. (1)
4.5 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Sonkondlo abesho kutsi akanawuphila ingunaphakadze lapha emhlabeni,
ngalelinye lilanga utawufa/utawushona edlule kulomhlaba. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
4.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Lomugca usho tigebengu netinswelaboya letivuka ebusuku bantfu balele
tihambe tibamba inkunzi tibuye tihlasele, tibulale labantfu letibagebengako/
usho bantfu labatsakatsako, kulabo labakholelwa elwatini lwendzabuko,
ngoba kukhulunywa ngemimoya yetikhova lokukholelwa kutsi
bayatisebentisa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
4.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Simo semoya besitawuba senjabulo, ngobe konkhe loku sonkondlo lakhala
ngako bekutawulungiseka, abe nendzawo yekufihla inhloko/kunyamalale
imimoya yetikhova/kunciphe kufa kwebantfu, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
NA
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
UMBUTO 5
ANGIVUSI MAGCUBU – BS Khanyile
5.1 Mine naw’ asibambane/ Singcwabe emagcubu. (1)
5.2 Imvumelwanosigcino leyecako. (1)
5.3 Yimphindvwa. (1)
5.4 Sikhatsi selubandlululo/ Sembalandlati/ Sencindzetelo yalabamnyama. (1)
5.5 Iphethini yalenkondlo ayikahleleki ngobe Imigca ayilingani, Imigca
inemagama lacala kulamabili aye kulamane/ Iphethini yalenkondlo
ihlelekile ngobe tindzima tiyalingana. Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
5.6 Ingcikitsi yalenkondlo kubuyisana/ Kucolela. Ibumbene nalenkondlo ngekutsi
sonkondlo atsi akanawo emagcubu aloku lokwenteka ngetikhatsi
telubandlululo, sewundlulisile futsi sewucolile emoyeni wakhe.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
5.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Liphimbo lelisetjentiswe kulenkondlo lipholile/ liphasi ngobe imbongi
ikhumbula tikhatsi letengca lefuna kucolelwane ngato. Leliphimbo liletsa
umoya wekuncenga nekubuyisana kulenkondlo lokwenta itsi akungabukwa
emuva, akungcwatjwe emagcubu.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Sibekandzaba sendzawo, semoya nesesikhatsi.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi indzaba yenteka ibuye yesekelwe
sibekandzaba lesitsite.
Umtimba
Bahlolwa bachaza kabanti ngesihloko, babuye bachaze ngetigameko letenta umbhali
aphumelele kuveta sibekandzaba letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
• Simo sendzawo.
Kwenteka kwendzaba eMdvutjane kaHhohho lokuyindzawo lesemakhaya
lebonakala ngaloku:
Kuba nemihhalo yemasimu – lapho bekuhlakula khona boLaMagagula.
Kuba nemakhaya labhadvwe ngeludzaka- indlu lebeyakhelwe Tintfombi.
Kuba netindlu tetjani- lobebufulele tindlu takaKhumalo.
Kuba nenkelebhe yemanti- lapho bekukhiwa khona emanti, njll.
• Simo sesikhatsi
Kwenteka kwendzaba esikhatsini sanyalo lesibuye sibe nebantfu labasaphila
sidzala:
Kuba netindzawo tekucasha - lapho bekucashe khona Lushawulo.
Timoti, emabhasi, ematekisi – lebekugitjelwa nguLushawulo naya emsebentini.
Lijele nesitokisi – lapho bekuvalelwe khona Lushawulo.
Tikolo – lapho bekufundza khona bantfwana baLaMagagula.
Kuba nendvuna lephetse indzawo – leyahamba naLushawulo emkhayeni.
• Simo semoya
Kwenteka kwendzaba esimeni semoya wekuvana nekungevani, lokubonakala
ngaloku:
Kungevani kwaTintfombi naLaMagagula- lapho Tintfombi abeloyisa
LaMagagula.
Kungevani kwaLushawulo nenina- lapho Lushawulo wacosha LaHlophe ekhaya
lakhe.
Kuvana kwaLushawulo nalakhelene nabo kaKhumalo- lapho kwefika boKunene
kutewubonisa Lushawulo ngekushona kwebantfwabakhe.
Kuvana kwaLaMagagula nemmango lakhelene nawo – lapho kwefika lilima
lebelitewukwakha indlu yaTintfombi, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula
ngemphumelelo yembhali kuveta sibekandzaba salenoveli.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C [25]
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
7.1 Kuveta kutsi nangabe kukhona lotako ekhaya, kubonakala ngekutsi kube
nalolala libutse, njengobe asho LaHlophe nabona Ntfombitodvwa. (2)
7.2 Washiya Tintfombi ngaphandle nakayewukhulekela ngobe abesengakabikwa/
Akazange wema ngetinyawo nangena endlini, wacoshama wate wanikwa
sigici/Walindza kungeniswa endlini nakhulekela, akazange wavele
watingenela njengemuntfu lojwayele kabo. (2)
7.3 Lushawulo weta ahamba naTintfombi labehlala naye eJozi/Tintfombi
abesatele nebantfwana/Besekumkhanyele kutsi liphupho lebeliloku limfikela
ngaLushawulo eta nemfati lomeme umntfwana liciniso. (2)
7.4 Ngumlayeto wenhlonipho, losho kutsi Lushawulo abesolo atsatfwa
njengemnumzane walelikhaya nanobe ahamba sikhatsi lesidze angabati
nekutsi badlani. (2)
7.5 LaMagagula wemukela wahlala naTintfombi nanobe bekulukhuni kantsi
emimangweni yalomuhla bafati batfwala timphahla tabo babuyele emakhaya
kubo/LaMagagula wavuma kwakhela Tintfombi indlu kantsi emimangweni
yalomuhla bafati balwisa lomfati lomusha, lochamuka nalendvodza/
LaMagagula waya kamfundisi ngalesikhatsi Lushawulo angasabuyi ekhaya ,
ahleti naTintfombi Ejozi kantsi emimangweni yalomuhla bafati labanye baya
bayewubika endvuneni nobe emakhakhabo, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Lushawulo abecabanga kutsi LaMagagula uyemuka, ngalokubamba
lomntfwana abetama kumvimba kutsi angahambi naye/Abehlose kutsi
umntfwana walapha kaKhumalo angahambi ayewukhuliswa kaMagagula/
Bekukwesaba kutsi sekuhlwile bangahle balimale endleleni nangabe
bayahamba, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
7.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Tifundza kutsi tingabowetsemba emadvodza lashiya emakhaya
ayewusebentela khashane njengaLushawulo ngobe ngalesinye sikhatsi
asuke ashiye imindeni yawo emuva/Anekukhuluma emanga atsi ahlala odvwa
kantsi akipitisile njengaLushawulo labekipitise Tintfombi wagcina ambelekise
nebantfwana.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.8 Abefuna kwenta siciniseko sekutsi vele nguLushawulo lokhulekelako/
Abengatikholwa tindlebe takhe kutsi tiva livi laLushawulo njengobe
abengakamlindzeli/Abeneluvalo lwekutsi nanobe lonconcotsako
anguLushawulo, kungenteka uta nalakubone ephusheni lakhe.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.9 Lenkhulumo isho kutsi, ungabometsemba umuntfu ngobe uyagucuka.
Sibumbene ngekutsi boLaHlophe naTintfombi bebevana ngalesikhatsi
Tintfombi efika atewendza kuLushawulo, ngekuhamba kwesikhatsi Tintfombi
wamjikela ngekutsi amloyise. (2)
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
7.10 Sigameko seliphupho laLaMagagula lapho aphupha Lushawulo eta nemfati
lomeme umntfwana, ngobe savele saba liciniso ngalesikhatsi kufika
Lushawulo abuya eJozi naTintfombi nebantfwana. (2)
7.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Lenkhulumo ibumbene ngekutsi boLaHlophe naLaMagagula bebemukwe
Lushawulo nguTintfombi, LaHlophe acoshwe emtini wakhe kantsi
LaMagagula ahlupheka lokufaniswa nekuwa kwabo. Esiphetfweni salenoveli,
kushiswa kwetindlu taTintfombi nekucoshwa kwakhe kaKhumalo, kwaba
kuvuka kwalenye kuboLaHlophe naLaMagagula ngobe babuyisana
naLushawulo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatsi akusiko, batawesekela labakushoko. (2)
7.12 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako:
Labevelana naLaMagagula batawesekela ngekutsi: LaMagagula abente
tifungo tekutsi uyawuphuma ngelibhokisi kaKhumalo, ngiko lokwamenta
wemukela nanobe yini lahlangabetana nayo.
Sincumo lebesingatsatfwa tetsamelilwati: Kutsatsa bantfwana tibuyele ekhaya
lapho titalwa khona/Kuphuma tiyewutakhela wato umuti lapho tingeke
tihlushwe ngumuntfu khona/Kufaka sehlukaniso, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelelkile.)
Labangavelani naye batawesekela labakushoko. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Sibekandzaba sendzawo, semoya nesesikhatsi.
SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi indzaba yenteka ibuye yesekelwe
sibekandzaba lesitsite.
UMTIMBA
Bahlolwa bachaza kabanti ngesihloko, babuye bachaze ngetigameko letenta umbhali
aphumelele kuveta sibekandzaba letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
• Simo sendzawo:
Kwenteka kwendzaba eMbalenhle leyindzawo lelilokishi, lebonakala ngaloku:
Tindzawo tekucasha – lapho bekucashe khona Mphikeleli.
Tindlu tesibonelelo, iRDP – letagcugcutelwa nguMphikeleli kutsi takhiwe.
Imifula, iWelamlambo- lapho Dokotela Dlamini abegcina khona imisimeto yakhe
yekwelapha ngendzabuko.
Imigwaco leyakhiwe yafakwa tiyela – lapho Mphikeleli abengusihlalo welikomidi
lebelintjintja emagama etitaladi, njll.
• Simo sesikhatsi
Kwenteka kwendzaba esikhatsini sanyalo, lesibonakala ngaloku:
Kuba netikolo letinemikhandlu leyengamele imtimba yebatali – eKhayaletfu
lapho bekufundza khona boMphikeleli lapho Tsabetse abengusihlalo khona.
Emakhansela – labephetse tigodzi A, B C, njll.
Titifiketi tekufa letinetinombolo temathuna – lebetiphatselene nekufa kwebatali
baMphikeleli.
Kuyavotwa/Kunelukhetfo – lolwentiwa lapho Mphikeleli wakhetfwa khona waba
ngusosifundzave, njll.
• Simo semoya
Kwenteka kwendzaba esimeni semoya wekuvana nekungevani, lokubonakala
ngaloku:
Kungevani kwaSikhulu Tsabetse naMphikeleli – lapho Tsabetse wancisha
khona Mphikeleli indzawo yekuhlala wabuye wafuna kumcoshisa esikolweni.
Kungevani kwaMagumeni naMphikeleli – lapho Magumeni watjela bantfu kutsi
bangamesekeli Mphikeleli ngobe abengumnsinsi wekwembelwa eMbalenhle.
Kuvana kwaMphikeleli naMatsiya – lowafunela Mphikeleli indzawo yekuhlala
wabuye wayewummela esikolweni ngalesisikhatsi acoshwa, NaMphikeleli
lowamelaphisa kuboDlamini naGamedze.
Kuvana kwebafundzi esikolweni – lokwenta kutsi bakwati kufundza
ngemacembu bakhutsatane lokwabonakala ngemphumelelo lenhle, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula
ngemphumelelo yembhali kuveta sibekandzaba salenoveli.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C: [25]
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
9.1 Ngobe watsi bevile ngaMphikeleli kutsi ulikhomanisi, loko kukhomba kungabi
nasiciniseko, yimvabetsi nje. (2)
9.2 Siyitfutfukisa ngekutsi Mphikeleli agcine atfole Matsiya atewummela ecaleni
lekucoshwa esikolweni kungenatizatfu letiphatsekako, lokwenta agcine
achubeka nemfundvo, leyingcikisi yalenoveli. (2)
9.3 Tsabetse abengundlovukayiphikiswa, abevele akhiphe sincumo saloku
lakushoko angabonisani namuntfu kantsi Mncina unikana ematfuba
ekutiphendvulela/Mncina akatsetsi emacala ayedvwa ufuna kube nelisekela
lakhe batewubonisana kantsi Tsabetse uyasitsatsa sincumo ayedvwa. (2)
9.4 Umbhali abehlose kuveta ludvweshu ngekutsi Sikhulu Tsabetse avimbe
Mphikeleli kutsi angaliphumeleli lelicala, agcine acoshiwe esikolweni kute
avimbe imphumelelo yakhe/Abebona kutsi Mphikeleli uhlakaniphile,
nanganikwa litfuba, kungenteka agcine engce Magumeni longumntfwanakhe
kantsi ufuna kuphumelele yena.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.5 Sigameko sekutikhulumela yena ngemlomo wakhe ngalesikhatsi acolisa
kuMphikeleli ekupheleni kwalenoveli/Sigameko sekwati kwakhe ngekushona
nekungcwatjwa kwebatali baMphikeleli lebekwatiwa kutsi baphelela etandleni
temaphoyisa/Kuveta tincwadzi tekushona kwabatali baMphikeleli,
lebetingatiwa ngumuntfu eMbalenhle.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.6 Utsi belaphi bendzabuko nebelwati lwaseNshonalanga kufanele basebente
ngekubambisana kulokuphatselene netemphilo yemmango. Loku ukuvete
ngekuhlanganisa Gamedze naDlamini nakwelashwa Matsiya. (2)
9.7 Msiti nguye lowasita Mphikeleli kutsi atfole likamelo lapho bebatawufundzela
khona ntsambama nababuya esikolweni wabuye wagcugcutela labanye
bafundzi kutsi besekele Mphikeleli ngalesikhatsi acoshwa esikolweni kute
achubeka nekufundza.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
9.8 NguMphikeleli naMatsiya ngobe ekucaleni kwalenoveli Matsiya usita
Mphikeleli ngekumtfolela indzawo yekuhlala nekuyommela esikolweni,
naMphikeleli naye wasita Matsiya ngekumelaphisa, loku kusho kona kutsi
bungani babo bebucotfo, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.9 Lesaga sisho kutsi, ‘tintfo ubotenta usemncane futsi usenemandla,’ Mphikeleli
waba ngumholi welikilasi asafundza sikolo, loko bekukhomba likhono lanalo
lekuba ngumholi wate wakhetfwa njengasosifundzave waseMbalenhle.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.10 Lamavi aTsabetse asibiketelo sesigameko sekushona kwakhe, lokwenteke
lapho asakhululekile emva kwekuveta tincwadzi tekushona kwebatali
baMphikeleli nekutsi acolise ngako konkhe lakwenta.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Umbhali uphumelele kuveta sicakacaka kulenoveli ngobe usibeke lapho
bonkhe balingisi balindzele khona imiphumela yelukhetfo lwabososifundzave,
kulapho tetsamelilwati tititsatsela khona tincumo ngaletifuna aphumelele
kulesikhundla.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.12 Lesihloko sichaza kutsi, Kuphumelela umuntfu lotikhandlako nalotimeselako
ngentfo letsite. Mphikeleli watikhandla ngekufuna indzawo yekuhlala wate
wayitfola, wabuye wafuna sikolo lekatawufundza kuso wasitfola, konkhe loku
wakwenta ngekutikhandla nangekutimisela kungako waphumelela kuko
kokubili.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Sibekandzaba sendzawo, semoya nesesikhatsi.
SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi indzaba yenteka ibuye yesekelwe
sibekandzaba lesitsite.
UMTIMBA
Bahlolwa bachaza kabanti ngesihloko, babuye bachaze ngetigameko letenta umbhali
aphumelele kuveta sibekandzaba letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
• Simo sendzawo
Kwenteka kwendzaba Engodini leyindzawo lelilokishi, lebonakala ngaloku:
Tindzawo tekucasha – lapho bekucashe khona Lomusa.
Sikhumulo sematekisi- lapho bekugibela khona boMlungisi naLomusa nakuyiwa
emsebentini nalapho lutsandvo lwabo lwacala khona.
Tindzawo lapho kunatselwa khona tjwala – lapho kwatfolakala khona Lomusa, anguye
yedvwa umuntfu lomsikati labenatsa tjwala.
Emasontfo kanye nelihholo – lapho bafundisi bala kutsi umshado waLomusa
uyewuphumela khona wagcina uphumele ehholeni.
Siteshi semaphoyisa- lapho boLomusa bavalelwa khona.
Libhange – lapho Mlungisi wakhipha khona imali, njll.
• Simo sesikhatsi
Kwenteka kwendzaba esikhatsini sanyalo, lesibonakala ngaloku:
Kudla tidzakamiva – lebekwentiwa boLomusa nebangani bakhe ngalesikhatsi Mlungisi
ababona batijova.
Kutfumba – lokwentiwa nguLomusa naNkhangala nabatfumba Sitsembile.
Kulotjolelwa bangani – lokwenteka ngalesikhatsi Mlungisi ayewulobola Lomusa
nemalobolo emukelwa bangani baLomusa.
Kungahlonishwa kwenzilo – lokwentiwa nguLomusa ngekutsandzana naMlungisi
agcoke inzilo.
Bungani balabamnyama nalabamhlophe – bungani baLomusa naNkhangala.
Kulotjolelwa emcashweni – lokwenteka nakulotjolwa Lomusa, njll
• Simo semoya
Kwenteka kwendzaba esimeni semoya wekuvana, kungevani, kugcina emasiko
newebugebengu lokubonakala ngaloku:
Kungevani kwaMlungisi naMacaleni – lapho bekubangwa Lomusa ngobe Macaleni
bekufanele angene Lomusa logcine avana naMlungisi.
Kuvana emkhatsini waMlungisi nebangani bakhe – lapho boSikhuni naMadvodza
bamecwayisa khona ngebubi lobebentiwa nguLomusa.
Kwenta bugebengu– lobebentiwa nguLomusa nebangani bakhe ngalesikhatsi
bagcekeza emabhange netakhiwo tahulumende, kutsengisa kwetitfo tebantfu, njll.
Kugcina emasiko – lebekukholelwa kuko kaboMlungisi ngekutsi LaNdlovu afune
kushiselwe Lomusa imphepho kute emadloti amemukele, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula ngemphumelelo
yembhali kuveta sibekandzaba salenoveli.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
11.1 Abengafuni kuva loku lokumenyetelwako/Mlungisi naye abeloku ambelesele
ngekutsi bayewuhlola ingati, lokungiko lebekumenyetelwa ngulemoti/
Lomsindvo bewumenta angakhululeki emoyeni wakhe njengobe analo
leligciwane.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.2 Ivete simo sesikhatsi sanyalo, kunetimoti letinemibhobho yekumemetela/
KunaDokotela/Kwentiwa luhlolo lwengati mayelana nesifo sengculazi, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.3 Ngumlandzi longusatikonkhe/Ngumlandzi wesitsatfu, ngobe konkhe
lekwentekako nalokutawenteka uyakwati. Wati ngisho nemicabango
yebalingisi. (2)
11.4 Sisikhanyisamcondvo sesigameko sekujovana ngetidzakamiva kwaboLomusa
naNkhangala, Mlungisi abengati kutsi kuyenga kwakhe Sitsembile,
kumkhanyisela kutsi abone boLomusa basebentisa tidzakamiva. (2)
11.5 Ngcamane utsatsa ingati ngemijovo iyohlolwa emalabhorathi kantsi laba
labanjengaZwane, belaphi bendzabuko, bahlola umuntfu ngekucitsa
ematsambo phasi baphengule/Bahlola ingati ngekulumeka luphondvo
bemunye ingati lengcolile/Bagata ngensingo nangabe belapha kantsi
boNgcamane belapha ngemijovo nemaphilisi, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.6 Kungaba yindlela labephila ngayo yekutsengisa umtimba etindzaweni
teticedzakoma/Kujovana ngemjovo munye banaNkhangala/Kungasebentisi
lijazi lemkhwenyane naya emacasini/ Kudzakwa nekuba netingani
letinyenti, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.7 Umbhali utilandzele ngekutsi avete umlingisi lomcoka, Mlungisi,
esingenisweni senoveli/Uvete inkinga lebukene nemlingisi lomcoka, kuteka
umfati lamfanele/Uvete nemlingisi longcubutana netifiso temlingisi lomcoka,
ngekubanga ludvweshu, longuLomusa, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.8 Abefanele afundze lapho kutsi Lomusa akaketsembeki/Abefanele abone
nekutsi kukhona lamfihlela kona/ Abefanele abone kutsi kungenteka Lomusa
abenesifo sembulalave, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako:
Sincumo sekwehlukana naLomusa kute kugwemeke kulwa nebutsa/Kumisa
imoti kubutwe liwodi lalele kulo Lomusa/Kubuta Nkhangala kutsi Macaleni
uhlanganiseni naLomusa/ Kuchubeka ashade Lomusa ngobe
abemtsandza, njll. (2)
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
11.10 Letinkhulumo taLomusa tangcubutana, ngobe wala kutsi kusetjentiswe lisiko
lemadloti, watsi akakholelwa kulo kepha nasekufanele bayohlolwa ingati, wala
kuya kudokotela watsi yena wetsembele kuZwane loyinyanga lelapha
ngekwendzabuko yetemdzabu, lokwenta ludvweshu lubhebhetseke luye
embili emicabangweni yaMlungisi.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako:
Labatawutsi siyemukeleka batawesekela batsi, Mlungisi abetibophelele
elutsandvweni lwakhe naLomusa anganandzaba naloko lokubi lobekwentiwa
nguLomusa, lobekufaka ekhatsi kutsengisa tidzakamiva, bugebengu, njll
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatawutsi asemukeleki batawesekela labakushoko. (2)
11.12 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Lobanga ludvweshu nguLomusa. Ulubanga ngekutsi wavele ngesikhatsi
lapho Mlungisi, lolichawe lendzaba abefise kuteka umfati lamfanele, wavela
waphambana naletifiso ngobe abengumfelokati lomuhle, lowenta Mlungisi
wangcubutana nebatali bakhe ngekutsi amtsandze. Wabuye wadida Mlungisi
ngekutsi atfumbe Sitsembile, labetetfwele umntfwana waMlungisi, njll. (3)
(Naleminye imibono lenembako yemukelelkile.)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Sibekandzaba sendzawo, semoya nesesikhatsi.
SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi inganekwane kanye netibongo
kwenteka kubuye kwesekelwe sibekandzaba lesitsite.
UMTIMBA
Bahlolwa bachaza kabanti ngesihloko, babuye bachaze ngetigameko letenta umbhali
aphumelele kuveta sibekandzaba letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
KUDVUNGUTELA KWENKHOSI
• Simo sendzawo
Kwenteka kwalenganekwane, ekhaya lelibhubesi lokubonakala ngaloku:
Ehlatsini ekhaya lelibhubesi – lapho letinye tilwane talivakashela khona
natiyewulivusela.
Ehlatsini ekhaya lemphisi – lapho imphungushe yayilandza khona
nakuyewutsetfwa licala ekhaya lenkhosi.
• Simo sesikhatsi
Kwenteka kwalenganekwane esikhatsini samandvulo, lesibonakala ngaloku:
Kukhuluma kwetilwane – lapho tabitana khona kutsi tiyewuvusela inkhosi yato
legulako.
Kutenta bantfu kwetilwane – lapho imphungushe beyiye enyangeni
iyewuphengula ngekugula kwenkhosi.
• Simo semoya
Kwenteka kwalenganekwane esimeni semoya wekuvana, webucili, wemanga
lobonakala ngaloku:
Kuvana kwenkhosi naletinye tilwane – lokwabonakala ngekuvakashela inkhosi
ngalesikhatsi igula.
Kucamba emanga – lokwentiwa yimphungushe nayitsi ibuya kuyewuphengula.
Kuba nebucili – lapho imphungushe yatjela libhubesi kutsi latsakatfwa yimphisi
ngobe beyifuna kuphunyula ekufeni.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
SIKHUNGO SEMATSAMO
• Simo sendzawo
Kwenteka kwaletibongo endzaweni yaseMatsamo lokubonakala ngaloku:
Kuba netakhiwo temasiko – lesiyindzawo lenetakhiwo tesintfu.
Kuba semnceleni – leyindzawo leyakhiwe emnceleni lowehlukanisa iNingizimu
Afrika neSwatini.
• Simo sesikhatsi.
Kwenteka kwaletibongo esikhatsini sanyalo lapho live selinenkhululeko,
lokubonakala ngaloku:
Kuvakashelwa bantfu betinhlanga letehlukene – lokwentiwa ngulabamhlophe
nalabamnyama ngobe lubandlululo seluphelile.
Kuvakashelwa bantfu lababuya kulamanye emave – lokwentiwa basemaveni
langesheya kwetilwandle ngobe lubandlululo seluphelile.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
• Simo semoya
Kwenteka kwaletibongo esimeni semoya wekuvana, wekwemukelana, wekugcina
emasiko ngaloku lokulandzelako:
Kuvana kwalabo labasesikhungweni – lokubonakala ngekubambisana
nakusetjentwa kute sikhungo sichubekele embili.
Kwemukelana – lokuvela ngekwemukelwa kwalabadzala nalabancane,
labamhlophe nalabamnyama, njll.
Kugcina emasiko – lapho kukhonjiswa khona ngetembatfo nemigidvo yeSiswati,
imidvonso lelikhotsamo, inchoboza nencoshane, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula
ngemphumelelo yembhali kuveta sibekandzaba salenganekwane naletitbongo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenganekwaneni letesekela
imibono yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne–C: [25]
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
LIBHUBESI NALOGWAJA
13.1 Akusito tonkhe tinganekwane letinekwephulwa kwemyalo njengakuyo
lenganekwane ayinako kwephulwa kwemyalo, ngaphandle kwekutsi libhubesi
lincishe logwaja inyama lalisite kutsi liyibambe. (2)
13.2 Sicondzene nelibhubesi lebeliswele lagcina ngekutsi umsila walo utfungelwe
eluphahleni lwendlu naloko lebelikweswela ligcine lingakakutfoli kudla, latsi
lapho likutfola lagovuka nako. (2)
13.3 Balingisi tilwane kuphela.
Tilwane tiyakhuluma titiphatsise kwebantfu. (2)
13.4 Kutalelwa ebukhosini kwelibhubesi kulente laba nebugovu lokwente kutsi
ligovuke nayo yonkhe inyama leliyitfole ngalogwaja, logwaja walicilikela
ngekutsi alibophele etulu endlini yena adle yonkhe lenyama libukile. (2)
13.5 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatsi asikholweki batawesekela ngekutsi, logwaja akayidli inyama udla tjani
kuphela.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatsi siyakholweka batawesekela labakushoko. (2)
13.6 Sigameko sekucala kuyenga letinye tilwane atsi libhubesi liyagula kantsi
ufuna tibanjwe libhubesi litidle.
Kutsatsa inyama yelibhubesi ngebucili abe lona alibophele eluphahleni
lwendlu.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
13.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labavumela lesitatimende batawesekela ngekutsi:
Logwaja abemncane kakhulu kodvwa waphumelela kwehlula libhubesi
atsatse inyama, libhubesi libe lesatjwa ngito tonkhe tilwane. Lokufakazela
kutsi buncane ngeke buyivimbele imphumelelo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labangavumelani batawesekela labakushoko. (3)
INGEWNYAMA MSWATI II
13.8 Sibawuza sitimphondvo ngetimphondvo, (1)
13.9 BakaVilakati. (1)
13.10 Ngumlayeto wekutsi, nanobe ungaba sesikhundleni lesisetulu kunabo bonkhe
bantfu, uyehla ubuye kubo, ubasite lapho bakudzinga khona, njengobe
kwenta Ingwenyama Mswati II, yakhela bantfu tikolo. (1)
13.11 Yomibili lemigca icala ngeligama lelifanako, ‘Wats’. (1)
13.12 Ilusebentisele kugcizelela ngobe ifuna kugcamisa kutsi ngumuphi loMtjekeni
lekhuluma ngaye. (2)
13.13 Imamba leluhlata iluhlobo lwenyoka lenebutsi lobubulalako. Imbongi imbita
ngemamba leluhlata ngobe naye abebulala lapho ahlasela khona.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.14 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labavumako batawesekela ngekutsi, abetsi nasababulele kakhulu, labanye
abevele bese uyabatfumba abayise eveni lakhe/wakhela bantfu tikolo,
kuSandlela naMneli, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labangavumi batawesekela labakushoko. (2)
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
SIGABA C: UMDLALO
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letiveta similo saHleta, LaHleta naMphotfo.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi tigameko letikulomdlalo tiyasiveta similo
sebadlali.
Umtimba
Bahlolwa bachaza kabanti ngesihloko. Babuye bavete tigameko letiveta similo
sebadlali, letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
Tigameko letikhomba similo saHleta.
Hleta abengumdlali lonesimilo lesibi, ngekubulala, kucabanisa, abuye acambe
emanga. Loku kwesekelwa nguletigameko:
• Kubulawa kwemkaHleta ayewubekwa emnyango waGedlembane – kutibulalela
umkakhe esulele ngaGedlembane lokwabanga kucabana kwaNcobile naLaHleta
atsi ehlukane naGedlembane.
• Kucamba emanga ngaGedlembane – kucamba emanga ente wonkhe umuntfu
amkholwe kutsi akati lutfo ngekufa kwemkhakhe, lokwabangela kutsi Gedlembane
aboshwe ngesento langasati.
• Kucamba emanga ngesisu saNcobile – kucamba emanga atsi sisu saNcobile
saCelani lokwabangela kwehlukana kwaNcobile naMphotfo.
• Kulandvwa kwetimbali ethuneni laGedlembane – kugcugcutela LaHleta kutsi
ayewulandza timbali letibekwe nguNcobile ethuneni lokwabangela kucabana
kwaNcobile nenina.
Tigameko letikhomba similo saMphotfo.
Mphotfo abengumdlali lonesimilo lesihle ngekuba cotfo, kubeketela, kuhlonipha
nekungabambi emagcubu. Loku kwesekelwa nguletigameko:
• Kubeketela - kubeketelela simo sekungabi nebatali, indzawo yekuhlala, kudla,
kwekwembatsa nekwekumfundzisa kodvwa agcine afundzile Mphotfo.
• Kuhlonipha – kungabuyiseli naketfukwa nguHleta naLaHleta nangalesikhatsi
ahlaselwa nguCelani.
• Kuba cotfo – kwala kudla imali yaNcobile, kwemukela kutsi wente liphutsa
ngekukhulelisa Ncobile kanye nekuba phasi nakahlangana naLaHleta esibhedlela
lokwenta kutsi bacolelane.
• Kungabambi emagcubu – kucolelana kwakhe naNcobile naLaHleta nabahlangana
esibhedlela.
• Kuba nelutsandvo – kutsandza Ncobile nanobe lutsandvo lwabo belunetihibe
letinyenti.
Tigameko letikhomba similo saLaHleta.
LaHleta abengumdlali lonesimilo lesibi ngekuba luhlata, kungabi neluvelo nekungabi
nemgogodla. Loku kwesekelwa nguletento:
• Kuba luhlata/ nentondvo – kwetfuka Mphotfo atsi uyamenyanya, ukhubatekile futsi
uluphuya wagcina ngekumkhafula.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
• Kungabi naluvelo/ kubamba emagcubu – kwala kutsi Ncobile asite Mphotfo
nekungayi kuyewuvusela Ncobile ngalesikhatsi acedza kubeleka, lokwabangela
kungevani kubo bobabili njll.
• Kungabi nemgogodla – kwemukela konkhe lakutjelwa nguHleta ngaNcobile
nendlela laphila ngayo, lokwagcina kubacabanisile boLaHleta nendvodzakati
yakhe.
• Kungabi nasizotsa – kwetfuka Mphotfo embikwebantfu angabi nemahloni
lebekumlulata njengemuntfu lomdzala.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
ngempela tigameko letikulomdlalo tiyasiveta similo sabo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25]
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
15.1 Wentiwa kutsi lucingo beluphetfwe nguNcobile belubita/Kucabanga kutsi
ngeke akwati kutitsengela lona ngobe angenamali lenyenti/Indlela
labengalutfola ngayo kutsengelwa tingani/ Kungenti umsebenti wesikolo. (2)
15.2 Kuba netingani letinyenti sikhatsi sinye/Kuyekela sikolo/Kuhucana netjwala,
njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.3 Lomdlalo ugcina ngekutsi tetsamelilwati tename ngaNcobile lolichawe
lemdlalo, logcine aphumelele ekugcineni kwalomdlalo, washada naMphotfo/
Hleta, loyimbangi yaNcobile ugcine abanjiwe/Lomdlalo ugcine ngalokuhle,
tetsamelilwati tijabulile/ Bonkhe labangani bagcine baphumelele
etifundvweni tabo basebenta kahle, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
15.4 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatsi bakhona, batawesekela ngekutsi, akhona emantfombatane lafana
naboNcane lanetingani letinyenti, lashiya sikolo angakacedzi kufundza
nalakholelwa kutsi tinkinga ticedvwa ngetjwala, njengoba Ncane abenta, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatsi abekho, batawesekela labakushoko. (2)
15.5 Icondzene naHleta, ngobe ngalesikhatsi kufika emaphoyisa emshadweni
watsi lamaphoyisa ete kutewubona umshado kantsi etele kutewubopha yena
ngekubulala umkakhe naGedlembane/ Icondzene naNcobile, uyala Ncane
ngekutsi angabi netingani letinyenti kube naye bekanato nekuyekela
sikolo kube naye uke wasiyekela.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
15.6 Ingumbono. Kutsi Ncobile abephatsa lucingo lolubitako nobe aphila kahle,
bekungasho kutsi letintfo tentiwa nguMphotfo, lokwenta lenkhulumo yaNcane
ibe ngumbono, ngobe umuntfu nanobe ungamsondzeta edvute,
akunasiciniseko sekutsi utawuphila kahle, bakhona labaphila kabuhlungu
nanobe inyatsi bayibambe ngetimphondvo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Indzawo labebakuyo kusendleleni lapho bekungibo bobabili kuphela, yaba
neligalelo lelihle lekutsi bakhululeke, bacoce ngetingani tabo kungekho
umuntfu lomdzala labetawubeva ngobe betiyimfihlo yabo bobabili.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.8 Yaba yimphumelelo ngobe Ncane abesashiye phasi sikolo, wakhutsatwa
nguNcobile kutsi abuyele ayewufundza, wabuyela esikolweni wagcina
asanguthishelanhloko. (2)
15.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Saba nemtselela wekutsi ahlupheke ngobe abengenabatali futsi
angenandzawo yekuhlala. Mphotfo abeludzinga lusito lwebantfu kepha
akazange alutfole watikhulela ayedvwa wate wacedza sikolo. Nanobe Ncobile
abetama kumsita Mphotfo, unina naHleta bebayicitsa yonkhe lemitamo/ Simo
sekuhlupheka senta kutsi atimisele esikolweni, afundze agcine
asangudokotela wenhlitiyo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Letheksthi lengenhla iphatselene naNcane longenanshisekelo yekuya
esikolweni. Ncane ugcina afundzile anguthishelanhloko. Tetsamelilwati
betingakalindzeli kutsi Ncane abe ngulofundzile ngetintfo labetenta
kuletheksthi lengenhla.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labavumelana nako batawesekela ngekutsi: Ingcikitsi yalomdlalo lutsandvo/
yimfundvo, sihloko sihambisana nalengcikitsi ngekutsi emagama emdlali
longubangiswako, Ncobile, latsi kutawuba njalo, abe yimphumelelo
ekugcineni ngekutsi ashade naMphotfo, ingcikitsi yelutsandvo, nekutsi agcine
afundzile alijaji, ingcikitsi leyimfundvo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.12 Mafindvose kusho umuntfu lohlala anemacebo nemagcubu ekona tintfo
talabanye njengamake waNcobile. Emacebo nemagcubu akhe kusukela
ekucaleni kwalomdlalo ehlulekile kwehlukanisa boNcobile naMphotfo ngobe
bagcina bashadile futsi bafundzile. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letiveta similo saSomhlolo, Mahubhulu naNsibandze.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi tigameko letikulomdlalo tiyasiveta similo
sebadlali.
Umtimba
Bahlolwa bachaza kabanti ngesihloko. Babuye bavete tigameko letiveta similo
sebadlali, letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
Tigameko letikhomba similo saSomhlolo.
Somhlolo ungumdlali lonesimilo lesihle ngekutsi ucotfo, wetsembekile futsi
uhlakaniphile. Loku kwesekelwa nguletento:
• Kuba cotfo – kuba nemoya lophasi, kuhlonipha wonkhe umuntfu esiveni sakhe,
kunika tindvuna litfuba lekuchumana naye ngaphandle kwekwesaba, njll.
• Kuhlakanipha – kunika tindvuna emandla ekulawula emabutfo awo, kubusa
ngentsandvo yelinyenti ngekutsatsa imibono levela kulabanye, kubusa ngekutfula
ngaphandle kwekucitsa ingati ngekutsi ateke bafati betive lakhelene nato kuvikela
kulwa.
• Kuba nenhlitiyo lenhle – kupha tindvuna takhe tipho letifana nemfuyo lapho atibonga
ngekwenta kahle nekukhalela Mahubhulu nasashonile.
• Kuba nelutsandvo – kutsandza bantfu besive sakhe, tindvuna, netive
letibomakhelwane wakhe, aze ateke nebafati lababuya kuto.
Tigameko letikhomba similo saMahubhulu.
Mahubhulu ungumdlali lonesimilo lesibi ngekutsi unelunya, inhlebo, luchuku nenkhani.
Loku kwesekelwa nguletento:
• Kuba nelunya – kuguculela latfunywa kona nguSomhlolo natfunywe kutsi ayewucela
sihlobo lesihle ngobe afuna kube nekulwa, kungevani naletinye tindvuna letingafuni
kuvukela inkhosi njengobe abefuna.
• Kuba nenhlebo – kuhleba, ahhunge letinye tindvuna kutsi kuketulwe umbuso
waSomhlolo.
• Kuba neludlame – kufuna kutsi lapho kunaye khona kube nemphi njengalapho
avivisa eMahubhulu kutsi ayewuhlasela inkhosi ingati. Kuba nenkinga lapho inkhosi
itsi kwentiwe buhlobo netive lakhelene naye kube yena ufuna tihlaselwe.
• Kuba nenkhani – kuhhunga tindvuna kutsi kuvukelwe inkhosi ngobe afuna kutsatsa
umbuso ngenkhani, kwala lapho Somhlolo ambitela esigodlweni, inkhani leyamenta
watibulala ngobe angafuni kugwetjwa nguSomhlolo.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
Tigameko letikhomba similo saNsibandze.
Nsibandze ungumdlali lonesimilo lesihle ngekutsi etsembeke, abe nemaciniso futsi
ucotfo. Loku kwesekelwa nguletento:
• Kwetsembeka – kwetsembeka natfunywa nguSomhlolo kuyewuva lokushiwo
nguMahubhulu kaMabhoko, kubuya nesihlobo lesihle kaMabhula lapho abetfunywe
khona.
• Kuba nemaciniso – kucondza Mahubhulu amtjele emaciniso kutsi ayekele
kuphikisana naSomhlolo, kutjela Somhlolo emaciniso lawatfole kaMabhoko
ngalokufike kwentiwa nguMahubhulu.
• Kuba cotfo – kuhlonipha Somhlolo, kukhuluma emaciniso lapho kufanele khona.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
ngempela tigameko letikulomdlalo tiyasiveta similo sabo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela
imibono yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne–C: [25]
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
17.1 Utsite uMlomo longacambi-manga ningalenti liphutsa. Nangabe umuntfu
ayiphikisa angabulawa. (2)
17.2 Abemnika umlayeto wekutsi naye uphetse njengaye Somhlolo/Abemtjela
kutsi naye unemandla ekulawula njengaye Somhlolo/Nguye Mahubhulu
lolawula lelibutfo hhayi Somhlolo. (2)
17.3 Lobekwentiwa nguSomhlolo edlizeni laSidvwabasilutfuli, kweyemene
nemimmango lekuphilwa kuyo lomuhla ngekutsi lemimmango
iyawavakashela emathuna etihlobo tayo lesetashona, ibuye ifake nematje
laluphawu lolukhombisa lapho tangcwatjwa khona. (2)
17.4 Letheksthi lengenhla imumetse ludvweshu lwangaphandle lolusemkhatsini
waSikhunyana naMahubhulu, lolubangwa kutsi Sikhunyana utfunywe
nguSomhlolo kutewuncandza Mahubhulu nelibutfo lakhe kutsi bayekele
kuviva bayewuhlasela Mabhula, Mahubhulu wala, atsi uyachubeka ngobe
utayimela lentfo layentako. (2)
17.5 Kwaba neligalelo lekutsi tindvuna nemabutfo tijikele Mahubhulu tihambisane
neNkhosi Somhlolo, lokwenta kutsi Mahubhulu abe yinkhomo ladla yodvwa,
agcine abone kuncono atibulale kunekutsi avumele kujeziswa nguSomhlolo. (2)
17.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Lelisu alimange lisebente. Kubita Sikhunyana ngencelebane akumange
kumetfuse ngobe abetfunywe yinkhosi, futsi abetimisele kuyewucondzana
ngco naMahubhulu njengendvuna yaSomhlolo, ngaloko abefanele kumatisa
ngato tonkhe tehlakalo letenteka ebukhosini njengobe asebentisana
naSomhlolo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelelkile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso
17.7 Lokutetsemba kwaMahubhulu kuletheksthi lengenhla, kumenta abukeke
njengemuntfu lowetfusa ngelite, ngobe esiphetfweni salomdlalo wehlulekile
kumelana netintfo labetisho, kutsatsa umbuso nekuhlasela tive
letibomakhelwane. Wabona kuncono kutsi atibulale kunekuba nalesibindzi
alwe njengobe abesho.
(Naleminye imibono lenembako yemukelelkile.) (2)
17.8 Liphimbo lelikuletheksthi libe nemtselela emoyeni wayo. Indlela Mahubhulu
labephendvula ngayo Sikhunyana, yenta kutsi umoya uphakame, Sikhunyana
akhombise kutsi naye akamesabi Mahubhulu, lokwente kutsi bagcine
baphendvulana kabi. (2)
(Naleminye imibono lenembako yemukelelkile.)
17.9 Lenkhulumo isho kwetama kugucula inhlitiyo uyentise intfo lenhle
lebewutimisele kutsi ngeke uyente. Kube Mahubhulu wetama kugucula
inhlitiyo yakhe abone kutsi wente liphutsa ngekufuna kuketula Somhlolo,
acolise, ngabe inkhosi yamcolela, wachubeka waphila, kunekutsi atibulale. (2)
17.10 Inhloso yembhali bekukuvetela tetsamelillwati inhlakanipho yaSomhlolo
nelikhono lakhe lekubusa sive. Loko kubonakala ngobe Somhlolo wakwati
kuntjintja sincumo selibutfo leMahubhulu sekuyewuhlasela Mabhula, atsatse
emandla nemfutfo walo akubhekise ehlanzeni lapho emabutfo ayewutingela
tindlovu netinyamatane.
(Naleminye imibono lenembako yemukelelkile.) (2)
17.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lelandzelako:
Labavumako batawesekela ngekutsi: Sikhunyana abengasibamba
ngekwetsembeka lesikhundla ngobe imitamo yaMahubhulu yekutsi baketule
Somhlolo, wakwati kuyincoba, ngekuya enkhosini ayobika ngalobungoti
baMahubhulu. Ngetulu kwaloko wakwati kucondza Mahubhulu amtjele
emehlweni kutsi lakwentako ngeke kuphumelele, wabuye wajikisa nelibutfo
leMahubhulu kutsi liye enkhosini lapho belibitwa khona.
(Naleminye imibono lenembako yemukelelkile.)
Labangavumi batawesekela labakushoko. (2)
17.12 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako:
Umbhali wehlulekile kuveta umnyakato lokuletheksthi lengenhla ngobe
mncane kakhulu, ubonakala lapho eMahubhulu abuyela emphakatsi, kufika
kwaSikhunyana esigodlweni, kuphuma kwembongi nekuhlakateka kwelibutfo,
lokugcwele, yinkhulumiswano, kantsi nasemdlalweni wonkhe umnyakato
uyimvelakancane, lokugcamile kuphuma, kubita, nekungena, nekutijoja
kwaMahubhulu kuyabikwa kuphela. Loku kwenta kutsiwe lomdlalo ugcame
ngenkhulumiswano, umbhali wehlulekile kusebentisa umnyakato
(Naleminye imibono lenembako yemukelelkile.) (3)
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZATJANAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 5-6 4 3 2 0–1
-Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa
Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako akwenetisi nakancane
Kujula kwemibono, -Luchungechunge kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Kulukhuni kutfola -Akukho kucaphuna
Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu -Emaphuzu ekwesekela emaphuzu lamahle emaphuzu lesekela enkondlweni
kwetheksthi lababatekako ayevakala kodvwa lesesekela sihloko sihloko -Luhlobo lwembhalo
ekwesekela lacashunwe akaketfulwa ngendlela ngalokwenetisako -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo
6 EMAMAKI enkondlweni lelindzelekile -Leminye imibono kanye nenkondlo akukavisiswa nakancane
-Luhlobo lwembhalo -Luhlobo lwembhalo yesekelwe kodvwa akukavisiswa kahle
kanye nenkondlo kanye nenkondlo esikhatsini lesinyenti
kuvisiswa ngemalengiso kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki
lelisetulu -Luhlobo lwembhalo
kanye nenkondlo
kuvisiswa
ngalokwenetisako
SAKHIWO NELULWIMI 4 3 2 1 0-1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki
Sakhiwo, Kuhleleka ngemalengiso lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela nakancane
nekwetfula -Imibono yakhiwe ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene
Kusetjentiswa yahleleka ngalokucace -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene -Lulwimi lolunemaphutsa
kwelulwimi, umoya, ngemalengiso iyalandzeleka -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela
nesitayela -Lulwimi, umoya -Kunemaphutsa langasho lutfo; umoya lamanyenti lesingemukeleki
nesitayela kuvutsiwe lambalwa elulwimi, nesitayela kuyenetisa -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela
4 EMAMAKI futsi akunamaphutsa umoya nesitayela akukemukeleki akwemukeleki nakancane
-Emaphutsa eluhlelo,
sipelingi netimphawu
tekufundza kuyindlala
CAPHELA: Nangabe umhlolwa angakabhali ngalokufunwa ngumbuto, abe abhale lokunhlanhlatsako, akanganikwa emamaki ako
kokubili, Lokucuketfwe, Sakhiwo neLulwimi.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA B NE–C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu
Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako ngekunyanyalata kuvisiswa kwesihloko
Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu kodvwa akusito tonkhe ngaphandle -Mncane kakhulu
Kwesekelwa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe tinhlangotsi leticikelelwe kwemininingwane umzamo wekuphendvula
nekuvisiswa kwetheksthi Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu ngalokuphelele lesekelako umbuto
lenemininingwane kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Ambalwa kakhulu -Imibono ayikholweki
15 EMAMAKI lengemalengiso -Lamanye emaphuzu emaphuzu lamahle emaphuzu lafanele -Luhlobo lwembhalo
langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala lesesekela sihloko kwesekela sihloko kanye netheksthi
-Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa ngalokwenetisako -Kuncane kakhulu akukavisiswa nakancane
ngalokujulile ngendlela lelindzelekile -Lamanye emaphuzu kuvisiswa kweluhlobo
-Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo esekelwe kodvwa lwembhalo netheksthi
lwemaphuzu kanye netheksthi esikhatsini lesinyenti
lababatekako kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki
ekwesekela lacashunwe lelisetulu -Kukhona lokusilele
etheksthini ekuvisiseni luhlobo
-Luhlobo lwembhalo lwembhalo kanye
kanye netheksthi netheksthi
kuvisiswe ngemalengiso
SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle
Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela kwesakhiwo kukhinyabeta
nekwetfula lesingemalengiso ngelicophelo lelisetulu -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono
Kusetjentiswa -Imibono yakhiwe -Singeniso nesiphetfo -Kuhleleka nekubumbana ngalokubumbene -Emaphutsa elulwimi
kwelulwimi, umoya, yahleleka ngemalengiso kanye naletinye tindzima kwemubono kuyenetisa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela
nesitayela -Lulwimi, umoya kuhleleke kodvwa kunemaphutsa lamanyenti lesingakemukeleki kwenta
nesitayela kuvutsiwe ngalokubumbene -Lulwimi lunemaphutsa -Umoya nesitayela lombhalo ungabi
10 EMAMAKI futsi akunamaphutsa -Imibono ihleleke lambalwa; umoya akwemukeleki yimphumelelo
ngelicophelo lelisetulu nesitayela kuyenetisa Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela
-Kunemaphutsa Kuhleleka kwetindzima kunemaphutsa akwemukeleki
lambalwa elulwimi, kuyenetisa -Tindzima
umoya nesitayela tihlangahlangene
KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
KWEMAMAKI
• Kufanele kungabi nemehluko wemazinga lamabili emkhatsini welimaki leSakhiwo neLulwimi nelimaki laLokucuketfwe.
• Imphendvulo lengaphendvuli umbuto ayinganikwa emamaki aLokucuketfwe neweLulwimi neSakhiwo.
Emalungelo agodliwe
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27
NSC – Ticondziso tekumaka
TIMPHAWU LETISETJENTISWA NAKUMAKWA LULWIMI
2019
1. Sipelingi sp
2. Timphawu tekufundza p
3. Kuphindzaphindza pp
4. Lulwimi lw
5. Luhlelomusho lm
6. Kuhlanganisa
7. Kwehlukanisa ∕
8. Lokushiyiwe ^
9. Sikhatsi skh
10. Kuhlanganisa imicondvo yendzima
11. Kwehlukanisa tindzima
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo
_hlayiso.com_--ddb2b157-bb31-4dda-8736-1ddb235bc0d9/v1-508008586833339a198c/card.webp)
Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2019 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2020 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper