Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
LWETI 2022
TICONDZISO TEKUMAKA
EMAMAKI: 80
Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-19.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2022 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2022, 19 pages. Read online or download the free PDF.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 19
- File size
- 405.3 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 19
This exam
NSC November Exam 2022
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 3Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 4Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 5Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 7Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 9Kulalela nekukhuluma (Listening and Speaking)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
TICONDZISO TEKUMAKA
1. Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile,
maka timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga
aphendvule indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini
yinye.)
2. ESIGABENI A, nangabe umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo
(Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela.
3. ESIGABENI B na-C (Lulwimi Lwasekhaya), nangabe umhlolwa aphendvule
imibuto lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yendzabambhalo, maka
imphendvulo yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Nangabe umhlolwa
aphendvule yomine imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala
kuleso naleso SIGABA, ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto
lonemibuto lemifisha namunye umbuto loyindzabambhalo.
4. Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala
iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili
ingamakwa.
5. Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele
ticondziso.
6. Nangabe liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki,
kantsi nangabe inshokutsi ayitsikameteki, akunikwe limaki.
7. Umbuto loyindzabambhalo: Nangabe indzabambhalo inemagama langaphasi
kwalawo lamisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena
ngekwakhe. Nangabe indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe
ngekwelikhono lakhe bese kucociswana nalabaphetse umsebenti wekumaka.
Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A
na-B.
8. Imibuto lemifisha: Nangabe umhlolwa angakafaki bokhulumile nangabe
kufanele acaphune akangajeziswa.
9. Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe
baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/
ANGIVUMI. Onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/
kwesekela/kucaphuna.
10. Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/
kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBANE – NC Mthethwa
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko, babuye basho imphumelelo yembhali ekuveteni buhle
bemvelo enkondlweni letsi 'Tibane'.
UMTIMBA:
Kuphawulwa kabanti ngekuphumelela kwembhali ekuveteni buhle bemvelo:
Tichakata njengetimbali tinkhanyeti, timbali timibalabala lokwenta kutsi kube
kuhle esibhakabhakeni.
Letibane tikhanyisela yonkhe indalo lekhona lapha emhlabeni lokufaka ekhatsi
bantfu netilwane.
Sonkondlo uncoma buhle belilanga, inyanga, sibhakabhaka kanye nenyeti kutsi
akukhetsi bala lemuntfu.
Tinkhanyeti tigcama kahle ebusuku uma sekumnyama tibuye ticedze kwesaba.
Tilwane letihamba ebusuku tiyajabula nakuvela kukhanya kwetinkhanyeti.
Bantfu bayakujabulela kukhanya kwetinkhayeti ngobe sebatawulala baphumule
balungiselele lusuku lolulandzelako.
Sonkondlo uphindza ancome kuvela nekukhanyisa kwato ngetikhatsi letehlukene.
SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngekusho kutsi
sonkondlo uphumelele kuveta buhle bemvelo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune imigca legcamisa imphumelelo yasonkondlo
ekuveteni buhle bemvelo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO YETINKONDLO,
SIGABA A: [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
WENA GCIWANENDZINI – TE Sithole
2.1 Luchumanosigcino, emagama lasekugcineni kwalemigca ayefana. (2)
2.2 Sidvonsamoya/Sicatsanisi/Imphindza.(Kubili kwaloku) (2)
2.3 Secamagama, kweciwe ligama 'tikhali'/tindvuku. (2)
2.4 Lamagama aveta umoya wekutetsemba/wekutfukutsela, sonkondlo utsi
angeke litentele matsandza kuye leligciwane. (2)
2.5 Sifundvo lasetfulela bafundzi kutsi nangabe leligciwane selikungenile kumele
ungapheli emandla kepha ulwe nalo ngekutfola lwati kanye nemakhambi
ekulidzambisa. (2)
[10]
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
MABITW' ASABELE – SC Msibi
3.1 Imvumelwanosicalo leyecako, letinhlavu letisekucaleni tiyefana bese umugca
losemkhatsini awucali ngaletinhlavu. (2)
3.2 Sifanangwaca, onkhe emagama lakulomugca anemsindvo longungwaca 't'. (2)
3.3 Ilirikhi ngobe sonkondlo uveta imiva yakhe ngamakhalekhukhwini. (2)
3.4 Kuncinta kusento sekulimata umuntfu akhale usebentisa iminwe, sonkondlo
usebentise lesimuntfutisi kukhombisa indlela locindzetela ngayo tinkinobho
tamakhalekhukhwini bese uyasebenta. (2)
3.5 Ngumlayeto wekutsi makhalekhukhwini wenta loko latfunywe kona
ngekushesha ngaleso sikhatsi. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
SHUKELA – FC Nkosi
4.1 Luchumanomkhatsini, lemigca ineligama lelifanako emkhatsini wayo. (2)
4.2 Uyidle kancane, kancane, kancane,' ngobe kuphindvwe ligama 'kancane'. (2)
4.3 Lomugca ucuketse umoya wekutfukutsela/wentondvo/wekukhatsateka ngobe
sathane wenta tintfo letenyanyekako naletingatsandvwa njengaso lesifo
sashukela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
4.4 Lesisho lesitsi 'kukhala libhungane' sisho kutsi akusenamuntfu ekhaya.
Sikhetseke kahle ngobe sifo sashukela sibulala wonkhe umndeni kusale
kungenamuntfu. (2)
4.5 Yebo kubumbene, ingcikitsi yalenkondlo temphilo, kujula kwalenkondlo sifo
sashukela lesitsintsa imphilo yaloyo muntfu losuke asabanjwe ngulesifo
sashukela. (2)
[10]
NA
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
UMBUTO 5
MAYE! NGAWE MBALI! – JJ Thwala
5.1 Maye, ngawe mbali! (1)
5.2 Sicedzelelamcondvo. (1)
5.3 Iphethini yalemigca yakhiwe ngemagama lamatsatfu/emagama ayalingana. (1)
5.4 Sidvonsamoya/Isizuri. (1)
5.5 Sicatsanisi ngobe kusetjentiswe emagama lanemcondvo lophikisanako
emgceni. (2)
5.6 Usisebentise kahle sonkondlo lesifaniso ngobe nebuhle baMbali bedlule
njengayo intfwasahlobo lefika yente imvelo ibe yinhle kwesikhashana bese
iyedlula. (2)
5.7 Sonkondlo uma angakhoni kwedlulisa lesimo angehluleka kuchubeka
nemphilo, angangenwa tifo letibangwa kuhlala ucabanga nobe
usebuhlungwini aphindze alahlekelwe litsemba lemphilo/Angatsatsa
sincumo sekungaphindzi atsandzane nemuntfu agcine angenawo
umndeni. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU– BB Malangwane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Imilayeto levetwa balingisi balenoveli.
SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tigameko letikulenoveli letesekela
lemilayeto.
UMTIMBA
Umlayeto: Tinike sikhatsi sekumati umuntfu lofuna kutsandzana naye uvetwa
nguletigameko letilandzelako.
Lushawulo akatange atinike sikhatsi sekumati Tintfombi ngembi kwekuhlala naye.
Tintfombi ufika kaKhumalo ucedza bantfwana uphindze ucabanisa umndeni.
Tintfombi utfola umntfwana longumdzeshi lokukhomba kutsi akasuye
waLushawulo.
LaMagagula akatange atinike sikhatsi sekumati Lushawulo ngembi kwevuma
kutsi amteke.
Lushawulo bekangabati butsakatsi baTintfombi.
Umlayeto: Ungabalahli bantfwana bakho, uvetwa nguletigameko letilandzelako.
Lushawulo uya emsebentini akasabuyi ekhaya.
Lushawulo ushiya bantfwana nenina babulawa yindlala.
Ushiya LaMagagula atetfwele anetinyanga letine.
Labanye bantfwana bayedlula emhlabeni acedze angabangcwabi.
Tintfombi naye ulahlela umntfwanakhe kunina kutsi amkhulisele.
Umlayeto: Beketela kutawugcina kulungile, uvetwa nguletigameko
letilandzelako.
LaMagagula ubeketelela simo sekushiywa yindvodza anebantfwana.
LaMagagula ubeketelela indlala ahambe acela imphuphu kubomakhelwane.
LaMagagula ubeketelela inhlupheko lahlangabetana nayo kaKhumalo.
LaMagagula uyabeketela nobe asanikwe umtfwalo wekwakhela zakwabo indlu.
LaMagagula ubeketelela maketala longasatsandzi bantfwabakhe losatsandza
baTintfombi.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngekuvetwa
kwemilayeto lesekelwe tigameko letisenovelini.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
7.1 Kusila kwaLaMagagula akhala/Kukhala kwebantfwana babanga sikhokho
sencwancwa/Kusila ummbidlana wekugcina labephiwe wona.
(KUBILI kwaloku) (2)
7.2 Kuyasilwa/Kuyalinywa/Kuphekelwa edladleni/Kuyiwa emashingweni/Bobabe
basebentela khashane nasemakhaya. (KUBILI kwaloku) (2)
7.3 Lushawulo akananhlitiyo/Akanaluvelo/Ute buntfu ngobe ushiye umndeni
wakhe abe ati kahle kutsi kute losebentako ngaphandle kwakhe. (2)
7.4 Kuletheksthi LaHlophe uyagucuka ahambisane nesimo. Ufika ekhaya
ujabulile kepha uma atfola makoti wakhe aselusizini uvelana naye. (2)
7.5 Ludvweshu lwangekhatsi ngobe LaMagagula uyatibuta uyatiphendvula
aphindze akhaliswe nangulenhlupheko lemkhungetse/Kunekushayisana
kwemicabango engcondvweni yaLaMagagula. (2)
7.6 Kube nemvuzo wekutsi ugcina aphila kahle nendvodza yakhe angahlushwa
nguTintfombi. (2)
7.7 Kuveta simo lesimatima senhlupheko lekhona kaKhumalo lokufaka ekhatsi
kuswelakala kwekudla netinsita. (2)
7.8 Ngumlayeto wekutsi umntfwanakho uyamvikela nobe ente emaphutsa
njengobe enta LaHlophe kuletheksthi.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.9 Sifundvo sekwati imvelaphi yelijaha, ulifundze futsi ulati kahle ngembi
kwekutsi uvume kutsandzana nalo. (2)
7.10 Uyise wahamba wabashiya wayohlala nalomunye umfati basala bahlupheka
njengoba naye enta kuLaMagagula. (2)
7.11 Imibono itawehluka: Labavumako batawesekela ngekutsi intfombi igana lijaha
lelitsandzako/Ayikhetselwa.
Labangavumelani nalombono batawesekela ngekutsi akukho umtali lofisa
kutsi umntfwanakhe ayokwendza lapho kunenhlupheko khona.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.12 LaMagagula wasala nendvodza yakhe.
Umtsakatsi wavela ebaleni.
Lushawulo wabuya ekhaya.
Umuti wakaKhumalo wakhululeka emva kwenhlupheko yeminyakanyaka.
Bantfwana baLaMagagula batfola litfuba lekutsandvwa nguyise.
(KUTSATFU kwaloku) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO– DE Nkosi
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Imilayeto levetwa balingisi balenoveli.
SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tigameko letikulenoveli letesekela lemilayeto.
UMTIMBA
Umlayeto lotsi: Ungavumi kutsi kube nesimo lesivimba imphumelelo yakho,
uvetwa nguletigameko letilandzelako.
Mphikeleli akazange avume simo sekungatfoli indzawo kutsi sime endleleni yakhe
yemphumelelo.
Mphikeleli akazange avumele kucoshwa kwakhe esikoleni kume endleleni
yekufeza liphupho lakhe.
Mphikeleli akazange avumele Magumeni nalabanye beme endleleni yakhe
yekusebentela ummango.
Mphikeleli akasivumelanga simo sekungabi nebatali sime endleleni yakhe
yemphumelelo.
Mphikeleli akavumelanga tigameko tekuhlaselwa ngemaphoyisa emahlandla
enyuvesi kutsi timvimbe angafundzi.
Umlayeto lotsi: Beka sive embili nawusebentela ummango, uvetwa
nguletigameko letilandzelako.
Mphikeleli wetfula imibiko ngetinsita temmango ngekwetsembeka.
Mphikeleli utfutfukisa indzawo yaseMbalenhle ngekuletsa tinsita.
Mphikeleli ukhutsata kutsi wonkhe umuntfu afundze.
Mphikeleli ukhutsata kwakhelwa kwebantfu tindlu letincono.
Mphikeleli ukhutsata kuntjintjwa kwemagama etitaladi netakhiwo tahulumende.
Umlayeto lotsi: Sita lomunye umuntfu uma ahlangabetana nebumatima, uvetwa
nguletigameko letilandzelako.
Matsiya welekelela Mphikeleli ngekutfola indzawo yekuhlala.
Matsiya umela Mphikeleli esikolweni uma acoshwa.
Msiti naMphikeleli bebalekelelana etifundvweni baphindze besekelana
kutemmango.
Mphikeleli welaphisa Matsiya ngekuhlanganisa belaphi bendzabuko
nebasenshonalanga.
BoKhulumile nalabanye basekela Mphikeleli ngalesikhatsi acoshiwe esikoleni
nasekukhankhaseleni lukhetfo lwaSosifundzave.
SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngekuvetwa
kwemilayeto lesekelwe tigameko letisenovelini.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela lemilayeto.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
9.1 Kwedzelela ummango ngekufuna kungalandzelwa luhlelo lwemhlangano
kulalelwe yena/Kulwisa Mphikeleli atsi akahambisani nenchubo yekuhola
kwakhe/Kutjela Matsiya kutsi liyeta lihlobo umcondvo wakhe utawuphitsana.
(KUBILI kwaloku) (2)
9.2 Kubiketela kutsi angeke aphumelele elukhetfweni ngendlela latiphatsa ngayo
emmangweni/Kutjela ummango kutsi Magumeni angeke abe ngumholi
locotfo. (2)
9.3 Sigameko lapho kuvela khona kutsi Magumeni abebambe umhlangano
ngasese ngembi kwalomhlangano wemmango. (2)
9.4 Kuletheksthi uyehluleka kumelana naMphikeleli Magumeni
naseluvutfondzabeni uchudzelana naMphikeleli elukhetfweni
lwaSosifundzave kepha uyehluleka. (2)
9.5 Ludvweshu lwangephandle ngobe Magumeni naMphikeleli ababoni ngeliso
linye ngendlela yekulandzela luhlelo lwemhlangano. (2)
9.6 Sikhatsi sanyalo ngobe siyabona kulesikhatsi bohulumende basemakhaya
betfula imibiko yetinsita letfulelwa ummango. (2)
9.7 Abehlose kuveta kutsi ungapheli emandla nawusebentela ummango nobe
kukhona labangavumelani nawe/Kugcamisa sihloko salenoveli lesitsi
'Kubamba Letingelako' njengobe abetikhandla kuyo yonkhe intfo labeyenta
angavinjwa bantfu labeme endleleni yakhe kute aphumelele. (2)
9.8 Tifundza kuhlela nekutilungiselela nawuya emhlanganweni/Tifundza
kulandzela luhlelo lwemhlangano nekutsi leminye imibono yalabanye
iyemukelwa ifakwe ekugcineni kweluhlu. (2)
9.9 Kubalulekile kuba nababe ngobe abengeke ahlupheke Mphikeleli aneyise
latameseka uma abukene netinkinga temmango njengekucoshwa kwakhe
esikoleni. (2)
9.10 Kukhula abona uyise alwela inkhululeko ngobe akholelwa kuyo waze
wakufela loko, kwente Mphikeleli wachubeka nekulwela inkhululeko, wakhona
nekumelana nebantfu labalukhuni nalabafuna kumsusa kuloku labehlose
kukwentela ummango. (2)
9.11 Abefanele kumteka Khulumile ngobe bafundze kanye, bayatana
ngalokwenetisako futsi bayesekelana ekusebenteleni ummango. (2)
9.12 Uvusa umuti wakaZwane uba nemndeni wakhe.
Utfola timphendvulo ngekushona kwebatali bakhe.
Kufezeka emaphupho akhe ekusebentela ummango.
Utfola litfuba lekusebentela ummango ngekukhetfwa kutsi abe
nguSosifundzave. (KUTSATFU kwaloku)
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Imilayeto levetwa balingisi balenoveli.
SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tigameko letikulenoveli letesekela lemilayeto.
UMTIMBA
Umlayeto lotsi: Tinike sikhatsi sekumati umuntfu ngembi kwekushada naye,
uvetwa nguletigameko letilandzelako.
Mlungisi abengayati imvelaphi yaLomusa labefuna kushada naye.
Mlungisi watsi acala nje kumbona esikhumulweni sematekisi wavele watsi Lomusa
ngumfati wekulotjolwa.
Mlungisi abengamati kutsi Lomusa usebenta msebenti muni futsi kuphi.
Mlungisi akabati batali baLomusa kantsi nesibongo sakhe akasati.
Mlungisi abelungiselela kushada naLomusa labengamati kutsi usigebengu.
Mlungisi abengalati liciniso ngaMacaleni, Sicobolo naNkhangala kutsi bahlobene
njani naLomusa.
Umlayeto lotsi: Ungatibandzakanyi nebugebengu, uvetwa nguletigameko
letilandzelako.
Kutsengisa kwaLomusa aphindze adle tidzakamiva.
Kutfunjwa kwaSitsembile nalabanye bantfu baphindze bababulale.
Kubolekwa kwemali yaMlungisi nguLomusa atsi uyokhipha Sicobolo ejele.
Kuntjontjelwa imali kwaMlungisi nguLomusa ngekumlobolisa ebanganini bakhe.
Kubonakala kwaLomusa naNkhangala babala imali lenyenti lengatiwa kutsi
ibuyaphi.
Umlayeto lotsi: Ubolalela uma wekhutwa, uvetwa nguletigameko letilandzelako.
Kunganaki kwaMlungisi emaphupho lamecwayisako lavela kuyise.
Kungalaleli kwaMlungisi uma akhutwa ngunina ngalomfelokati lafuna kushada
naye.
Kungalaleli kwaMlungisi malume wakhe nakamtjela kutsi akacale ati imvelaphi
yaLomusa.
Kungalaleli kwaMlungisi umngani wakhe Madvodza uma ameluleka ngaLomusa.
Kungalaleli kwaMlungisi uma Lomusa amtjela ngaMacaleni labefanele amngene.
SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngekuvetwa
kwemilayeto lesekelwe tigameko letisenovelini.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela lemilayeto.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B
na C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
11.1 Lomusa naMlungisi babukana emehlweni/kugonana sikhatsi lesidze
kwaLomusa naMlungisi/bayahleka. (KUBILI kwaloku) (2)
11.2 Kubiketela ingoti langahle ahlangane nayo endleleni emva kwekulwa
naMacaleni endlini yaLomusa. (2)
11.3 Macaleni uyalilandzela libito lakhe, kulesigameko lapho Macaleni nebangani
bakhe bamele Mlungisi endleleni bamshaya ngeliketane, lesigameko senta
Macaleni abe nelicala langaboshwa ngalo uma angamangalelwa nguMlungisi. (2)
11.4 Kuletheksthi asikho sizatfu lesenta kutsi LaNdlovu abe yindilinga ngobe
akagucuki ekutseni akafuni Mlungisi ateke umfelokati. (2)
11.5 Lesigameko sekushaywa kwaMlungisi siludvweshu lwangaphandle ngobe
kuyaliwa, Macaleni nebangani bakhe bashaya Mlungisi kantsi naye ubavikisa
ngentjumentju. (2)
11.6 Lendzaba yenteka esikhatsini salomuhla, Mlungisi uganwe nguLomusa
umfelokati futsi ufuna kumteka/Lomusa uhlala emcashweni/Lomusa ugane
Mlungisi abe agcoke inzilo/umbhede/kulungiselelwa umshado/sikolo. (2)
11.7 Ngalokungaguculi umcondvo kwaMlungisi umbhali abehlose kuveta kutsi
Mlungisi abeboshwe tibopho telutsandvo. Kute intfo lebeyingamehlukanisa
naLomusa/Abehlose kuveta kahle ingcikitsi yalenoveli lelutsandvo/Kuveta
kahle kutsi sihloko salenoveli siyahambisana nendzaba yonkhe. (2)
11.8 Lomusa uhlala emcashweni elokishini eNgodini, lesimo sendzawo simsitile
ngobe abekhona kuchuba libhizinisi lakhe ngaphandle kwetihibe/Utsengisa
akhululekile ngobe angatiwa kulendzawo. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
11.9 Sifundvo sekutsi kumele ucale ngekwati imvelaphi yentfombi ngembikwekutsi
ukhulume tindzaba temalobolo kute ungatitfoli sewunika tigebengu imali
yakho. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.10 Abengatsatsa tincumo letincono emphilweni yakhe ngobe bekatawubonisana
neyise kutsatsa tincumo letifanele/ Wehlulekile kulalela bonkhe
labebamekhuta lokukhomba kutsi neyise abengeke amlalele. (2)
11.11 Labatawutsi abefanele LaNdlovu kumalela Mlungisi kutsi ateke Lomusa
batawesekela ngekutsi:
Ngekwelisiko lijaha lelingakase liteke akukafaneli liteke umfelokati ngobe
loko kubanga emashwa futsi kutsiwa angete liphindze liganwe yintfombi.
Labatawutsi bekungakafaneli batawesekela ngekutsi:
Imphilo seyintjintjile ayisafani nakadzeni, sekuphilwa simanjemanje futsi
Mlungisi kumele atikhetsele umuntfu lamtsandzako. (2)
11.12 Kubona sandla semtsetfo sidlala indzima yaso kuboLomusa nebangani
bakhe.
Kukhululeka kwaMlungisi esandleni saLomusa.
Kwati kwekutsi Mlungisi sewuyalati liciniso ngaLomusa.
Kuphepha kwemmango kulesigebengu lesinguLomusa nebangani bakhe.
(KUTSATFU kwaloku) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
TEMDZABU
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Imilayeto levetwa ngulobuciko bemlomo.
SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tigameko letikulencwadzi letesekela
lemilayeto.
UMTIMBA
Umlayeto lotsi: Ungalilahli litsemba, uvetwa ngulamaphuzu lalandzelako.
Madiba waphila njengentsandzane ashiye bukhosi bakubo.
Hluphekile wakhula ahlupheka anelitsemba lekutsi imphilo itawuba ncono kusasa.
Madiba akatange alilahle litsemba lekulwa nekucocisana nembuso welubandlululo.
Madiba waba nelitsemba lekutsi umbuso welubandlululo utawuncoba.
Umlayeto lotsi: Imphumelelo ita ngekubeketela, uvetwa ngulamaphuzu
lalandzelako.
Hluphekile ukhula angati batali bakhe.
Hluphekile ubeketelela kusetjentiswa matima ngunina lomncane.
Madiba ubeketelele simo sekufundza ngaphandle kwebatali bakhe.
Hluphekile ubeketelela kwenta yonkhe imisebenti yasekhaya ayedvwa.
Umlayeto lotsi: Beka sive embili nawusebentela ummango, uvetwa
ngulamaphuzu lalandzelako.
Madiba wabeka sive embili washiya sihlalo sebukhosi nemndeni wakhe.
Madiba wadzela busha bakhe ngekuhlala ejele sikhatsi lesidze.
Madiba waya emaveni angesheya aloku alwa nembuso welubandlululo.
Lesaga lesitsi akulahlwa mbeleko ngakufelwa:
Sisho kutsi awulilahli litsemba emphilweni njengobe boMadiba naHluphekile
babeketelela timo letimatima labebaphila ngaphasi kwato bate baphumelela
ekugcineni.
SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla,ngekuvetwa kwemilayeto
lesekelwa ngemaphuzu lasencwadzini.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune emaphuzu lasencwadzini lasekela
lemilayeto.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne–C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
'MANDLAKHE'
13.1 Kubusa inkhosi lenesitsembu/Bafana bayaphuma bayotingela/Bantfwana
benkhosi abatsandzani/Kunebucili nebugebengu. (KUBILI kwaloku) (2)
13.2 Uvetwe ngeligama lakhe lelisho kuba nemandla, wabulala indlovu ayedvwa. (2)
13.3 Kuveta umoya wekwesaba ngobe banakabo babaleka bamshiya yedvwa. (2)
13.4 Emaciniso lavetwa ngulenyoni kutsi Mandlakhe nguye lobulele indlovu/
Banakabo bambangisa bukhosi/Banakabo bamfaka emhumeni.
(KUBILI kwaloku) (2)
13.5 Ludvweshu lwangephandle ngobe lamadvodza akavumelani ngekutsi
kulalelwe lenyoni lehlabelako kantsi labanye batsi ayicoshwe. (2)
13.6 Lesaga sisho konakala kwelisu njengobe indvuna itfunywe yinkhosi kuyofuna
umhlabatsi wekwelapha libutfo emhumeni lapho kufakwe khona Mandlakhe. (2)
13.7 Ligalelo lelifakwa tinganekwane ebantfwaneni; Kutfola sifundvo ngemphilo/
Kuhlanganisa umndeni/Kucitsa situnge/Kwakha similo sebantfwana.
(KUTSATFU kwaloku) (3)
'SIKHUNGO SASEMATSAMO'
13.8 Sifanisongco, sonkondlo ubite sikhungo saseMatsamo ngekutsi
silidvonsamehlo. (2)
13.9 Imvumelwanosigcino, lemigca yomibili igcine ngetinhlavu letifanako. (2)
13.10 Luchumanomkhatsini ngobe ligama 'sati' lisetjentiswe emkhatsini walemigca/
Sigci ngobe kuvakala ngatsi kuyahlatjelelwa. (2)
13.11 Lesikhungo sitfutfukisa lubumbano ngekuheha tivakashi letichamuka
kulamanye emave emhlabeni/Kutsengiswa tinhlobonhlobo temvunulo yesive
naletinye tintfo letiligcabho lesive seMaswati.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.12 Bahlomula ngekutfola umsebenti/Bafundza ngemasiko/Kutfutfuka umnotfo
nekugcineka kwemlandvo wesive lesimnyama/Batfola litfuba lekukhangisa
ngemakhono abo. (KUBILI kwaloku) (2)
[10]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA C: UMDLALO
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letiveta imphumelelo ngesimilo salabadlali kulomdlalo.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi kubeketela, kutimisela nekungabambi
emagcubu kuletsa imphumelelo.
Umtimba
Bahlolwa baveta timo letisemdlalweni letifakazela lesimilo kulabadlali kutsi siletse
imphumelelo.
Lokwentiwe nguMphotfo naNcobile lokuveta kutsi bayabeketela.
Mphotfo abevuka aye esikolweni kepha ahlala edlangaleni lelinganalutfo.
Mphotfo abebeketelela kuhlekwa nekwedzelelwa bantfwana nakabuya esikoleni.
Ncobile ubeketelela inhlupheko yekutfola umntfwana longenayise.
Ncobile uyabeketela emva kwekuba abone timbali labetibeke ethuneni lesingani
sakhe Gedlembane tisakatwe etaleni.
Ncobile uyakubeketelela kubekwa emacala nguHleta ngaso sonkhe sikhatsi.
Ncobile naMphotfo babeketelela kwetfukwa nekubitwa ngemagama lahlabako
bangalahli litsemba bachubeka bafundza.
Lokwentiwe nguMphotfo naNcobile lokuveta kutsi bayatimisela.
Mphotfo naNcobile bayatimisela ngekufundza sikolo emva kwekuba
bahlangabetane netimo letimatima.
Mphotfo naNcobile benta imisebenti yesikolo baphumelela ngemalengiso.
Mphotfo naNcobile bayagcugcutelana ngekutsi bangayekeli sikolo ngobe sisikhiya
selikusasa labo.
Ncobile uncenga unina kutsi amsalele nemntfwana kute abuyele esikolweni.
Mphotfo naNcobile baphumelela batfola ticu basebenta imisebenti lesetulu.
Lokwentiwa nguMphotfo naNcobile lokuveta kutsi ababambi emagcubu.
Kwala kwaNcobile kuvulela unina licala emva kwekulimala kabuhlungu.
Mphotfo akabambelanga LaHleta emagcubu emva kwekumetfuka, wamelapha
ngalesikhatsi agula.
Mphotfo uyacolisa kuLaHleta, utjela naNcobile kutsi kufanele bacolise.
Ncobile uyahleka ukhumbuta unina ngaletikhatsi letimatima kutsi 'lokwenyanywa
ngimi kunyanywa nguwe'.
Bobabili bahleka namalume wabo Hleta ngelusuku lwabo lwemshado.
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, lokuveta tintfo
letifakazela similo lesiphumelelise labadlali.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
15.1 NguHleta ngobe nguye lowashayela Mphotfo lucingo amtjela kutsi lesisu
akusiso sakhe futsi sesibikiwe. (2)
15.2 Umoya waMphotfo usetulu ngobe atfukutseliswe kuva kutsi umntfwana
lotfwele nguNcobile akasuye wakhe kantsi umoya waNcobile uphasi ngobe
amangaliswa kubhocwa ngentfo langayati. (2)
15.3 Simonhlalo salendzawo sikhomba inhlupheko ngobe bakhuluma bahleti
edlangaleni laMphotfo. (2)
15.4 Similo saMphotfo kuletheksthi siveta kungabi neluvelo, kungametsembi
nekungamtsandzi Ncobile ngaloko latjelwe kona nguHleta/Utsatsa tintfo
ngemawala akatihlolisisi ngembikwekutsi atsatse sincumo. (2)
15.5 Ikhona ingwijikhwebu esiphetfweni ngobe kwenteka intfo
lebeyingakalindzelwa, Mphotfo ucosha Ncobile atetfwele kungatiwa kwekutsi
kufanele ayephi ngobe esuke ekhaya ngaphandle kwemvumo. (2)
15.6 Sigameko lapho Ncobile aphuma kaMphotfo atetfwele ahamba kungatiwa
kutsi uyaphi, bafundzi bafuna kwati kutsi wagcina njani. (2)
15.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labavumako batawesekela ngekutsi vele bakhona bantfu labatigebengu
lababulala umndeni bawucedze njengaHleta.
Labangavumi batawesekela ngekutsi akaphili kute umuntfu longabulala
umkakhe, sibali wakhe kanye nesingani semshana wakhe kube
kungenasizatfu. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.8 Utifundzisa kungatsatsi tintfo ngemawala/Kwenta siciniseko ngembi
kwekutsatsa sincumo/Ungakholwa nguko konkhe lokushiwo bantfu/Kutfola
emaciniso ngembi kwekutsatsa tincumo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.9 Ube neligalelo lelihle ngekumkhutsata ngemisebenti yesikolo/Abemeluleka
ngalesikhatsi afuna kuyekela sikolo/Abemvakashela esibhedlela/
Wamkhutsata kutsi abuyelane neyise wemntfwanakhe. (2)
15.10 Lenkhulumo isho kufihla intfo lesebaleni, lenkhulumo ayibumbani naNcobile
ngobe acanjelwa emanga, lesisu lanaso sakhe Mphotfo. (2)
15.11 Inhloso bekukukhomba kutsi Ncobile uhlakaniphile uyakhona kubona likusasa
lelichakatile kuMphotfo ngobe atsandza sikolo futsi abephumelela
ngemalengiso abedlula bonkhe. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
15.12 Mphotfo wakhula angenabo batali kodvwa wakhona kuphumelela
etifundvweni takhe.
Wafundza waba ngudokotela lodvumile ngaphasi kwesimo senhlupheko.
Wavusa umuti wakubo washada waba nemndeni wakhe.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letiveta imphumelelo ngesimilo salabadlali kulomdlalo.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi kubeketela/kungabeketeli, kukhuluma
ungagegi nekuba nesibindzi kuletsa imphumelelo/kungaphumeleli.
Umtimba
Bahlolwa baveta timo letisemdlalweni letifakazela lesimilo kulabadlali kutsi siletse
imphumelelo/kungaphumeleli.
Lokwentiwe yinkhosi Somhlolo naMahubhulu lokuveta kubeketela/
kungabeketeli.
Somhlolo ubeketelela Sigogodvolo labehambisana naMahubhulu ekucitseni
umbuso.
Somhlolo ubeketelela Mahubhulu ngalesikhatsi avivisa libutfo ngaphandle
kwemvumo.
Somhlolo ubeketelela Mahubhulu ngalesikhatsi avukela umbuso.
Kwehluleka kwaMahubhulu kubeketelela imiyalo yenkhosi yekungacitsi ingati.
Mahubhulu abehluleka kubeketelela indlela inkhosi lebusa ngayo.
Lokwentiwe yinkhosi Somhlolo naMahubhulu lokuveta kutsi bakhuluma
bangagegi.
Mahubhulu utsi, 'Lami Lisiphetfo' utjela inkhosi Somhlolo emehlweni.
Mahubhulu uvela ebaleni utjela Sigogodvolo kutsi yena akahambisani nendlela
inkhosi lebusa ngayo.
Mahubhulu ukhuluma ngco akagegi kutsi akucitseke ingati kufe labafako.
Inkhosi Somhlolo nayo ayigegi itjela Mahubhulu itsi, 'Lami Lisiphetfo’.
Mahubhulu utjela Sigogodvolo emehlweni kutsi inkhosi iligwala ayifuni kuhlasela
letinye tive.
Lokwentiwe yinkhosi Somhlolo naMahubhulu lokuveta kutsi banesibindzi.
Mahubhulu akayesabi imphi nekucitsa ingati.
Mahubhulu uvivisa libutfo leMahubhulu kutsi liyewuhlangana naMabhula
kuhlaselwe inkhosi Somhlolo.
Mahubhulu ukhuluma emanga kuMabhoko kutsi inkhosi ifuna kumhlasela
ngenjongo yekususa imphi.
Mahubhulu watibulala ngobe abona kutsi imitamo yakhe ayiphumeleli.
Inkhosi Somhlolo ayetfuki nayiva ngekucitfwa kwembuso wayo nguMahubhulu.
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, lokuveta tintfo
letifakazela letimilo letiphumelelise labadlali.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
17.1 Sengatsi nalabaphasi banganipha tinhlanhla nonkhe tindvuna tami. (2)
17.2 Umoya ukhomba kungajabuli ngobe kudzingidvwa tindzaba tekucitfwa
kwembuso wenkhosi Somhlolo. (2)
17.3 Kunekwesaba kutsi umbuso wenkhosi Somhlolo ungahlaselwa nobe kunini
ngobe kunendvuna lengahambisani nendlela lebusa ngayo inkhosi. (2)
17.4 Uyakwati kuncoma nangabe umuntfu ente kahle/Uyinkhosi lengatishayi
sifuba ngobe isebenta ngekubambisana netindvuna tayo kute iphumelele. (2)
17.5 Ikhona ingwijikhwebu esiphetfweni salesakhiwana ngobe kwenteka intfo
lebeyingakalindzelwa, Mahubhulu uvivisa libutfo kuyohlasela inkhosi
Somhlolo kantsi kuletheksthi kusadzingidvwa ludzaba lwesigwebo
lesimfanele. (2)
17.6 Indzima yekuba ngumelekeleli ngoba usita inkhosi kucatulula tinkinga
letikhona eveni layo/Welekelela inkhosi ngekwakha lisu lekutsi ayomema
Mabhula emgidvweni wenkhosi lekufanele ahlangane neMahubhulu
kuhlaselwe inkhosi. (2)
17.7 Lusha lushuca emigwacweni lushise takhiwo letitinsita, lushise takhiwo
tahulumende.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.8 Sigameko lapho Sikhunyana agijima ayovimba eMahubhulu. Bafundzi bafuna
kwati kutsi waphumelela yini kuncandza eMahubhulu kute angayi
kuyohlangana naMabhula kuhlaselwe inkhosi/Nsibandze waphumelela yini
kulelisu lakhe lekuyomema Mabhula emgidvweni lebewuhlelwe yinkhosi kute
kuncandvwe imphi lehlelwe nguMahubhulu. (2)
17.9 Bekukuveta kutsi nabomake banalo likhono lekuphatsa emmangweni/Kutsi
noma sewukhulile uyakhona kuya kumake uyombikela tinkinga takho. (2)
17.10 Kungalaleli nekucinisa inhloko kunemtselela lomubi njengobe Mahubhulu
wagcina aselubishini langakhoni kutikhipha kulo, watibulala. (2)
17.11 Ingcikitsi yalomdlalo ngumbango webukhosi ngako-ke ibumbene
nesibekandzaba sendzawo ngobe lomdlalo wenteka endzaweni
yasemakhaya lapho kunebukhosi khona lokuvamile vele kutsi kube
nemibango yekuhola sive. (2)
17.12 Unelutsandvo lwebantfu akafuni kucitseke ingati lengenacala.
Uyatilalela tikhalo tebantfu naMahubhulu wamlalela ngalesikhatsi akhala
ngekutsi emabutfo awaphume ayohlasela.
Akatitsatseli tincumo ayedvwa ngobe ayinkhosi, uyabonisana netindvuna
kanye namake wesive Somnjalose.
Uyakwati kubeketela; wabeketelela Mahubhulu ngalesikhatsi alwa
avukela umbuso, wakhulumisana naye kahle. (KUTSATFU kwaloku) (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
SICHIBIYELO A
SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 5-6 4 3 2 0–1
-Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa
Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako akwenetisi nakancane
Kujula kwemibono, -Luchungechunge kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Kulukhuni kutfola -Akukho kucaphuna
Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu -Emaphuzu ekwesekela emaphuzu lamahle emaphuzu lesekela enkondlweni
kwetheksthi lababatekako ayevakala kodvwa lesesekela sihloko sihloko -Luhlobo lwembhalo
ekwesekela lacashunwe akaketfulwa ngendlela ngalokwenetisako -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo
6 EMAMAKI enkondlweni lelindzelekile -Leminye imibono kanye nenkondlo akukavisiswa nakancane
-Luhlobo lwembhalo -Luhlobo lwembhalo yesekelwe kodvwa akukavisiswa kahle
kanye nenkondlo kanye nenkondlo esikhatsini lesinyenti
kuvisiswa ngemalengiso kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki
lelisetulu -Luhlobo lwembhalo
kanye nenkondlo
kuvisiswa
ngalokwenetisako
SAKHIWO NELULWIMI 4 3 2 1 0-1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki
Sakhiwo, Kuhleleka ngemalengiso lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela nakancane
nekwetfula -Imibono yakhiwe ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene
Kusetjentiswa yahleleka ngalokucace -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene -Lulwimi lolunemaphutsa
kwelulwimi, umoya, ngemalengiso iyalandzeleka -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela
nesitayela -Lulwimi, umoya -Kunemaphutsa langasho lutfo; umoya lamanyenti lesingemukeleki
nesitayela kuvutsiwe lambalwa elulwimi, nesitayela kuyenetisa -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela
4 EMAMAKI futsi akunamaphutsa umoya nesitayela akukemukeleki akwemukeleki nakancane
-Emaphutsa eluhlelo,
sipelingi netimphawu
tekufundza kuyindlala
CAPHELA: Nangabe umhlolwa angakabhali ngalokufunwa ngumbuto, abe abhale lokunhlanhlatsako, akanganikwa emamaki ako
kokubili, Lokucuketfwe, Sakhiwo neLulwimi.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2022
NSC – Ticondziso Tekumaka
SICHIBIYELO B
SIGABA B NE–C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu
Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako ngekunyanyalata kuvisiswa kwesihloko
Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu kodvwa akusito tonkhe ngaphandle -Mncane kakhulu
Kwesekelwa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe tinhlangotsi leticikelelwe kwemininingwane umzamo wekuphendvula
nekuvisiswa kwetheksthi Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu ngalokuphelele lesekelako umbuto
lenemininingwane kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Ambalwa kakhulu -Imibono ayikholweki
15 EMAMAKI lengemalengiso -Lamanye emaphuzu emaphuzu lamahle emaphuzu lafanele -Luhlobo lwembhalo
langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala lesesekela sihloko kwesekela sihloko kanye netheksthi
-Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa ngalokwenetisako -Kuncane kakhulu akukavisiswa nakancane
ngalokujulile ngendlela lelindzelekile -Lamanye emaphuzu kuvisiswa kweluhlobo
-Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo esekelwe kodvwa lwembhalo netheksthi
lwemaphuzu kanye netheksthi esikhatsini lesinyenti
lababatekako kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki
ekwesekela lacashunwe lelisetulu -Kukhona lokusilele
etheksthini ekuvisiseni luhlobo
-Luhlobo lwembhalo lwembhalo kanye
kanye netheksthi netheksthi
kuvisiswe ngemalengiso
SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle
Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela kwesakhiwo kukhinyabeta
nekwetfula lesingemalengiso ngelicophelo lelisetulu -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono
Kusetjentiswa -Imibono yakhiwe -Singeniso nesiphetfo -Kuhleleka nekubumbana ngalokubumbene -Emaphutsa elulwimi
kwelulwimi, umoya, yahleleka ngemalengiso kanye naletinye tindzima kwemubono kuyenetisa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela
nesitayela -Lulwimi, umoya kuhleleke kodvwa kunemaphutsa lamanyenti lesingakemukeleki kwenta
nesitayela kuvutsiwe ngalokubumbene -Lulwimi lunemaphutsa -Umoya nesitayela lombhalo ungabi
10 EMAMAKI futsi akunamaphutsa -Imibono ihleleke lambalwa; umoya akwemukeleki yimphumelelo
ngelicophelo lelisetulu nesitayela kuyenetisa Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela
-Kunemaphutsa Kuhleleka kwetindzima kunemaphutsa akwemukeleki
lambalwa elulwimi, kuyenetisa -Tindzima
umoya nesitayela tihlangahlangene
KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
KWEMAMAKI
Kufanele kungabi nemehluko wemazinga lamabili emkhatsini welimaki leSakhiwo neLulwimi nelimaki laLokucuketfwe.
Imphendvulo lengaphendvuli umbuto ayinganikwa emamaki aLokucuketfwe neweLulwimi neSakhiwo.
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2020 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper