Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 12202219 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2022, 19 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) LWETI 2022 TICONDZISO TEKUMAKA EMAMAKI: 80 Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-19. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka TICONDZISO TEKUMAKA 1. Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile, maka timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga aphendvule indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini yinye.) 2. ESIGABENI A, nangabe umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo (Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela. 3. ESIGABENI B na-C (Lulwimi Lwasekhaya), nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yendzabambhalo, maka imphendvulo yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Nangabe umhlolwa aphendvule yomine imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala kuleso naleso SIGABA, ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto lonemibuto lemifisha namunye umbuto loyindzabambhalo. 4. Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili ingamakwa. 5. Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele ticondziso. 6. Nangabe liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki, kantsi nangabe inshokutsi ayitsikameteki, akunikwe limaki. 7. Umbuto loyindzabambhalo: Nangabe indzabambhalo inemagama langaphasi kwalawo lamisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena ngekwakhe. Nangabe indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe ngekwelikhono lakhe bese kucociswana nalabaphetse umsebenti wekumaka. Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A na-B. 8. Imibuto lemifisha: Nangabe umhlolwa angakafaki bokhulumile nangabe kufanele acaphune akangajeziswa. 9. Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ ANGIVUMI. Onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/ kwesekela/kucaphuna. 10. Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/ kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO TIBANE – NC Mthethwa Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko, babuye basho imphumelelo yembhali ekuveteni buhle bemvelo enkondlweni letsi 'Tibane'. UMTIMBA: Kuphawulwa kabanti ngekuphumelela kwembhali ekuveteni buhle bemvelo:  Tichakata njengetimbali tinkhanyeti, timbali timibalabala lokwenta kutsi kube kuhle esibhakabhakeni.  Letibane tikhanyisela yonkhe indalo lekhona lapha emhlabeni lokufaka ekhatsi bantfu netilwane.  Sonkondlo uncoma buhle belilanga, inyanga, sibhakabhaka kanye nenyeti kutsi akukhetsi bala lemuntfu.  Tinkhanyeti tigcama kahle ebusuku uma sekumnyama tibuye ticedze kwesaba.  Tilwane letihamba ebusuku tiyajabula nakuvela kukhanya kwetinkhanyeti.  Bantfu bayakujabulela kukhanya kwetinkhayeti ngobe sebatawulala baphumule balungiselele lusuku lolulandzelako.  Sonkondlo uphindza ancome kuvela nekukhanyisa kwato ngetikhatsi letehlukene. SIPHETFO Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngekusho kutsi sonkondlo uphumelele kuveta buhle bemvelo. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune imigca legcamisa imphumelelo yasonkondlo ekuveteni buhle bemvelo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO YETINKONDLO, SIGABA A: [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA WENA GCIWANENDZINI – TE Sithole 2.1 Luchumanosigcino, emagama lasekugcineni kwalemigca ayefana. (2) 2.2 Sidvonsamoya/Sicatsanisi/Imphindza.(Kubili kwaloku) (2) 2.3 Secamagama, kweciwe ligama 'tikhali'/tindvuku. (2) 2.4 Lamagama aveta umoya wekutetsemba/wekutfukutsela, sonkondlo utsi angeke litentele matsandza kuye leligciwane. (2) 2.5 Sifundvo lasetfulela bafundzi kutsi nangabe leligciwane selikungenile kumele ungapheli emandla kepha ulwe nalo ngekutfola lwati kanye nemakhambi ekulidzambisa. (2) [10] UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA MABITW' ASABELE – SC Msibi 3.1 Imvumelwanosicalo leyecako, letinhlavu letisekucaleni tiyefana bese umugca losemkhatsini awucali ngaletinhlavu. (2) 3.2 Sifanangwaca, onkhe emagama lakulomugca anemsindvo longungwaca 't'. (2) 3.3 Ilirikhi ngobe sonkondlo uveta imiva yakhe ngamakhalekhukhwini. (2) 3.4 Kuncinta kusento sekulimata umuntfu akhale usebentisa iminwe, sonkondlo usebentise lesimuntfutisi kukhombisa indlela locindzetela ngayo tinkinobho tamakhalekhukhwini bese uyasebenta. (2) 3.5 Ngumlayeto wekutsi makhalekhukhwini wenta loko latfunywe kona ngekushesha ngaleso sikhatsi. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA SHUKELA – FC Nkosi 4.1 Luchumanomkhatsini, lemigca ineligama lelifanako emkhatsini wayo. (2) 4.2 Uyidle kancane, kancane, kancane,' ngobe kuphindvwe ligama 'kancane'. (2) 4.3 Lomugca ucuketse umoya wekutfukutsela/wentondvo/wekukhatsateka ngobe sathane wenta tintfo letenyanyekako naletingatsandvwa njengaso lesifo sashukela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 4.4 Lesisho lesitsi 'kukhala libhungane' sisho kutsi akusenamuntfu ekhaya. Sikhetseke kahle ngobe sifo sashukela sibulala wonkhe umndeni kusale kungenamuntfu. (2) 4.5 Yebo kubumbene, ingcikitsi yalenkondlo temphilo, kujula kwalenkondlo sifo sashukela lesitsintsa imphilo yaloyo muntfu losuke asabanjwe ngulesifo sashukela. (2) [10] NA INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI UMBUTO 5 MAYE! NGAWE MBALI! – JJ Thwala 5.1 Maye, ngawe mbali! (1) 5.2 Sicedzelelamcondvo. (1) 5.3 Iphethini yalemigca yakhiwe ngemagama lamatsatfu/emagama ayalingana. (1) 5.4 Sidvonsamoya/Isizuri. (1) 5.5 Sicatsanisi ngobe kusetjentiswe emagama lanemcondvo lophikisanako emgceni. (2) 5.6 Usisebentise kahle sonkondlo lesifaniso ngobe nebuhle baMbali bedlule njengayo intfwasahlobo lefika yente imvelo ibe yinhle kwesikhashana bese iyedlula. (2) 5.7 Sonkondlo uma angakhoni kwedlulisa lesimo angehluleka kuchubeka nemphilo, angangenwa tifo letibangwa kuhlala ucabanga nobe usebuhlungwini aphindze alahlekelwe litsemba lemphilo/Angatsatsa sincumo sekungaphindzi atsandzane nemuntfu agcine angenawo umndeni. (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU– BB Malangwane Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Imilayeto levetwa balingisi balenoveli. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tigameko letikulenoveli letesekela lemilayeto. UMTIMBA Umlayeto: Tinike sikhatsi sekumati umuntfu lofuna kutsandzana naye uvetwa nguletigameko letilandzelako.  Lushawulo akatange atinike sikhatsi sekumati Tintfombi ngembi kwekuhlala naye.  Tintfombi ufika kaKhumalo ucedza bantfwana uphindze ucabanisa umndeni.  Tintfombi utfola umntfwana longumdzeshi lokukhomba kutsi akasuye waLushawulo.  LaMagagula akatange atinike sikhatsi sekumati Lushawulo ngembi kwevuma kutsi amteke.  Lushawulo bekangabati butsakatsi baTintfombi. Umlayeto: Ungabalahli bantfwana bakho, uvetwa nguletigameko letilandzelako.  Lushawulo uya emsebentini akasabuyi ekhaya.  Lushawulo ushiya bantfwana nenina babulawa yindlala.  Ushiya LaMagagula atetfwele anetinyanga letine.  Labanye bantfwana bayedlula emhlabeni acedze angabangcwabi.  Tintfombi naye ulahlela umntfwanakhe kunina kutsi amkhulisele. Umlayeto: Beketela kutawugcina kulungile, uvetwa nguletigameko letilandzelako.  LaMagagula ubeketelela simo sekushiywa yindvodza anebantfwana.  LaMagagula ubeketelela indlala ahambe acela imphuphu kubomakhelwane.  LaMagagula ubeketelela inhlupheko lahlangabetana nayo kaKhumalo.  LaMagagula uyabeketela nobe asanikwe umtfwalo wekwakhela zakwabo indlu.  LaMagagula ubeketelela maketala longasatsandzi bantfwabakhe losatsandza baTintfombi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngekuvetwa kwemilayeto lesekelwe tigameko letisenovelini. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane 7.1 Kusila kwaLaMagagula akhala/Kukhala kwebantfwana babanga sikhokho sencwancwa/Kusila ummbidlana wekugcina labephiwe wona. (KUBILI kwaloku) (2) 7.2 Kuyasilwa/Kuyalinywa/Kuphekelwa edladleni/Kuyiwa emashingweni/Bobabe basebentela khashane nasemakhaya. (KUBILI kwaloku) (2) 7.3 Lushawulo akananhlitiyo/Akanaluvelo/Ute buntfu ngobe ushiye umndeni wakhe abe ati kahle kutsi kute losebentako ngaphandle kwakhe. (2) 7.4 Kuletheksthi LaHlophe uyagucuka ahambisane nesimo. Ufika ekhaya ujabulile kepha uma atfola makoti wakhe aselusizini uvelana naye. (2) 7.5 Ludvweshu lwangekhatsi ngobe LaMagagula uyatibuta uyatiphendvula aphindze akhaliswe nangulenhlupheko lemkhungetse/Kunekushayisana kwemicabango engcondvweni yaLaMagagula. (2) 7.6 Kube nemvuzo wekutsi ugcina aphila kahle nendvodza yakhe angahlushwa nguTintfombi. (2) 7.7 Kuveta simo lesimatima senhlupheko lekhona kaKhumalo lokufaka ekhatsi kuswelakala kwekudla netinsita. (2) 7.8 Ngumlayeto wekutsi umntfwanakho uyamvikela nobe ente emaphutsa njengobe enta LaHlophe kuletheksthi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.9 Sifundvo sekwati imvelaphi yelijaha, ulifundze futsi ulati kahle ngembi kwekutsi uvume kutsandzana nalo. (2) 7.10 Uyise wahamba wabashiya wayohlala nalomunye umfati basala bahlupheka njengoba naye enta kuLaMagagula. (2) 7.11 Imibono itawehluka: Labavumako batawesekela ngekutsi intfombi igana lijaha lelitsandzako/Ayikhetselwa. Labangavumelani nalombono batawesekela ngekutsi akukho umtali lofisa kutsi umntfwanakhe ayokwendza lapho kunenhlupheko khona. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.12  LaMagagula wasala nendvodza yakhe.  Umtsakatsi wavela ebaleni.  Lushawulo wabuya ekhaya.  Umuti wakaKhumalo wakhululeka emva kwenhlupheko yeminyakanyaka.  Bantfwana baLaMagagula batfola litfuba lekutsandvwa nguyise. (KUTSATFU kwaloku) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO– DE Nkosi Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Imilayeto levetwa balingisi balenoveli. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tigameko letikulenoveli letesekela lemilayeto. UMTIMBA Umlayeto lotsi: Ungavumi kutsi kube nesimo lesivimba imphumelelo yakho, uvetwa nguletigameko letilandzelako.  Mphikeleli akazange avume simo sekungatfoli indzawo kutsi sime endleleni yakhe yemphumelelo.  Mphikeleli akazange avumele kucoshwa kwakhe esikoleni kume endleleni yekufeza liphupho lakhe.  Mphikeleli akazange avumele Magumeni nalabanye beme endleleni yakhe yekusebentela ummango.  Mphikeleli akasivumelanga simo sekungabi nebatali sime endleleni yakhe yemphumelelo.  Mphikeleli akavumelanga tigameko tekuhlaselwa ngemaphoyisa emahlandla enyuvesi kutsi timvimbe angafundzi. Umlayeto lotsi: Beka sive embili nawusebentela ummango, uvetwa nguletigameko letilandzelako.  Mphikeleli wetfula imibiko ngetinsita temmango ngekwetsembeka.  Mphikeleli utfutfukisa indzawo yaseMbalenhle ngekuletsa tinsita.  Mphikeleli ukhutsata kutsi wonkhe umuntfu afundze.  Mphikeleli ukhutsata kwakhelwa kwebantfu tindlu letincono.  Mphikeleli ukhutsata kuntjintjwa kwemagama etitaladi netakhiwo tahulumende. Umlayeto lotsi: Sita lomunye umuntfu uma ahlangabetana nebumatima, uvetwa nguletigameko letilandzelako.  Matsiya welekelela Mphikeleli ngekutfola indzawo yekuhlala.  Matsiya umela Mphikeleli esikolweni uma acoshwa.  Msiti naMphikeleli bebalekelelana etifundvweni baphindze besekelana kutemmango.  Mphikeleli welaphisa Matsiya ngekuhlanganisa belaphi bendzabuko nebasenshonalanga.  BoKhulumile nalabanye basekela Mphikeleli ngalesikhatsi acoshiwe esikoleni nasekukhankhaseleni lukhetfo lwaSosifundzave. SIPHETFO Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngekuvetwa kwemilayeto lesekelwe tigameko letisenovelini. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela lemilayeto. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi 9.1 Kwedzelela ummango ngekufuna kungalandzelwa luhlelo lwemhlangano kulalelwe yena/Kulwisa Mphikeleli atsi akahambisani nenchubo yekuhola kwakhe/Kutjela Matsiya kutsi liyeta lihlobo umcondvo wakhe utawuphitsana. (KUBILI kwaloku) (2) 9.2 Kubiketela kutsi angeke aphumelele elukhetfweni ngendlela latiphatsa ngayo emmangweni/Kutjela ummango kutsi Magumeni angeke abe ngumholi locotfo. (2) 9.3 Sigameko lapho kuvela khona kutsi Magumeni abebambe umhlangano ngasese ngembi kwalomhlangano wemmango. (2) 9.4 Kuletheksthi uyehluleka kumelana naMphikeleli Magumeni naseluvutfondzabeni uchudzelana naMphikeleli elukhetfweni lwaSosifundzave kepha uyehluleka. (2) 9.5 Ludvweshu lwangephandle ngobe Magumeni naMphikeleli ababoni ngeliso linye ngendlela yekulandzela luhlelo lwemhlangano. (2) 9.6 Sikhatsi sanyalo ngobe siyabona kulesikhatsi bohulumende basemakhaya betfula imibiko yetinsita letfulelwa ummango. (2) 9.7 Abehlose kuveta kutsi ungapheli emandla nawusebentela ummango nobe kukhona labangavumelani nawe/Kugcamisa sihloko salenoveli lesitsi 'Kubamba Letingelako' njengobe abetikhandla kuyo yonkhe intfo labeyenta angavinjwa bantfu labeme endleleni yakhe kute aphumelele. (2) 9.8 Tifundza kuhlela nekutilungiselela nawuya emhlanganweni/Tifundza kulandzela luhlelo lwemhlangano nekutsi leminye imibono yalabanye iyemukelwa ifakwe ekugcineni kweluhlu. (2) 9.9 Kubalulekile kuba nababe ngobe abengeke ahlupheke Mphikeleli aneyise latameseka uma abukene netinkinga temmango njengekucoshwa kwakhe esikoleni. (2) 9.10 Kukhula abona uyise alwela inkhululeko ngobe akholelwa kuyo waze wakufela loko, kwente Mphikeleli wachubeka nekulwela inkhululeko, wakhona nekumelana nebantfu labalukhuni nalabafuna kumsusa kuloku labehlose kukwentela ummango. (2) 9.11 Abefanele kumteka Khulumile ngobe bafundze kanye, bayatana ngalokwenetisako futsi bayesekelana ekusebenteleni ummango. (2) 9.12  Uvusa umuti wakaZwane uba nemndeni wakhe.  Utfola timphendvulo ngekushona kwebatali bakhe.  Kufezeka emaphupho akhe ekusebentela ummango.  Utfola litfuba lekusebentela ummango ngekukhetfwa kutsi abe nguSosifundzave. (KUTSATFU kwaloku) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Imilayeto levetwa balingisi balenoveli. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tigameko letikulenoveli letesekela lemilayeto. UMTIMBA Umlayeto lotsi: Tinike sikhatsi sekumati umuntfu ngembi kwekushada naye, uvetwa nguletigameko letilandzelako.  Mlungisi abengayati imvelaphi yaLomusa labefuna kushada naye.  Mlungisi watsi acala nje kumbona esikhumulweni sematekisi wavele watsi Lomusa ngumfati wekulotjolwa.  Mlungisi abengamati kutsi Lomusa usebenta msebenti muni futsi kuphi.  Mlungisi akabati batali baLomusa kantsi nesibongo sakhe akasati.  Mlungisi abelungiselela kushada naLomusa labengamati kutsi usigebengu.  Mlungisi abengalati liciniso ngaMacaleni, Sicobolo naNkhangala kutsi bahlobene njani naLomusa. Umlayeto lotsi: Ungatibandzakanyi nebugebengu, uvetwa nguletigameko letilandzelako.  Kutsengisa kwaLomusa aphindze adle tidzakamiva.  Kutfunjwa kwaSitsembile nalabanye bantfu baphindze bababulale.  Kubolekwa kwemali yaMlungisi nguLomusa atsi uyokhipha Sicobolo ejele.  Kuntjontjelwa imali kwaMlungisi nguLomusa ngekumlobolisa ebanganini bakhe.  Kubonakala kwaLomusa naNkhangala babala imali lenyenti lengatiwa kutsi ibuyaphi. Umlayeto lotsi: Ubolalela uma wekhutwa, uvetwa nguletigameko letilandzelako.  Kunganaki kwaMlungisi emaphupho lamecwayisako lavela kuyise.  Kungalaleli kwaMlungisi uma akhutwa ngunina ngalomfelokati lafuna kushada naye.  Kungalaleli kwaMlungisi malume wakhe nakamtjela kutsi akacale ati imvelaphi yaLomusa.  Kungalaleli kwaMlungisi umngani wakhe Madvodza uma ameluleka ngaLomusa.  Kungalaleli kwaMlungisi uma Lomusa amtjela ngaMacaleni labefanele amngene. SIPHETFO Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngekuvetwa kwemilayeto lesekelwe tigameko letisenovelini. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela lemilayeto. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala 11.1 Lomusa naMlungisi babukana emehlweni/kugonana sikhatsi lesidze kwaLomusa naMlungisi/bayahleka. (KUBILI kwaloku) (2) 11.2 Kubiketela ingoti langahle ahlangane nayo endleleni emva kwekulwa naMacaleni endlini yaLomusa. (2) 11.3 Macaleni uyalilandzela libito lakhe, kulesigameko lapho Macaleni nebangani bakhe bamele Mlungisi endleleni bamshaya ngeliketane, lesigameko senta Macaleni abe nelicala langaboshwa ngalo uma angamangalelwa nguMlungisi. (2) 11.4 Kuletheksthi asikho sizatfu lesenta kutsi LaNdlovu abe yindilinga ngobe akagucuki ekutseni akafuni Mlungisi ateke umfelokati. (2) 11.5 Lesigameko sekushaywa kwaMlungisi siludvweshu lwangaphandle ngobe kuyaliwa, Macaleni nebangani bakhe bashaya Mlungisi kantsi naye ubavikisa ngentjumentju. (2) 11.6 Lendzaba yenteka esikhatsini salomuhla, Mlungisi uganwe nguLomusa umfelokati futsi ufuna kumteka/Lomusa uhlala emcashweni/Lomusa ugane Mlungisi abe agcoke inzilo/umbhede/kulungiselelwa umshado/sikolo. (2) 11.7 Ngalokungaguculi umcondvo kwaMlungisi umbhali abehlose kuveta kutsi Mlungisi abeboshwe tibopho telutsandvo. Kute intfo lebeyingamehlukanisa naLomusa/Abehlose kuveta kahle ingcikitsi yalenoveli lelutsandvo/Kuveta kahle kutsi sihloko salenoveli siyahambisana nendzaba yonkhe. (2) 11.8 Lomusa uhlala emcashweni elokishini eNgodini, lesimo sendzawo simsitile ngobe abekhona kuchuba libhizinisi lakhe ngaphandle kwetihibe/Utsengisa akhululekile ngobe angatiwa kulendzawo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.9 Sifundvo sekutsi kumele ucale ngekwati imvelaphi yentfombi ngembikwekutsi ukhulume tindzaba temalobolo kute ungatitfoli sewunika tigebengu imali yakho. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.10 Abengatsatsa tincumo letincono emphilweni yakhe ngobe bekatawubonisana neyise kutsatsa tincumo letifanele/ Wehlulekile kulalela bonkhe labebamekhuta lokukhomba kutsi neyise abengeke amlalele. (2) 11.11 Labatawutsi abefanele LaNdlovu kumalela Mlungisi kutsi ateke Lomusa batawesekela ngekutsi:  Ngekwelisiko lijaha lelingakase liteke akukafaneli liteke umfelokati ngobe loko kubanga emashwa futsi kutsiwa angete liphindze liganwe yintfombi. Labatawutsi bekungakafaneli batawesekela ngekutsi:  Imphilo seyintjintjile ayisafani nakadzeni, sekuphilwa simanjemanje futsi Mlungisi kumele atikhetsele umuntfu lamtsandzako. (2) 11.12  Kubona sandla semtsetfo sidlala indzima yaso kuboLomusa nebangani bakhe.  Kukhululeka kwaMlungisi esandleni saLomusa.  Kwati kwekutsi Mlungisi sewuyalati liciniso ngaLomusa.  Kuphepha kwemmango kulesigebengu lesinguLomusa nebangani bakhe. (KUTSATFU kwaloku) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka TEMDZABU UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Imilayeto levetwa ngulobuciko bemlomo. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tigameko letikulencwadzi letesekela lemilayeto. UMTIMBA Umlayeto lotsi: Ungalilahli litsemba, uvetwa ngulamaphuzu lalandzelako.  Madiba waphila njengentsandzane ashiye bukhosi bakubo.  Hluphekile wakhula ahlupheka anelitsemba lekutsi imphilo itawuba ncono kusasa.  Madiba akatange alilahle litsemba lekulwa nekucocisana nembuso welubandlululo.  Madiba waba nelitsemba lekutsi umbuso welubandlululo utawuncoba. Umlayeto lotsi: Imphumelelo ita ngekubeketela, uvetwa ngulamaphuzu lalandzelako.  Hluphekile ukhula angati batali bakhe.  Hluphekile ubeketelela kusetjentiswa matima ngunina lomncane.  Madiba ubeketelele simo sekufundza ngaphandle kwebatali bakhe.  Hluphekile ubeketelela kwenta yonkhe imisebenti yasekhaya ayedvwa. Umlayeto lotsi: Beka sive embili nawusebentela ummango, uvetwa ngulamaphuzu lalandzelako.  Madiba wabeka sive embili washiya sihlalo sebukhosi nemndeni wakhe.  Madiba wadzela busha bakhe ngekuhlala ejele sikhatsi lesidze.  Madiba waya emaveni angesheya aloku alwa nembuso welubandlululo. Lesaga lesitsi akulahlwa mbeleko ngakufelwa:  Sisho kutsi awulilahli litsemba emphilweni njengobe boMadiba naHluphekile babeketelela timo letimatima labebaphila ngaphasi kwato bate baphumelela ekugcineni. SIPHETFO Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla,ngekuvetwa kwemilayeto lesekelwa ngemaphuzu lasencwadzini. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune emaphuzu lasencwadzini lasekela lemilayeto. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne–C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa 'MANDLAKHE' 13.1 Kubusa inkhosi lenesitsembu/Bafana bayaphuma bayotingela/Bantfwana benkhosi abatsandzani/Kunebucili nebugebengu. (KUBILI kwaloku) (2) 13.2 Uvetwe ngeligama lakhe lelisho kuba nemandla, wabulala indlovu ayedvwa. (2) 13.3 Kuveta umoya wekwesaba ngobe banakabo babaleka bamshiya yedvwa. (2) 13.4 Emaciniso lavetwa ngulenyoni kutsi Mandlakhe nguye lobulele indlovu/ Banakabo bambangisa bukhosi/Banakabo bamfaka emhumeni. (KUBILI kwaloku) (2) 13.5 Ludvweshu lwangephandle ngobe lamadvodza akavumelani ngekutsi kulalelwe lenyoni lehlabelako kantsi labanye batsi ayicoshwe. (2) 13.6 Lesaga sisho konakala kwelisu njengobe indvuna itfunywe yinkhosi kuyofuna umhlabatsi wekwelapha libutfo emhumeni lapho kufakwe khona Mandlakhe. (2) 13.7 Ligalelo lelifakwa tinganekwane ebantfwaneni; Kutfola sifundvo ngemphilo/ Kuhlanganisa umndeni/Kucitsa situnge/Kwakha similo sebantfwana. (KUTSATFU kwaloku) (3) 'SIKHUNGO SASEMATSAMO' 13.8 Sifanisongco, sonkondlo ubite sikhungo saseMatsamo ngekutsi silidvonsamehlo. (2) 13.9 Imvumelwanosigcino, lemigca yomibili igcine ngetinhlavu letifanako. (2) 13.10 Luchumanomkhatsini ngobe ligama 'sati' lisetjentiswe emkhatsini walemigca/ Sigci ngobe kuvakala ngatsi kuyahlatjelelwa. (2) 13.11 Lesikhungo sitfutfukisa lubumbano ngekuheha tivakashi letichamuka kulamanye emave emhlabeni/Kutsengiswa tinhlobonhlobo temvunulo yesive naletinye tintfo letiligcabho lesive seMaswati. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 13.12 Bahlomula ngekutfola umsebenti/Bafundza ngemasiko/Kutfutfuka umnotfo nekugcineka kwemlandvo wesive lesimnyama/Batfola litfuba lekukhangisa ngemakhono abo. (KUBILI kwaloku) (2) [10] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA C: UMDLALO UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tigameko letiveta imphumelelo ngesimilo salabadlali kulomdlalo. Singeniso Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi kubeketela, kutimisela nekungabambi emagcubu kuletsa imphumelelo. Umtimba Bahlolwa baveta timo letisemdlalweni letifakazela lesimilo kulabadlali kutsi siletse imphumelelo. Lokwentiwe nguMphotfo naNcobile lokuveta kutsi bayabeketela.  Mphotfo abevuka aye esikolweni kepha ahlala edlangaleni lelinganalutfo.  Mphotfo abebeketelela kuhlekwa nekwedzelelwa bantfwana nakabuya esikoleni.  Ncobile ubeketelela inhlupheko yekutfola umntfwana longenayise.  Ncobile uyabeketela emva kwekuba abone timbali labetibeke ethuneni lesingani sakhe Gedlembane tisakatwe etaleni.  Ncobile uyakubeketelela kubekwa emacala nguHleta ngaso sonkhe sikhatsi.  Ncobile naMphotfo babeketelela kwetfukwa nekubitwa ngemagama lahlabako bangalahli litsemba bachubeka bafundza. Lokwentiwe nguMphotfo naNcobile lokuveta kutsi bayatimisela.  Mphotfo naNcobile bayatimisela ngekufundza sikolo emva kwekuba bahlangabetane netimo letimatima.  Mphotfo naNcobile benta imisebenti yesikolo baphumelela ngemalengiso.  Mphotfo naNcobile bayagcugcutelana ngekutsi bangayekeli sikolo ngobe sisikhiya selikusasa labo.  Ncobile uncenga unina kutsi amsalele nemntfwana kute abuyele esikolweni.  Mphotfo naNcobile baphumelela batfola ticu basebenta imisebenti lesetulu. Lokwentiwa nguMphotfo naNcobile lokuveta kutsi ababambi emagcubu.  Kwala kwaNcobile kuvulela unina licala emva kwekulimala kabuhlungu.  Mphotfo akabambelanga LaHleta emagcubu emva kwekumetfuka, wamelapha ngalesikhatsi agula.  Mphotfo uyacolisa kuLaHleta, utjela naNcobile kutsi kufanele bacolise.  Ncobile uyahleka ukhumbuta unina ngaletikhatsi letimatima kutsi 'lokwenyanywa ngimi kunyanywa nguwe'.  Bobabili bahleka namalume wabo Hleta ngelusuku lwabo lwemshado. Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, lokuveta tintfo letifakazela similo lesiphumelelise labadlali. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane 15.1 NguHleta ngobe nguye lowashayela Mphotfo lucingo amtjela kutsi lesisu akusiso sakhe futsi sesibikiwe. (2) 15.2 Umoya waMphotfo usetulu ngobe atfukutseliswe kuva kutsi umntfwana lotfwele nguNcobile akasuye wakhe kantsi umoya waNcobile uphasi ngobe amangaliswa kubhocwa ngentfo langayati. (2) 15.3 Simonhlalo salendzawo sikhomba inhlupheko ngobe bakhuluma bahleti edlangaleni laMphotfo. (2) 15.4 Similo saMphotfo kuletheksthi siveta kungabi neluvelo, kungametsembi nekungamtsandzi Ncobile ngaloko latjelwe kona nguHleta/Utsatsa tintfo ngemawala akatihlolisisi ngembikwekutsi atsatse sincumo. (2) 15.5 Ikhona ingwijikhwebu esiphetfweni ngobe kwenteka intfo lebeyingakalindzelwa, Mphotfo ucosha Ncobile atetfwele kungatiwa kwekutsi kufanele ayephi ngobe esuke ekhaya ngaphandle kwemvumo. (2) 15.6 Sigameko lapho Ncobile aphuma kaMphotfo atetfwele ahamba kungatiwa kutsi uyaphi, bafundzi bafuna kwati kutsi wagcina njani. (2) 15.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Labavumako batawesekela ngekutsi vele bakhona bantfu labatigebengu lababulala umndeni bawucedze njengaHleta. Labangavumi batawesekela ngekutsi akaphili kute umuntfu longabulala umkakhe, sibali wakhe kanye nesingani semshana wakhe kube kungenasizatfu. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 15.8 Utifundzisa kungatsatsi tintfo ngemawala/Kwenta siciniseko ngembi kwekutsatsa sincumo/Ungakholwa nguko konkhe lokushiwo bantfu/Kutfola emaciniso ngembi kwekutsatsa tincumo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 15.9 Ube neligalelo lelihle ngekumkhutsata ngemisebenti yesikolo/Abemeluleka ngalesikhatsi afuna kuyekela sikolo/Abemvakashela esibhedlela/ Wamkhutsata kutsi abuyelane neyise wemntfwanakhe. (2) 15.10 Lenkhulumo isho kufihla intfo lesebaleni, lenkhulumo ayibumbani naNcobile ngobe acanjelwa emanga, lesisu lanaso sakhe Mphotfo. (2) 15.11 Inhloso bekukukhomba kutsi Ncobile uhlakaniphile uyakhona kubona likusasa lelichakatile kuMphotfo ngobe atsandza sikolo futsi abephumelela ngemalengiso abedlula bonkhe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 15.12  Mphotfo wakhula angenabo batali kodvwa wakhona kuphumelela etifundvweni takhe.  Wafundza waba ngudokotela lodvumile ngaphasi kwesimo senhlupheko.  Wavusa umuti wakubo washada waba nemndeni wakhe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tigameko letiveta imphumelelo ngesimilo salabadlali kulomdlalo. Singeniso Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi kubeketela/kungabeketeli, kukhuluma ungagegi nekuba nesibindzi kuletsa imphumelelo/kungaphumeleli. Umtimba Bahlolwa baveta timo letisemdlalweni letifakazela lesimilo kulabadlali kutsi siletse imphumelelo/kungaphumeleli. Lokwentiwe yinkhosi Somhlolo naMahubhulu lokuveta kubeketela/ kungabeketeli.  Somhlolo ubeketelela Sigogodvolo labehambisana naMahubhulu ekucitseni umbuso.  Somhlolo ubeketelela Mahubhulu ngalesikhatsi avivisa libutfo ngaphandle kwemvumo.  Somhlolo ubeketelela Mahubhulu ngalesikhatsi avukela umbuso.  Kwehluleka kwaMahubhulu kubeketelela imiyalo yenkhosi yekungacitsi ingati.  Mahubhulu abehluleka kubeketelela indlela inkhosi lebusa ngayo. Lokwentiwe yinkhosi Somhlolo naMahubhulu lokuveta kutsi bakhuluma bangagegi.  Mahubhulu utsi, 'Lami Lisiphetfo' utjela inkhosi Somhlolo emehlweni.  Mahubhulu uvela ebaleni utjela Sigogodvolo kutsi yena akahambisani nendlela inkhosi lebusa ngayo.  Mahubhulu ukhuluma ngco akagegi kutsi akucitseke ingati kufe labafako.  Inkhosi Somhlolo nayo ayigegi itjela Mahubhulu itsi, 'Lami Lisiphetfo’.  Mahubhulu utjela Sigogodvolo emehlweni kutsi inkhosi iligwala ayifuni kuhlasela letinye tive. Lokwentiwe yinkhosi Somhlolo naMahubhulu lokuveta kutsi banesibindzi.  Mahubhulu akayesabi imphi nekucitsa ingati.  Mahubhulu uvivisa libutfo leMahubhulu kutsi liyewuhlangana naMabhula kuhlaselwe inkhosi Somhlolo.  Mahubhulu ukhuluma emanga kuMabhoko kutsi inkhosi ifuna kumhlasela ngenjongo yekususa imphi.  Mahubhulu watibulala ngobe abona kutsi imitamo yakhe ayiphumeleli.  Inkhosi Somhlolo ayetfuki nayiva ngekucitfwa kwembuso wayo nguMahubhulu. Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, lokuveta tintfo letifakazela letimilo letiphumelelise labadlali. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala 17.1 Sengatsi nalabaphasi banganipha tinhlanhla nonkhe tindvuna tami. (2) 17.2 Umoya ukhomba kungajabuli ngobe kudzingidvwa tindzaba tekucitfwa kwembuso wenkhosi Somhlolo. (2) 17.3 Kunekwesaba kutsi umbuso wenkhosi Somhlolo ungahlaselwa nobe kunini ngobe kunendvuna lengahambisani nendlela lebusa ngayo inkhosi. (2) 17.4 Uyakwati kuncoma nangabe umuntfu ente kahle/Uyinkhosi lengatishayi sifuba ngobe isebenta ngekubambisana netindvuna tayo kute iphumelele. (2) 17.5 Ikhona ingwijikhwebu esiphetfweni salesakhiwana ngobe kwenteka intfo lebeyingakalindzelwa, Mahubhulu uvivisa libutfo kuyohlasela inkhosi Somhlolo kantsi kuletheksthi kusadzingidvwa ludzaba lwesigwebo lesimfanele. (2) 17.6 Indzima yekuba ngumelekeleli ngoba usita inkhosi kucatulula tinkinga letikhona eveni layo/Welekelela inkhosi ngekwakha lisu lekutsi ayomema Mabhula emgidvweni wenkhosi lekufanele ahlangane neMahubhulu kuhlaselwe inkhosi. (2) 17.7 Lusha lushuca emigwacweni lushise takhiwo letitinsita, lushise takhiwo tahulumende. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 17.8 Sigameko lapho Sikhunyana agijima ayovimba eMahubhulu. Bafundzi bafuna kwati kutsi waphumelela yini kuncandza eMahubhulu kute angayi kuyohlangana naMabhula kuhlaselwe inkhosi/Nsibandze waphumelela yini kulelisu lakhe lekuyomema Mabhula emgidvweni lebewuhlelwe yinkhosi kute kuncandvwe imphi lehlelwe nguMahubhulu. (2) 17.9 Bekukuveta kutsi nabomake banalo likhono lekuphatsa emmangweni/Kutsi noma sewukhulile uyakhona kuya kumake uyombikela tinkinga takho. (2) 17.10 Kungalaleli nekucinisa inhloko kunemtselela lomubi njengobe Mahubhulu wagcina aselubishini langakhoni kutikhipha kulo, watibulala. (2) 17.11 Ingcikitsi yalomdlalo ngumbango webukhosi ngako-ke ibumbene nesibekandzaba sendzawo ngobe lomdlalo wenteka endzaweni yasemakhaya lapho kunebukhosi khona lokuvamile vele kutsi kube nemibango yekuhola sive. (2) 17.12  Unelutsandvo lwebantfu akafuni kucitseke ingati lengenacala.  Uyatilalela tikhalo tebantfu naMahubhulu wamlalela ngalesikhatsi akhala ngekutsi emabutfo awaphume ayohlasela.  Akatitsatseli tincumo ayedvwa ngobe ayinkhosi, uyabonisana netindvuna kanye namake wesive Somnjalose.  Uyakwati kubeketela; wabeketelela Mahubhulu ngalesikhatsi alwa avukela umbuso, wakhulumisana naye kahle. (KUTSATFU kwaloku) (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka SICHIBIYELO A SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI] Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi LOKUCUKETFWE 5-6 4 3 2 0–1 -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako akwenetisi nakancane Kujula kwemibono, -Luchungechunge kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Kulukhuni kutfola -Akukho kucaphuna Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu -Emaphuzu ekwesekela emaphuzu lamahle emaphuzu lesekela enkondlweni kwetheksthi lababatekako ayevakala kodvwa lesesekela sihloko sihloko -Luhlobo lwembhalo ekwesekela lacashunwe akaketfulwa ngendlela ngalokwenetisako -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo 6 EMAMAKI enkondlweni lelindzelekile -Leminye imibono kanye nenkondlo akukavisiswa nakancane -Luhlobo lwembhalo -Luhlobo lwembhalo yesekelwe kodvwa akukavisiswa kahle kanye nenkondlo kanye nenkondlo esikhatsini lesinyenti kuvisiswa ngemalengiso kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki lelisetulu -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo kuvisiswa ngalokwenetisako SAKHIWO NELULWIMI 4 3 2 1 0-1 -Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki Sakhiwo, Kuhleleka ngemalengiso lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela nakancane nekwetfula -Imibono yakhiwe ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene Kusetjentiswa yahleleka ngalokucace -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene -Lulwimi lolunemaphutsa kwelulwimi, umoya, ngemalengiso iyalandzeleka -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela nesitayela -Lulwimi, umoya -Kunemaphutsa langasho lutfo; umoya lamanyenti lesingemukeleki nesitayela kuvutsiwe lambalwa elulwimi, nesitayela kuyenetisa -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela 4 EMAMAKI futsi akunamaphutsa umoya nesitayela akukemukeleki akwemukeleki nakancane -Emaphutsa eluhlelo, sipelingi netimphawu tekufundza kuyindlala CAPHELA: Nangabe umhlolwa angakabhali ngalokufunwa ngumbuto, abe abhale lokunhlanhlatsako, akanganikwa emamaki ako kokubili, Lokucuketfwe, Sakhiwo neLulwimi. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka SICHIBIYELO B SIGABA B NE–C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI] Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako ngekunyanyalata kuvisiswa kwesihloko Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu kodvwa akusito tonkhe ngaphandle -Mncane kakhulu Kwesekelwa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe tinhlangotsi leticikelelwe kwemininingwane umzamo wekuphendvula nekuvisiswa kwetheksthi Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu ngalokuphelele lesekelako umbuto lenemininingwane kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Ambalwa kakhulu -Imibono ayikholweki 15 EMAMAKI lengemalengiso -Lamanye emaphuzu emaphuzu lamahle emaphuzu lafanele -Luhlobo lwembhalo langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala lesesekela sihloko kwesekela sihloko kanye netheksthi -Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa ngalokwenetisako -Kuncane kakhulu akukavisiswa nakancane ngalokujulile ngendlela lelindzelekile -Lamanye emaphuzu kuvisiswa kweluhlobo -Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo esekelwe kodvwa lwembhalo netheksthi lwemaphuzu kanye netheksthi esikhatsini lesinyenti lababatekako kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki ekwesekela lacashunwe lelisetulu -Kukhona lokusilele etheksthini ekuvisiseni luhlobo -Luhlobo lwembhalo lwembhalo kanye kanye netheksthi netheksthi kuvisiswe ngemalengiso SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela kwesakhiwo kukhinyabeta nekwetfula lesingemalengiso ngelicophelo lelisetulu -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono Kusetjentiswa -Imibono yakhiwe -Singeniso nesiphetfo -Kuhleleka nekubumbana ngalokubumbene -Emaphutsa elulwimi kwelulwimi, umoya, yahleleka ngemalengiso kanye naletinye tindzima kwemubono kuyenetisa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela nesitayela -Lulwimi, umoya kuhleleke kodvwa kunemaphutsa lamanyenti lesingakemukeleki kwenta nesitayela kuvutsiwe ngalokubumbene -Lulwimi lunemaphutsa -Umoya nesitayela lombhalo ungabi 10 EMAMAKI futsi akunamaphutsa -Imibono ihleleke lambalwa; umoya akwemukeleki yimphumelelo ngelicophelo lelisetulu nesitayela kuyenetisa Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela -Kunemaphutsa Kuhleleka kwetindzima kunemaphutsa akwemukeleki lambalwa elulwimi, kuyenetisa -Tindzima umoya nesitayela tihlangahlangene KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 KWEMAMAKI  Kufanele kungabi nemehluko wemazinga lamabili emkhatsini welimaki leSakhiwo neLulwimi nelimaki laLokucuketfwe.  Imphendvulo lengaphendvuli umbuto ayinganikwa emamaki aLokucuketfwe neweLulwimi neSakhiwo. Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all