You're offline
Skip to content
Question paper

Siswati HL P2 Nov 2021 MG_hlayiso.com_.pdf

Subject: Siswati HlGrade 12202124 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) LWETI 2021 TICONDZISO TEKUMAKA EMAMAKI: 80 Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-24. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka TICONDZISO TEKUMAKA 1. Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile, maka timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga aphendvule indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini yinye.) 2. ESIGABENI A, nangabe umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo (Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela. 3. ESIGABENI B ne-C (Lulwimi Lwasekhaya), nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yetindzabambhalo, maka imphendvulo yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Nangabe umhlolwa aphendvule yomine imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala kuleso naleso SIGABA, ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto lonemibuto lemifisha namunye umbuto wendzabambhalo. 4. Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili ingamakwa. 5. Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele ticondziso. 6. Nangabe liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki, kantsi nangabe inshokutsi ayitsikameteki, akunikwe limaki. 7. Umbuto wendzabambhalo: Nangabe indzabambhalo inemagama langaphasi kwalawo lamisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena ngekwakhe. Nangabe indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe ngekwelikhono lakhe bese kucociswana nalabaphetse umsebenti wekumaka. Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A ne-B. 8. Imibuto lemifisha: Nangabe umhlolwa angakafaki bokhulumile nangabe kufanele acaphune akangajeziswa. 9. Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ ANGIVUMI. Onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/ kwesekela/kucaphuna. 10. Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO WENA GCIWANENDZINI – TE Sithole Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Kubhalwa ngekubumbana kwemigca nenkondlo kubhekiswe emigceni legcanyisiwe enkondlweni. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko nobe loko lababutwe ngako, babuye basho nekutsi enkondlweni kuba khona emagama labumbana nenkondlo. UMTIMBA: Kuphawulwa kabanti ngekubumbana kwemagama lokufaka ekhatsi lawa lalandzelako:  Utitselile-ke msobho elutswayini. Kubumbene nenkondlo ngobe yonkhe inkondlo iphatselene neligciwane lengculazi njengobe nalingena emtimbeni wemuntfu lotilungiselele kudla tidzambisi tekulwa nalo, litawube litifake enkingeni.  Usilisise njengembokodv' etjeni. Kubumbene ngekutsi lesifo uma simngenile umuntfu simvitsita asale angabonakali kutsi abedaleke njani njengobe nawusilisisa etjeni loku lokusilwako kugayeka kungasabonakali kutsi bekusesimeni lesinjani.  Ngilibonile litubane lakho. Indlela leligciwane leligijima ngayo likhona kungena kubantfu labanyenti ngesikhashana lesincane/ Kubumbene ngobe lesifo sivele sigadle masinyane, simo semphilo yemuntfu sintjintje ngekushesha.  Ngatsatsa tami ngahloma ngaphelela. Kubumbene nenkondlo ngekutsi sonkondlo adle imitsi yakhe asebentise nelwati lalutfole kubeluleki kulwa nalesifo.  Ngobe wen' ulicili lelihamba ngebumnyama. Kubumbene nenkondlo ngekutsi leligciwane lingena emtimbeni wemuntfu angaliboni futsi angaliva/ Leligciwane uma lingena emtimbeni wemuntfu alibonakali, livela uma asacilongwa bodokotela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) SIPHETFO Bahlolwa basonga konkhe lebebabhala ngako lapha ngenhla, ngekusho kutsi lenkondlo inawo emagama labumbene nayo. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune imigca legcanyisiwe enkondlweni kwesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO YETINKONDLO, SIGABA A [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA TIBANE – NC Mthethwa 2.1 Luchumanosigcino, emagama lasekugcineni kwalemigca ayefana. (2) 2.2 Imphindvwa, kuphindvwe umugca munye kuleyo naleyo ndzima. (2) 2.3 Abesesimeni sekudvumisa/sekuhalalisa/senjabulo/sekugcugcutela/kuncoma ngobe ukhutsata tinkhanyeti kutsi tichubeke nemsebenti wato lomuhle wekukhanyisela umhlaba wonkhe. (2) 2.4 Ingcikitsi yalenkondlo yimvelo, tibane sonkondlo lakhuluma ngato tiyimvelo ledalwe nguMvelinchanti kutsi tikhanyisele umhlaba wonkhe njengobe tibonakala esibhakabhakeni. (2) 2.5 Sonkondlo uphumelele kwetsa ligama 'indvonsa', usho inyeti ngobe ngiyo lebonakala nasekuta busuku, iphindze idvonse busuku bonkhe ikhanyise kute kuse. (2) [10] UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA LOMCULO NGIYAWUTSANDZA – ME Masina 3.1 Sicedzelelamcondvo. Umcondvo losemgceni longenhla uphelela emgceni lolandzelako. (2) 3.2 Sidvonsamoya/Isuzuri. Lusetjentiselwe kuphumula/kudvonsa umoya/kutsatsa likhefu. (2) 3.3 Umoya wenjabulo/wekudvumisa/wekuncoma/welutsandvo/wekubongelela/ wenkhumbulo ngobe sonkondlo uveta lutsandvo ngalomculo nekutsi umkhumbuta tinsuku letimnandzi takadzeni. (2) 3.4 Sonkondlo usho kutsi labaculi balomculo angeke sibakhohlwe, umculo wabo uyohlala udlalwa njalo, ungeke uphele. (2) 3.5 Sonkondlo wedlulisa umlayeto wekungayekeli kulalela umculo wakadzeni/ Umlayeto wekudvumisa loko lakutsandzako/Bantfu abatsandze umculo wakadzeni/Bantfu babowulalela lomculo wakadzeni ngobe unemilayeto. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA NGAWE MANTI – JJ Thwala 4.1 Sifaniso, sonkondlo ufanisa kutsandvwa kwetjwala nekuhlonishwa kwenkhosi. (2) 4.2 Imphindza, kuphindvwe ligama 'manti' emgceni munye. (2) 4.3 Ingcikitsi yalenkondlo tidzakamiva, indzima yesibili ibumbene nengcikitsi yalenkondlo ngobe ikhuluma ngemitselela lemibi yekusetjentiswa kwetidzakamiva. (2) 4.4 Tetsamelilwati tingasitakala ngekutsi tiyekele kusebentisa tidzakamiva kute tiphile imphilo lencono. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 4.5 Emabhudlo ngemanti lamanyenti lehla ngemandla, sonkondlo ulisebentise kahle ngobe usho letindzawo letikhicita nobe titsengise tjwala ngebunyenti. (2) [10] NA INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI UMBUTO 5 MNTFWANAMI NGITSI CAPHELISISA – IS Mhlanga 5.1 Luchumanosigcino lolwecako. (1) 5.2 Ngako-ke mntfwanami ngitsi Caphelisisa. (1) 5.3 Imvumelwanosigcino. (1) 5.4 Sicedzelelamcondvo. (1) 5.5 Kungobe inetindzima letingalingani/Imigca isukela kule-5 kuya kule-8/ Emagama asukela kula-2 kuye kula-5 emgceni. (2) 5.6 Ucondze kutitjela kutsi natingafuni kulalela uma tiyalwa titawutisola ekugcineni. (2) 5.7 Mnkantjubovu ligama lelisetjentiswa nakubitwa umuntfu losakhulile lonelwati ngetigaba temphilo ngobe sekengce kuto, liyamfanela sonkondlo ngobe mdzala, unelwati ngemphilo. (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tifundvo umbhali latetfulela tetsamelilwati ngebalingisi labalandzelako: Lushawulo, Tintfombi naLaMagagula. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi inoveli iba netifundvo. UMTIMBA Bahlolwa bachaza kabanti ngesihloko, babuye bachaze netifundvo umbhali latedlulisela tetsamelilwati ngalabalingisi. Bahlolwa bangahle bavete letifundvo letetfulwe ngumbhali ngebalingisi Tifundvo ngaLushawulo  Kushiya bantfwana ayosebenta eJozi angasabuyi ekhaya. Ngalesikhatsi Lushawulo angasabuyi ekhaya bantfwana basala bahlupheka emuva, loko kufundzisa tetsamelilwati kutsi atinakekele bantfwana tibakhulise ngendlela lefanele.  Nangabe umuntfu ateke sitsembu; angababandlululi bantfwana balomunye umfati utsandze balomunye njengobe Lushawulo enta, wavisa LaMagagula buhlungu ngekutsandza bantfwana baTintfombi angasabanaki baLaMagagula. Basala bahlupheka kwadala neluchekeko emndenini.  Tetsamelilwati tifundza kutsi titsandze bantfwana bato ngalokulinganako. Tifundvo ngaTintfombi  Kuganwa kwaLushawulo nguTintfombi. Tetsamelilwati tetfulelwa sifundvo sekutsi tingabocitsa emakhaya ebantfu, njengaTintfombi lowadala kungevani emtini wakaKhumalo ngekuvuma kutekwa nguLushawulo.  Kulandzela Lushawulo eJozi. Tetsamelilwati titfola sifundvo sekutsi tingahambi tigijimisana nemajaha letiwaganile tingatiwa nasekhaya kutsi tashonaphi njengaTintfombi.  Kuphinga kwaTintfombi. Tetsamelilwati tetfulelwa sifundvo sekutsi tiboticoca nangabe kukhona letitsandzana nabo ngobe kute lokutawufihlakala unomphela, njengaTintfombi lowatala liphumalimile ngekuphinga. Tetsamelilwati tetfulelwa sifundvo sekutsi natiyewendza tiboshiya imikhuba yato emuva ngobe titawuhlazeka emendvweni, njengaTintfombi lowatselwa lihlazo natimshaya emkhayeni. Tifundvo ngaLaMagagula  Kuyewendza kuLushawulo. Tetsamelilwati tetfulelwa sifundvo sekutsi tibotsandza umuntfu ngaphandle kwekubuka simo semnotfo wakhe, njengaLaMagagula lowatsandza Lushawulo ahluphekile. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka  Kwakha tindlu kaKhumalo nguLaMagagula. Tetsamelilwati tetfulelwa sifundvo sekutsi tibotakhela ligama lelihle ngekusebentisa tandla tato natifika emendvweni, njengaLaMagagula lowefika wantjintja simo selikhaya lakaKhumalo lebekuyindlu yinye, ngekubakhela tindlu.  Kwakhela Tintfombi indlu nguLaMagagula. Tetsamelilwati tetfulelwa sifundvo ngekubeketela, njengaLaMagagula lowabeketela ngisho sebatsi akhele zakwabo indlu, ekugcineni kwagcina kusele yena kaKhumalo.  Kushonelwa bantfwana kwaLaMagagula. Tetsamelilwati tetfulelwa sifundvo sekumelana nebumatima, njengaLaMagagula lowashonelwa bantfwana wahlala wangabuki kutsi bayaphela kulomuti kwate kwavela emkhayeni lapho tashaya Tintfombi khona wacoshwa wasala LaMagagula. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile) Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula ngemphumelelo yembhali kuveta tifundvo ngebalingisi balenoveli. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B [25] UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane 7.1 Kukhahlela tinja lebetimjabulele uma efika/Kutsetsisa LaMagagula ngekwephuta kuletsa umetjiso/Kuncapha ngalesikhatsi aphutsata umetjiso angawutfoli. (2) 7.2 Wena sewakuloya kudzala. (2) 7.3 Sigameko sekushaywa kwaTintfombi emkhayeni kutsiwe nguye lobulele bantfwana baLushawulo. (2) 7.4 Ekucaleni Lushawulo ukhombisa tento tekutsandza Tintfombi ute uyamteka uba sesitsenjini, esiphetfweni akasafuni nekumbona uyamcosha emtini wakhe ute umshisela tindlu takhe. (2) 7.5 Kuvetela tetsamelilwati kutsi bangummango losekelanako/lovanako/ lobumbene. Njll. (Naleminye imibono yemukelekile.) (2) 7.6 Uluphawu lwekubhubhisa/lwentfukutselo njengobe alumeka tindlu lekumele kulale ngisho bantfwanabakhe. (2) 7.7 Kube neligalelo lekutsi LaMagagula ahlupheke imphilo yakhe yonkhe esitsenjini. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka 7.8 Ngumlandzi longusatikonkhe longumuntfu wesitsatfu ngobe wati konkhe lokwentekako, labakucabangako nalokutakwenteka. (2) 7.9 Ukhona mdvonseni ngobe kufika kwabomnakaTintfombi ngalesikhatsi tindlu tivutsa kwenta tetsamelilwati tibe nelilukuluku tifune kwati kutsi kutawentekani. (2) 7.10 Sincumo sekumlobolela umfati longuTintfombi. Tintfombi ufika udala luchekeko emtini waLushawulo ngekubulala bantfwana baLushawulo abuye aloyise LaMagagula. (2) 7.11 Umbhali usivetele indvuna ngalesikhatsi umuti waKhumalo uvelelwe yinkinga yekuloyisana lokuvetwe emkhayeni, indvuna ifika ihlakata sicuku besibukela yase icela bakaMaseko kutsi babuye ngalelinye lilanga kutewucocisana naLushawulo. (2) 7.12 Yehlukile ngobe wemukela Tintfombi lochamuka nendvodza yakhe/ Upheleketela Tintfombi etinyangeni ngalesikhatsi agulelwa ngumntfwana/ Wakhela Tintfombi tindlu tekuhlala/Ucelela Tintfombi lucolo lekutsi mane Lushawulo akhiphe timphahla ngembi kwekushisa tindlu. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tifundvo umbhali latetfulela tetsamelilwati ngebalingisi labalandzelako: Mphikeleli Zwane, Sikhulu Tsabetse naMatsiya Nyoni. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi tetsamelilwati kufanele titfole tifundvo letitsite ngebalingisi enovelini lebhaleke kahle. UMTIMBA Bahlolwa bachaza bachaza ngetigameko letenta umbhali aphumelele kwetfula tifundvo ngalabalingisi labandzelako: Mphikeleli Zwane  Tetsamelilwati tifundza kubeketela. Mphikeleli wabeketela afuna imfundvo kumatima angenandzawo yekuhlala, wacoshwa nasesikolweni kepha wafundza wacedza.  Tifundza kuhlonipha. Abehlonipha bantfu labadzala nalabancane, abephendvula ngenhlonipho Sikhulu Tsabetse ngalesikhatsi amfaka imibuto ngemvelaphi yakhe afuna kumcoshisa esikolweni.  Tifundza ngekungatsatseli bantfu phasi. Matsiya abetsatselwa phasi anganakwa ngumuntfu atsatfwa njengeluhlanya lwendzawo kepha Mphikeleli wahamba naye kutsi ayewummela ecaleni lakhe lekucoshwa esikolweni.  Tifundza kucolela. Mphikeleli wacolela Tsabetse ngalesikhatsi atfola tincwadzi tekushona kwebatali bakhe.  Tifundza kubonga. Mphikeleli wabonga Matsiya ngekumelaphisa ngekuhlanganisa belaphi bendzabuko ngoba wammela ngalesikhatsi acoshwa esikolweni. Sikhulu Tsabetse  Tetsamelilwati tifundza kutsi tingasebentisa tikhundla kucindzetela bantfu atigcini kahle emphilweni. Tsabetse wacambela Mphikeleli emanga watsi ulikhomanisi kute acoshwe esikolweni, wagcina angakakutfoli labekufisile ngaMagumeni kutsi ancobe lukhetfo.  Tifundza kutsi kubambelana emagcubu kukwakhela titsa. Tsabetse abenemagcubu ngebatali baMphikeleli wagcina asitsa saMphikeleli.  Tifundza kutsi kutikhukhumeta kutawenta ugcine ungasilutfo emmangweni Tsabetse watikhukhumeta ngalesikhatsi Matsiya atewumela Mphikeleil ecaleni wambita ngeluhlanya, Matsiya ugcine afundzile, Tsabetse angasilutfo.  Tifundza kucolisa. Tsabetse wacolisa ngalesikhatsi Mphikeleli ayewufuna lwati ngetekuphatsa, yena wabuye wamnika tincwadzi tekushona kwebatali bakhe.  Tifundza kukhuluma emaciniso. Tsabetse ekugcineni wakhuluma emaciniso kutsi yena abesebentela umbuso wemaBhunu ngesikhatsi sembalandlati ngekwetsembeka. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka Matsiya Nyoni  Tetsamelilwati tifundza kutetsemba. Matsiya wakhona kuyewumela Mphikeleli ngalesikhatsi acoshwa esikolweni.  Tetsamelilwati tifundza kusitana. Wakhona kusita Mphikeleli kutsi atfole indzawo yekuhlala.  Kungalahli litsemba. Akazange alahle litsemba wachubeka wafundza emvakwekutsi Mphikeleli amelaphise.  Tetsamelilwati tifundza kutsi lwati umuntfu lanalo angeke umemuke lona. Matsiya unelwati lolumayelana nemagazethi emfundvo, lokuyintfo bebangayicabangi kutsi ingaphuma emntfwini lophitsene emcondvweni.  Tetsamelilwati tifundza kutsi tibosemukela simo letikuso tingatitsatseli phasi. Matsiya bekatiwa njengemuntfu lonemcondvo lophitsene kodvwa abengakunaki loko abesita nalabaphilile kahle emcondvweni. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) SIPHETFO Bahlolwa basonga konkhe lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula ngemphumelelo yembhali kuveta tifundvo ngebalingisi balenoveli. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi 9.1 Utsi bantfwana abangancengwa kutsi bafundze/ Bantfu abangatihluphi ngekungafuni kufundza kwebantfwana/ Labadzala bafundzelani ngobe sebakhulile. (2) 9.2 Imfundvo yebantfwana ikhulunywa nguwonkhewonkhe. (2) 9.3 Sigameko sekucoshwa kwakhe esikolweni kutsiwe semdzala, ngiso lesimente kutsi abe nenshisakalo yekutsi wonkhe umuntfu afundze. (2) 9.4 Mphikeleli ekucaleni abelwela kucedzela imfundvo yakhe kepha angamukelwa, bese kutsi esiphetfweni ufundzile ute uba ngusosifundzave waseMbalenhle. (2) 9.5 Kuveta lubanjiswano nekuvana lokwabakhona eMbalenhle. (2) 9.6 Imfundvo iluphawu lwemphumelelo nentfutfuko. (2) 9.7 Kube neligalelo lekutsi Mphikeleli abe nelwati lalucotjelelwe nguTsabetse lolumayelana netekuphatsa ummango. (2) 9.8 Ngumlandzi longusatikonkhe longumuntfu wesitsatfu ngobe wati konkhe lokwentekako, labakucabangako balingisi nalokutakwenteka. (2) 9.9 Sinaye mdvonseni ngobe tetsamelilwati tifuna kwati kutsi Matsiya njengobe aphitsene engcondvweni utawuphumelela yini kumela Mphikeleli ecaleni lakhe lekucoshwa esikolweni. (2) 9.10 Sibe neligalelo lekutsi Mphikeleli agcine afundzile angumuntfu lobalulekile emmangweni. (2) 9.11 Umbhali uphumelele kuveta Magumeni njengesicaba ngobe akagucuki kusukela ekucaleni kwendzaba ulwa naMphikeleli kute kuyofika esiphetfweni. (2) 9.12 Mphikeleli ukholwela elubanjiswaneni uma atsatsa tincumo njengekwaba imisebenti yemakhansela ngetigodzi/Unikana inhlonipho nakumuntfu longenasitfunti njengaMatsiya/Uyatehlisa ngisho nakulaba labamtondzako njengakuSikhulu Tsabetse lafuna lwati lwekuphatsa kuye/Uyawukhatsalela ummango ngekufuna kuwubona utfutfukile njalo ngekucamba luhlelo lwe- OPERATION HAMBA UYEWUFUNDZA. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tifundvo umbhali latetfulela tetsamelilwati ngebalingisi labalandzelako: Mlungisi, Lomusa naMadvodza. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi tetsamelilwati kufanele titfole tifundvo letitsite ngebalingisi enovelini lebhaleke kahle. UMTIMBA Bahlolwa bachaza ngetigameko letenta umbhali aphumelele kwetfula tifundvo ngalabalingisi labandzelako: Tetsamelilwati tifundza loku lokulandzelako: Mlungisi  Kubalulekile kulalela bantfu nabakwekhuta. Mlungisi abengalaleli batali nebangani bakhe nabamekhuta watitfola asenkingeni.  Kufanele bantfu batsatse tecwayiso tebantfu letakhako. Mlungisi bekangatsatsi tecwayiso tebangani bakhe netebatali bakhe, lokugcine kumfaka ehlazweni ngelusuku lwakhe lwemshado.  Bantfu kumele batinike sikhatsi ngembikwekutsatsa tincumo. Mlungisi wenele kuganwa nguLomusa wagijimela kumteka angati ngemvelaphi yakhe nangesimilo sakhe.  Kubalulekile kutsi bantfu bahloniphe imihambo yemmango. Mlungisi ukhombisa kungahloniphi indlela ummango lochuba ngawo emasiko nemihambo, utfolakala asoma umfati logcoke inzilo, ngemva kwaloko walandzelwa ngemashwa.  Kubalulekile kungemukeli tintfo wente shengatsi akukenteki lutfo. Mlungisi utfola Lomusa esicedzakoma kunguye yedvwa umfati lonatsa tjwala kodvwa akehlukani naye. Lomusa  Bugebengu abukhokheli. Lomusa ugcina aboshiwe nebangani bakhe ngenca yebugebengu.  Emanga akaphumelelisani. Agcine avele ebaleni. Emanga aLomusa ngebatali bakhe agcina aphumele ebaleni ngobe batali baLomusa bagcine bavela emshadweni.  Bantfu abacikelele kutsi bangafaki labanye bantfu enkingeni ngetento tabo. Lomusa akanandzaba nemphilo yaMlungisi ngobe abengalahlekelwa yimphilo yakhe ngenca yaMacaleni.  Kubalulekile kutsi bantfu bagcine emasiko. Lomusa utsandzana naMlungisi abe agcoke inzilo lokukhomba kutsi akalandzeli inchubo lechutjwa emmangweni.  Bantfu bafundza kutiphatsa kahle kute bangatfoli sifo sengculazi, bangenti njengaLomusa lotfolakala asanaleligciwane lesandvulelangculazi ngenca yekungatiphatsi kahle. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka Madvodza  Bantfu babotinaka tecwayiso tebangani babo. Madvodza abemecwayisa umngani wakhe ngenkinga lalengela kuyo ngaLomusa kepha anganaki.  Bangani kumele besekelane ebuhleni nasebubini. Madvodza abemesekela Mlungisi ngato tonkhe tikhatsi, nangalesikhatsi ahlazeka emshadweni bekakhona.  Kuyadzingeka kutsi bantfu banake lokwenteka emimangweni labaphila kuyo. Madvodza kwamsita ngobe abenelwati ngaLomusa ngiko akhona kwecwayisa Mlungisi ngaye.  Kusita umngani uma asenkingeni kubalulekile. Madvodza usite Mlungisi ngekuba ngulomunye webakhongi baMlungisi nanobe angahambisani nalesento sakhe.  Bantfu abangangeni shi etindzabeni tebantfu labatsandzanako. Madvodza abembonisa kuphela Mlungisi acikelela kutsi akabacabanisi. SIPHETFO Bahlolwa basonga konkhe lebebabhala ngako lapha ngenhla, ngekuphawula ngemphumelelo yembhali kuveta tifundvo ngebalingisi balenoveli. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala 11.1 Kunyamalala kwaSitsembile/Kungati kwaMlungisi ngekunyamalala kwaSitsembile/Kutsatfwa kwaSitsembile ngemadvodza langatiwa. (2) 11.2 Weva shengatsi usanganelwa yinhloko Mlungisi waphelelwa ngemagama/ Wadideka Mlungisi wehluleka nekukhuluma njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (2) 11.3 Sigameko sekufika kwaLomusa atewulandza Mlungisi embi kwaSitsembile ahambe naye ngenkhani endlini yakhe. (2) 11.4 Esingenisweni saletheksthi lengenhla Sitsembile unyamalele kepha esiphetfweni utfolakele sewuneluswane lwaMlungisi. (2) 11.5 Lokutfunjwa kwaSitsembile kuvetela tetsamelilwati kutsi ngummango/ longakaphephi/lonebugebengu/longevani/longenalubumbano. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.6 Letembatfo letimnyama letigcokwa nguLomusa tiluphawu lwekutsi ushonelwe yindvodza, kumele ahloniphe kute nemmango umhloniphe. (2) 11.7 Kutiphatsa kabi kwaLomusa enovelini yonkhe kodvwa Mlungisi abe achubeka nekumtsandza anjalo kuyiveta ebaleni ingcikitsi yelutsandvo. (2) 11.8 Umbhali usebentise umlandzi longusatikonkhe, longumuntfu wesitsatfu ngobe uba sendzaweni labakuyo, wati konkhe lobakwentako nalabakucabangako balingisi. (2) 11.9 (Imibono itawehluka.) Labavumako batawesekela ngekutsi: Kuba khona kwaMacaleni enovelini kwakha mdvonseni ngobe tetsamelilwati tifisa kwati kutsi ngubani lotawugcina ashade naLomusa emkhatsini waMacaleni naMlungisi/kwati kutsi Mlungisi utawuchubeka yini nekutsandzana naLomusa Macaleni asaphila. Labangavumelani nalombono batawesekela ngalokusencwadzini. (2) 11.10 Lesincumo samfaka elubishini ngekutsi agcine angakateki njengobe abesolo angakayishisi lemphepho yemadloti/Lomusa ugcina ngekuboshwa nakufanele bashade/Walahlekelwa yimali lenyenti ngekulobola Lomusa lowagcina angakefiki emshadweni/Lesincumo senta Mlungisi acabange kutsi unina wakhe sewuyavuma kutsi atsandzane naLomusa futsi nemadloti ayamemukela ngiko achubeke nekutsandzana naye kantsi sewutawutitfola ahlazeka ngelusuku lwemshado. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka 11.11 Umbhali akaphumeleli kuveta Lomusa njengemlingisi losicaba ngobe uyagucugucuka ahambisane netimo letitsite kulenoveli. (2) 11.12 Mlungisi akatsatsi tinyatselo tekusombulula tinkinga letimvelela elutsandvweni lwakhe naLomusa nanobe kunebufakazi lobuphatsekako, yena uyabuphikisa/ Akasebentisi ludlame kusombulula tinkinga takhe telutsandvo/ Akatitsatsi teluleko talabasatiko similo lesibi saLomusa/ Uyesaba kuphikisana naLomusa nakukhona langakuboni kahle/ (Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tifundvo umbhali latetfulela tetsamelilwati ngebalingisi labalandzelako: Make waChakijane, Chakijane. naNgwane III. SINGENISO Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi tetsamelilwati kufanele titfole tifundvo letitsite ngebalingisi enganekwaneni nasetibongweni. UMTIMBA Bahlolwa bachaza ngetigameko letenta umbhali aphumelele kwetfula tifundvo ngalabalingisi labandzelako: Make waChakijane  Kuhlonipha intfo lengasiyo yato. Make waChakijane watsatsa lubendze lwaChakijane angakanikwa.  Kuhlonipha lomdzala nalomncane. Kudliwa kwelubendze lwaChakijane ngumake wakhe kukhombisa kungahloniphi Chakijane ngobe amncane.  Kucaphela emindenini yato kungabi nguletitawudala tinkinga. Logwaja watfukutsela ngekudliwa kwelubendze lwakhe.  Kucolisa nangabe tente emaphutsa. Make waChakijane akazange acolise.  Kungenti tintfo kahle ungumtali ungalahlekelwa ngulonako. Chakijane wahamba atfukutsele ekhaya. Chakijane  Kucolela kute tingafani naChakijane longazange amcolele make wakhe ngekudla lubendze lwakhe.  Kufundza kutsi nangabe umuntfu akwentele lokubi yamukela. Chakijane abengemukeli kodvwa abebabhadalisa labantfu labebenta tiphosiso kuye.  Kuba nebuntfu. Chakijane akazange akhombise buntfu ngekupheka logogo aphakele bantfwana.  Kubi kungeneliseki. Chakijane wagcina asenkingeni ngenca yekungeneliseki kwakhe.  Kusita lapho kudzingeka khona lusito kodvwa uphindze ubeketele nangabe kwenteka liphutsa. Chakijane abenawo umoya wekusita bantfu kodvwa bekangakhoni kubeketela nasebente emaphutsa. Tibongo taNgwane III  Kungabi nelulaka ikakhulukati nawusesikhundleni. Inkhosi Ngwane III abenelulaka asatjwa lobekungasiyo intfo lenhle ngobe bekahola sive.  Kutsi nasisetikhundleni singahlukumeti bantfu. Inkhosi Ngwane III abehlukumeta tidzandzane.  Nangabe uhola bantfu, kumela ubahloniphe. Inkhosi Ngwane III bekangahloniphi muntfu ngobe yena aphetse.  Kuvula tandla nangabe tisetikhundleni letitsite. Inkhosi Ngwane III beyingavuli tandla ilalele tinkinga tebantfu lebaholako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka Bahlolwa basonga konkhe lebebabhala ngako lapha ngenhla, ngekuphawula ngemphumelelo yembhali kuveta tifundvo ngeNkhosi Ngwane III. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenganekwaneni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B: [25] UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa INTSANDZANE NENHLANTI YEMLINGO 13.1 Kuvuswa ekuseni ngembulukusa ayewulusa/ Kusetjentiswa kungaphumuli/ Kunganikwa kudla. (2) 13.2 Ekucaleni lentfombatana iyahlupheka kepha esiphetfweni iphila kamnandzi iba yindlovukazi. (2) 13.3 Kutenta logulako kantsi ufuna kubulawe lenhlanti ngobe isita lentsandzane. (2) 13.4 Kuyisite ngekutsi ingahlupheki imphilo yayo yonkhe kepha igcine seyiphila kahle. (2) 13.5 Bafundza kuphatsa bantfwana ngalokulinganako/Bafundza kutsi tijeziso tetono lebatentako tedlulela nasebantfwaneni babo. (2) 13.6 Tibe neligalelo lekutsi lentfombatana ihlangane nenhlanti leyitayipha kudla njengobe abenganikwa kudla. (2) 13.7 Lenkhulumo isho kutsi umntfwana lonebatali uphila kahle. Lentfombatane yahlupheka ngenca yekuswela batali. (3) [15] MADIBA 13.8 Luchumanosicalo/Kuphindvwe ligama lelifanako ekucaleni/ Luchumanomkhatsini kuphindvwe ligama lelifanako emkhatsini. (2) 13.9 Madiba ufaniswa nenkhosi kungako kufa kwakhe kubitwa ngekukhotsama. (2) 13.10 Inkhulumiswano ngaphandle kwekulwa nobe kucitseka kwengati/Kuhlala phasi kukhulunyiswane. (2) 13.11 INingizimu Afrika yakhululeka, kwaphela lubandlululo bantfu baphila kahle, kwahlangana tonkhe tinhlanga. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 13.12 Lomugca usho kutsi Madiba bekangasilo ligwala, bekanesibindzi futsi atetsemba. (2) [10] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA C: UMDLALO UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tigameko letiveta sakhiwo kulomdlalo ngaphasi kwaletihlokwana: setfulo, sicakacaka neluvutfondzaba. Singeniso Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi umdlalo lobhaleke kahle uba nesetfulo, sicakacaka neluvutfondzaba. Umtimba Bahlolwa bavete sakhiwo semdlalo ngaletihlokwana labanikwe tona. Setfulo  Sivete ummeleli/Lichawe lemdlalo lokunguNcobile Magagula.  Inkinga labukene nayo ummeleli yekukhetselwa batali bakhe umuntfu lekumele atsandzane naye.  Imbangi yemmeleli longuLaHleta.  Indzawo yakaMatsamo lapho wenteka khona umdlalo.  Singeniso lesibhaleke kahle kumele sihehe. Sicakacaka Emaphuzu lalindzelekile  Kufa kwaGedlembane afela ejele, kusalindvwe kutsetfwa kwelicala laboshelwe lona.  Kulandvwa kwetimbali ethuneni laGedlembane lokwasusa umsindvo lomkhulu.  Kushiswa kwesitfombe saGedlembane.  Kucanjelwa emanga kwaNcobile nguHleta kutsiwe ugane Mphotfo.  Kukhulelwa nekubaleka kwaNcobile ayohlala naMphotfo. Luvutfondzaba Emaphuzu lalindzelekile  Kwelashwa kwaLaHleta nguMphotfo ngalesikhatsi asesibhedlela abuye ambite ngemkhwenyana wakhe.  Kuhlangana kwaMphotfo naNcobile ehhotela ngenhloso yekucolelana.  Lusuku lwemshado waMphotfo naNcobile.  Kuvela kwemaciniso ngekushona kwaMagagula, Gedlembane naLaMkhwanazi umkaHleta.  Kuboshwa kwaHleta ngelusuku lwemshado waNcobile naMphotfo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile) Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi umbhali walomdlalo uphumelele kuveta sakhiwo salomdlalo. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane 15.1 'Ncobile umntfwanemnakenu njengobe senguwe phela babe wakhe kepha nani, uvale tindlebe ngemtfwebeba/Phela sengimdzala nangingaka yemake nginemalungelo ami, kepha lomfana yena angikamgani.'/Kudzala umeya lodzadzewetfu ngobe umbona kutsi akanamandla. (2) 15.2 Badlali bambalwa/Indzawo igcogcekile/Kunenkhulumiswano nemnyakato. (Kubili kwaloku.) (2) 15.3 Ludvweshu lwangaphandle, boHleta naNcobile ababoni ngeliso linye ngebudlelwane lobukhona emkhatsini waNcobile naMphotfo. (2) 15.4 Lelibito alimfaneli Celani, konkhe lakwentako akaceli ukwenta ngeludlame ngobe usigebengu, ufuna kuchubeka atsandzane naNcobile ngenkhani. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 15.5 Sicakacaka ngobe kungenelela LaMagagula ngenhloso yekusombulula inkinga lebukene naNcobile/Iludvweshu ngobe Ncobile nebatali bakhe ababoni ngeliso linye. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 15.6 Umoya wekutfukutsela ngobe Ncobile usebentisa emagama endzelelo emntfwini lomdzala lokwenta Hleta atfukutsele/Umoya wekudvumala ngobe batali bakhe abakholwa kutsi akamgani lomfana. (2) 15.7 Lenkhulumo ifanela Ncobile ngobe bafuna kumshayela sento langakasenti sekugana Mphotfo/Ingafanela Gedlembane ngobe uboshelwe kutsi ugagadlele wabulala LaMkhwanazi abe angakakwenti loko. (2) 15.8 Usenamisi, uphela ngenjabulo ngobe lichawe lemdlalo lelinguNcobile liyancoba esiphetfweni semdlalo/Ugcina ngekushada lijaha latikhetsele lona/ Ugcina ngekubuyisana neyise wemntfwanakhe. (2) 15.9 LaMagagula udlala indzima yekuba ngumlamuli. Utfolakala abitwa njalo nakunetinkinga kaMagagula, yena ufike asombulule, Sibonelo, Uhlalisa Ncobile kakhe ngalesikhatsi acoshwe nguMphotfo atetfwele. (2) 15.10 Bayitfutfukisa ngekucelela Mphotfo lucolo kuNcobile babuye bente taba tekuhlanganisa Mphotfo naNcobile bagcine bashada lokuyingcikitsi yelutsandvo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka 15.11 (Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:) Labavelana naye batawesekela ngekutsi: Lelilanga belibalulekile emndenini wakaMagagula, naHleta abefanele kuwubona lomshado njengamalume waNcobile lobuye wasita ekumkhuliseni nakashonelwa nguyise. Labatawutsi abevelani naye batawesekela ngekutsi wabulala umkakhe LaMkhwanazi naGedlembane/Abetondza Mphotfo ngobe ahluphekile. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 15.12 Bagcugcuteleka ngetento tekubeketela nekubambelela etifisweni labatihlosile emphilweni/ Mphotfo ubeketelela simo senhlupheko angenabatali, uyafundza nanobe akhubatekile ute uba ngudokotela njengobe abefisile./Mphotfo ubeketelela lutsandvo lwabo naNcobile lobelumenta abe netitsa njengalesi lesinguCelani. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tigameko letiveta sakhiwo kulomdlalo ngaphasi kwaletihlokwana: setfulo, sicakacaka neluvutfondzaba. Singeniso Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi umdlalo lobhaleke kahle uba naso setfulo, sicakacaka neluvutfondzaba. Umtimba Bahlolwa bavete sakhiwo semdlalo ngaletihlokwana labanikwe tona. Setfulo  Ummeleli/Lichawe lemdlalo lokuyinkhosi Somhlolo.  Inkinga labukene nayo ummeleli yekutsi emabutfo awaphumi ayolwa timphi, inkhosi ayiwavivisi ahlasele letinye tive. Ayatihlalela nje atingele tinyamatane.  Imbangi yemmeleli lokunguMahubhulu.  Indzawo yakaLobamba lapho wenteka khona umdlalo.  Singeniso lesibhaleke kahle kumele sihehe. Sicakacaka Emaphuzu lalindzelekile  Mahubhulu ufaka Sigogodvolo umoya lomubi wekutsi bavukele umbuso.  Bakhuluma kabi ngenkhosi.  Kungakhulumi latfunywe kona Mahubhulu ngalesikhatsi atfunywe kutsi ayewucela sihlobo lesihle.  Kutjela inkhosi kutsi lakhe lisiphetfo kantsi lamavi bekufanelwe akhulunywe yinkhosi.  Kuphikisana nenkhosi ngalesikhatsi abitwe emphakatsi. Luvutfondzaba  Emaphuzu lalindzelekile  Kuhlangana kwetindvuna kutewutsetfwa licala laMahubhulu.  Kubalwa kwemacala labekwa Mahubhulu.  Kukhulunywa ngesigwebo lesifanele Mahubhulu.  Kutivikela kwaMahubhulu.  Kubhoboka kwelitfumba lebeliloku lifufusa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile. Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi umbhali walomdlalo uphumelele kuveta sakhiwo salomdlalo. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B.: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala 17.1 'Ngiyakwati lengikwentako Sigogodvolo, ngako-ke akekho lotangigudlula endleleni yami.' (2) 17.2 Ludvweshu lwangaphandle. Mahubhulu naSigogodvolo ababoni ngeliso linye mayelana nendlela iNkhosi Somhlolo ibusa ngayo lelive. (2) 17.3 Indzawo igcogcekile, kunenkhulumiswano nebadlali babili kuphela. (2) 17.4 Ungumdlali loneludlame akakwesabi kubulala/Akesabi kucitsa ingati lengenalicala/Ukhombisa kuba nesibindzi sekubulala. (2) 17.5 Esicakacakeni ngobe ngemva kwaloludvweshu lolukuletheksthi Mahubhulu ubitelwa emphakatsi sekuhlangene tindvuna tonkhe kutewukhuluma indzaba yakhe. (2) 17.6 Emavi aletsa umoya wekungevani longadala kulwa ngobe Mahubhulu ufuna kucitseke ingati kantsi Sigogodvolo akahambisa nalombono. (2) 17.7 Angivumelani nalesincumo ngobe nakangacitsa lombuso kungacitseka ingati kufe bantfu labangenacala, kutfunjwe bafati netinkhomo tebantfu. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 17.8 Ligalelo lekutsi kube nekuthula/Ligalelo lekutsi letive lakhelene nato tingahlaseli live lakhe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 17.9 Umbhali uvete Mahubhulu njengembangi kulomdlalo. Mahubhulu uphikisana netincumo teNkhosi Somhlolo ufuna nekucitsa umbuso wakhe. (2) 17.10 Ingcikitsi ngumbango webukhosi, uyitfutfukise ngekutsi abe nenhloko lelukhuni angafuni kugucuka kuloku lakwentako kwekuphikisana nenkhosi. (2) 17.11 Mahubhulu utfunywa nguSomhlolo kuyewucela buhlobo lobuhle kaMabhoko kepha yena ufika wakhela Somhlolo butsa kuMabhoko. (2) 17.12 Agcugcuteleka ngekwakha budlelwane naletinye tive/Agcugcuteleka ngekubonisana nalabanye ngembikwekutsatsa tincumo/Kuba neliso lelikhaliphile lekushe ubone lokuyingoti/Kubonga labenta kahle umsebenti. (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka SICHIBIYELO A SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI] Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi LOKUCUKETFWE 5–6 4 3 2 0–1 -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile. ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako. akwenetisi. nakancane. Kujula kwemibono, -Kuneluchungechunge kukhomba kusivisisa. -Akhona lamanye -Kulukhuni kutfola -Akukho kucaphuna Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu -Emaphuzu ekwesekela emaphuzu lamahle emaphuzu lesekela enkondlweni. kwetheksthi lababatekako ekwesekela ayevakala kodvwa lesesekela sihloko sihloko. -Luhlobo lwembhalo kanye lacashunwe enkondlweni. akaketfulwa ngendlela ngalokwenetisako. -Luhlobo lwembhalo nenkondlo akukavisiswa 6 EMAMAKI -Luhlobo lwembhalo lelindzelekile. -Leminye imibono kanye nenkondlo nakancane. kanye nenkondlo -Luhlobo lwembhalo yesekelwe kodvwa akukavisiswa kahle. kuvisiswa ngemalengiso. kanye nenkondlo esikhatsini lesinyenti kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki. lelisetulu. -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo kuvisiswa ngalokwenetisako. SAKHIWO NELULWIMI 4 3 2 1 0–1 -Sakhiwo sibumbene -Kunesakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki Sakhiwo, Kuhleleka ngemalengiso. lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo. emaphutsa ekuhlela. nakancane. nekwetfula -Imibono yakhiwe ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene. Kusetjentiswa kwelulwimi, yahleleka ngalokucacile -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa. ngalokubumbene. -Lulwimi lolunemaphutsa umoya, nesitayela ngemalengiso. iyalandzeleka. -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela -Lulwimi, umoya -Kunemaphutsa lambalwa langasho lutfo; umoya lamanyenti. lesingemukeleki 4 EMAMAKI nesitayela kuvutsiwe futsi elulwimi, umoya nesitayela kuyenetisa. -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela akunamaphutsa. nesitayela. akukemukeleki. akwemukeleki nakancane. -Kute emaphutsa eluhlelo, sipelingi netimphawu tekufundza. CAPHELA: Nangabe umhlolwa angakabhali ngalokufunwa ngumbuto, abe abhale lokunhlanhlatsako, akanganikwa emamaki ako kokubili, Lokucuketfwe, Sakhiwo neLulwimi Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 24 DBE/Lweti 2021 NSC – Ticondziso tekumaka SICHIBIYELO B SIGABA B NE–C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI] Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako kodvwa ngekunyanyalata kuvisiswa kwesihloko Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu akusito tonkhe tinhlangotsi ngaphandle -Mncane kakhulu umzamo Kwesekelwa nekuvisiswa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe leticikelelwe kwemininingwane wekuphendvula umbuto kwetheksthi Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu ngalokuphelele lesekelako -Imibono ayikholweki lenemininingwane kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Ambalwa kakhulu -Luhlobo lwembhalo kanye 15 EMAMAKI lengemalengiso -Lamanye emaphuzu emaphuzu lamahle emaphuzu lafanele netheksthi akukavisiswa langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala lesesekela sihloko kwesekela sihloko nakancane. -Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa ngalokwenetisako -Kuncane kakhulu ngalokujulile ngendlela lelindzelekile -Lamanye emaphuzu kuvisiswa kweluhlobo -Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo esekelwe kodvwa lwembhalo netheksthi. lwemaphuzu kanye netheksthi esikhatsini lesinyenti lababatekako ekwesekela kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki lacashunwe etheksthini lelisetulu. -Kukhona lokusilele -Luhlobo lwembhalo ekuvisiseni luhlobo kanye netheksthi lwembhalo kanye kuvisiswe ngemalengiso. netheksthi. SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo sinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo. emaphutsa ekuhlela. kwesakhiwo kukhinyabeta nekwetfula lesingemalengiso. ngelicophelo lelisetulu. -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono. Kusetjentiswa kwelulwimi, -Imibono yakhiwe -Singeniso nesiphetfo kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene. -Emaphutsa elulwimi umoya, nesitayela yahleleka ngemalengiso. kanye naletinye tindzima kodvwa kunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela -Lulwimi, umoya kuhleleke -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti. lesingakemukeleki kwenta 10 EMAMAKI nesitayela kuvutsiwe futsi ngalokubumbene. lambalwa; umoya -Umoya nesitayela lombhalo ungabi akunamaphutsa. -Imibono ihleleke nesitayela kuyenetisa. akwemukeleki. yimphumelelo. ngelicophelo lelisetulu. Kuhleleka kwetindzima Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela -Kunemaphutsa lambalwa kuyenetisa. kunemaphutsa. akwemukeleki. elulwimi, umoya -Tindzima nesitayela. tihlangahlangene. KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 KWEMAMAKI  Kufanele kungabi nemehluko wemazinga lamabili emkhatsini welimaki leSakhiwo neLulwimi nelimaki laLokucuketfwe.  Imphendvulo lengaphendvuli umbuto ayinganikwa emamaki aLokucuketfwe neweLulwimi neSakhiwo. Emalungelo agodliwe

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Siswati Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all