Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
LWETI 2021
EMAMAKI: 80
SIKHATSI: Ema-awa 2½
Leliphepha linemakhasi la-30.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2021 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Question Paper
Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2021, 30 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2021 · siswati. Question paper, 30 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Question paper
- Year
- 2021
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 30
- File size
- 477.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 30
This exam
NSC November Exam 2021
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 3Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 4Lubukhwari (Literature — Set Works)20 marks
- Question 5Lubukhwari (Literature — Set Works)40 marks
- Question 7Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 9Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2021
NSC
TICONDZISO KULABAHLOLWAKO
1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.
2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.
3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:
SIGABA A: Tinkondlo (30)
SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25)
SIGABA C: Umdlalo (25)
4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE
ngalendlela:
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI.
ENKONDLWENI LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile
kuphendvula lombuto.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE.
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE.
5. KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
NESIGABA C (UMDLALO)
Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
nemdlalo lowufundzile.
Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi
uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto
lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto
wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute
usitakale.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2021
NSC
6. BUDZE BETIMPHENDVULO
Imibuto yendzabambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe
ngemagama la-190–240.
Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe
ngemagama la-340–390.
Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane
nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.
7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso NALESO SIGABA.
8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
ephepheni lemibuto.
9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.
10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:
SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40
SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55
SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55
11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2021
NSC
LOKUCUKETFWE
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI
1. 'Wena Gciwanendzini' Umbuto loyindzabambhalo 10 6
2. 'Tibane' Imibuto lemifisha 10 7
3. 'Lomculo Ngiyawutsandza' Imibuto lemifisha 10 8
4. 'Ngawe Manti' Imibuto lemifisha 10 9
NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto.
5. 'Mntfwanami Ngitsi Caphelisisa' Imibuto lemifisha 10 10
*CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO
EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo
ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C.
ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli laphakanyisiwe.
6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12
7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 13
8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15
9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 15
10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 18
11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 18
NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lephakanyisiwe.
12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 21
13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 22
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE kulemidlalo lephakanyisiwe.
14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 25
15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 25
16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 28
17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 28
CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO
nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto
leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2021
NSC
LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi baphendvule linani lemibuto
lekunguyona lekumele bayiphendvule.
SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA
TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa 5 1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1
lemifisha)
CAPHELA: ESIGABENI B na C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO
NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe
imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2021
NSC
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula imibuto lelandzelako.
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
WENA GCIWANENDZINI! – TE Sithole
1 Azange ngikusukele
2 Nguwe lowangisukela,
3 Wahlala nami ngaphandle kwekuvumelana
4 Awuzang' ufune kuva umbono wami.
5 Utitselile-ke msobho elutswayini
6 Ngitakukhomba bantfu kutsi banjani!
7 Emahlon' awunawo mbulalavendzini!
8 Awunandzaba nesitfunti semuntfu
9 Utitsel' inyandza ugadle,
10 Usilisise njengembokodv' etjeni.
11 Usila kulomdzala, usile kulomncane
12 Hhawu lobudlabha bakho!
13 Lamuhla ufik' ekugcineni.
14 Ngilibonile litubane lakho
15 Uta ngemadl' ufike ugadle,
16 Ufike ubhubhise nasewufikile,
17 Ngatsatsa tami ngahloma ngaphelela,
18 Ngaya kubeluleki bangihlomisa ngelwati
19 Ngalalelisisa njengemntfwana nakatfunywa.
20 Siyohlangan'etulu njengelihlindzafuku.
21 Angeke ngikucoshe gciwanendzini
22 Sitawuhlala nje sinawe
23 Kodvwa utawulalela mine,
24 Ngiyat' imizuzu nemahora kuyatfubeleta,
25 Kujahele kungisibekela ngentima,
26 Nakimi kuyophel' emafuts' esibaneni.
27 Kodvwa angek' ungitfole malula
28 Labanyenti ngiyobacwayisa ngawe,
29 Ngobe wen' ulicili lelihamba ngebumnyama.
Bhala indzabambhalo lapho uphawula khona ngekubumbana kwenkondlo nemigca
lebhalwe ngalokugcanyisiwe. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi
ngaphasi kwala-190 kodvwa angabi ngetulu kwala-240. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2021
NSC
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
TIBANE – NC Mthethwa
1 Khanyani tibane letikamkhatsi,
2 Nichakate njengetimbali kaMkhatsi,
3 Kutfokote tsine kaMhlaba
4 Ngebuhle nekukhanya lekungenambalandlati.
5 Khanyani lapho kaMkhatsi
6 Ningikhontele kuSibhakabhaka nakuNyanga,
7 Ningikhontele kuNyeti nakuLanga,
8 Nibahle tibane takaMkhatsi.
9 Nibonakala ngemnyama wasebusuku.
10 Kanifaniswa nangalukhalo emini,
11 Entsatsakusa niholwa likhweti
12 Lilandzelwa yindvonsa idvons' emasuku.
13 Khanyani tibane teMvelinchanti,
14 Khanyani ningacimi nanini.
15 Lapho libalele kuletimphisi,
16 Nivela nilandzelan' emkhatsini,
17 Nichakate nigcame ngekukhanya,
18 Kuhlob' emkhatsini ngebuhle benu.
19 Isuke seyendzel' esokeni
20 Kubomandvukulu nemalulwane.
21 Laph' umtimba nengubo
22 Kusuke sekucoca ndzabanye,
23 Kucedvwe konkhe kwelusuku,
24 Kuphunyulwe kulungiselwe likusasa.
25 Kukhanya kwenu tibane
26 Kusho kuphumula kimi.
27 Khanyiselani tonkhe tidalwa
28 TeMvelinchanti tibane,
29 Khanyani ningacimi nanini.
2.1 Bunkondlo buni lobakhiwa ngulamagama lagcanyiswe emigceni ye-1 neye-2
walenkondlo? Chaza. (2)
2.2 Bubitwa ngekutsini bunkondlo lobusemigceni ye-14 neye-29? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
2.3 Abekusiphi simo sonkondlo uma abhala lenkondlo? Usho ngani? (2)
2.4 Sihloko salenkondlo sibumbene kangakanani nengcikitsi yayo? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
2.5 Phawula ngemphumelelo yasonkondlo ekwetseni inyeti ligama lelitsi
'indvonsa'. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2021
NSC
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
LOMCULO NGIYAWUTSANDZA – ME Masina
1 Lomculo ngiyawutsandza,
2 Ungikhumbuta tinsuku tayitolo nakutsanti,
3 Laph'emasi nemabele kwakukudla kwemihla.
4 Emadvodz' adl' inyam' ayehlise ngemhluti
5 Abuy'anats' umcombotsi.
6 Ngitsandza kuhlelenjiswa kwetinsimbi kuwo,
7 Ngitsandza kuhlangana kwemisindvo kuwo,
8 Lokungitsatsa kungikhuphule
9 Kungewet' imifula nemawa;
10 Kungicancis' imicansa,
11 Netintsaba letimakheleketse,
12 Ngite ngifike lapho ngingati khona.
13 Lomcul' utfob' emanceb' ubusis' inhlitiyo,
14 Utfob' umphefumulo lowephukile,
15 Ungikhumbut' emachawe lamadzala,
16 Emachawe lasaba matsambomhlophe,
17 BoZakes Nkhosi naboSpokes Mashiyane,
18 Yeb' emachawe langek' afe kuma- Afrika.
19 Lomcul' ungikhumbut' umculo wetinyoni
20 Letihlabelel' etikwenkhokhokho,
21 Mhla ngilindz'emabel'emasimin'ababe,
22 Yebo, tatihlabelela kamnandzi.
23 Lomculo lengiwuvako
24 Yebo, lomculo lengiwulalele,
25 Uyangibusisa futs' uyangitfoba
26 Impela lomculo ngiyawutsandza.
3.1 Bunkondlo buni lobuvetwe imigca ye-4 neye-5 yalenkondlo? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
3.2 Lubitwa ngekutsini luphawu lolulandzela ligama lelicindzetelwe emgceni
we-22? Lusetjentiselwani? (2)
3.3 Lenkondlo inawuphi umoya? Usho ngani? (2)
3.4 Hlatiya lenkhulumo yasonkondlo lesemgceni we-18 walenkondlo. (2)
3.5 Phawula ngemlayeto wasonkondlo kutetsamelilwati takhe ngalenkondlo
lengenhla. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2021
NSC
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
NGAWE MANTI – JJ Thwala
1 Uwuncobil' umhlaba jikelele
2 Ngetikhali takho letinemandla,
3 Wakhobosa wakhotsama kuwe
4 Manti latsakiwe, mant' etimanga.
5 Ngawe tinkanankana tiyaphindzaphindzana
6 Ub' ugcamisa kuts' ungumcatululi;
7 Unikana sibindzi nenhlakanipho
8 Manti lanongiwe, mant' etiga.
9 Labakwatiko bacevuta batsi:
10 Usilulu sebuchomeketi nelusizi,
11 Uyindumba yemhobholo nelunya,
12 Uyintsanga yenkhohlakalo nelulaka.
13 Mant' etiga! Mant' emihlolo!
14 Wagobhota kangaka yini?
15 Uchamuka kusiphi siyalu
16 Lesi lesinemandla lesingashi?
17 Labakutsandzako bakukhontisa kwenkhosi,
18 Kuwe bakhotsama ngemadvolo,
19 Kuwe batfula tigcoko,
20 Kuwe bashaya tandla.
21 Kugubhatela kwakho manti,
22 Kufana nekwemagagas' elwandle,
23 Kufana nekwelibhudlo sibili,
24 Kulets' umsindvo locedvwa butfongo.
25 Wo, Mvelinchanti kulelisenhla,
26 Hlisa somiso salamanti
27 Kushe tiyalu, kushe ticoja,
28 Kush' emabhudlo, kushe titiba.
4.1 Sinongo sini lesitfolakala emgceni we-17 walenkondlo lengenhla? Usho
ngani? (2)
4.2 Bunkondlo buni lobakhiwa ngemagama labhalwe ngalokugcamile emgceni
we-4 walenkondlo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
4.3 Hlatiya kubumbana kwendzima yesibili nengcikitsi yalenkondlo lengenhla. (2)
4.4 Tetsamelilwati tingasitakala njani ngesifundvo lesitfolakala kulenkondlo? (2)
4.5 Uphumelele kanganani sonkondlo ekusebentiseni ligama lelibhalwe
ngalokwehlukile emgceni we-28. Sekela imphendvulo yakho. (2)
[10]
NA
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2021
NSC
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.
UMBUTO 5
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
MNTFWANAMI NGITSI CAPHELISISA – IS Mhlanga
1 Bukhatikhati balomhlaba buyinhlulo
2 Leyehlula Divas neNkhosi Solomoni
3 Sebangene shice kubo kwabat' umehluko,
4 Babalelwa ekubeni boMoni,
5 Ngako-ke mntfwanami ngitsi Caphelisisa.
6 Yecwaya umshuco webangani
7 Utakuphetsisela ebubini.
8 Tikhetsele lesicotfo singani
9 Lesingeke sikuhlindzele etibini
10 Ngobe talomuhla tingani tinelufu
11 Lolusibhaha kunempheme welufu
12 Ngako-ke mntfwanami ngitsi Caphelisisa.
13 Yekela kushakutela
14 Ngoba yindze lendlela,
15 Ungababoni bacwebetela,
16 Kunetintfuli kulendlela,
17 Ngako-ke mntfwanami ngitsi caphelisisa.
18 Tsatsa teluleko tami,
19 Mine lesengingumnkantjubovu,
20 Ngoba wena uyawukuba ngewami,
21 Noma sekumnyama kubovu,
22 Mntfwanami ngitsi Caphelisisa.
23 Nawuhlushwa yindlebe, kwakho,
24 Utongikhanuka ngingasekho,
25 Sewumatima umtfwalo wakho,
26 Tingani nebangani bangasekho,
27 Sewutenwaya utilila utisola,
28 Mine-ke ungabongisola
29 Ngisho selikuyingile,
30 Ngako-ke mntfwanami ngitsi caphelisisa.
[Emakhangala: Likhasi 99–100]
5.1 Hlobo luni lweluchumano lolutfolakala emigceni ye-14 neye-16 yalenkondlo? (1)
5.2 Khokha umugca loyimphindvwa kulenkondlo. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2021
NSC
5.3 Bhala luhlobo lwemvumelwano lolugcanyiswe endzimeni yesibili yalenkondlo
lengenhla. (1)
5.4 Ngubuphi bunkondlo lobakhiwa imigca ye-28 neye-29 kulenkondlo lengenhla? (1)
5.5 Tizatfu tiphi letenta kutsiwe lenkondlo ayikahleleki? Nika TIMBILI. (2)
5.6 Humusha lokucondvwe ngusonkondlo ngemugca we-23 walenkondlo
lengenhla kutetsamelilwati. (2)
5.7 Ligama lelitsi 'mnkantjubovu', limfanela ngayiphi indlela sonkondlo kutsi kube
nguye lowedlulisa lomlayeto? (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: [30]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2021
NSC
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Kulesigaba kunemanoveli LAMABILI netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
kuleyo naleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa
kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi
ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha.
INOVELI
Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi.
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Bhala indzabambhalo ngetifundvo umbhali latetfulela tetsamelilwati takhe
ngalabalingisi labalandzelako.
Lushawulo
Tintfombi
LaMagagula
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2021
NSC
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI A
Watsi angena nje Lushawulo emabaleni wabe aphutsata umetjiso emakhukhwini
asafuna kulumeka tona phela tindlu takaTintfombi.
'Nx!' asho ngekucasuka nakakhandza kutsi kute umetjiso emakhukhwini akhe.
'Ase ungiphe umetjiso LaMagagula, sheshisa!'
LaMagagula acondze endlini atidvonsa nje ngobe kute langakusho nasakulesimo 5
Lushawulo. Atsi asawubuka eve Lushawulo asashito ngelivi lelikhulu.
'Ngitsi gijima bo, LaMagagula, kantsi lometjiso awuwuboni yini?' Washo vele
asamhlangabeta ngobe abona kutsi uyamphutisela. Kwetinja lokwatsi kujikitisa
imisidlana kuyamjabulela, wavele wakukhukhula ngesicatfulo kwakhalela etulu kungati
kutsi kwentenjani. Washo walumeka indlu yekulala wengca wayawulumeka emadladla 10
nelilawu lendvodzana yakhe lenkhulu.
'Hawu! Khumalo kepha ungasamane ubayekele bacale bakhiphe timphahla tabo
nebakitsi,' kusho LaMagagula etama kukhipha lokuncane lanemandla ekukukhipha.
Atsi uyakukhipha, Lushawulo akujike emlilweni.
'Wentani LaMagagula? Ukhipha letintfo talomtsakatsi? Lapho ngifuna kushe tonkhe 15
timphaka lamuhla. Wena ngiyabona sewakudlisa kadzeni lomuntfu.'
Undlondlobale umlilo manje ube nemandla sibili, naLaMagagula umehlule. Ayabatseke
lonkhe libala ahlaba inyandzaleyo kutsi kumbe kungatfuka kuba khona umuntfu
lobanesibindzi sekutawukhulumisa Lushawulo kulentfo labesangiyo.
Lesicuku besita kancane satsi lapho sibona kusuka intfutfu inconga iya etulu kwaba 20
ngikhona batsatsa tinyawo. Kutse sebasedvute kwangikhona babona kahle kutsi kusha
tindlu taTintfombi. Batsi befika bakhandza Lushawulo asajame egedeni netikhali takhe.
Abephiphitsa vele atsi emtini wakhe akafuni muntfu.
'LaMagagula, ngenani endlini kanye nalabantfwana angaze anifumbe ngemayeza
akhe lomtsakatsi.' Nembala LaMagagula avele atsi shobe ngekhatsi endlini 25
ngaphandle kwekutsi vu. Kusenjalo kuvakale livi livela kuleso sicuku lesasivinjwe
nguLushawulo egedeni.
'Hawu, bomnaketfu ningasangeni nimane ningikhiphele lengitawumane ngifihle ngako
umtimba,' kusho Tintfombi akhihla sililo.
'Utsini lomkhunkhuli? Utsi kukhona longangena kuleligede wakaMaseko? Imphela 30
ngingavuka ngifile.' Ngaleso sikhatsi abesajangaza ehla enyuka egedeni.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2021
NSC
Indvuna yatsi kube ibone kutsi sekubi, futsi seyibona nengoti lengahle yenteke,
yevakala seyitsi, 'Nine bekunene, kuncono sisale sibuyela emakhaya. Nani boMaseko
nitawubuya ngalelinye lilanga kutewushweletela lodzadzewenu,' atsi akalimiti amncage
Lushawulo. 35
'Utsi batewushweleta bani? Usho Tintfombi? Phela lomuntfu angagcina angitsengele
bantfu kutsi bangibulale. Kungatsi sesiphume emlonyeni wengwenya nebantfwabami,
ngiphindze ngivumele lomuntfu kutsi alubeke lapha kulomuti wami. Cha imphela
uyawubuya ngifile.' Washo kwathula kwatsi cwaka. Wonkhe lowabelapho wabamba
lete ngayo. Lushawulo wasala emile ungatsi akasaphefumuli. 40
Umlilo wase ulotsile, sekubhunya tintfushana nje lapha nalapha emabibini. Kwase
kusele tindlu taLaMagagula. Lushawulo wetfuka asabanjwa nguyise ngesandla.
'Ndvodzana yami, asale siya endlini Mntungwa 'Heyi babe, imphela ungatsi
ngiyabhudza kutsi lomfati uhambile.'
[Likhasi 108–110]
7.1 Bhala tento LETIMBILI letiveta intfukutselo yaLushawulo nakangena nje
ekhaya lakhe. (2)
7.2 Bhala lenkhulumo yaLushawulo ngewakho emagama 'Wena ngiyabona
sewakudlisa kadzeni.' (2)
7.3 Landzisa ngesigameko lesenteka phambilini lesenta Lushawulo angalawuleki. (2)
7.4 Catsanisa singeniso nesiphetfo salenoveli ubhekise elutsandvweni
lwaLushawulo naTintfombi. (2)
7.5 Kuta kwemmango ngalesikhatsi LaMagagula ahlaba inyandzaleyo kutivetelani
tetsamelilwati ngesimonhlalo salommango? (2)
7.6 Lomlilo lolunyekwe nguKhumalo lapha emtini wakhe uluphawu lwani
kulenoveli? Chaza. (2)
7.7 Kungantjintji kwaTintfombi kube naliphi ligalelo ekutfutfukiseni ingcikitsi
yalenoveli? (2)
7.8 Ucabanga kutsi umbhali walenoveli usebentise luhlobo luni lwemlandzi? Usho
ngani? (2)
7.9 Uyavumelana yini nekutsi kufika kwabomnakaboTintfombi ngalesikhatsi
kusha tindlu takhe kunamdvonseni? Sekela imphendvulo yakho. (2)
7.10 Ngusiphi sincumo lesitsetfwe nguyise waLushawulo lesifake indvodzana
yakhe enkingeni? Chaza. (2)
7.11 Hlola kuphumelela kwembhali ekuveteni indvuna njengemlamuli kulenoveli. (2)
7.12 Indlela LaMagagula latsatsa ngayo timo letilukhuni lahlangana nato, yehlukile
kuneyalabanye bafati labasesitsenjini. Fakazela lesitatimende ngemaphuzu
LAMATSATFU ubhekise kulokwenteka kuletheksthi lengenhla. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2021
NSC
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Bhala indzabambhalo ngetifundvo umbhali latetfulela tetsamelilwati takhe
ngalabalingisi labalandzelako.
Mphikeleli Zwane
Sikhulu Tsabetse
Matsiya Nyoni
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI B
'Sesifikile sikhatsi sekutsi bonkhe bantfwana labangephasi kweminyaka lelishumi
nesishiyagalombili kumele babe setikolweni. Angifuni kubona namunye umntfwana
longafundzi,' kusho Mphikeleli.
'Umntfwana longafundzi ngobe angafuni kufundza yena lucobo lwakhe kumele
entiweni?' Kubuta Magumeni. 5
'Kufanele kuhlalwe phasi naye lowo mntfwana aboniswe, elulekwe, akhonjiswe indlela
abuye avetelwe ematfuba lamahle latawuba nawo ngekutinikela emfundvweni.'
'Abe ancengelwani ngobe likusasa lakhe imfundvo, akusilo lalomunye umuntfu?'
'Umntfwana ngumntfwana sihlobo sami. Kumele abeketelelwe, elulekwe, afundziswe
akhutsatwe aboniswe indlela.' 10
'Sibe sitihluphelani kangaka sihlobo?'
'Kufanele sitihluphe ngebantfwana betfu. Uma singatihluphi ngabo, sitatihlupha
ngabobani?'
'Yebo, kumele ngabe wena wati kancono kunatsi njengathishela. Kumele utihluphe
kakhulu ngekufundzisa umntfwana kuze aphumelele etifundvweni takhe,' kusho 15
Mphikeleli.
Indzaba yekufundza kwebantfwana beyisematseni. Bekukhulunywa ngemntfwana,
sikolo, emakhono nemagugu. Mphikeleli wakhutsata kutsi kuhanjelwe imiti yonkhe,
kutfolakale kahle kutsi ngabe bonkhe bantfwana bayafundza yini. Watsi akafuni kutsi
kubekhona bantfwana labangafundzi. Loko kwagcugcutelwa nguMphikeleli kwatiwa 20
ngekutsi yi-OPERATION HAMBA UYEWUFUNDZA! Kwatsakaselwa bantfu labanyenti.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2021
NSC
Kutsi imphilo ichubeka iyaphi kwagcama esiveni sonkhe. Bafundzi labanyenti
bakujabulela kutfola ematfuba ekuyewufundza, kwancipha tivimbelo letiminyaka, imali,
linani lebafundzi, kufakwa kweticelo tekuyewufundza kusenesikhatsi naletinye.
'Lokunye lengifuna sikhulume ngako yimfundvo yebantfu labadzala. Kumele isekelwe 25
kakhulu ngobe lelive lidzinga bantfu labafundzile.' Kusho Mphikeleli.
'Batawufundza nje sebakhulile?' Kubuta Magumeni.
'Akusiwo umbuto lekumele ngabe uchamuka kuwe lowo. Umuntfu ufundza aze
ayewukufa. Kunyenti lekumele kufundziswe bantfu labadzala. Kumele bafundziswe
umcombelelo, liphakelo, intsela yentsengo, tindzawo, kubala, kubhala, kufundza 30
nalokunye.'
Ubona kutsi tikolo tabo kumele tihleleke njani?
'Sigceme nesigceme kumele sibe naso sikolo salabadzala. Kumele kufundziswe bantfu
labanyenti kuze bati ngekuvota, ngetembusave, ngetemvelo, ngetethekhinonolji
naletinye.' Umsebenti lona watiwa ngeligama lelitsi, 'FUNDZA BABE NAMAKE, 35
FUNDZA MKHULU NAGOGO!
Kufundza kwakhutsatwa kakhulu yimeya yendzawo. Kwatsi kusabatjatwa ligalelo lakhe
kutemfundvo, wabonakala asabuke simo sematfuba emisebenti. Kwabonakala
kwakhiwa imisebenti leminyenti endzaweni. Kwakhiwa titolo, emagalaji, emafemu,
kuvulwa timayini nalokunye. Kutfolakala kwemisebenti kwaba yintfo lesematseni. 40
Bantfu bafundziswa ngemakhono ekuvula emabhizinisi abo. Ummango wawujabulela
kakhulu umsebenti wemeya yabo. Bebasho labanyenti batsi, kunini sijika nelilanga
sesatiwa njengabojikanelilanga? Kunini sihlala silindzile sesatiwa ngekutsi
sibomahlalabalindzile? Kunini sihleti sesatiwa ngekutsi sibomahlalela?'
Bantfu labanyenti batinikela emisebentini leminyenti baba bakhi, babati, badvwebi, 45
bosogezi nalokunye. Intfutfuko yabonakala ngemandla. Emehlo onkhe abetse njo
ehhovisi lemeya lekungilo sisusa nesicalo salemisebenti. Ligalelo lemeya labonakala
ngekutsi labo lelisebentisana nabo bakhutsatwe, kuhlelwe ndzawonye, kubuyeketwe
tinhlelo, kubukwe imphumelelo, kubukwe titsiyo, kubanjiswane ngalokuphelele.
[Likhasi 89–91]
9.1 Bhala tintfo leTIMBILI letikhomba kutsi Magumeni akayikhatsaleli imfundvo
yebantfwana. (2)
9.2 Chaza lenkhulumo lelandzelako ngewakho emagama. 'Indzaba yekufundza
kwebantfwana beyisematseni'. (2)
9.3 Ngusiphi sigameko lesenteka phambilini kuMphikeleli lesimenta abe
nenshisekelo yekutsi wonkhe umuntfu afundze? Chaza. (2)
9.4 Catsanisa singeniso nesiphetfo ubhekise emfundvweni yaMphikeleli. (2)
9.5 Kutfutfuka kwalommango lokwaletfwa yimeya kutivetelani tetsamelilwati
ngesimonhlalo? (2)
9.6 Imfundvo legcanyiswe ngulenoveli iluphawu lwani? Chaza. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2021
NSC
9.7 Kuntjintja kwaSikhulu Tsabetse kube naliphi ligalelo ekutfutfukiseni ingcikitsi
yalenoveli? (2)
9.8 Ucabanga kutsi umbhali walenoveli usebentise luhlobo luni lwemlandzi? Usho
ngani? (2)
9.9 Lesigameko sekuyotsetfwa kwelicala laMphikeleli amelwe nguMatsiya sinaye
yini mdvonseni? Sekela imphendvulo yakho. (2)
9.10 Sincumo sathishelanhloko sekubuyeketa kucoshwa kwaMphikeleli esikolweni
sibe naliphi ligalelo? Chaza. (2)
9.11 Hlola kuphumelela kwembhali ekuveteni Magumeni njengemlingisi losicaba
kulenoveli. (2)
9.12 Indlela Mphikeleli lahola ngayo ummango yehlukile kunalabanye baholi.
Ngemaphuzu LAMATSATFU fakazela lesitatimende. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2021
NSC
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Bhala indzabambhalo ngetifundvo umbhali latetfulela tetsamelilwati takhe
ngalabalingisi labalandzelako.
Mungisi
Lomusa
Madvodza
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI C
Satsi siphuma sikolo besekagula Mlungisi. Indzaba yaMacaleni beyimphetse kabi
kakhulu. Usuke lapho wacondza ekhaya. Akati kutsi utawenta njani namuhla. Kufanele
aye ekhaya noma kanjani.
'Hawu Mlungisi, yini le loyentako ngempela?'
'Sengenteni make?' 5
'Sitsembile sewumhambiseleni sekahleli kahle kanjena? Nami besengite situnge.'
'Usho kutsini nawutsi uhanjiswe ngimi?'
'Angisho kufike bantfu labatsatfu ngemoto batsi batfunywe nguwe.'
'Kahle make bo!'
'Uhambile nje?' 10
'Usekhaya nje?'
'Kuyacaca phela. Batsite labo bantfu utsite wena abamyise ekhaya, sewubakhokhele
wena?'
Yadvuma inhloko kuMlungisi wacakeka wetama kukhuluma kwangaphumi emagama.
'Iyangitfusa lendzaba make kute namunye umuntfu lengitsite akete atotsatsa 15
Sitsembile amhambise mine. Bafike sikhatsi sini?'
'Ekuseni kungakashayi lihora lelishumi.'
'Beyinjani leyo moto?'
'Beyibovu.'
'Kodvwa ngabe bamyisephi Sitsembile nkhosi yami?' 20
'Kantsi ucinisile yini Mlungisi?'
'Akunamuntfu make lengitsite abotsatsa Sitsembile lapha.' Ayikho intfo leyalalwa
nguMlungisi ngalelo langa. Ekuseni wabona kutsi kuhle avukele emaphoyiseni ayobika
lendzaba. Lebekumetfusa kutsi uma bangambulala Sitsembile kuyocaca kutsi
sewuyokushadela ejele naLomusa. Wacabanga kwate kwaphola inhloko afuna kutfola 25
kutsi ngabe bobani labatsetse Sitsembile akatfumanga muntfu.
Wesuka lapho wacondza esikolweni Mlungisi. Kute intfo layifundzisa ngalelo langa
umcondvo wakhe bewugcwele tinkinga: 'Kwangatsi awukakhululeki nje namuhla
Mlungisi kwentenjani?'
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2021
NSC
'Cha, kukhona inkinga nje lencane, kodvwa shengatsi itawucatululeka.' 30
'Kuncono uma usho njalo. Usekhona Sitsembile?'
'Ukhona kodvwa sewutawuhamba'
'Usekhona?'
'Ukhona Madvodza uve kutsi uhambile yini?'
'Ngisho ngoba kuphakatsi kweliviki, akasebenti kantsi?' 35
'Uyasebenta.'
Siphume sikolo acondze ekhaya Mlungisi ayochazela unina kutsi uhambe njani.
Bayicoce sikhatsi lesidze indzaba nenina.
'Asengihambe ngihogele lendzaba nami make. Uma ngiphuta kubuya uvale make.'
'Uyiphatse ngesinono lendzaba Mlungisi. Uma tigebegu tingatfola kutsi uyayilandzelela 40
tingakwentakalisa mntfwanami.' Avalelise Mlungisi. Acondze kuLomusa Sekumnyama
impela.
Ahambe asheshise. Sekuvaliwe emnyango kaLomusa. Anconcotse avule Lomusa.
Angene Mlungisi. Babambane bemile bagonane sikhatsi lesidze.
'Yini lebekukadze kwenteka lapha endlini?' 45
'Kusho kutsi kukuletindlu lengakhelene nato.' Acalate indlu yonkhe Mlungisi abone
emakomishi etjwala sekanganalutfo.
'Ngubani lobekanatsa lapha?'
'Ngulabanye nje bangani bami. Utawuhamba noma uyalala?'
'Angihambi Lomusa.' 50
'Kuncono ngiyokwentela kudla.'
'Kuncono intfo yekunatsa.' Asukume Lomusa ente sinatfo.
'Singageza sobabili?'
'Angati Lomusa asetame kodvwa.' Asukume Lomusa acale kukhumula tembatfo.
'Ngiyabonga mntfwanaketfu. Ngibonga nemahembe longitsengele wona' 55
'Mine sengiyalala, ngikhatsele kabi.' Kusho Lomusa.
'Nami sengiyalala manje.'
Atumeke Mlungisi babe wakhe afike sekacosha intfombatane legcoke tembatfo
letimnyama futsi. Lokwammangalisa Mlungisi kutsi ngaleso sikhatsi naLomusa wavuka
wagcuma. 60
'Kwentenjani Lomusa?'
'Ngiphupha ngibanjwa libhubesi.'
[Emakhasi 25–27]
11.1 Bhala tintfo leTIMBILI letikhomba kukhatsateka kwaLaNdlovu ngalesikhatsi
kufika Mlungisi. (2)
11.2 Chaza lenkhulumo lelandzelako. 'Yadvuma inhloko yaMlungisi wacakeka
wetama kukhuluma kwangaphumi emagama.' (2)
11.3 Landzisa ngesigameko lesisolisako lesenteka ngembikwekutfunjwa
kwaSitsembile. (2)
11.4 Catsanisa singeniso saletheksthi nesiphetfo salenoveli ubhekise
elutsandvweni lwaMlungisi naSitsembile. (2)
11.5 Kutfunjwa kwaSitsembile kutivetelani tetsamelilwati ngesimonhlalo
salommango? (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2021
NSC
11.6 Tembatfo letimnyama letigcokwa nguLomusa tiluphawu lwani emphilweni
yakhe? Chaza. (2)
11.7 Kutiphatsa kwaLomusa kube naliphi ligalelo ekutfutfukiseni ingcikitsi
yalenoveli? (2)
11.8 Ucabanga kutsi umbhali walenoveli usebentise luhlobo luni lwemlandzi?
Usho ngani? (2)
11.9 Uyavumelana yini nekutsi kubakhona kwaMacaleni endzabeni yonkhe
kwakha mdvonseni kutetsamelilwati? Chaza. (2)
11.10 Lesincumo lesatsatfwa nguLaNdlovu sekutsi Mlungisi ashise imphepho kute
Lomusa amukeleke emadlotini akaMhlanga, samfaka njani Mlungisi
elubishini? (2)
11.11 Hlola kuphumelela kwembhali ekuveteni Lomusa njengemlingisi losicaba
kulenoveli. (2)
11.12 Indlela Mlungisi lasombulula ngayo tinkinga telutsandvo yehlukile
kuneyalamanye emajaha laselutsandvweni. Fakazela lesitatimende
ngemaphuzu LAMATSATFU ubhekise kulokwenteka kulenoveli. (3)
[25]
NOBE
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2021
NSC
TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Bhala indzabambhalo ngetifundvo umbhali latetfulela tetsamelilwati takhe
ngalabalingisi labalandzelako.
Make waChakijane
Chakijane
Tibongo taNgwane III
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.
TIBONGO TANGWANE III
1 Lulakane waDlamini!
2 Ngwane lonelulaka,
3 Ekhaya netsafeni,
4 Ematfuntin'etintsaba.
5 Mbetsi wetidzandzan'emasekweni,
6 Kwetfuk'emadvodza,
7 Bonina bangekho basematsafeni.
8 Ngwane ngimbon'abuk'emuva,
9 Was'ubuk'emadvodza;
10 Wachubekel'embili.
11 Chibi lisemhlonhlotseni,
12 Lelinganatfwa tinkhomo,
13 Linatfwa ngemadvodza.
14 Abuk'emangce,
15 Ngekuphephel'ematjeni,
16 Ats'emadvodza kusetjeni
17 LaNgwane.
18 Eva lusi lwenyama,
19 Yetinkhomo netinyamane
20 Wakhumbula,
21 Ulilitela ngagogo wakhe
[Likhasi 98–99] [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2021
NSC
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI D
INTSANDZANE NENHLANTI YEMLINGO
Bekukhona indvodza nemfati bahlala bobabili, banemntfwana munye wentfombatana.
Kutsite basatihlalele kahle, dvukudvuku, washona unina. Wacindzeteleka lobabe kutsi
ateke lomunye umfati latawuhlala naye abuye amkhulisele lomntfwana
wentfombatana. Nembala wamtfola. Lentfombatana lapha kunina lomusha, beyehlulwa
lunya lwalomake. Lomfati naye watfola umntfwana wentfombatana. Labantfwana 5
lababili bebangashiyani ekudzeni kakhulu ngeminyaka. Kutsite ngemuva kwesikhatsi
lesidze, kwadzingeka kutsi babe walapha ekhaya ahambe aye emsebentini. Wacala-ke
make walapha ekhaya kuyihlupha lentfombatana. Bekuba ngiyo levuka ekuseni
ngembulukusa, ngisho nasebusika, kantsi nasebusuku kungiyo lelala ekugcineni.
Yagucuka simbamgodzi salapha ekhaya. Bekunguye futsi lelusa tinkhomo talapha 10
ekhaya onkhe emalanga ingaphumuli. Bekwenteka futsi lomake angayiniki kudla.
Kutsite ngalelinye, yahamba kuyawunatsisa tinkhomo emfuleni. Itsite ingefika lapho
intfombatana, yahlala eceleni, yasidzindza sililo, icabanga ngaletinhlupheko
letiyiphetse. Letinyembeti tayo betitfonsela ekhatsi esitibeni lesisedvute kwalelitje
lebeyihleti kulo. Kutsite kusenjalo ingakalindzeli lutfo, yeva livi litsi: 'Ukhalelani?' 15
Nayo yaliphendvula lelivi noma nje ingaliva nekutsi lichamuka ngakuphi, yaphendvula
ngelivi lelilusizi yatsi: 'Ngilambile!' Itsite nayitsi calacala ifuna kubona kutsi lelivi
lichamuka ngakuphi, yabona inhlanti ivele ngenhloko khona esitibeni lesisembikwayo.
'Uyabona ntfombatana yami lenhle, ngiyakudzabukela. Kumele kutsi njalo emini onkhe
emalanga, ute lapha esitibeni. Ubotsi ungefika, ushaye lamanti ngendvuku yakho 20
lowelusa ngayo. Nawubona sekukhihlika ligwebu lapha emantini, ukhulume ngobe
ngitakube sengilele.'
Nembala intfombatana yahamba ngemuva kwekutsi bavalelisane nalenhlanti. Itsite
nayifika nje ekhaya, yashaywa, ibutwa kwekutsi kantsi tinkhomo betinatsa ematje yini
tingabuyi nje. Yakhala intfombatana yagcina seyithulile nje, sekwenanela sibibitfwane 25
nje kuphela. Ngakusasa yavuka ekuseni yabuyela emsebentini wayo wekwelusa. Itsite
naseyiva indlala seyibhoka, yashona etjeni layo lelingasesitibeni. Yefika yahlala, yenta
njengobe beyitjelwe yinhlanti. Yawashaya emanti ngendvuku yayo leyelusa ngayo.
Kutsite ngemuva kwesikhashana iwashayile, lacala kuphuphuma ligwebu lebeyitjelwe
inhlanti ngalo. Itsite nayisuka lapho yakhuluma: 30
'Sengifikile phela mngamu. Sengifile yindlala. Kudla solo ngikugcine itolo.' Ibindze
inhlanti bese iphendvula itsi: 'Lindza-ke ntfombi yami lenhle ngisayekulandzela kudla.'
Nembala kwathula sikhashana inhlanti isaye kuyawulandza kudla.
[Likhasi 66–68]
13.1 Nika tintfo LETIMBILI letikhomba kutsi simonhlalo salentfombatana
besingajabulisi. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2021
NSC
13.2 Catsanisa imphilo yalentfombatane esingenisweni kanye nasesiphetfweni. (2)
13.3 Ngusiphi sento lesigcamisa bucili kulenganekwane? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
13.4 Kugcina imiyalo kuyisite ngani lentfombatane? (2)
13.5 Sifundvo sini lesingafundvwa bomake lebatitfola bakulesimo lesifana nalesi
salomake kuletheksthi? Chaza. (2)
13.6 Tinkhomo lebeteluswa ngulentfombatana leyashonelwa ngunina taba naliphi
ligalelo emphilweni yayo? (2)
13.7 Chaza lenkhulumo letsi 'intsandzane lenhle ngumakhotfwa ngunina' ubhekise
kulendlela lekuphatfwa ngayo lentfombatane kulelikhaya. (3)
NA
Fundza letibongo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
MADIBA
1 (KuDkt. Nelson Mandela)
2 Madiba!
3 Tilishumi kuNkhenkhweti,
4 Emnyakeni wanga- 1994
5 Waniketw' emandl' ekubusa,
6 Sengatsi ngiyakubon' ugiya,
7 Sengatsi ngiyakubon' umoyitela,
8 Hhayi ngekujabulel' umbuso
9 Inkhululeko kuphela kulabamphisholo,
10 Inkhululeko kuphela kubadzeshi.
11 Uyajabula wanga- 1918
12 Ngekuvela kwakho kubakaXhosa,
13 Washiya bukhosi eTranskei,
14 Wabashiya baTembu wafulatsela,
15 Watsi ngingum- Afrika!
16 Wakhetsa kuyewukulw' esilungwini.
17 Ungamlibali Sabata,
18 Ngekukuyis' enyonini,
19 Udzimate unatse naseFort Hare,
20 Ngob' uyihl' asakhotsama.
21 Bewungasilo nakancane livaka.
[Likhasi 115–116]
13.8 Bunkondlo buni lobuvetwa yimigca ye-13 neye-14? Usho ngani? (2)
13.9 Nika sizatfu lesenta umugca we-20 kutsiwe yinhlonipho. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2021
NSC
13.10 Nguliphi lisu lelasetjentiswa ngulelichawe kubuyisa iNingizimu Afrika? (2)
13.11 Lesento saMadiba sekushiya bukhosi saba naliphi ligalelo kuNingizimu Afrika
yonkhe? (2)
13.12 Humusha umcondvo walomugca logcanyisiwe kuletibongo letingenhla. (2)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2021
NSC
SIGABA C: UMDLALO
Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
kulowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto
wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule
imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha
enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
wendzabambhalo.
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Bhala indzabambhalo lapho uhluta khona sakhiwo semdlalo lotsi 'Kutawuba Njalo'
ubhekise kuletihlokwana letilandzelako.
Setfulo
Sicakacaka
Luvutfondzaba
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kepha angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI E
(KukaMagagula, kunaLaMtfombeni anti waNcobile naHleta babitwe nguLaHleta kutsi
bete batembonisa bamelekelele ngendlela Ncobile latiphetse ngayo. Kubitwe Ncobile
ahlale phasi ngesizotsa.)
HLETA: (Ngelulaka) Mkhoti ungamangali tsine Mtfombeni sakubitela etulu
ungakalindzeli, setame ngawo onkhe emandla etfu kukhalima 5
nangu Ncobile umntfwanemnakenu njengobe senguwe phela babe
wakhe kepha nani, uvale tindlebe ngemtfwebeba.
NCOBILE: (Acandvula) Malume uyaphosisa tsine lapho Mntimandze, mine
lona angitsandzani nalomfana wakaMnisi!
HLETA: (Asukuma) Angeke kwenteke loko, itolo loku ngigcine ngitibambela 10
mine lo matfupha nitenda nobabili nyalo utekusiyenga! Kungatsi
ngimdzala nakangaka ngicambe emanga cedze ngitewuhlanganisa
bantfu labadzala!
NCOBILE: (Asukuma) Malume ngicinisile tsine, loko lokushoko cobo akusilo
nakancane liciniso. 15
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2021
NSC
HLETA: (Abhavumule mlibe) Kuliciniso lengitibambele mine matfupha
ntfombi lendzala, kudzala ukwenta kukulungela lamuhla loku ufike
kamgodzi uyagcina ngobe nangu anti wakho uyativela, kube
nginguyihlo ngabe ngikubhambabula nganayi intfonga yami nyalo
nje uve sengatsi uwele etandleni tasathane lucobo lwakhe, kudzala 20
umeya lodzadzewetfu ngobe umbona kutsi akanamandla! Wacale
wagana nayi inswelaboya yakaMdluli, ngabindza! Nyalo naku
usukelana neluphuya lucobo lolungenuki netiko lwemfana
wakaMnisi.
NCOBILE: (Akhala) Malume ngicinisile nangitsi lomfana lowa asitsandzani, 25
kodvwa sifundza kanye le eSidlamafa!
HLETA: (Agobe umlomo) Lamuhla loku sifuna usitjele kahle liciniso
ntfombatana! Nawubona kutsi uganile udlalelani pho kangaka
ngemali yadzadzewetfu ngetidzingo tesikolo? Kungatsi nyalo
bantfu uyababona kutsi abasafeli kwalapha, sengatsi timphungane 30
tigcumukela elubisini lucobo wena nganhlanye awuwuhloniphi
umtimba wakho, ugijimisana nalomfana, ungatfola tifo-ke?
NCOBILE: (Ngesibibitfwane) Malume ngiyaphindza futsi ngitsi lomfana lowa
angitsandzani naye! Solo akwemukeleki loko?
HLETA: (Aphakamise livi) Nawungatsandzani naye utsandzana nabani-ke, 35
nemnganakhe?
NCOBILE: (Ngalelusizi) Kute lengitsandzana naye mine nyalo! Make ngicela
ungelekelele tsine utjele malume kutsi asitsandzani nalomfana!
Nawe ngakutjela ngalomfana!
LAHLETA: (Atsetsa) Ye mkhula, asewukhulume nalentfo yakini uyitjele kutsi 40
ingadlali ngatsi sibadzala.
NCOBILE: (Ababuka) Lentfo lenibitele yona anti kutsi nitewubonisana ngayo
lapha ekhaya, ngiyaphindza ngitsi angiyati.
LAHLETA: (Agcugcutela) Usachubeka nalamanga futsi, usibona silapha nje
sifuna kutsi ube nelikusasa lelihle silimandzini. Sifihlele kepha 45
utawutisola kusasa.
NCOBILE: (Ngekwedzelela) Phela sengimdzala nangingaka yemake
nginemalungelo ami, kepha lomfana yena angikamgani kwekube
bengimganile, bengingeke ngesabe kunitjela.
LAMAGAGUALA: (Atenwaya) Ncobile, akukhulunywa kanjalo nebantfu labadzala 50
uyeva? Emalungelo asangenaphi lapha? Ngisho neyihlo Mavela
abengete akuvuma kwedzelelwa nguwe ngalendlela! Umganile
lomfana? Hhe?
NCOBILE: Angikamgani. Babe bekangati kutsi ngingumntfwanakhe lokhuluma
liciniso njalo! 55
LAMAGAGULA: Lamuhla ngifuna kukukhomba kutsi nginguyihlo-ke nami! Uyeva?
NCOBILE: (Asukuma abambe lukhalo) Ngiyeva anti, kepha …!
LAMAGAGULA: (Agoba umlomo) Uvani ungafuni kusitjela liciniso nhhi?
Umhluphelani loLaHleta wena? Uwutsatsaphi lowo mtsetfo?
(Acalate le nale) Nyalo sesitakubamba ngaleti tetfu tandla 60
sikukhiphe buntfombi sibubeke le kahhele. (Abuke LaHleta) Mkhula
asiyinyatselo letfo. Kukhuluma Mavela cobo lwakhe manje!
NCOBILE: (Amemeta lite) Yehheni, ngelekeleleni bo, nangu anti namake
bangibulalela intfo lengingayati nekuyati!
[Likhasi: 66–69]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Lweti 2021
NSC
15.1 Caphuna umugca lokuletheksthi loveta kutsi Ncobile ungumntfwana
longalaleli batali bakhe. (2)
15.2 Nika KUBILI lokungenta letheksthi lengenhla idlaleke enkhundleni. (2)
15.3 Hlobo luni lweludvweshu lolukhona kuletheksthi lengenhla? Usho ngani? (2)
15.4 Chaza ngekwetseka kwelibito lemdlali longuCelani. (2)
15.5 Letheksthi lengenhla igcamisa yiphi incenye yesakhiwo salomdlalo? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
15.6 Inkhulumo yaHleta netimphendvulo taNcobile tiveta muphi umoya
kuletheksthi lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2)
15.7 Lenkhulumo letsi 'kubhocwa ngemsobho inyama ungakayidli' ifanela muphi
umdlali? Sekela imphendvulo yakho. (2)
15.8 Kubangelwa yini kutsiwe lomdlalo usenamisi? (2)
15.9 Ucabanga kutsi nguyiphi indzima ledlalwa nguLaMagagula emdlalweni
wonkhe? Sekela imphendvulo yakho. (2)
15.10 Hlatiya kutsi bangani baNcobile bayitfutfukise ngayiphi indlela ingcikitsi
yalomdlalo lelutsandvo? (2)
15.11 Ngabe uyavelana yini nemdlali longuHleta ngalesigameko lesenteka kuye
ngelusuku lwemshado waNcobile. Sekela imphendvulo yakho. (2)
15.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU phawula kutsi bafundzi labaphila ngaphasi
kwesimonhlalo lesinjengesaMphotfo bagcugcuteleka njani ngemva
kwekufundza lencwadzi? (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/Lweti 2021
NSC
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Bhala indzabambhalo lapho uhluta khona sakhiwo semdlalo lotsi 'Lami Lisiphetfo'
ubhekise kuletihlokwana letilandzelako.
Setfulo
Sicakacaka
Luvutfondzaba
Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu
kwala-390. [25]
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI F
(Sigogodvolo ucoca naMahubhulu baselawini.)
SIGOGODVOLO: Uyayibona lentfo loyentako Mahubhulu kutsi udlalela etiko
njengemntfwana?
MAHUBHULU: Ngiyakwati lengikwentako Sigogodvolo, ngako-ke akekho
lotawungigudlula endleleni yami. 5
SIGOGODVOLO: Uyabona kutsi ucondze kubulala live ngalentfo loyentako?
MAHUBHULU: Loku lifile vele? Live libulewe nguSomhlolo, hhayi mine. Wase
wakubonaphi kutsi emabutfo abe ngewekutingela, hhayi kuhlasela
letinye tive kutfunjwe tinkhomo nebafati?
SIGOGODVOLO: Hlonipha sandla seNkhosi ngekutsi wente konkhe lekutjela 10
kona.Yekela kutentela kwakho lokuphambene, ngobe loko
kutawukufaka enkingeni.
MAHUBHULU: Ayikho inkinga lengitawungena kuyo ngingeniswe nguSomhlolo.
Somhloko akusiyo iNkhosi yami iNkhosi yenu.
SIGOGODVOLO: Utsi uphilile kahle emcondvweni wakho Mahubhulu? 15
MAHUBULU: Ngiphile saka! Loku lengikukhuluma nyalo ngingakusho
embikwakhe. Angifani nani mine lenibita bugwala
ngekuhlakanipha. Ulibulele Somhlolo!
SIGOGODVOLO: Awunamahloni ekukhuluma iNkhosi yakho kabi. Lamuhla
usesikhundleni lesikhulu nje ngalomuntfu lewulwa naye. Uyati 20
awubongi wena-uyindzangala.
MAHUBHULU: Uyangetfuka nawungibita ngendzangala. Ngalamanye emavi usho
kutsi ngiphuphutela boya emtimbeni wonkhe? Usho kutsi ngihlala
emaweni? Usho kutsi nginelukhobo?
SIGOGODVOLO: Loko lewukwentako akusibo buntfu, kepha bulwane. Kumele 25
ubonane naletinye tindvuna tikutjele kutsi lentfo lewuyentako
ayemukeleki. Ubanga tinkinga letitawusinakashela sehluleke kutsi
siphuma njani kuto.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 29 DBE/Lweti 2021
NSC
MAHUBHULU: Akusimi lengibanga tinkinga, kepha ngini nine lenihamba
niyewucela tihlobo letinhle. Nikwentelani loko niyekele 30
kukhulula tsine boMahubhulu sihlasele kube kanye kulale
labalalako, kuphile labaphilako?
SIGOGODVOLO: Shano-ke Mahubhulu, bewungamelana naZwide? Bewungamelana
naNkhasa? Bewungamelana naMabhoko? Bewungamelana
naMashobeni? 35
MAHUBHULU: Akekho lengimesabako kubo bonkhe labo lesewubabalile.
SIGOGODVOLO: (Ahlabela) Somhlolo ulivusile,
Ulivusile Somhlolo,
Livuke lime ngetinyawo,
Somhlol' uyentil' indzaba, 40
Umhlolo waSomhlolo!
MAHUBHULU: (Ahlabela) Somhlolo ulibulele,
Ulibulele Somhlolo,
Life umfelafutsi,
Liyawuvuswa nguMswati! 45
SIGOGODVOLO: Wagcatjwa ngenyamatane lembi wena Mahubhulu. Uyimphi ngaso
sonkhe sikhatsi.
MAHUBHULU: Ngitalwe ngemachawe mine labesiphakamisa sijula, kulale
indvodza. Kulwa kusengatini yami. Kusukela ebuncaneni bengiphila
ngekulwa. 50
SIGOGODVOLO: Yini lebangela kutsi ningevani neNkhosi?
MAHUBHULU: Lokungicabanisako neNkhosi ngilokugoca tandla siphume
nemikhabati, kodvwa sibe sibitwa ngemabutfo. Iyangicansula
leyontfo ndvuna.
[Likhasi 50–52]
17.1 Caphuna inkhulumo lekuletheksthi leveta kutsi Mahubhulu unenhloko
lelukhuni akafuni kuboniswa. (2)
17.2 Hlobo luni lweludvweshu lolukhona kuletheksthi? Usho ngani? (2)
17.3 Bhala KUBILI lokungenta letheksthi lengenhla idlaleke enkhundleni. (2)
17.4 Lenkhulumo yaMahubhulu legcanyiswe kuletheksthi lengenhla imveta
angumdlali lonesimilo lesinjani? Chaza. (2)
17.5 Letheksthi lengenhla iholela kusiphi sigaba sesakhiwo salomdlalo? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
17.6 Emavi aMahubhulu aletsa umoya lonjani kuletheksthi lengenhla? Chaza. (2)
17.7 Uyavumelana yini nalesincumo saMahubhulu sekucitsa umbuso weNkhosi
Somhlolo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
17.8 Nguliphi ligalelo lelifakwa yiNkhosi Somhlolo embusweni wayo ngekuteka
kuletinye tive lakhelene nato? (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 30 DBE/Lweti 2021
NSC
17.9 Hlatiya likhono lembhali lekwetfula Mahubhulu kulomdlalo. (2)
17.10 Ucabanga kutsi Mahubhulu uyitfutfukise ngayiphi indlela ingcikitsi yalomdlalo?
Chaza. (2)
17.11 Ngesigameko SINYE hlola kutsi Mahubhulu ukukhombise njani kuba yinyoka
kulomdlalo. (2)
17.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU phawula kutsi emakhosi labusa ngaphasi
kwesimonhlalo lesinjengeseNkhosi Somhlolo agcugcuteleka njani
ngekufundza lomdlalo. (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2021 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2020 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Question Paper
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum