You're offline
Skip to content
Question paper

Siswati HL P2 Nov 2020_hlayiso.com_.pdf

Subject: Siswati HlGrade 12202027 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) LWETI 2020 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa 2½ Leliphepha linemakhasi la-27. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2020 SC/NSC TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto. 2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona. 3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Tinkondlo (30) SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25) SIGABA C: Umdlalo (25) 4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE ngalendlela: SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI. ENKONDLWENI LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – UPHOCELELEKILE kuphendvula lombuto. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE. SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE. 5. KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU) NESIGABA C (UMDLALO)  Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye nemdlalo lowufundzile.  Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Uma ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2020 SC/NSC 6. BUDZE BETIMPHENDVULO  Imibuto yendzabambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe ngemagama la-190–240.  Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe ngemagama la-340–390.  Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi. 7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni KWALESO NALESO SIGABA. 8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo ephepheni lemibuto. 9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA. 10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi: SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40 SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55 SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55 11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2020 SC/NSC LOKUCUKETFWE Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto. SIGABA A: TINKONDLO Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI. INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI 1. 'Dzeliwe' Umbuto loyindzatjanambhalo 10 6 2. 'Lomfundvo' Imibuto lemifisha 10 7 3. 'Uyilimile indzima' Imibuto lemifisha 10 8 4. 'Ngitsats' Ungibeke' Imibuto lemifisha 10 9 NA Inkondlo lengakafundvwa eklasini: UPHOCELELEKILE kuphendvula lombuto. 5. 'Sengifuna Kukubhajata' Imibuto lemifisha 10 10 *CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli laphakanyisiwe. 6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12 7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12 8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15 9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 15 10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 17 11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 17 NOBE TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lephakanyisiwe. 12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 19 13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 20 SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti temidlalo letiphakanyisiwe. 14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 23 15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 23 16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 26 17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 26 CAPHELA: ESIGABENI B na C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2020 SC/NSC LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto lekunguyona lekumele bayiphendvule. SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU A: TINKONDLO (Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2 A: TINKONDLO (Inkondlo lengakafundvwa 5 1 eklasini) B: INOVELI/TEMDZABU (Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1 lemifisha) C: UMDLALO (Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1 lemifisha) CAPHELA: ESIGABENI B na C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2020 SC/NSC SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula imibuto lelandzelako. UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. DZELIWE – ME Masina 1 Dzeliwe! Dzeliwe! Dzeliwe 2 Kodvwa Dzeliw' ubindzeleni ngikubita? 3 Ubindze ngob' ungangiva nom' utsalalisile nje? 4 Ngiphendvule Dzeliwe ngiyabuta; 5 Ngabe kuliciniso loku lebakushoko ngawe 6 Kumbe ngiyatibhudzela nje? 7 Dzeliwe ngitjele; 8 Kuliciniso kuts' ubaphikisile labats' unguDzeliwe? 9 Nekutsi tsine lesikutsandzako sewusidzelile? 10 Ngabe kuliciniso kutsi lelo phimbo 11 Nanini angiseyuphindze futsi ngilive? 12 Nangabe konkhe loku kwentekile, 13 Nangabe konkhe loku kuliciniso ngitjele; 14 Ngitjele ngati, ngihlale ngilindzile, 15 Ngingatihluphi nangeticadzi, 16 Angeke ngitenyul' emantini mhla wazamcolo. 17 Ngitsi lala ngekuthula Dzeliwe, 18 Indlela yakh' emhlabeni uyiphetsile, 19 Kodvwa maye ngemehl' ami, 20 Lekugeleta kuwo libhudlo letinyembeti, 21 Ngobe ngiwo lebesamile kuwe; 22 Kwatsi ngekuwa kwakh' asiphuka, 23 Asiphuka kwesihlahla siwa. 24 Ngivumele ngisikhihle sendvodza, 25 Yelusizi ngiyihlabele ngitsi, 26 Lala ngekuphumula Dzeliwe, 27 Sewuphumulil' ekuhlatjweni ngemanyeva. 28 Lala ngekuthula Dzeliwe, 29 Lal' uphumule ngekuthula, 30 Natsi siyakulandzela, 31 Lingakashoni siyeta. Bhala indzatjanambhalo lapho ucoca khona ngemphumelelo yasonkondlo kuveta umoya lokulenkondlo nendlela lawetfule ngayo. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa angabi ngetulu kwala-240. [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2020 SC/NSC UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. LOMFUNDVO – GT Nkosi 1 Ngikubone kahle wena makoti, 2 Ukhaliphile wacija njengemkhonto, 3 Ungucelemba locota acotisise makoti, 4 Uyamengetela ngekukhalipha kwakho, 5 Mane kungakwebi kufa makoti. 6 Balole ngetandla takho Lomfundvo, 7 Tilola umuntfu acije njengenyalitsi, 8 Wasika kungatsi kuyotsi cubasha, 9 Wahlaba inhlupheko yatsi gal' uyephuka, 10 Kungakhoni kwatsi tinyawo ngetfwale. 11 Lomfundvo ngubani lonjengawe s'tsandvwa, 12 Locatulula tinkinga temphilo s'tsandvwa, 13 Lonetandla letikhaliphisa kwetakho s'tsandvwa, 14 Loneliphimbo lelikhaliphe njengelakho s'tsandvwa, 15 Mane kungakwebi kufa s'tsandvwa. 16 Lomfundvo uhlakaniphile s'tsandvwa sami, 17 Ngeke ngikwale futsi angeke ngikulahle s'tsandvwa, 18 Funa ngisal' eliteni sewungekho s'tsandvwa, 19 Ungisus' ekhatsi kwelubishi s'tsandwa, 20 Yebo ebumnyameni bekuntima s'tsandvwa 21 Pho uligagu lelendlul' emagagu s'tsandvwa, 22 Lomfundvo chubeka kute kubone bani nabani, 23 Nalapho ulibhuloho lekuwela s'tsandvwa, 24 Nalapho usikhiya lesivula noma kuphi s'tsandvwa, 25 Ulichawekati lelicocodz' emachawe s'tsandvwa, 26 Nalapho uligugu lelendlule emagugu s'tsandvwa. 27 Chubeka ungigone ungifumbatse s'tsandvwa, 28 Ngigone ngetandla takho letifutfumalako s'tsandwa, 29 Ngitfukuse ekujuleni kwenhlakanipho yakho s'tsandvwa, 30 Ekujuleni kwenhlitiyo yakho ngitfukuse s'tsandvwa, 31 Ngibindzise ngitinte ngihlaliseke s'tsandvwa. 2.1 Bunkondlo buni lobutfolakala emgceni we-2, we-3 newe-4? Sekela imphendvulo yakho. (2) 2.2 Hlobo luni lwenkondlo lolungenhla? Usho ngani? (2) 2.3 Nguwuphi umoya lotfolakala kulenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) 2.4 Nguwuphi umcondvo lojulile lowetfulwa ngulenkondlo? Usho ngani? (2) 2.5 Phawula ngemphumelelo yasonkondlo yekukhetsa ligama lelitsi, 'stsandvwa', kulenkondlo lengenhla. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2020 SC/NSC UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. UYILIMILE INDZIMA – FC Nkosi 1 Lishisa likhipha umkhovu etjeni, 2 Somiso sigadvul' umhlabatsi, 3 Imifula yome nkhe ingenatfonsi, 4 Walitsatsa likhuba waletjatsa. 5 Wawabhekisa emasimini emabombo, 6 Wawugedvul' umhlaba lochekekile, 7 Ngelitsemba lekutsi ngalelinye lilanga 8 Litawuna kutsambe. 9 Nga-1963 kuKholwane tingu-11, 10 Walibutsa lilima lakho, 11 Senime ngemumo niyicala indzima, 12 Kwahlwa ngemnyama sifikile 13 Siswenya, sanishwaca nonkhe, 14 Banivalela ngekulwela inkhululeko, 15 Banikhokha ngamunye ngamunye 16 Khona ningetukuchubeka nekulima. 17 Kepha abazange babute elangeni 18 Batibamba ngapelepel' emehlweni 19 Wema ecinisweni lenkhululeko 20 Baphel' emandla bakukhulula 21 Waphuma wachubeka nelikhuba lakho, 22 Walima laze lana 23 Yafika inala, yahamba indlala. 3.1 Hlobo luni lwebunkondlo lobutfolakala emigceni ye-17 neye-18? Usho ngani? (2) 3.2 Hlobo luni lwenkondlo lolu lolungenhla? Usho ngani? (2) 3.3 Ngekubona kwakho bekakusiphi simo sonkondlo nakabhala lenkondlo? Chaza. (2) 3.4 Nguwuphi umcondvo lojulile lowetfulwa ngulenkondlo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 3.5 Phawula ngemphumelelo yasonkondlo yekusebentisa lesisho lesisemgceni we-18. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2020 SC/NSC UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. NGITSATS' UNGIBEKE – TE Sithole 1 Entasi netintsaba teMphumalanga 2 Ehlanzeni lelimabondvwabondvwane, 3 Ngaliva libhodla njengengwenyama. 4 Labhodla kwasikitela tinwele, 5 Laphindza, gal' uyephuka 6 Ngahlwatsika nganwayitela. 7 Ngisakhokhoba ngikhukhutela, 8 Ngahlangana nendzabulaluvalo 9 Lemabalabala njengengwe yemahlatsi, 10 Lebheje ngalebovu hhwe, 11 Yate yabheja ngalemnyama khwishi 12 Etihosheni takulemboza nema-olintji. 13 Ngatsi dlibi ngekwetfuka. 14 Ngase ngicala kumoyitela, 15 Aah! ngaze ngabona Shukuma. 16 Ngacala kush' emashushu 17 Bindz' ulalele lelimabalabala, 18 Livumbulul' emachawe ekuchalatela 19 Kuto tihlabatsi letigcibedzelene. 20 Ngatsi ngisamangele, 21 Hawu, nay' intfombi lencane, 22 Ngase ngehluleka nekutibamba, 23 Ngabeka mabili matsatfu. 24 Bangidvonsa ngendlebe labatiko 25 Batsi live liyengcayelwa yehhe! 26 Leli ligcabho lesive seMaswati. 27 Ngifuna lawo mav' enhlakanipho 28 Ngobe tihlakaniphi tisho titsi: 29 'Injob' itfungelw' ebandla'. 30 Ngibese ngiyamkhutsata 31 Ngalamnandz' emavi. 32 'Ngitsi tandla tiyagezana'. 33 Indlela ibutwa kulabasembili. 4.1 Hlobo luni lwemvumelwano lolutfolakala emgceni we-1 newe-2? Usho ngani? (2) 4.2 Bhala luhlobo lwenkondlo loluvetwa kulenkondlo lengenhla uphindze wesekele. (2) 4.3 Ngekubona kwakho bekakusiphi simo sonkondlo nakabhala lenkondlo? Chaza. (2) 4.4 Nguwuphi umcondvo lojulile lowetfulwa ngulenkondlo? Sekela imphendvulo yakho. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2020 SC/NSC 4.5 Phawula ngemphumelelo yasonkondlo yekusebentisa lesaga lesisemgceni we-29. (2) [10] NA INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto. UMBUTO 5 Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. SENGIFUNA KUKUBHAJATA – MA Magagula 1 Ngicolele umzuzwana gagu lemculo, 2 Sengitsatse sitfongwana ngitsi 'yoti'. 3 Kadze ngingalali mihla yonkhe, 4 Nanyalo usangibhodlel' etindlebeni tami. 5 Ngihlala ngikuphunga ngikuphungile, 6 Lapho ngitfukuswe ngulomnganami wakaButfongo, 7 Ngaphansi kwesiphuku lesifutfumele, 8 Inhlitiyo yami yophele ngekhatsi. 9 Nanyal' inhlitiyo yami yophela ngekhatsi, 10 Kodvwa sol' uchub' inkhani uchub'intsandvo. 11 Ungilum'ugiye ngemculo mfokati ndzini, 12 Ungileletela ngilale ngingavuki sela ndzini! 13 Sengikubonile mnganami uyedzelela usidzeleli, 14 Sengikubonile uyabhodla uyedzelela ulihlongandlebe, 15 Nami sengitawuba lihlongandlebe ngikubhajate, 16 Ngikubhajatele ekhunjini kudaleke lichaphoti. 17 Lonkhe lelo phinjana liyawushabalala, 18 Nemphefumulo wakho nawo uyawushabalala. 19 Kuyawusala lichaphoti lengati lelibovu tju, 20 Lokuyowuba luphawu loluyawuphawula kubakini. 21 Hho kantsi usabhodla gagu lemanyala! 22 Ngininginingini! Ngininginingini! Ngininginingini! 23 Hho yemnganami kantsi usabhodlabhodla? 24 Kuncono ngembule ingubo ngitivikele. 25 Sengifuna kukubhajata ngitakubhajata sela. 26 Uklez' ingati yami onkh' emalanga ngitilalele? 27 Ngitakubhansuta yehhe! Bhansu ekhunjini. 28 Untjontja ingati yami sela ngitilalele! 29 Uyayibona-ke lemphengulo lengiyiphengulile, 30 Yekutsi kuyawusala lichaphoti ekhunjini, 31 Naloke-ke lichaphoti selingufakazi ekhunjini, 32 Nebakini labasabhodla abasanakungibhodlela. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2020 SC/NSC 5.1 Khokha umugca lonemphindza endzimeni yesibili kulenkondlo lengenhla. (1) 5.2 Ngubuphi bunkondlo lobuvetwa ngulamagama lagcanyisiwe endzimeni yekugcina? (1) 5.3 Finyeta umcondvo losobala walekondlo lengenhla ngemaphuzu LAMABILI. (2) 5.4 Catsanisa iphethini yemugca; we-18 newe -19 kulenkondlo lengenhla. (2) 5.5 Ngabe sonkondlo abecondze kutsini ngekusebentisa ligama lelicindzetelwe emgceni we-14? Chaza. (2) 5.6 Phawula ngekukhetseka kwesifutamsimdvo lesisetjentiswe ngusonkondlo emgceni we-22. (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2020 SC/NSC SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Kulesigaba kunemanoveli LAMABILI netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo naleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha. INOVELI Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi. UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse kahle sihloko salenoveli. Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI A Ekuhambeni Lushawulo, akamange akhohlwe ngulentfombatana yakaMagagula. Abetsi njalo naketfuke wavela ngasekhaya etame kutsi noma kanjani ayibone atewuvuselela emagama akhe, phela imbita ivutfwa ngekukhwetelwa. Uma ehluleke kuyibona abebhala incwadzi ayinike bodzadzewabo kutsi bamnikele Sibolile. Sibolile lona bese bambonile labanye bodzadzewabo kwekutsi ukhulunyiswa nguLushawulo. 5 Empeleni bodzadzewabo bakuletinye tindlu babehlekisa ngayo lendzaba yakhe. Ingani phela kuhlekwa kutsi usonywa lijaha lakandlunganye emtini wemavila. Babemangala kutsi lona lelijaha lisitsatsaphi sibindzi sekusukela intfombi yemphakatsi litalwa kandlunganye nje. 'Sengiyabona nje lomntfwanababe asaya lapha kulela dlokolo, ayewulala ebaleni.' 10 'Usho kulala ebaleni, wena awusho yona indlala lengambulala. Phela lapho ubona ngisho wedlula ngendlela kwekutsi indlala yintfo yakhona. Akusiyo indlala, iyanuka. Sengiyabona nje uphuma ekhaya lelisutsako uyotitsi dlwa endlaleni. Naloku batsi lutsandvo aluboni nje kodvwa ngeke.' 'Asati, batsi lidliwa yinhlitiyo.' 15 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2020 SC/NSC 'Ucinisile dzadze, buka ngobe Sibolile vele akatsandzi nani nje kuva umuntfu akhuluma ngandlunganye. Noma angaphumiseli kodvwa uyambona kutsi ayimphatsi kahle lendzaba.' 'Akunandzaba, akahambe utasipha inyama yehhontji ngobe tinkh …' 'Hheyi, khulumela phansi nangu eta ngalapha. Ungambuki utawuze abone kutsi 20 sikhuluma ngaye,' kusho lenye yalamantfombatana ngekwetfuka ngobe abengamboni kantsi nangu naye Sibolile atawuchamuka ahambe akha ligusha kuleyo nsimi. Phela akekho langamesabi Sibolile ngenca yelulaka labenalo. Indlela labebhodla ngayo ngisho umuntfu lomdvuna abengamesabi Sibolile futsi angakhatsali kutsi unganani. Unina yena abesafa kulamula sebalwa nalodzadzewabo labemelama. Abenelulaka nje 25 kantsi futsi kukhona nebuvila benkhani. Nase kumsukile abengafuni ngisho inkhukhu ijube embikwakhe. Timphungane nato tatisindza ngako kutindizela. Bokati netinja bekukhala kukhalile. 'Asati, nakamkhoti kuyakuba kuphela nje.' Lawa ngemavi lebevamise kukhulunywa ngunina waSibolile uma ambona ajinjibele angasafuni ngisho nekugeza titja leti. Kantsi 30 umuntfu lomdzala akati kutsi ukhuluma kanjena Sibolile sewuncumeni enhlitiyweni yakhe. Phela abesatitjele kutsi Lushawulo nakefika, sewufuna kusale ajuba lendzaba yabo. Nembala kwaba njalo. Mzukwana eva letindzaba letimnandzi kangaka Lushawulo akamange alale ngenca yenjabulo. Akuvumanga kutsi abindze nalendzaba angabahlebeli bodzadzewabo 35 ngobe phela bebamvimbisa. Ngalobo busuku kwaze kwasa anguloku angakalali acabanga latakwenta macondzana naSibolile. Ingani phela abesajake kutsi isale ibuya itewubasela unina umlilo ivuse nemuti wakubo lowawufana netindzala. Tinkhomo temalobolo abevele asebentela tona. Ngako-ke akubanga lukhuni nasaganiwe, wavela wenta emalungiselelo ekutsi asale amtsatsa Sibolile. Unina waSibolile wase umshayile 40 umoya wekutsi Sibolile sewubonakele emahlandla lamanyentana akhuluma naLushawulo. Lendzaba ayimphatsanga kahle lomuntfu lomdzala. Wetama naye kutsi ayihlolise indvodzakati yakhe ngalendzaba nangengoti labelengela kuyo. Nome abebona kutsi kulukhuni, kepha watinika sikhatsi nalomntfwanakhe kute abe nanembeza lokhululekile. 45 [Likhasi 13–15] 7.1 Ngumuphi umoya lotfolakala ekucaleni kwaletheksthi lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) 7.2 Yini kutsiwe letheksthi lengenhla iyincenye yesetfulo salenoveli? Sekela ngemaphuzu LAMABILI. (2) 7.3 Tento temlingisi longuLushawulo timveta anesimilo lesinjani emndenini wakhe? Usho ngani? (2) 7.4 Ngabe letheksthi lengenhla inaye mdvonseni yini? Usho ngani? (2) 7.5 Beyiyini inhloso yembhali yekusivetela sigameko lapho umlingisi longuLushawulo ayewufuna lusito kuKunene naNyoni macondzana netinkinga temndeni wakhe? Sekela ubhekise enovelini. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2020 SC/NSC 7.6 Utsini umbono wakho ngekukholweka kwemlingisi longuLaMagagula nasimbuka enovelini yonkhe? Usho ngani? (2) 7.7 Uyavumelana yini nekutsi tento temlingisi longuLaHlophe timveta angumlingisi loyindilinga? Sekela imphendvulo yakho. (2) 7.8 Nguwuphi umlayeto lowetfulwa ngumbhali etetsamelinilwati talenoveli? Bhekisa imphendvulo yakho kuLaMagagula. (2) 7.9 Yini leyenta kutsiwe Lushawulo ungumlingisi lomcoka? Chaza. (2) 7.10 Libe yimphumelelo ngayiphi indlela lisu lembhali lekucamba umntfwana wemlingisi longuLushawulo ligama lelitsi, 'Masaletindzaleni'? Chaza. (2) 7.11 Uyavelana yini nemlingisi longuTintfombi kuloku lokwenteka kuye esiphetfweni salenoveli? Sekela imphendvulo yakho. (2) 7.12 Phawula ngetigameko LETINTSATFU letikhombisa ingwijikhwebu kulenoveli. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2020 SC/NSC UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse kahle sihloko salenoveli. Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI B 'Ngikubone kukuhle futsi kufanele kutsi ngikuvakashele babe Tsabetse lapha ekhaya kakho,' kusho Mphikeleli akhuluma angekhatsi emabaleni akaTsabetse. Pho, akacali kubeka lunyawo lwakhe kulelikhaya, wake wefika ngesikhatsi afuna indzawo yekuhlala. 'Siyabonana ndvodzana. Sibusiso lesikhulu kuvakashelwa nguwe. Emagalelo akho 5 emisebentini yemmango avakale ndvodzana. Ungumholi sibili. Kuyakhombisa kutsi boMncina bawenta ngempela umsebenti wabo. Bawenta ngekutimisela nangendlela lefanele,' kusho Tsabetse. Pho, sewatsatsa umhlalaphansi kuyo yonkhe imisebenti yesive. 'Kadze ngifisa kulitfola litfuba lekukhuluma nawe tindzaba letitsintsa tsine ndvodzana. 10 Ngikuletselwe nguNkulunkulu njengobe ulapha embikwami,' kusho likhehla lelinguTsabetse likhuphula tibuko talo letiwako. Bakhuluma nje basendlini yekuphumula ekhaya kaTsabetse. Bahleti bobabili. 'Embikwekutsi sikhulume lokunyenti ndvodzana, ngicela ungilindze kancane ngisayolandza lipotimende lami leliphetse tonkhe tincwadzi tami letibalulekile,' kusho 15 Tsabetse. Asukume ahambe aye ekamelweni lakhe atsatse lipotimende lakhe abuye nalo. Akhiphe sikhiya alivule, bese ukhipha tincwadzi letimbili lesetiphaphatsekile atinike Mphikeleli atsi akatifundze. Incwadzi yekucala ibhalwe kutsi, 'Bangive Velakhe Zwane, wangcwatjwa nguhulumende emgodzini C20007, emalibeni aseMzinoni ngemhlaka 10 Ingci … Wafela etandleni tebemtsetfo ngemhlaka 5 Ingci …' Incwadzi 20 yesibili 'Lotive Lomawa Zwane, wangcwatjwa emgodzini E202020 emalibeni aseMbalenhle ngemhlaka 10 kuMabasa …,' watifundza Mphikeleli tehla tinyembeti. 'Ngitele lokunye, ngitfola lokunye.' Kusho Mphikeleli. Lokwadvudvuta umoya wakhe kwati kutsi emaliba ebatali bakhe akuphi. Washo nekutsi utawuwalungisa kahle, awakhe abe sikhumbuto emphilweni yakhe. 25 Watibukisisa kanyenti tincwadzi laniketwe tona nguTsabetse. Washo waphimisela watsi, 'Umntfwana wemfana lengiyomtfola ngiyomcamba ngeligama lababe lelitsi, Bangive noma Velakhe. Uma kuyintfombatane ngitamcamba lelitsi, Lotive noma Lomawa. Uma ngibuka bona ngitawube ngibona batali bami, labangiletsa kulomhlaba.' Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2020 SC/NSC Akamange atihluphe ngekubuta Mphikeleni kutsi tincwadzi leti tefika njani etandleni 30 telikhehla Tsabetse, kepha weneliswa kutfola lwati ngebatali bakhe. Loko kwamenta kutsi alibhale phasi lusuku latfola ngalo letincwadzi, washo nekutsi lingumlandvo emphilweni yakhe. Tsabetse wachubeka nenkhulumo yakhe watsi, 'Ungicolele ndvodzana. Ngiwusebentele ngekwetsembeka umbuso wembalandlati.' 'Bekusikhatsi sembalandlati leso babe. Nawe bewenta lokwentiwako ngaleso sikhatsi. 35 Alikho licala lengikwetfwesa lona Sihlasi. Kuko konkhe lokwenteka emkhatsini wetfu, ngiyakucolela. Kunyenti lengikufundzile kuwe lokungenta ngite lapha. Kuwe ngifundzile kutsi kubobanjelelwa emigomeni nasetincumeni letibekiwe. Kuwe ngifundzile kutsi liciniso alibitwa ngalelinye ligama ngaphandle kwekutsi liciniso, nemanga akabitwa ngalelinye ligama ngaphandle kwekutsi emanga.' 40 [Likhasi 102–103] 9.1 Ngumuphi umoya lotfolakala kuletheksthi lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) 9.2 Yini kutsiwe letheksthi lengenhla iyincenye yesicakacaka salenoveli? Sekela ngemaphuzu LAMABILI. (2) 9.3 Umbhali walenoveli usebentise liphi lisu kusivetela umlingisi longuSikhulu Tsabetse kutsi unenhlitiyo lembi? Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu LINYE. (2) 9.4 Ngabe letheksthi lengenhla inaye mdvonseni yini? Usho ngani? (2) 9.5 Beyiyini inhloso yembhali yekusivetela sigameko lapho umlingisi longuMphikeleli alwela kubuyela esikolweni emva kwekucoshwa kwakhe nguSikhulu? Sekela ubhekise enovelini. (2) 9.6 Ngabe umlingisi longuMphikeleli uyakholweka yini? Sekela imphendvulo yakho. (2) 9.7 Umlingisi longuSikhulu Tsabetse uyindilinga. Fakazela lesitatimende ngekubhekisa kulokwenteka kulenoveli. (2) 9.8 Nguwuphi umlayeto lowetfulwa ngumbhali etetsamelinilwati talenoveli? Bhekisa imphendvulo yakho kuMphikeleli. (2) 9.9 Yini leyenta kutsiwe Mphikeleli ungumlingisi lomcoka? Chaza. (2) 9.10 Libe imphumelelo ngayiphi indlela lisu lembhali lekutsi acambe umlingisi longu Msiti ligama? Chaza. (2) 9.11 Uyavelana yini nemlingisi longuTsabetse mayelana nesigameko lesenteka esiphetfweni salenoveli? Sekela imphendvulo yakho. (2) 9.12 Phawula ngemphumelelo yembhali yekuveta setfulo kulenoveli. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2020 SC/NSC UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse kahle sihloko salenoveli. Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI C 'Angihambe dali. Nasi sikhatsi sesiphelile. Ngitawubuya futsi kusasa.' 'Awati kutsi ngijabule njani kutsi ufike lapha. Uhambe kahle ubingelele make.' Asukume Mlungisi, acele kuchebulwa nguLomusa. 'Ngabe ngikuvalelisa kahle Mlungisi, manje nawa emehlo agcwele liwadi lonkhe.' Ahambe Mlungisi, atibonele kutsi impela Lomusa uyamcoba, futsi angeke abuye 5 ambambe. Eve afikelwa kungamtsembi kwasanhlobo kuLomusa. Uma sesishadile kodvwa angeke ayente lentfo lena, atidvudvuta ngekutsi Lomusa utawugucuka uma sebahlala ndzawonye. Atsi uma sekatawungena ekhaya Mlungisi, atitsele kulemoto lahlangane nayo iphuma esibhedlela. 10 'Lucolo mnaketfu; ngicela ungene lapha emotini sicoce,' kusho Macaleni acondzise ngco kuMlungisi. Atibonele Mlungisi kutsi kubi. 'Ufunani kumkami ndvodza?' 'Angitsi watsi indvodza yakhe seyashona.' 'Pho umfunani-ke wena angumfelokati?' 15 Atfuke sekasedvute naMacaleni, Mlungisi. Ahwashule umukhwa lomudze Macaleni. Atsi uyawushaya esiswini saMlungisi ahlehlele emuva awe Mlungisi. Abe alapha Macaleni. Watsi uyagwaza futsi ngemukhwa awukhahlele Mlungisi uwe lowomukhwa. Asheshe awutsatse futsi Macaleni. Avuke masinyane futsi Mlungisi. Atsi uyabaleka asho amlandzela Macaleni. Bhu! Phasi futsi Mlungisi. Azame kugwaza futsi Macaleni. 20 Lomukhwa udzabule lihembe laMlungisi. Kuphume emajaha lamabili emotini. Acondze ngco kuMlungisi. Abone kutsi akukho lokunye ngaphandle kwekucela empunzini. Alandzelise ngemagama Macaleni. 'Lalela mnaketfu angeke ushade naLomusa ngisekhona; umshado lowo ngiyowumisa nsi.' Adzimate afike ekhaya Mlungisi. Abone kutsi ucishe walimala. Atitjele kutsi sewutawushada ngenkhani nyalo naLomusa. 25 Yamphatsa kabi kakhulu lentfo leyentiwa nguMacaleni. Intfo leyamcaka kakhulu kutsi usho kutsini Macaleni uma atsi uyowuvimba lomshado. Sekungatsi akusiyo intfo yekutsatselwa phasi lena leshiwo nguMacaleni. Kutawufanela aticocele naLomusa bayisukumele. Afune unina kutomcocela ngeluhambo lwakhe. 'Unjani makoti?' 30 'Uncono kakhulu.' 'Bekaphetfwe yini?' Abone Mlungisi kutsi unina sewucondze endzabeni yetidzakamiva. Agucule umcondvo masinyane; 'Cha batsi bekungumkhuhlane nje.' Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2020 SC/NSC 'Umkhuhlane?' 35 'Yebo make.' 'Ungadlali ngami wena Mlungisi. Ubona ngatsi ngingumntfwana yini? Lalela-ke kukhona umuntfu lofikile lapha watsi ufuna kukubona.' 'Bekahamba ngani?' 'Ngetinyawo.' Atsi kucabanga Mlungisi. Lokunye ngabe unina usho Macaleni. 40 'Awumbutanga kutsi ungubani?' 'Utsite unguSicobolo. Nanguya eta, lomuntfu akaphatfwa.' 'Cha, angingene endlini ngitawuke ngive kutsi ufanani.' Bahlukane-ke Mlungisi atibute imibuto leminyenti kabi ngekuta kwaSicobolo kubo.' Nembala afike Sicobolo. 'Sawubona mkhwenyana.' 45 'Yebo, sawubona.' 'Kute lokonakele, ngite ngitokwatisa kutsi kabomakoti bayakhala, batsi imali incane. Manje batsi phangisa ubalungisele ngobe naku nijahile, batsi letsani tinkhulungwane letimbili temalangeni ngetulu kwemali lebengiyihambisile.' Athule Mlungisi, acakeke kutsi lemali lengaka sewutayitsatsaphi. 50 [Likhasi 106–108] 11.1 Ngumuphi umoya lotfolakala ekucaleni kwaletheksthi lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) 11.2 Yini kutsiwe letheksthi lengenhla iyincenye yesicakacaka salenoveli? Sekela ngemaphuzu LAMABILI. (2) 11.3 Umbhali walenoveli usebentise liphi lisu kusivetela umlingisi longuMacaleni? Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu LINYE. (2) 11.4 Kufunwa kwaLomusa ngemaphoyisa ngalesikhatsi asesibhedlela kusibiketelo sasiphi sigameko? Chaza. (2) 11.5 Ngusiphi sigameko lesiveta ludvweshu lwangaphandle kuletheksthi lengenhla? Usho ngani? (2) 11.6 Umlingisi longuSitsembile usicaba. Fakazela lesitatimende ngekubhekisa kulokwenteka kulenoveli. (2) 11.7 Mlungisi ungumlingisi longaphili nasibuka inoveli yonkhe. Vumela nobe uphikise lesitatimende bese usekela imphendvulo yakho. (2) 11.8 Ngumuphi umlayeto umbhali lawetfulela tetsamelilwati ngemlingisi longumalume waMlungisi? Chaza. (2) 11.9 Kunalabatsi letheksthi lengenhla ayinaye mdvonseni. Utsini umbono wakho? Sekela imphendvulo yakho. (2) 11.10 Bhala sigameko lesiyingwijikhwebu kuletheksthi lengenhla. Sekela imphendvulo yakho. (2) 11.11 Uyavelana yini nemlingisi longuMlungisi mayelana nesigameko lesenteka esiphetfweni salenoveli? Sekela imphendvulo yakho. (2) 11.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU phawula ngekufaneleka kwekushada kwaMlungisi naLomusa nasicatsanisa similo saLomusa nemsebenti abewenta Mlungisi emmangweni. (3) [25] NOBE Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2020 SC/NSC TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe. UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse kahle sihloko salenganekwane letsi, 'Mandlakhe' ne'Tibongo Tenkhosi Tobias Nkosi'. Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. TIBONGO TENKHOSI TOBIAS NKOSI 1 Nawe, 2 Yelovuk' emcubeni 3 Lonjengankunzi 4 Luphondvo lwenkunzi yakaNdlela 5 Inhloko yenkunzi yaLomavovo 6 Lomjikijelwa! 7 Wajikijelwa ngemadvuna eFeni 8 Batse bangakujikijela, base bayamfulatsela 9 Njengesagila labangasitsandzi 10 Labangasifuni 11 Bangasiboni lapho siyawuwela khona 12 Lugelegele lwebhasi 13 Naluya lushon' ePitoli 14 Naluyawufun' uMshabalala. 15 Kwabonakala ngalabadzala bogogo beFeni. 16 Batsi bangabona Yena, 17 Baphuma bonkhe batatatela. 18 Wena matata lamakhulu 19 Ekwendlula nekwendlala 20 Awusheshi nekuyinika, 21 Wena Vuk' emcubeni 22 Unganjengankunzi. 23 Nhloko yenkunzi yaLomabhoko 24 Phondvo lwenkunzi yakaNdlela 25 Mhlane lobanti 26 Longadzinwa kwetfwala bantfu 27 Ubetfwele kunye nebantfwababo 28 Ukhuphuka nabo tintsaba teSteyn dolobha 29 Kumeme bomake. 30 Kumeme bogogo. 31 Kumeme bomkhulu 32 Kunye nebantfwababo. 33 Kube wawubameme ngembeleko, 34 Ngabe yadzabuka umchilo. [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2020 SC/NSC UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI D INDVODZA LEYANIKETWA LIDADA Kadzeni ngesikhatsi sekufika kwebadzeshi kulelive leMaswati, bekukhona umfati anemntfwana munye wemfana. Uyise walomfana bekukadze afa. Lomfelokati nendvodzana yakhe bebaphila imphilo lelukhuni, bahlupheka. Bebalamba, baswele tingubo tekwembatsa. Ngesikhatsi sasebusika bebacucudvwa ngemakhata, basitwe kulala ngasemlilweni kuze kuse. 5 Lomfana wakhula, watsi nasesigabeni sekukhuhluka wahamba wayawufuna umsebenti kulomunye webadzeshi lobekanelipulasi afuyile futsi. Wamcasha umdzeshi wasebenta umfana. Lomdzeshi lona abengamholeli kahle umfana. Abemnika imadlana bese umnika kudla amembulele netimphahla, letinye tibe takhe letinye tibe tenina. Nobe abesebenta kamatima nje, wabeketela wachubeka nekusebenta waze waba 10 yindvodza, wacatsatela netimvu solo tigaya ngamhlatsi munye. Ngalelinye lilanga umdzeshi wambita wakhuluma naye. 'Ngifuna kukwatisa kutsi, kulenyanga letako ngiyahamba nemndeni wami sibuyela kulakitsi ngesheya kwelwandle.' 'Kusho kutsi kutawuba kuphela kwemsebenti wami ngaleyo ndlela?' 'Kute lengingakwenta, sikhatsi sami sekubuyela emuva sesifikile. Nawe 15 njengendvodza utawuhamba uyewufuna umsebenti kulabanye labakhona.' 'Cha, kwaze kwababuhlungu loko.' Nembala sefika sikhatsi umdzeshi watsengisa konkhe labenako washiya lidada linye. Watsatsa lelidada walinika lesisebenti sakhe. 'Ngikunika nali lidada, uliphatse kahle. Ulondle ngemfanelo ulinatsise emanti, ungacali ulihlabe. 20 'Kulokusebenta kwami lokumatima emashumishumi eminyaka ngihola imadlana ngifanelwa kutfola lidada kuphela! Iphelile yini imali?' Wahleka umdzeshi wanikina inhloko. Wasibuka sisebenti sakhe waphindze wahleka. 'Imali angeke ikwentele lutfo. Wena tsatsa lelidada uyewulifuya, wente lengikutjele kona nje kuphela.' 25 'Ngilondle ngani?' 'Ngikubekele lisaka lemmbila. Lommbila ningawudli ngobe walelidada.' Indvodza yalitsatsa lidada nobe beyisisimba nje. Bavalelisana nemdzeshi, yatjatsa lisaka yagodla lidada layo yashona kunina ekhaya. Yafika yetfula indzaba kunina. Wamangala kodvwa wamyala umntfwanakhe kutsi ente njengoba ayaliwe. Lidada 30 lahlala emalanga lamabili, kulesitsatfu latalela licandza legolide. Yalitsatsa licandza indvodza yayawulitsengisa yatfola imali lenyenti. Batsenga timphahla nekudla. Laphindza lidada latalela lelinye licandza legolide, latsengiswa kwatfolakala lenye imali lenyenti. Lemali bakha ngayo indlu lenkhulu bayigcwalisa ngefenisha. Lachubeka lidada nemsebenti walo, yangena nemali. Salukati nemntfwanaso banjinga. 35 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2020 SC/NSC Ngalelinye lilanga lendvodza yalibamba lidada yalibulala ifuna kukhipha lamacandza lecabanga kutsi agcwele esiswini kepha ayizange yatfola lutfo. Yagcina ngalelo langa kutsengisa igolide. Imali lebeyikhona yaphela kancane kancane. Nemphahla yaguga kancane. Indlu nayo yadzilika, sigcino kwabhoka buphuya. Yacala phasi inhlupheko. [Likhasi 79–81] 13.1 Ngutiphi tintfo LETIMBILI letenta lenganekwane ifanele kuba yinganekwane yesimanje? (2) 13.2 Butfolakalaphi bunganekwane balenganekwane? (2) 13.3 Ngusiphi sijeziso lesatfolwa ngulendvodza emva kwekwephulwa kwemyalo? Bhala KUBILI. (2) 13.4 Ucabanga kutsi yini lebeyenta lelidada likhicite emacandza eligolide? Chaza. (2) 13.5 Sifundvo sini lesitfolakala kulenganekwane lengenhla nawubhekisa kulendvodza leyanikwa lidada? Chaza. (2) 13.6 Umbhali walenganekwane usebentise liphi lisu kusivetela umlingisi longumlumbi kutsi unenhlitiyo lenhle? Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu LINYE. (2) 13.7 Uyavumelana yini nekutsi lendvodza lokukhulunywa ngayo kulenganekwane beyinebuwula nasibuka tento tayo? Sekela imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMABILI. (3) NA Fundza letibongo bese uphendvula imibuto lelandzelako. TIBONGO TENGWENYAMA BHUNU 1 Mahlokohla londzatja ngentsamo, 2 Lohlokohle timbiba taphuma 3 Tenta buhlakalala, 4 Taye tabanjwa ngudalad' esangweni 5 KaZombodze wemagugu. 6 Ngwane phani losemnyango. 7 Losemsamo umtsambekele 8 Mbhabha ngelijozi lakhe; 9 Nkhomo taphela tinselo, 10 Tiy' emtini wakho waseMampondvweni. 11 Uyadzela mfati waseSigombeni, 12 Walibuka lijaha laNdaba. 13 Uyadzela mfati waseMafutseni. 14 Walibuka lijaha laNdaba. 15 Liyawushoshoba ngesikhala 16 Lesasishona Khuzwayo waMahlalela waNkhosi. 17 Uyadzela mfati wakaMashikisha, Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2020 SC/NSC 18 Walibuka lijaha laNdaba. 19 Intfumbeleti yaDlamini, 20 Intfumbeletele futsi emahlatsini 21 Emadokanyawo. 22 Uyadzela Mashicela 23 EtikweLubombo, 24 Walibuka lijaha laNdaba. 25 Lugobe lukhulu lusihlalele, 26 Lubitwe ngemadvuna akaNgwane, 27 Akubit' imphi yesiLungu. 28 Buhle bungandlati taseShowe, 29 Tona tingemashoba lahlula ludzaka. 30 Lowadzabula kuLongwevu, 31 Wayifulel' indlu yaseMbabane, 32 Wayifulela netimphunga 33 Wentel' emadvodza khon' atawubamphunga. 34 Tinkhomo taphela tinselo 35 Tiy' emtini wakho waseMampondvweni. 36 Bayethe! 13.8 Bhala umugca locuketse sifanangwaca kuletibongo letingenhla. (1) 13.9 Yini leyente imbongi iphindzaphindze umugca we-12 waletibongo letingenhla? (1) 13.10 Lisetjentiswa nakwentiwani lijozi, lelibalwe emgceni we-8? (1) 13.11 Phawula ngeliphuzu LINYE ngekuhleleka kwaletibongo letingenhla. (1) 13.12 Ucabanga kutsi yini leyenta Bhunu wafulela indlu netimphunga? Chaza. (2) 13.13 Ichazani imigca, ye-9 neye-10? (2) 13.14 Phawula ngemphumelelo yembongi kusebentisa sifanisongco sekubita Bhunu ngentfumbeleti yaDlamini. (2) [25] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2020 SC/NSC SIGABA C: UMDLALO Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini lonyaka uphendvule ngawo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kulowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto loyindzabambhalo. UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi labadlali labalandzelako balubhebhetsekisa ngayiphi indlela ludvweshu lwalomdlalo.  Hleta  Mphotfo  LaHleta Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI E (Hleta naLaHleta baloku bahamba ngekushakutela kute Ncobile angababoni kutsi bambonile nakasemangcwabeni. Hleta uloku uncapha ancaphile ngentfukutselo.) HLETA: (Ahefutela) Asambe ngekunonopha tsine dzadzewetfu kute abe neliciniso kutsi kute lambonile ngobe nakangati, angetama taba tekusivala nswi, umlomo. 5 LAHLETA: (Acalata emuva) Lona lelidliza labeke kulo letimbali labani ngobe leyise lingentasana kwalela? Impela sitayitsatsa kancane lendzaba kantsi boNcobile sebasangene! Sekangakhuluma yedvwa emadlizeni aphahla emangcwabeni ebantfu langabati nekutsi bayaphahlelwa nome abaphahlelwa! Wake wakubona loku Mtingelwa? Hhayi asati Mntimandze, 10 lifa silibukile inyanisi! HLETA: (Ahamba kakhulu) Mine ngisola kutsi lalomfana wakaMdluli ngobe ngigcine ngiva kutsanti kutsi sewungcwatjiwe kepha akendluliswa ekhaya, bamtsatse emakhateni bacondza naye lapha emangcwabeni batemfihla. LAHLETA: (Ashikitela) Kungani bente intfo lenjena bakaMdluli ngobe phela wonkhe 15 umuntfu nakafile kufute alale ekhaya, kuse ngakusasa ayewufihlwa endlini yakhe yekugcina? Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2020 SC/NSC HLETA: (Aloku ahefutela njalo akhina lite) Kwehlukene inkholo nemasiko ebantfu dzadzewetfu, labanye bakholelwa kutsi umuntfu lofe ngengoti yemoto, logwaziwe, losontsiwe nalofe aboshiwe njengaye akalaliswa ekhaya 20 ngobe loko kuletsa lelinye lishwa emndenini. LAHLETA: (Aphumula) Sengiyatfola lapho, natsi nasisakhula besiva bogogo nabahleba naletinye talukati emagumeni kutsi kufa kwemuntfu lofe asiboshwa kuyatila ngobe kutsi nasekuphuma umphefumulo bamfase bozankosi. Pho bebatati yini tindzaba, bewungafunga kutsi batilalele 25 emisakatweni. Asewungitjele-ke mnaketfu, sitambuta sitsi ubonwe ngubani-ke lomntfwanyana kutsi abesemangcwabeni? HLETA: (Advonsa umoya) Mine bengibona kuncono kutsi sitsalalise, ngalelinye lilanga utatiphahlukela yena. LAHLETA: (Atidvonsa) Nawucabanga kahle mnaketfu usho kutsi lomntfwana lona 30 useyedvwa sibili? Impela solo ngiyasola kakhulu lapho sengatsi sewuhhunguke mbamba, phela bantfu bayaganga kulomhlaba lesiphila kuwo, ungababona kuhamba bakuhlekise emini kodvwa ebusuku bavuka bagibele timfene baphaphe nangemitsanyelo! Utsi nawulele befike bakuhleke kukhamisa nekuhona, bakutsele ngetinsiti lekungatfolakali 35 kutsi ngetani, ekuseni lokwa sengibo batekuvusela batibutise imphilo kantsi bafuna kukubona kutsi lomutsi wabo lebebakufumba ngawo ungenisisile yini? HLETA: (Ambuka kancane) Uyadlala dzadzewetfu, bangaloya yena yedvwa elinyentini ngobe bambangisani lelengaka? 40 LAHLETA: (Agoca tandla) Utsini mnaketfu, kuhlakanipha kwakhe, phela batsi utihambela yedvwa ngetifundvo esikolweni. HLETA: (Aphiphitsa) Kute kutsakatfwa lapha, lomntfwana sewungene esigabeni sebuntfombi, kungako ahlanyiswa lutsandvo kangaka. LAHLETA: Ngiyala lapho mnaketfu, bonkhe labantfwana bemantfombatana 45 lesibabonako abakwenti konkhe loku lokwentiwa nguNcobile. Vele kunesigaba lapho umntfwana aye abe neligugu lekutibona asakhulile kodvwa liphindze liphele. (Amemeta) Ngelekelele tsine mnaketfu naku sengihholokoshela esigodzini ngenyela! HLETA: (Amdvonsa) Bamba ucinise lesandla sami! 50 LAHLETA: (Eva buhlungu) Ungangidvonsi kakhulu utangihhwabula siphanga bo mnaketfu! HLETA: (Asinata) Cinisela dzadzewetfu utotobe, ekhaya sesitawufika. LAHLETA: (Afinkhita) Ngicinisele njani kubuhlungu mnaketfu? Ngenyele sibili fane ungimeme bo tsine uyongidzimula lapha ekhaya ngobe ngiyafutselwa! 55 [Likhasi 46–48] 15.1 Ngutiphi tizatfu LETIMBILI letenta letheksthi lengenhla ifaneleke kuba ngumdlalo? (2) 15.2 Nguliphi lisiko lelalandzelwa bakaMdhluli ngalesikhatsi kushone Gedlembane? Bebalentelani? (2) 15.3 Letheksthi lengenhla iyigcamisa ngayiphi indlela ingcikitsi yalomdlalo? Chaza. (2) 15.4 Yini leyenta kutsiwe umdlali longuHleta ungumelekeleli? Chaza. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2020 SC/NSC 15.5 Silubhebhetsekisa ngayiphi indlela ludvweshu lesigameko saLaHleta naHleta sekulandzela Ncobile nakavakashela lithuna laGedlembane? Chaza. (2) 15.6 Bhala tintfo LETIMBILI letitihibe letingenta kutsi letheksthi lengenhla ingadlaleki enkundleni. (2) 15.7 Umbhali usivete ngayiphi indlela similo saHleta? Sekela ngalokusemdlalweni. (2) 15.8 Hlobo luni lwemdlalo lolu nawubuka siphetfo sawo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 15.9 Yini leyenta kutsiwe Celani uyimbangi yaMphotfo? Sekela imphendvulo yakho ubhekise emdlalweni. (2) 15.10 Bhala emaphuzu LAMABILI ngesibekandzaba sesikhatsi lesikuletheksthi lengenhla. (2) 15.11 Ngabe libito lelitsi, 'Mtingelwa', licambeke kahle yini kulomdlali longuHleta? Sekela imphendvulo yakho ubhekise kulokwenteka emdlalweni. (2) 15.12 Phawula ngemaphuzu LAMATSATFU ngekuhambisana kwalesihloko salomdlalo lesitsi, 'Kutawuba Njalo' kanye nesiphetfo sawo. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2020 SC/NSC UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi labadlali labalandzelako balubhebhetsekisa ngayiphi indlela ludvweshu kulomdlalo,  Mahubhulu  Sikhunyana  Somhlolo Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI F (Somhlolo usesigodlweni ucoca naMahubhulu. Nsibandze ulalele.) SOMHLOLO: Ngoneni kuwe ndvuna yami? MAHUBHULU: Ngabe itsini iNkhosi? SOMHLOLO: Ngitsi ngoneni kuwe Mahubhulu? MAHUBHULU: Akukho lokonile kimi, Ngwenyama. 5 SOMHLOLO: Ligama lami ulihudvulelani phasi Mahubhulu? MAHUBHULU: Angiyiva iNkhosi kutsi ngabe icondze kutsini. Ayihlambulule inkhulumo yayo kuze ngivisise kahle loku lekukhulumako. SOMHLOLO: Ungentani Mahubhulu? Ngenteni kuwe Mshengu? MAHUBHULU: Akukho lokubi lengikwentile kuwe, futsi akukho lengitimisele 10 kukwenta kuwe. SOMHLOLO: Ngabe usangiphatsele kahle eMahubhulu Mahubhulu? MAHUBHULU: Yebo Ngwenyama yesive. Ungawabuta nawo. Ngingumholi wawo lotimisele ngako konkhe kutsi tintfo tichubeke kahle. SOMHLOLO: Libutfo lami eMahubhulu ngabe lisetandleni letifanele kuwe? 15 MAHUBHULU: Akubutwa loko Ngwenyama. Ngingumholi weliciniso. SOMHLOLO: Libutfo lona liyatfokota ngeteluleko takho? MAHUBHULU: Yebo Ngwenyama. SOMHLOLO: Utsini ngekubambisana kwakho naletinye tindvuna? Utsini ngekubambisana kwakho nami? Utsini ngekubambisana kwakho 20 nemabutfo? MAHUBHULU: Sibambisene netindvuna tonkhe. Sibambisene neNgwenyama yesive. Sibambisene nemabutfo onkhe. SOMHLOLO: Ngiyakuva ndvuna yami kutsi utsi ubambisene netindvuna, neNkhosi kanye nemabutfo. Ngabe loku ukusho ngenhlitiyo yakho yonkhe? 25 MAHUBHULU: Yebo, ngikusho ngenhlitiyo yami yonkhe. SOMHLOLO: Ngabe tento takho tiyahambelana yini naloku lokukhulumako Mahubhulu? MAHUBHULU: Tento nemavi ami kuyahambelana. SOMHLOLO: Bengikutfume kaMabhoko kutsi uyewungicelela sihlobo lesihle. 30 Ngabe uhambile waya khona, wabuya nayiphi imphendvulo? Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Lweti 2020 SC/NSC MAHUBHULU: Ngiyile kaMabhoko Ngwenyama. Ngifike ngakwenta lebengikuyele khona. SOMHLOLO: Ufike wangicelela sihlobo lesihle wabuya naso? Ufike wangimela ngendlela lefanele lena? 35 BewunguSomhlolo avuka? MAHUBHULU: Lebengiyewukwenta kaMabhoka ngiphumelele kukwenta. SOMHLOLO: Bewuyewukwentani kantsi kaMabhoko? MAHUBHULU: Bengiyewukwakha buhlobo ekhatsi kwami naye. Noko ngiphumelele kukwenta loko. 40 SOMHLOLO: Ngabe uyabona yini kutsi udala tinkinga ngekwenta loku lokwentako Mahubhulu? MAHUBHULU: Lengikwentako Ngwenyama yesive ngiyakwati. Liphelile lishumi leminyaka ngikuhlela. Lami lisiphetfo kuloku lengikucondzile. Akekho loyawukuma endleleni yami. Kepha kuyawugcina mine. 45 SOMHLOLO: Wubase lomlilo Mahubhulu! Nasewucedzile kuwubasa, bese uyawotsa. Lami lisiphetfo. MAHUBHULU: Lami lisiphetfo Ngwenyama. (Behlukane kushisa.) [Likhasi 43–45] 17.1 Ngutiphi tizatfu LETIMBILI letenta letheksthi lengenhla ifaneleke kuba ngumdlalo? (2) 17.2 Nguliphi lisiko lelalandzelwa yinkhosi Somhlolo ngalesikhatsi kushone Mahubhulu? Chaza. (2) 17.3 Letheksthi lengenhla iyigcamisa ngayiphi indlela ingcikitsi yalomdlalo? Chaza. (2) 17.4 Yini leyenta kutsiwe umdlali longuSigogodvolo ungumelekeleli? Chaza. (2) 17.5 Lesigameko saMahubhulu sekutjela emahubhulu kutsi ayohlasela ngaphandle kwemvumo yenkhosi siholele kuyiphi incenye yesakhiwo salomdlalo? Chaza. (2) 17.6 Bhala tintfo LETIMBILI letingenta kutsi letheksthi lengenhla idlaleke enkundleni. (2) 17.7 Umbhali usivete ngayiphi indlela similo saNsibandze? Sekela ngalokusemdlalweni. (2) 17.8 Hlobo luni lwemdlalo lolu nawubuka siphetfo sawo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 17.9 Yini kutsiwe Mahubhulu uyimbangi yaSomhlolo? Sekela imphendvulo yakho ubhekise emdlalweni. (2) 17.10 Ngumbono nobe liciniso kutsi kutibulala kwaMahubhulu kuyingwijikhwebu? Sekela loko lokushoko. (2) 17.11 Ngabe umbhali umetse kahle yini umdlali longuSomhlolo? Usho ngani? (2) 17.12 Phawula ngemaphuzu LAMATSATFU ngekuhambisana kwalesihloko salomdlalo lesitsi, 'Lami Lisiphetfo', kanye nesiphetfo sawo. (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Verified matching documents

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Siswati Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all