Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
LWETI 2020
EMAMAKI: 80
SIKHATSI: Ema-awa 2½
Leliphepha linemakhasi la-27.
Emalungelo agodliwe Phenya
You're offline
Skip to contentQuestion paper 



View all



Siswati HL P2 Nov 2020_hlayiso.com_.pdf
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2020 · siswati. Question paper, 27 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Siswati Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Question paper
- Year
- 2020
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Pages
- 27
- File size
- 482.7 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 27
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
TICONDZISO KULABAHLOLWAKO
1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.
2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.
3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:
SIGABA A: Tinkondlo (30)
SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25)
SIGABA C: Umdlalo (25)
4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE
ngalendlela:
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI.
ENKONDLWENI LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – UPHOCELELEKILE
kuphendvula lombuto.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE.
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE.
5. KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
NESIGABA C (UMDLALO)
Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
nemdlalo lowufundzile.
Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Uma ukhetse kuphendvula umbuto
wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule
imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha
ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto
wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute
usitakale.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
6. BUDZE BETIMPHENDVULO
Imibuto yendzabambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe
ngemagama la-190–240.
Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe
ngemagama la-340–390.
Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane
nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.
7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni KWALESO NALESO SIGABA.
8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
ephepheni lemibuto.
9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.
10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:
SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40
SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55
SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55
11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
LOKUCUKETFWE
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI
1. 'Dzeliwe' Umbuto loyindzatjanambhalo 10 6
2. 'Lomfundvo' Imibuto lemifisha 10 7
3. 'Uyilimile indzima' Imibuto lemifisha 10 8
4. 'Ngitsats' Ungibeke' Imibuto lemifisha 10 9
NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: UPHOCELELEKILE kuphendvula lombuto.
5. 'Sengifuna Kukubhajata' Imibuto lemifisha 10 10
*CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO
EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo
ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C.
ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli laphakanyisiwe.
6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12
7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12
8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15
9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 15
10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 17
11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 17
NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lephakanyisiwe.
12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 19
13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 20
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti temidlalo letiphakanyisiwe.
14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 23
15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 23
16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 26
17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 26
CAPHELA: ESIGABENI B na C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO
nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto
leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto
lekunguyona lekumele bayiphendvule.
SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA
TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa 5 1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1
lemifisha)
CAPHELA: ESIGABENI B na C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO
NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe
imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula imibuto lelandzelako.
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
DZELIWE – ME Masina
1 Dzeliwe! Dzeliwe! Dzeliwe
2 Kodvwa Dzeliw' ubindzeleni ngikubita?
3 Ubindze ngob' ungangiva nom' utsalalisile nje?
4 Ngiphendvule Dzeliwe ngiyabuta;
5 Ngabe kuliciniso loku lebakushoko ngawe
6 Kumbe ngiyatibhudzela nje?
7 Dzeliwe ngitjele;
8 Kuliciniso kuts' ubaphikisile labats' unguDzeliwe?
9 Nekutsi tsine lesikutsandzako sewusidzelile?
10 Ngabe kuliciniso kutsi lelo phimbo
11 Nanini angiseyuphindze futsi ngilive?
12 Nangabe konkhe loku kwentekile,
13 Nangabe konkhe loku kuliciniso ngitjele;
14 Ngitjele ngati, ngihlale ngilindzile,
15 Ngingatihluphi nangeticadzi,
16 Angeke ngitenyul' emantini mhla wazamcolo.
17 Ngitsi lala ngekuthula Dzeliwe,
18 Indlela yakh' emhlabeni uyiphetsile,
19 Kodvwa maye ngemehl' ami,
20 Lekugeleta kuwo libhudlo letinyembeti,
21 Ngobe ngiwo lebesamile kuwe;
22 Kwatsi ngekuwa kwakh' asiphuka,
23 Asiphuka kwesihlahla siwa.
24 Ngivumele ngisikhihle sendvodza,
25 Yelusizi ngiyihlabele ngitsi,
26 Lala ngekuphumula Dzeliwe,
27 Sewuphumulil' ekuhlatjweni ngemanyeva.
28 Lala ngekuthula Dzeliwe,
29 Lal' uphumule ngekuthula,
30 Natsi siyakulandzela,
31 Lingakashoni siyeta.
Bhala indzatjanambhalo lapho ucoca khona ngemphumelelo yasonkondlo kuveta
umoya lokulenkondlo nendlela lawetfule ngayo.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa
angabi ngetulu kwala-240. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
LOMFUNDVO – GT Nkosi
1 Ngikubone kahle wena makoti,
2 Ukhaliphile wacija njengemkhonto,
3 Ungucelemba locota acotisise makoti,
4 Uyamengetela ngekukhalipha kwakho,
5 Mane kungakwebi kufa makoti.
6 Balole ngetandla takho Lomfundvo,
7 Tilola umuntfu acije njengenyalitsi,
8 Wasika kungatsi kuyotsi cubasha,
9 Wahlaba inhlupheko yatsi gal' uyephuka,
10 Kungakhoni kwatsi tinyawo ngetfwale.
11 Lomfundvo ngubani lonjengawe s'tsandvwa,
12 Locatulula tinkinga temphilo s'tsandvwa,
13 Lonetandla letikhaliphisa kwetakho s'tsandvwa,
14 Loneliphimbo lelikhaliphe njengelakho s'tsandvwa,
15 Mane kungakwebi kufa s'tsandvwa.
16 Lomfundvo uhlakaniphile s'tsandvwa sami,
17 Ngeke ngikwale futsi angeke ngikulahle s'tsandvwa,
18 Funa ngisal' eliteni sewungekho s'tsandvwa,
19 Ungisus' ekhatsi kwelubishi s'tsandwa,
20 Yebo ebumnyameni bekuntima s'tsandvwa
21 Pho uligagu lelendlul' emagagu s'tsandvwa,
22 Lomfundvo chubeka kute kubone bani nabani,
23 Nalapho ulibhuloho lekuwela s'tsandvwa,
24 Nalapho usikhiya lesivula noma kuphi s'tsandvwa,
25 Ulichawekati lelicocodz' emachawe s'tsandvwa,
26 Nalapho uligugu lelendlule emagugu s'tsandvwa.
27 Chubeka ungigone ungifumbatse s'tsandvwa,
28 Ngigone ngetandla takho letifutfumalako s'tsandwa,
29 Ngitfukuse ekujuleni kwenhlakanipho yakho s'tsandvwa,
30 Ekujuleni kwenhlitiyo yakho ngitfukuse s'tsandvwa,
31 Ngibindzise ngitinte ngihlaliseke s'tsandvwa.
2.1 Bunkondlo buni lobutfolakala emgceni we-2, we-3 newe-4? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
2.2 Hlobo luni lwenkondlo lolungenhla? Usho ngani? (2)
2.3 Nguwuphi umoya lotfolakala kulenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
2.4 Nguwuphi umcondvo lojulile lowetfulwa ngulenkondlo? Usho ngani? (2)
2.5 Phawula ngemphumelelo yasonkondlo yekukhetsa ligama lelitsi, 'stsandvwa',
kulenkondlo lengenhla. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
UYILIMILE INDZIMA – FC Nkosi
1 Lishisa likhipha umkhovu etjeni,
2 Somiso sigadvul' umhlabatsi,
3 Imifula yome nkhe ingenatfonsi,
4 Walitsatsa likhuba waletjatsa.
5 Wawabhekisa emasimini emabombo,
6 Wawugedvul' umhlaba lochekekile,
7 Ngelitsemba lekutsi ngalelinye lilanga
8 Litawuna kutsambe.
9 Nga-1963 kuKholwane tingu-11,
10 Walibutsa lilima lakho,
11 Senime ngemumo niyicala indzima,
12 Kwahlwa ngemnyama sifikile
13 Siswenya, sanishwaca nonkhe,
14 Banivalela ngekulwela inkhululeko,
15 Banikhokha ngamunye ngamunye
16 Khona ningetukuchubeka nekulima.
17 Kepha abazange babute elangeni
18 Batibamba ngapelepel' emehlweni
19 Wema ecinisweni lenkhululeko
20 Baphel' emandla bakukhulula
21 Waphuma wachubeka nelikhuba lakho,
22 Walima laze lana
23 Yafika inala, yahamba indlala.
3.1 Hlobo luni lwebunkondlo lobutfolakala emigceni ye-17 neye-18? Usho ngani? (2)
3.2 Hlobo luni lwenkondlo lolu lolungenhla? Usho ngani? (2)
3.3 Ngekubona kwakho bekakusiphi simo sonkondlo nakabhala lenkondlo?
Chaza. (2)
3.4 Nguwuphi umcondvo lojulile lowetfulwa ngulenkondlo? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
3.5 Phawula ngemphumelelo yasonkondlo yekusebentisa lesisho lesisemgceni
we-18. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
NGITSATS' UNGIBEKE – TE Sithole
1 Entasi netintsaba teMphumalanga
2 Ehlanzeni lelimabondvwabondvwane,
3 Ngaliva libhodla njengengwenyama.
4 Labhodla kwasikitela tinwele,
5 Laphindza, gal' uyephuka
6 Ngahlwatsika nganwayitela.
7 Ngisakhokhoba ngikhukhutela,
8 Ngahlangana nendzabulaluvalo
9 Lemabalabala njengengwe yemahlatsi,
10 Lebheje ngalebovu hhwe,
11 Yate yabheja ngalemnyama khwishi
12 Etihosheni takulemboza nema-olintji.
13 Ngatsi dlibi ngekwetfuka.
14 Ngase ngicala kumoyitela,
15 Aah! ngaze ngabona Shukuma.
16 Ngacala kush' emashushu
17 Bindz' ulalele lelimabalabala,
18 Livumbulul' emachawe ekuchalatela
19 Kuto tihlabatsi letigcibedzelene.
20 Ngatsi ngisamangele,
21 Hawu, nay' intfombi lencane,
22 Ngase ngehluleka nekutibamba,
23 Ngabeka mabili matsatfu.
24 Bangidvonsa ngendlebe labatiko
25 Batsi live liyengcayelwa yehhe!
26 Leli ligcabho lesive seMaswati.
27 Ngifuna lawo mav' enhlakanipho
28 Ngobe tihlakaniphi tisho titsi:
29 'Injob' itfungelw' ebandla'.
30 Ngibese ngiyamkhutsata
31 Ngalamnandz' emavi.
32 'Ngitsi tandla tiyagezana'.
33 Indlela ibutwa kulabasembili.
4.1 Hlobo luni lwemvumelwano lolutfolakala emgceni we-1 newe-2? Usho ngani? (2)
4.2 Bhala luhlobo lwenkondlo loluvetwa kulenkondlo lengenhla uphindze
wesekele. (2)
4.3 Ngekubona kwakho bekakusiphi simo sonkondlo nakabhala lenkondlo?
Chaza. (2)
4.4 Nguwuphi umcondvo lojulile lowetfulwa ngulenkondlo? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
4.5 Phawula ngemphumelelo yasonkondlo yekusebentisa lesaga lesisemgceni
we-29. (2)
[10]
NA
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.
UMBUTO 5
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
SENGIFUNA KUKUBHAJATA – MA Magagula
1 Ngicolele umzuzwana gagu lemculo,
2 Sengitsatse sitfongwana ngitsi 'yoti'.
3 Kadze ngingalali mihla yonkhe,
4 Nanyalo usangibhodlel' etindlebeni tami.
5 Ngihlala ngikuphunga ngikuphungile,
6 Lapho ngitfukuswe ngulomnganami wakaButfongo,
7 Ngaphansi kwesiphuku lesifutfumele,
8 Inhlitiyo yami yophele ngekhatsi.
9 Nanyal' inhlitiyo yami yophela ngekhatsi,
10 Kodvwa sol' uchub' inkhani uchub'intsandvo.
11 Ungilum'ugiye ngemculo mfokati ndzini,
12 Ungileletela ngilale ngingavuki sela ndzini!
13 Sengikubonile mnganami uyedzelela usidzeleli,
14 Sengikubonile uyabhodla uyedzelela ulihlongandlebe,
15 Nami sengitawuba lihlongandlebe ngikubhajate,
16 Ngikubhajatele ekhunjini kudaleke lichaphoti.
17 Lonkhe lelo phinjana liyawushabalala,
18 Nemphefumulo wakho nawo uyawushabalala.
19 Kuyawusala lichaphoti lengati lelibovu tju,
20 Lokuyowuba luphawu loluyawuphawula kubakini.
21 Hho kantsi usabhodla gagu lemanyala!
22 Ngininginingini! Ngininginingini! Ngininginingini!
23 Hho yemnganami kantsi usabhodlabhodla?
24 Kuncono ngembule ingubo ngitivikele.
25 Sengifuna kukubhajata ngitakubhajata sela.
26 Uklez' ingati yami onkh' emalanga ngitilalele?
27 Ngitakubhansuta yehhe! Bhansu ekhunjini.
28 Untjontja ingati yami sela ngitilalele!
29 Uyayibona-ke lemphengulo lengiyiphengulile,
30 Yekutsi kuyawusala lichaphoti ekhunjini,
31 Naloke-ke lichaphoti selingufakazi ekhunjini,
32 Nebakini labasabhodla abasanakungibhodlela.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
5.1 Khokha umugca lonemphindza endzimeni yesibili kulenkondlo lengenhla. (1)
5.2 Ngubuphi bunkondlo lobuvetwa ngulamagama lagcanyisiwe endzimeni
yekugcina? (1)
5.3 Finyeta umcondvo losobala walekondlo lengenhla ngemaphuzu LAMABILI. (2)
5.4 Catsanisa iphethini yemugca; we-18 newe -19 kulenkondlo lengenhla. (2)
5.5 Ngabe sonkondlo abecondze kutsini ngekusebentisa ligama lelicindzetelwe
emgceni we-14? Chaza. (2)
5.6 Phawula ngekukhetseka kwesifutamsimdvo lesisetjentiswe ngusonkondlo
emgceni we-22. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Kulesigaba kunemanoveli LAMABILI netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
kuleyo naleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa
kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi
ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha.
INOVELI
Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi.
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse
kahle sihloko salenoveli.
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI A
Ekuhambeni Lushawulo, akamange akhohlwe ngulentfombatana yakaMagagula.
Abetsi njalo naketfuke wavela ngasekhaya etame kutsi noma kanjani ayibone
atewuvuselela emagama akhe, phela imbita ivutfwa ngekukhwetelwa. Uma ehluleke
kuyibona abebhala incwadzi ayinike bodzadzewabo kutsi bamnikele Sibolile. Sibolile
lona bese bambonile labanye bodzadzewabo kwekutsi ukhulunyiswa nguLushawulo. 5
Empeleni bodzadzewabo bakuletinye tindlu babehlekisa ngayo lendzaba yakhe. Ingani
phela kuhlekwa kutsi usonywa lijaha lakandlunganye emtini wemavila. Babemangala
kutsi lona lelijaha lisitsatsaphi sibindzi sekusukela intfombi yemphakatsi litalwa
kandlunganye nje.
'Sengiyabona nje lomntfwanababe asaya lapha kulela dlokolo, ayewulala ebaleni.' 10
'Usho kulala ebaleni, wena awusho yona indlala lengambulala. Phela lapho ubona
ngisho wedlula ngendlela kwekutsi indlala yintfo yakhona. Akusiyo indlala, iyanuka.
Sengiyabona nje uphuma ekhaya lelisutsako uyotitsi dlwa endlaleni. Naloku batsi
lutsandvo aluboni nje kodvwa ngeke.'
'Asati, batsi lidliwa yinhlitiyo.' 15
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
'Ucinisile dzadze, buka ngobe Sibolile vele akatsandzi nani nje kuva umuntfu
akhuluma ngandlunganye. Noma angaphumiseli kodvwa uyambona kutsi ayimphatsi
kahle lendzaba.'
'Akunandzaba, akahambe utasipha inyama yehhontji ngobe tinkh …'
'Hheyi, khulumela phansi nangu eta ngalapha. Ungambuki utawuze abone kutsi 20
sikhuluma ngaye,' kusho lenye yalamantfombatana ngekwetfuka ngobe abengamboni
kantsi nangu naye Sibolile atawuchamuka ahambe akha ligusha kuleyo nsimi. Phela
akekho langamesabi Sibolile ngenca yelulaka labenalo. Indlela labebhodla ngayo
ngisho umuntfu lomdvuna abengamesabi Sibolile futsi angakhatsali kutsi unganani.
Unina yena abesafa kulamula sebalwa nalodzadzewabo labemelama. Abenelulaka nje 25
kantsi futsi kukhona nebuvila benkhani. Nase kumsukile abengafuni ngisho inkhukhu
ijube embikwakhe. Timphungane nato tatisindza ngako kutindizela. Bokati netinja
bekukhala kukhalile.
'Asati, nakamkhoti kuyakuba kuphela nje.' Lawa ngemavi lebevamise kukhulunywa
ngunina waSibolile uma ambona ajinjibele angasafuni ngisho nekugeza titja leti. Kantsi 30
umuntfu lomdzala akati kutsi ukhuluma kanjena Sibolile sewuncumeni enhlitiyweni
yakhe. Phela abesatitjele kutsi Lushawulo nakefika, sewufuna kusale ajuba lendzaba
yabo. Nembala kwaba njalo.
Mzukwana eva letindzaba letimnandzi kangaka Lushawulo akamange alale ngenca
yenjabulo. Akuvumanga kutsi abindze nalendzaba angabahlebeli bodzadzewabo 35
ngobe phela bebamvimbisa. Ngalobo busuku kwaze kwasa anguloku angakalali
acabanga latakwenta macondzana naSibolile. Ingani phela abesajake kutsi isale ibuya
itewubasela unina umlilo ivuse nemuti wakubo lowawufana netindzala. Tinkhomo
temalobolo abevele asebentela tona. Ngako-ke akubanga lukhuni nasaganiwe, wavela
wenta emalungiselelo ekutsi asale amtsatsa Sibolile. Unina waSibolile wase umshayile 40
umoya wekutsi Sibolile sewubonakele emahlandla lamanyentana akhuluma
naLushawulo. Lendzaba ayimphatsanga kahle lomuntfu lomdzala. Wetama naye kutsi
ayihlolise indvodzakati yakhe ngalendzaba nangengoti labelengela kuyo. Nome
abebona kutsi kulukhuni, kepha watinika sikhatsi nalomntfwanakhe kute abe
nanembeza lokhululekile. 45
[Likhasi 13–15]
7.1 Ngumuphi umoya lotfolakala ekucaleni kwaletheksthi lengenhla? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
7.2 Yini kutsiwe letheksthi lengenhla iyincenye yesetfulo salenoveli? Sekela
ngemaphuzu LAMABILI. (2)
7.3 Tento temlingisi longuLushawulo timveta anesimilo lesinjani emndenini
wakhe? Usho ngani? (2)
7.4 Ngabe letheksthi lengenhla inaye mdvonseni yini? Usho ngani? (2)
7.5 Beyiyini inhloso yembhali yekusivetela sigameko lapho umlingisi
longuLushawulo ayewufuna lusito kuKunene naNyoni macondzana netinkinga
temndeni wakhe? Sekela ubhekise enovelini. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
7.6 Utsini umbono wakho ngekukholweka kwemlingisi longuLaMagagula
nasimbuka enovelini yonkhe? Usho ngani? (2)
7.7 Uyavumelana yini nekutsi tento temlingisi longuLaHlophe timveta
angumlingisi loyindilinga? Sekela imphendvulo yakho. (2)
7.8 Nguwuphi umlayeto lowetfulwa ngumbhali etetsamelinilwati talenoveli?
Bhekisa imphendvulo yakho kuLaMagagula. (2)
7.9 Yini leyenta kutsiwe Lushawulo ungumlingisi lomcoka? Chaza. (2)
7.10 Libe yimphumelelo ngayiphi indlela lisu lembhali lekucamba umntfwana
wemlingisi longuLushawulo ligama lelitsi, 'Masaletindzaleni'? Chaza. (2)
7.11 Uyavelana yini nemlingisi longuTintfombi kuloku lokwenteka kuye
esiphetfweni salenoveli? Sekela imphendvulo yakho. (2)
7.12 Phawula ngetigameko LETINTSATFU letikhombisa ingwijikhwebu kulenoveli. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse
kahle sihloko salenoveli.
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI B
'Ngikubone kukuhle futsi kufanele kutsi ngikuvakashele babe Tsabetse lapha ekhaya
kakho,' kusho Mphikeleli akhuluma angekhatsi emabaleni akaTsabetse. Pho, akacali
kubeka lunyawo lwakhe kulelikhaya, wake wefika ngesikhatsi afuna indzawo
yekuhlala.
'Siyabonana ndvodzana. Sibusiso lesikhulu kuvakashelwa nguwe. Emagalelo akho 5
emisebentini yemmango avakale ndvodzana. Ungumholi sibili.
Kuyakhombisa kutsi boMncina bawenta ngempela umsebenti wabo. Bawenta
ngekutimisela nangendlela lefanele,' kusho Tsabetse. Pho, sewatsatsa umhlalaphansi
kuyo yonkhe imisebenti yesive.
'Kadze ngifisa kulitfola litfuba lekukhuluma nawe tindzaba letitsintsa tsine ndvodzana. 10
Ngikuletselwe nguNkulunkulu njengobe ulapha embikwami,' kusho likhehla
lelinguTsabetse likhuphula tibuko talo letiwako. Bakhuluma nje basendlini
yekuphumula ekhaya kaTsabetse. Bahleti bobabili.
'Embikwekutsi sikhulume lokunyenti ndvodzana, ngicela ungilindze kancane
ngisayolandza lipotimende lami leliphetse tonkhe tincwadzi tami letibalulekile,' kusho 15
Tsabetse. Asukume ahambe aye ekamelweni lakhe atsatse lipotimende lakhe abuye
nalo. Akhiphe sikhiya alivule, bese ukhipha tincwadzi letimbili lesetiphaphatsekile
atinike Mphikeleli atsi akatifundze. Incwadzi yekucala ibhalwe kutsi, 'Bangive Velakhe
Zwane, wangcwatjwa nguhulumende emgodzini C20007, emalibeni aseMzinoni
ngemhlaka 10 Ingci … Wafela etandleni tebemtsetfo ngemhlaka 5 Ingci …' Incwadzi 20
yesibili 'Lotive Lomawa Zwane, wangcwatjwa emgodzini E202020 emalibeni
aseMbalenhle ngemhlaka 10 kuMabasa …,' watifundza Mphikeleli tehla tinyembeti.
'Ngitele lokunye, ngitfola lokunye.' Kusho Mphikeleli.
Lokwadvudvuta umoya wakhe kwati kutsi emaliba ebatali bakhe akuphi. Washo
nekutsi utawuwalungisa kahle, awakhe abe sikhumbuto emphilweni yakhe. 25
Watibukisisa kanyenti tincwadzi laniketwe tona nguTsabetse. Washo waphimisela
watsi, 'Umntfwana wemfana lengiyomtfola ngiyomcamba ngeligama lababe lelitsi,
Bangive noma Velakhe. Uma kuyintfombatane ngitamcamba lelitsi, Lotive noma
Lomawa. Uma ngibuka bona ngitawube ngibona batali bami, labangiletsa kulomhlaba.'
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
Akamange atihluphe ngekubuta Mphikeleni kutsi tincwadzi leti tefika njani etandleni 30
telikhehla Tsabetse, kepha weneliswa kutfola lwati ngebatali bakhe. Loko kwamenta
kutsi alibhale phasi lusuku latfola ngalo letincwadzi, washo nekutsi lingumlandvo
emphilweni yakhe. Tsabetse wachubeka nenkhulumo yakhe watsi, 'Ungicolele
ndvodzana. Ngiwusebentele ngekwetsembeka umbuso wembalandlati.'
'Bekusikhatsi sembalandlati leso babe. Nawe bewenta lokwentiwako ngaleso sikhatsi. 35
Alikho licala lengikwetfwesa lona Sihlasi. Kuko konkhe lokwenteka emkhatsini wetfu,
ngiyakucolela. Kunyenti lengikufundzile kuwe lokungenta ngite lapha. Kuwe ngifundzile
kutsi kubobanjelelwa emigomeni nasetincumeni letibekiwe. Kuwe ngifundzile kutsi
liciniso alibitwa ngalelinye ligama ngaphandle kwekutsi liciniso, nemanga akabitwa
ngalelinye ligama ngaphandle kwekutsi emanga.' 40
[Likhasi 102–103]
9.1 Ngumuphi umoya lotfolakala kuletheksthi lengenhla? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
9.2 Yini kutsiwe letheksthi lengenhla iyincenye yesicakacaka salenoveli? Sekela
ngemaphuzu LAMABILI. (2)
9.3 Umbhali walenoveli usebentise liphi lisu kusivetela umlingisi longuSikhulu
Tsabetse kutsi unenhlitiyo lembi? Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu
LINYE. (2)
9.4 Ngabe letheksthi lengenhla inaye mdvonseni yini? Usho ngani? (2)
9.5 Beyiyini inhloso yembhali yekusivetela sigameko lapho umlingisi
longuMphikeleli alwela kubuyela esikolweni emva kwekucoshwa kwakhe
nguSikhulu? Sekela ubhekise enovelini. (2)
9.6 Ngabe umlingisi longuMphikeleli uyakholweka yini? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
9.7 Umlingisi longuSikhulu Tsabetse uyindilinga. Fakazela lesitatimende
ngekubhekisa kulokwenteka kulenoveli. (2)
9.8 Nguwuphi umlayeto lowetfulwa ngumbhali etetsamelinilwati talenoveli?
Bhekisa imphendvulo yakho kuMphikeleli. (2)
9.9 Yini leyenta kutsiwe Mphikeleli ungumlingisi lomcoka? Chaza. (2)
9.10 Libe imphumelelo ngayiphi indlela lisu lembhali lekutsi acambe umlingisi
longu Msiti ligama? Chaza. (2)
9.11 Uyavelana yini nemlingisi longuTsabetse mayelana nesigameko lesenteka
esiphetfweni salenoveli? Sekela imphendvulo yakho. (2)
9.12 Phawula ngemphumelelo yembhali yekuveta setfulo kulenoveli. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse
kahle sihloko salenoveli.
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI C
'Angihambe dali. Nasi sikhatsi sesiphelile. Ngitawubuya futsi kusasa.'
'Awati kutsi ngijabule njani kutsi ufike lapha. Uhambe kahle ubingelele make.'
Asukume Mlungisi, acele kuchebulwa nguLomusa.
'Ngabe ngikuvalelisa kahle Mlungisi, manje nawa emehlo agcwele liwadi lonkhe.'
Ahambe Mlungisi, atibonele kutsi impela Lomusa uyamcoba, futsi angeke abuye 5
ambambe. Eve afikelwa kungamtsembi kwasanhlobo kuLomusa. Uma sesishadile
kodvwa angeke ayente lentfo lena, atidvudvuta ngekutsi Lomusa utawugucuka uma
sebahlala ndzawonye.
Atsi uma sekatawungena ekhaya Mlungisi, atitsele kulemoto lahlangane nayo iphuma
esibhedlela. 10
'Lucolo mnaketfu; ngicela ungene lapha emotini sicoce,' kusho Macaleni acondzise
ngco kuMlungisi. Atibonele Mlungisi kutsi kubi.
'Ufunani kumkami ndvodza?'
'Angitsi watsi indvodza yakhe seyashona.'
'Pho umfunani-ke wena angumfelokati?' 15
Atfuke sekasedvute naMacaleni, Mlungisi. Ahwashule umukhwa lomudze Macaleni.
Atsi uyawushaya esiswini saMlungisi ahlehlele emuva awe Mlungisi. Abe alapha
Macaleni. Watsi uyagwaza futsi ngemukhwa awukhahlele Mlungisi uwe lowomukhwa.
Asheshe awutsatse futsi Macaleni. Avuke masinyane futsi Mlungisi. Atsi uyabaleka
asho amlandzela Macaleni. Bhu! Phasi futsi Mlungisi. Azame kugwaza futsi Macaleni. 20
Lomukhwa udzabule lihembe laMlungisi. Kuphume emajaha lamabili emotini. Acondze
ngco kuMlungisi. Abone kutsi akukho lokunye ngaphandle kwekucela empunzini.
Alandzelise ngemagama Macaleni. 'Lalela mnaketfu angeke ushade naLomusa
ngisekhona; umshado lowo ngiyowumisa nsi.' Adzimate afike ekhaya Mlungisi. Abone
kutsi ucishe walimala. Atitjele kutsi sewutawushada ngenkhani nyalo naLomusa. 25
Yamphatsa kabi kakhulu lentfo leyentiwa nguMacaleni. Intfo leyamcaka kakhulu kutsi
usho kutsini Macaleni uma atsi uyowuvimba lomshado. Sekungatsi akusiyo intfo
yekutsatselwa phasi lena leshiwo nguMacaleni. Kutawufanela aticocele naLomusa
bayisukumele. Afune unina kutomcocela ngeluhambo lwakhe.
'Unjani makoti?' 30
'Uncono kakhulu.'
'Bekaphetfwe yini?'
Abone Mlungisi kutsi unina sewucondze endzabeni yetidzakamiva. Agucule umcondvo
masinyane; 'Cha batsi bekungumkhuhlane nje.'
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
'Umkhuhlane?' 35
'Yebo make.'
'Ungadlali ngami wena Mlungisi. Ubona ngatsi ngingumntfwana yini? Lalela-ke
kukhona umuntfu lofikile lapha watsi ufuna kukubona.'
'Bekahamba ngani?'
'Ngetinyawo.' Atsi kucabanga Mlungisi. Lokunye ngabe unina usho Macaleni. 40
'Awumbutanga kutsi ungubani?'
'Utsite unguSicobolo. Nanguya eta, lomuntfu akaphatfwa.'
'Cha, angingene endlini ngitawuke ngive kutsi ufanani.' Bahlukane-ke Mlungisi atibute
imibuto leminyenti kabi ngekuta kwaSicobolo kubo.' Nembala afike Sicobolo.
'Sawubona mkhwenyana.' 45
'Yebo, sawubona.'
'Kute lokonakele, ngite ngitokwatisa kutsi kabomakoti bayakhala, batsi imali incane.
Manje batsi phangisa ubalungisele ngobe naku nijahile, batsi letsani tinkhulungwane
letimbili temalangeni ngetulu kwemali lebengiyihambisile.' Athule Mlungisi, acakeke
kutsi lemali lengaka sewutayitsatsaphi. 50
[Likhasi 106–108]
11.1 Ngumuphi umoya lotfolakala ekucaleni kwaletheksthi lengenhla? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
11.2 Yini kutsiwe letheksthi lengenhla iyincenye yesicakacaka salenoveli? Sekela
ngemaphuzu LAMABILI. (2)
11.3 Umbhali walenoveli usebentise liphi lisu kusivetela umlingisi longuMacaleni?
Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu LINYE. (2)
11.4 Kufunwa kwaLomusa ngemaphoyisa ngalesikhatsi asesibhedlela kusibiketelo
sasiphi sigameko? Chaza. (2)
11.5 Ngusiphi sigameko lesiveta ludvweshu lwangaphandle kuletheksthi
lengenhla? Usho ngani? (2)
11.6 Umlingisi longuSitsembile usicaba. Fakazela lesitatimende ngekubhekisa
kulokwenteka kulenoveli. (2)
11.7 Mlungisi ungumlingisi longaphili nasibuka inoveli yonkhe. Vumela nobe
uphikise lesitatimende bese usekela imphendvulo yakho. (2)
11.8 Ngumuphi umlayeto umbhali lawetfulela tetsamelilwati ngemlingisi
longumalume waMlungisi? Chaza. (2)
11.9 Kunalabatsi letheksthi lengenhla ayinaye mdvonseni. Utsini umbono wakho?
Sekela imphendvulo yakho. (2)
11.10 Bhala sigameko lesiyingwijikhwebu kuletheksthi lengenhla. Sekela
imphendvulo yakho. (2)
11.11 Uyavelana yini nemlingisi longuMlungisi mayelana nesigameko lesenteka
esiphetfweni salenoveli? Sekela imphendvulo yakho. (2)
11.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU phawula ngekufaneleka kwekushada
kwaMlungisi naLomusa nasicatsanisa similo saLomusa nemsebenti abewenta
Mlungisi emmangweni. (3)
[25]
NOBE
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse
kahle sihloko salenganekwane letsi, 'Mandlakhe' ne'Tibongo Tenkhosi Tobias Nkosi'.
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.
TIBONGO TENKHOSI TOBIAS NKOSI
1 Nawe,
2 Yelovuk' emcubeni
3 Lonjengankunzi
4 Luphondvo lwenkunzi yakaNdlela
5 Inhloko yenkunzi yaLomavovo
6 Lomjikijelwa!
7 Wajikijelwa ngemadvuna eFeni
8 Batse bangakujikijela, base bayamfulatsela
9 Njengesagila labangasitsandzi
10 Labangasifuni
11 Bangasiboni lapho siyawuwela khona
12 Lugelegele lwebhasi
13 Naluya lushon' ePitoli
14 Naluyawufun' uMshabalala.
15 Kwabonakala ngalabadzala bogogo beFeni.
16 Batsi bangabona Yena,
17 Baphuma bonkhe batatatela.
18 Wena matata lamakhulu
19 Ekwendlula nekwendlala
20 Awusheshi nekuyinika,
21 Wena Vuk' emcubeni
22 Unganjengankunzi.
23 Nhloko yenkunzi yaLomabhoko
24 Phondvo lwenkunzi yakaNdlela
25 Mhlane lobanti
26 Longadzinwa kwetfwala bantfu
27 Ubetfwele kunye nebantfwababo
28 Ukhuphuka nabo tintsaba teSteyn dolobha
29 Kumeme bomake.
30 Kumeme bogogo.
31 Kumeme bomkhulu
32 Kunye nebantfwababo.
33 Kube wawubameme ngembeleko,
34 Ngabe yadzabuka umchilo. [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI D
INDVODZA LEYANIKETWA LIDADA
Kadzeni ngesikhatsi sekufika kwebadzeshi kulelive leMaswati, bekukhona umfati
anemntfwana munye wemfana. Uyise walomfana bekukadze afa.
Lomfelokati nendvodzana yakhe bebaphila imphilo lelukhuni, bahlupheka. Bebalamba,
baswele tingubo tekwembatsa. Ngesikhatsi sasebusika bebacucudvwa ngemakhata,
basitwe kulala ngasemlilweni kuze kuse. 5
Lomfana wakhula, watsi nasesigabeni sekukhuhluka wahamba wayawufuna
umsebenti kulomunye webadzeshi lobekanelipulasi afuyile futsi. Wamcasha umdzeshi
wasebenta umfana. Lomdzeshi lona abengamholeli kahle umfana. Abemnika imadlana
bese umnika kudla amembulele netimphahla, letinye tibe takhe letinye tibe tenina.
Nobe abesebenta kamatima nje, wabeketela wachubeka nekusebenta waze waba 10
yindvodza, wacatsatela netimvu solo tigaya ngamhlatsi munye.
Ngalelinye lilanga umdzeshi wambita wakhuluma naye. 'Ngifuna kukwatisa kutsi,
kulenyanga letako ngiyahamba nemndeni wami sibuyela kulakitsi ngesheya
kwelwandle.' 'Kusho kutsi kutawuba kuphela kwemsebenti wami ngaleyo ndlela?'
'Kute lengingakwenta, sikhatsi sami sekubuyela emuva sesifikile. Nawe 15
njengendvodza utawuhamba uyewufuna umsebenti kulabanye labakhona.'
'Cha, kwaze kwababuhlungu loko.'
Nembala sefika sikhatsi umdzeshi watsengisa konkhe labenako washiya lidada linye.
Watsatsa lelidada walinika lesisebenti sakhe. 'Ngikunika nali lidada, uliphatse kahle.
Ulondle ngemfanelo ulinatsise emanti, ungacali ulihlabe. 20
'Kulokusebenta kwami lokumatima emashumishumi eminyaka ngihola imadlana
ngifanelwa kutfola lidada kuphela! Iphelile yini imali?' Wahleka umdzeshi wanikina
inhloko. Wasibuka sisebenti sakhe waphindze wahleka.
'Imali angeke ikwentele lutfo. Wena tsatsa lelidada uyewulifuya, wente lengikutjele
kona nje kuphela.' 25
'Ngilondle ngani?'
'Ngikubekele lisaka lemmbila. Lommbila ningawudli ngobe walelidada.'
Indvodza yalitsatsa lidada nobe beyisisimba nje. Bavalelisana nemdzeshi, yatjatsa
lisaka yagodla lidada layo yashona kunina ekhaya. Yafika yetfula indzaba kunina.
Wamangala kodvwa wamyala umntfwanakhe kutsi ente njengoba ayaliwe. Lidada 30
lahlala emalanga lamabili, kulesitsatfu latalela licandza legolide. Yalitsatsa licandza
indvodza yayawulitsengisa yatfola imali lenyenti. Batsenga timphahla nekudla.
Laphindza lidada latalela lelinye licandza legolide, latsengiswa kwatfolakala lenye imali
lenyenti. Lemali bakha ngayo indlu lenkhulu bayigcwalisa ngefenisha. Lachubeka
lidada nemsebenti walo, yangena nemali. Salukati nemntfwanaso banjinga. 35
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
Ngalelinye lilanga lendvodza yalibamba lidada yalibulala ifuna kukhipha lamacandza
lecabanga kutsi agcwele esiswini kepha ayizange yatfola lutfo. Yagcina ngalelo langa
kutsengisa igolide. Imali lebeyikhona yaphela kancane kancane. Nemphahla yaguga
kancane. Indlu nayo yadzilika, sigcino kwabhoka buphuya. Yacala phasi inhlupheko.
[Likhasi 79–81]
13.1 Ngutiphi tintfo LETIMBILI letenta lenganekwane ifanele kuba yinganekwane
yesimanje? (2)
13.2 Butfolakalaphi bunganekwane balenganekwane? (2)
13.3 Ngusiphi sijeziso lesatfolwa ngulendvodza emva kwekwephulwa kwemyalo?
Bhala KUBILI. (2)
13.4 Ucabanga kutsi yini lebeyenta lelidada likhicite emacandza eligolide? Chaza. (2)
13.5 Sifundvo sini lesitfolakala kulenganekwane lengenhla nawubhekisa
kulendvodza leyanikwa lidada? Chaza. (2)
13.6 Umbhali walenganekwane usebentise liphi lisu kusivetela umlingisi
longumlumbi kutsi unenhlitiyo lenhle? Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu
LINYE. (2)
13.7 Uyavumelana yini nekutsi lendvodza lokukhulunywa ngayo kulenganekwane
beyinebuwula nasibuka tento tayo? Sekela imphendvulo yakho ngemaphuzu
LAMABILI. (3)
NA
Fundza letibongo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
TIBONGO TENGWENYAMA BHUNU
1 Mahlokohla londzatja ngentsamo,
2 Lohlokohle timbiba taphuma
3 Tenta buhlakalala,
4 Taye tabanjwa ngudalad' esangweni
5 KaZombodze wemagugu.
6 Ngwane phani losemnyango.
7 Losemsamo umtsambekele
8 Mbhabha ngelijozi lakhe;
9 Nkhomo taphela tinselo,
10 Tiy' emtini wakho waseMampondvweni.
11 Uyadzela mfati waseSigombeni,
12 Walibuka lijaha laNdaba.
13 Uyadzela mfati waseMafutseni.
14 Walibuka lijaha laNdaba.
15 Liyawushoshoba ngesikhala
16 Lesasishona Khuzwayo waMahlalela waNkhosi.
17 Uyadzela mfati wakaMashikisha,
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
18 Walibuka lijaha laNdaba.
19 Intfumbeleti yaDlamini,
20 Intfumbeletele futsi emahlatsini
21 Emadokanyawo.
22 Uyadzela Mashicela
23 EtikweLubombo,
24 Walibuka lijaha laNdaba.
25 Lugobe lukhulu lusihlalele,
26 Lubitwe ngemadvuna akaNgwane,
27 Akubit' imphi yesiLungu.
28 Buhle bungandlati taseShowe,
29 Tona tingemashoba lahlula ludzaka.
30 Lowadzabula kuLongwevu,
31 Wayifulel' indlu yaseMbabane,
32 Wayifulela netimphunga
33 Wentel' emadvodza khon' atawubamphunga.
34 Tinkhomo taphela tinselo
35 Tiy' emtini wakho waseMampondvweni.
36 Bayethe!
13.8 Bhala umugca locuketse sifanangwaca kuletibongo letingenhla. (1)
13.9 Yini leyente imbongi iphindzaphindze umugca we-12 waletibongo
letingenhla? (1)
13.10 Lisetjentiswa nakwentiwani lijozi, lelibalwe emgceni we-8? (1)
13.11 Phawula ngeliphuzu LINYE ngekuhleleka kwaletibongo letingenhla. (1)
13.12 Ucabanga kutsi yini leyenta Bhunu wafulela indlu netimphunga? Chaza. (2)
13.13 Ichazani imigca, ye-9 neye-10? (2)
13.14 Phawula ngemphumelelo yembongi kusebentisa sifanisongco sekubita Bhunu
ngentfumbeleti yaDlamini. (2)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
SIGABA C: UMDLALO
Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
kulowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto
wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule
imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha
enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
loyindzabambhalo.
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi labadlali labalandzelako
balubhebhetsekisa ngayiphi indlela ludvweshu lwalomdlalo.
Hleta
Mphotfo
LaHleta
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI E
(Hleta naLaHleta baloku bahamba ngekushakutela kute Ncobile angababoni kutsi
bambonile nakasemangcwabeni. Hleta uloku uncapha ancaphile ngentfukutselo.)
HLETA: (Ahefutela) Asambe ngekunonopha tsine dzadzewetfu kute abe neliciniso
kutsi kute lambonile ngobe nakangati, angetama taba tekusivala nswi,
umlomo. 5
LAHLETA: (Acalata emuva) Lona lelidliza labeke kulo letimbali labani ngobe leyise
lingentasana kwalela? Impela sitayitsatsa kancane lendzaba kantsi
boNcobile sebasangene! Sekangakhuluma yedvwa emadlizeni aphahla
emangcwabeni ebantfu langabati nekutsi bayaphahlelwa nome
abaphahlelwa! Wake wakubona loku Mtingelwa? Hhayi asati Mntimandze, 10
lifa silibukile inyanisi!
HLETA: (Ahamba kakhulu) Mine ngisola kutsi lalomfana wakaMdluli ngobe
ngigcine ngiva kutsanti kutsi sewungcwatjiwe kepha akendluliswa ekhaya,
bamtsatse emakhateni bacondza naye lapha emangcwabeni batemfihla.
LAHLETA: (Ashikitela) Kungani bente intfo lenjena bakaMdluli ngobe phela wonkhe 15
umuntfu nakafile kufute alale ekhaya, kuse ngakusasa ayewufihlwa
endlini yakhe yekugcina?
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
HLETA: (Aloku ahefutela njalo akhina lite) Kwehlukene inkholo nemasiko ebantfu
dzadzewetfu, labanye bakholelwa kutsi umuntfu lofe ngengoti yemoto,
logwaziwe, losontsiwe nalofe aboshiwe njengaye akalaliswa ekhaya 20
ngobe loko kuletsa lelinye lishwa emndenini.
LAHLETA: (Aphumula) Sengiyatfola lapho, natsi nasisakhula besiva bogogo
nabahleba naletinye talukati emagumeni kutsi kufa kwemuntfu lofe
asiboshwa kuyatila ngobe kutsi nasekuphuma umphefumulo bamfase
bozankosi. Pho bebatati yini tindzaba, bewungafunga kutsi batilalele 25
emisakatweni. Asewungitjele-ke mnaketfu, sitambuta sitsi ubonwe
ngubani-ke lomntfwanyana kutsi abesemangcwabeni?
HLETA: (Advonsa umoya) Mine bengibona kuncono kutsi sitsalalise, ngalelinye
lilanga utatiphahlukela yena.
LAHLETA: (Atidvonsa) Nawucabanga kahle mnaketfu usho kutsi lomntfwana lona 30
useyedvwa sibili? Impela solo ngiyasola kakhulu lapho sengatsi
sewuhhunguke mbamba, phela bantfu bayaganga kulomhlaba lesiphila
kuwo, ungababona kuhamba bakuhlekise emini kodvwa ebusuku bavuka
bagibele timfene baphaphe nangemitsanyelo! Utsi nawulele befike
bakuhleke kukhamisa nekuhona, bakutsele ngetinsiti lekungatfolakali 35
kutsi ngetani, ekuseni lokwa sengibo batekuvusela batibutise imphilo
kantsi bafuna kukubona kutsi lomutsi wabo lebebakufumba ngawo
ungenisisile yini?
HLETA: (Ambuka kancane) Uyadlala dzadzewetfu, bangaloya yena yedvwa
elinyentini ngobe bambangisani lelengaka? 40
LAHLETA: (Agoca tandla) Utsini mnaketfu, kuhlakanipha kwakhe, phela batsi
utihambela yedvwa ngetifundvo esikolweni.
HLETA: (Aphiphitsa) Kute kutsakatfwa lapha, lomntfwana sewungene esigabeni
sebuntfombi, kungako ahlanyiswa lutsandvo kangaka.
LAHLETA: Ngiyala lapho mnaketfu, bonkhe labantfwana bemantfombatana 45
lesibabonako abakwenti konkhe loku lokwentiwa nguNcobile. Vele
kunesigaba lapho umntfwana aye abe neligugu lekutibona asakhulile
kodvwa liphindze liphele. (Amemeta) Ngelekelele tsine mnaketfu naku
sengihholokoshela esigodzini ngenyela!
HLETA: (Amdvonsa) Bamba ucinise lesandla sami! 50
LAHLETA: (Eva buhlungu) Ungangidvonsi kakhulu utangihhwabula siphanga bo
mnaketfu!
HLETA: (Asinata) Cinisela dzadzewetfu utotobe, ekhaya sesitawufika.
LAHLETA: (Afinkhita) Ngicinisele njani kubuhlungu mnaketfu? Ngenyele sibili fane
ungimeme bo tsine uyongidzimula lapha ekhaya ngobe ngiyafutselwa! 55
[Likhasi 46–48]
15.1 Ngutiphi tizatfu LETIMBILI letenta letheksthi lengenhla ifaneleke kuba
ngumdlalo? (2)
15.2 Nguliphi lisiko lelalandzelwa bakaMdhluli ngalesikhatsi kushone
Gedlembane? Bebalentelani? (2)
15.3 Letheksthi lengenhla iyigcamisa ngayiphi indlela ingcikitsi yalomdlalo? Chaza. (2)
15.4 Yini leyenta kutsiwe umdlali longuHleta ungumelekeleli? Chaza. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
15.5 Silubhebhetsekisa ngayiphi indlela ludvweshu lesigameko saLaHleta naHleta
sekulandzela Ncobile nakavakashela lithuna laGedlembane? Chaza. (2)
15.6 Bhala tintfo LETIMBILI letitihibe letingenta kutsi letheksthi lengenhla
ingadlaleki enkundleni. (2)
15.7 Umbhali usivete ngayiphi indlela similo saHleta? Sekela ngalokusemdlalweni. (2)
15.8 Hlobo luni lwemdlalo lolu nawubuka siphetfo sawo? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
15.9 Yini leyenta kutsiwe Celani uyimbangi yaMphotfo? Sekela imphendvulo yakho
ubhekise emdlalweni. (2)
15.10 Bhala emaphuzu LAMABILI ngesibekandzaba sesikhatsi lesikuletheksthi
lengenhla. (2)
15.11 Ngabe libito lelitsi, 'Mtingelwa', licambeke kahle yini kulomdlali longuHleta?
Sekela imphendvulo yakho ubhekise kulokwenteka emdlalweni. (2)
15.12 Phawula ngemaphuzu LAMATSATFU ngekuhambisana kwalesihloko
salomdlalo lesitsi, 'Kutawuba Njalo' kanye nesiphetfo sawo. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi labadlali labalandzelako
balubhebhetsekisa ngayiphi indlela ludvweshu kulomdlalo,
Mahubhulu
Sikhunyana
Somhlolo
Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu
kwala-390. [25]
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI F
(Somhlolo usesigodlweni ucoca naMahubhulu. Nsibandze ulalele.)
SOMHLOLO: Ngoneni kuwe ndvuna yami?
MAHUBHULU: Ngabe itsini iNkhosi?
SOMHLOLO: Ngitsi ngoneni kuwe Mahubhulu?
MAHUBHULU: Akukho lokonile kimi, Ngwenyama. 5
SOMHLOLO: Ligama lami ulihudvulelani phasi Mahubhulu?
MAHUBHULU: Angiyiva iNkhosi kutsi ngabe icondze kutsini. Ayihlambulule
inkhulumo yayo kuze ngivisise kahle loku lekukhulumako.
SOMHLOLO: Ungentani Mahubhulu? Ngenteni kuwe Mshengu?
MAHUBHULU: Akukho lokubi lengikwentile kuwe, futsi akukho lengitimisele 10
kukwenta kuwe.
SOMHLOLO: Ngabe usangiphatsele kahle eMahubhulu Mahubhulu?
MAHUBHULU: Yebo Ngwenyama yesive. Ungawabuta nawo. Ngingumholi wawo
lotimisele ngako konkhe kutsi tintfo tichubeke kahle.
SOMHLOLO: Libutfo lami eMahubhulu ngabe lisetandleni letifanele kuwe? 15
MAHUBHULU: Akubutwa loko Ngwenyama. Ngingumholi weliciniso.
SOMHLOLO: Libutfo lona liyatfokota ngeteluleko takho?
MAHUBHULU: Yebo Ngwenyama.
SOMHLOLO: Utsini ngekubambisana kwakho naletinye tindvuna? Utsini
ngekubambisana kwakho nami? Utsini ngekubambisana kwakho 20
nemabutfo?
MAHUBHULU: Sibambisene netindvuna tonkhe. Sibambisene neNgwenyama yesive.
Sibambisene nemabutfo onkhe.
SOMHLOLO: Ngiyakuva ndvuna yami kutsi utsi ubambisene netindvuna, neNkhosi
kanye nemabutfo. Ngabe loku ukusho ngenhlitiyo yakho yonkhe? 25
MAHUBHULU: Yebo, ngikusho ngenhlitiyo yami yonkhe.
SOMHLOLO: Ngabe tento takho tiyahambelana yini naloku lokukhulumako
Mahubhulu?
MAHUBHULU: Tento nemavi ami kuyahambelana.
SOMHLOLO: Bengikutfume kaMabhoko kutsi uyewungicelela sihlobo lesihle. 30
Ngabe uhambile waya khona, wabuya nayiphi imphendvulo?
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Lweti 2020
SC/NSC
MAHUBHULU: Ngiyile kaMabhoko Ngwenyama. Ngifike ngakwenta lebengikuyele
khona.
SOMHLOLO: Ufike wangicelela sihlobo lesihle wabuya naso?
Ufike wangimela ngendlela lefanele lena? 35
BewunguSomhlolo avuka?
MAHUBHULU: Lebengiyewukwenta kaMabhoka ngiphumelele kukwenta.
SOMHLOLO: Bewuyewukwentani kantsi kaMabhoko?
MAHUBHULU: Bengiyewukwakha buhlobo ekhatsi kwami naye. Noko ngiphumelele
kukwenta loko. 40
SOMHLOLO: Ngabe uyabona yini kutsi udala tinkinga ngekwenta loku lokwentako
Mahubhulu?
MAHUBHULU: Lengikwentako Ngwenyama yesive ngiyakwati. Liphelile lishumi
leminyaka ngikuhlela. Lami lisiphetfo kuloku lengikucondzile. Akekho
loyawukuma endleleni yami. Kepha kuyawugcina mine. 45
SOMHLOLO: Wubase lomlilo Mahubhulu! Nasewucedzile kuwubasa, bese
uyawotsa. Lami lisiphetfo.
MAHUBHULU: Lami lisiphetfo Ngwenyama. (Behlukane kushisa.)
[Likhasi 43–45]
17.1 Ngutiphi tizatfu LETIMBILI letenta letheksthi lengenhla ifaneleke kuba
ngumdlalo? (2)
17.2 Nguliphi lisiko lelalandzelwa yinkhosi Somhlolo ngalesikhatsi kushone
Mahubhulu? Chaza. (2)
17.3 Letheksthi lengenhla iyigcamisa ngayiphi indlela ingcikitsi yalomdlalo? Chaza. (2)
17.4 Yini leyenta kutsiwe umdlali longuSigogodvolo ungumelekeleli? Chaza. (2)
17.5 Lesigameko saMahubhulu sekutjela emahubhulu kutsi ayohlasela ngaphandle
kwemvumo yenkhosi siholele kuyiphi incenye yesakhiwo salomdlalo? Chaza. (2)
17.6 Bhala tintfo LETIMBILI letingenta kutsi letheksthi lengenhla idlaleke
enkundleni. (2)
17.7 Umbhali usivete ngayiphi indlela similo saNsibandze? Sekela
ngalokusemdlalweni. (2)
17.8 Hlobo luni lwemdlalo lolu nawubuka siphetfo sawo? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
17.9 Yini kutsiwe Mahubhulu uyimbangi yaSomhlolo? Sekela imphendvulo yakho
ubhekise emdlalweni. (2)
17.10 Ngumbono nobe liciniso kutsi kutibulala kwaMahubhulu kuyingwijikhwebu?
Sekela loko lokushoko. (2)
17.11 Ngabe umbhali umetse kahle yini umdlali longuSomhlolo? Usho ngani? (2)
17.12 Phawula ngemaphuzu LAMATSATFU ngekuhambisana kwalesihloko
salomdlalo lesitsi, 'Lami Lisiphetfo', kanye nesiphetfo sawo. (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Verified matching documents
The question paper, memo or addendum that belongs with this document.
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.
Question paper
Siswati HL P1 Nov 2020_hlayiso.com_.pdf

Question paper
Siswati HL P3 Nov 2020_hlayiso.com_.pdf
Question paper
Siswati HL P2 Nov 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
Siswati HL P2 Nov 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
Siswati HL P2 Nov 2022_hlayiso.com_.pdf

Question paper
Siswati HL P2 Nov 2022 MG_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Siswati Hl
Explore more published documents in this catalogue.

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24.pdf
Question paper
Siswati HL P2 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf
Question paper
Siswati HL P2 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
Siswati HL P3 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
Siswati HL P3 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper





