Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
LWETI 2020
TICONDZISO TEKUMAKA
EMAMAKI: 80
Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-27.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2020 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2020 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2020, 27 pages. Read online or download the free PDF.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2020 · siswati. Memorandum, 27 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2020
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 27
- File size
- 443.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 27
This exam
NSC November Exam 2020
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 7Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 9Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 11Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 13Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 15Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 17Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
TICONDZISO TEKUMAKA
Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile, maka
timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga aphendvule
indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini yinye.)
ESIGABENI A, nangabe umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo
(Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela.
ESIGABENI B ne-C (Lulwimi Lwasekhaya), nangabe umhlolwa aphendvule imibuto
lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yendzabambhalo, maka imphendvulo
yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Nangabe umhlolwa aphendvule yomine
imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala kuleso naleso SIGABA,
ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto lonemibuto lemifisha namunye
umbuto wendzabambhalo.
Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala iliphutsa
kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili ingamakwa.
Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele ticondziso
tekumaka.
Nangabe liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki, kantsi
nangabe inshokutsi ayitsikameteki, akunikwe limaki.
Umbuto wendzabambhalo: Nangabe indzabambhalo inemagama langaphasi kwalawo
lemisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena ngekwakhe.
Nangabe indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe ngekwelikhono lakhe bese
kucociswana nalabaphetse umsebenti wekumaka. Akusetjentiswe irubhriki
yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni.
Imibuto lemifisha: Nangabe umhlolwa angakafaki bokhulumile nangabe kufanele
acaphune akangajeziswa.
Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Onkhe emamaki
anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO
DZELIWE – ME Masina
INDZATJANAMBHALO
Sakhiwo sendzatjanambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Umoya nendlela lowetfulwe ngayo enkondlweni.
SINGENISO:
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi inkondlo iba nemoya lotsite
lowetfulwa ngetindlela letehlukene.
UMTIMBA:
Kuvetwa kabanti umoya losenkondlweni netindlela lowetfulwe ngato, lokufaka ekhatsi
loku lokulandzelako:
Umoya wekumangala – Wetfulwe ngekusebentisa umbuto longadzingi
mphendvulo, ngekutsi abute amangele lakuva ngaDzeliwe kutsi sewushonile.
Umoya wekungetsembi/ Wentfukutselo – Wetfulwe ngekusebentisa umbiti,
ngekutsi akhulume naDzeliwe sengatsi utamphendvula kube sewushonile,
angetsembi kutsi Dzeliwe sewubadzelile nekutsi liphimbo lakhe akaseyuphindze
alive/ Sonkondlo utfukutseliswa kutsalalisa kwaDzeliwe angamphendvuli.
Umoya welusizi/ Wekukhatsateka/ Webuhlungu – Wetfulwe ngekusebentisa
sisho, lapho akhala khona ngaDzeliwe losashonile kutsi uphumulile ekuhlatjweni
ngemanyeva.
Wekudvumala - Wetfulwe ngekusebentisa umbiti, ngekutsi atsi kuDzeliwe amtjele
nangabe kungasenasidzingo sekusebentisa ticadzi.
Umoya wekuvalelisa/ wekwemukela – Wetfulwe ngekusebentisa umbiti, ngekutsi
akhulume naDzeliwe sengatsi utamphendvula, amvalelisa nekutsi bayamlandzela
masinyane, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga konkhe labebakhuluma ngako lapha ngenhla, lapho baphawula
khona ngemphumelelo yasonkondlo kwetfula umoya nendlela lawetfulwe ngayo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune imifanekisomcondvo lesenkondlweni
kwesekela imibono yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZATJANAMBHALO YETINKONDLO,
SIGABA A. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
'LOMFUNDVO' – GT Nkosi
2.1 Imvumelwanosicalo, umugca we-2, we-3 newe-4 icala ngemsindvo 'U-'/
Sifaniso ngekusebentisa sakhi sesifaniso njenga-/ Sifanisongco
ngekubita Lomfundvo ngacelemba. (Kunye kwaloku.) (2)
2.2 Iliriki, Sonkondlo uveta imiva yakhe ngaLomfundvo/ uveta imiva yakhe
ngemisebenti lemihle leyentiwa yimfundvo. (2)
2.3 Umoya welutsandvo, Sonkondlo utsandza Lomfundvo ute amncome
nangemisebenti lemihle layentako/Umoya wekudvumisa, sonkondlo udvumisa
imisebenti lemihle leyentiwa nguLomfundvo/ Umoya wenjabulo/
wekuncoma/ wekubabata/ wekubongelela. (Kunye kwaloku.) (2)
2.4 Umcondvo lojulile walenkondlo yimfundvo, ngoba yente sonkondlo watfola
inhlakanipho kwaphela tinhlupheko emphilweni yakhe.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
2.5 Sonkondlo usebentise ligama lelitsi 'Sitsandvwa' asho imfundvo. Ulisebentise
ngemphumelelo ngobe kuliphindzaphindza kugcizelela indlela imfumdvo
itsandvwa ngayo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
'UYILIMILE INDZIMA' – FC Nkosi
3.1 Imvumelwanosigcino, emagama lasekugcineni kwemugca we-17 newe-18
agcina ngemalunga lafanako '-ni'/ Tisho. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
3.2 Inkondlomlandvo/yi-ephiki, sonkondlo ulandzisa ngesigameko lesenteka
etikhatsini letengca lesiphatselene nelubandlululo. (2)
3.3 Abesesimeni sekudvumisa/abesesimeni sekubonga/ senjabulo/
senkhumbulo/ sekuncoma, sonkondlo udvumisa abuye abonge imisebenti
leyentiwa nguMandela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
(Kunye Kwaloku.) (2)
3.4 Lenkondlo ikhuluma ngenkhululeko leyalwelwa ngemachawe lafana
naboMandela, ikhuluma ngekulwa nelubandlululo bantfu bate batfole
inkhululeko. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
3.5 Kutibamba ngapelepele kusho kutibangela inkinga. Sonkondlo uphumelele
kusebentisa lesisho ngobe batsi nababamkhipha ejele ngekubehlukanisa
batitjela kutsi ngeke basalwa kepha balwa kakhulu kunakucala. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
'NGITSATS' UNGIBEKE' – TE Sithole
4.1 Imvumelwanosicalo, umugca we-1 newe 2 icala ngemisindvo lefanako 'E-'. (2)
4.2 Iliriki/ Inkondlomlandvo, sonkondlo uveta imiva yakhe ngalomsakato/ tinhlelo
tawo takadzeni lokumenta kutsi agcine awubongelela. (Kunye kwaloku) (2)
4.3 Abesesimeni senjabulo nesekudvumisa, lapho sonkondlo advumisa
imisebenti leyentiwa basakati, leyintfo lemjabulisako. (2)
4.4 Lenkonkondlo ikhuluma ngemsakato 'Ligwalagwala' losakatela edolobheni
iNasipoti/ iMbombela. Lomsakato usakata tinhlelo letisitanako naleticatulula
tinkinga. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
4.5 Sonkondlo usisebentise ngemphumelelo njengobe nasemsakatweni
kunetinhlelo leticatulula tinkinga letiletfwa balaleli/ Basakati babeka inkinga,
balaleli bayayicatulula. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
NA
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
UMBUTO 5
'SENGIFUNA KUKUBHAJATA' – MA Magagula
5.1 Ngihlala ngikuphunga ngikuphungile/ Ngumugca wesihlanu. (Kunye kwaloku.) (1)
5.2 Luchumanosigcino. (1)
5.3 Lenkondlo ikhuluma ngalokukhatsata sonkondlo lokumenta kutsi angalali
butfongo lobumnandzi ngalomsindvo lawuvako/ Lenkondlo ikhuluma
ngeligagu lemculo lelenta sonkondlo angakhoni kulala/ ikhuluma
ngelisela lelikleza ingati yasonkondlo atilalele. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku) (2)
5.4 Umugca we-18 unemagama lamane kantsi umugca we-19 unemagama
lasihlanu. (2)
5.5 Lihlongandlebe ngumuntfu longalaleli nakayalwa/Longatsatsi imiyalo.
Sonkondlo abecondze kutsi loku lakhuluma nako akumlaleli kulihlongandlebe
ngobe uyakukhuta kepha akumlaleli, kubelesele ngekumbangela umsindvo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
5.6 Sonkondlo usikhetse kahle sifutamsindvo lesisemgceni we-22, ngobe
lomsindvo ufute lowo lowentiwa imbuzulwane longakwenta ucasuke
uphelelwe butfongo, ute ufise kuyibulala nobe uvele uyibulale.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse kahle sihloko salenoveli.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi sihloko lesikhetseke kahle kumele
sesekelwe tigameko letenteka endzabeni.
Umtimba
Bahlolwa bachaza kabanti ngesihloko, babuye bavete tigameko letesekela kukhetseka
kahle kwesihloko, letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
Kuganwa kwemlingisi longuLushawulo nguTintfombi – Lokwabangela kutsi
Lushawulo adliswe angati, agcine angasondli umndeni wakhe.
Kuletfwa kwemlingisi longuTintfombi kaKhumalo kungakalindzelwa –
Lokwabangela kucala kwenkinga yekungevani kaKhumalo, lengatiwa kutsi
beyibangelwa yini.
Kushona kwemlingisi longuZembe enkelebheni – Lebekungatiwa kahle kutsi
kwabangelwa yini, nalokwabanga kutsi Lushawulo angeti emngcwabeni.
Kushona kwebantfwana bemlingisi longuTintfombi – Lebekungatiwa kutsi
kwabangelwa yini.
Kuloyiswa kwemlingisi longuLaHlophe nguTintfombi – Lokwabangela kutsi
umlingisi longuLushawulo acoshe unina abe angenaso siciniseko sekutsi
uyatsakatsa.
Kushaywa kwemlingisi longuTintfombi emkhayeni – Lokwenta kutsi umlingisi
longuLushawulo amcoshe kaKhumalo abuye amshisele netindlu takhe, lokwenta
kutsi kuvele liciniso lekutsi nguye umtsakati, liphume nebovu-ngekuhamba
kwakhe, njl.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
tikhona nobe atikho tigameko letesekela sihloko.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C. [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
7.1 Ngumoya welutsandvo Lushawulo labenalo ngaLaMagagula ngobe wagcina
amtekile angumkakhe kaKhumalo/Ngumoya wenkhumbulo ngobe Lushawulo
abehlala akhumbule LaMagagula ate ambhalele tincwadzi nakufike
lenkhumbulo. (Kunye kwaloku.) (2)
7.2 Letheksthi lengenhla iyincenye leyisetfulo ngobe isetfulela umlingisi lomcoka/
Inkinga labukene nayo/Yetfula simonhlalo. (Kubili kwaloku.) (2)
7.3 Timveta anesimilo lesibi ngobe akazange wawuhlonipha umndeni wakhe
ngekutsi ahambe sikhatsi lesidze angabuyi ekhaya/Kubuya kwakhe asateke
umfati longuTintfombi babe bangati lutfo bemndeni wakhe. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
7.4 Letheksthi inaye mdvonseni ngobe tetsamelilwati tifisa kwati kutsi ingabe
umlingisi longuLaMagagula utasemukela yini sicelo semlingisi
longuLushawulo sekumgana ngemva kwetinkhulumo tebantfu letiyinhlekisa
ngebuphuya belikhaya lakaKhumalo. (2)
7.5 Bekukukhombisa bulukhuni bemphilo yasesitsenjini lokukutfutfukisa ingcikitsi
njengobe umlingisi longuLushawulo watitfola angasakhoni kulawula tinkinga
letiphatselene nesitsembu sakhe. (2)
7.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatsi akakholweki, batawesekela ngekutsi, Akekho umfati longavuma
kwakhela zakwabo indlu/Akekho umfati longapheleketela zakwabo
etinyangeni abe angakase abone nalinye lilunga lemndeni wakaKhumalo
liyewuphengula/Akekho umfati longelekelela zakwabo acoshwa endvodzeni
yabo atsi akangacoshwa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
(Kunye kwaloku.)
Labatsi uyakholweka batawesekela labakushoko. (2)
7.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatawutsi bayavumelana nako batawesekela ngekutsi, LaHlophe
wemukela LaMagagula ngenhlitiyo lemhlophe, wamjikela nasekufike
Tintfombi sekatsandza bantfwana baTintfombi baLaMagagula
bangasanakwa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatawutsi abavumelani naye batawesekela labakushoko. (2)
7.8 Ngumlayeto wekutsi tetsamelilwati tibobeketela nanobe kulukhuni,
njengaLaMagagula lowabeketelela kufika kwaTintfombi atewendza
kuLushawulo, wabuye wabeketelela kuloyiswa nguTintfombi nekumbulalela
bantfwana. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.9 Umbhali umvete njengemlingisi lomcoka ngoba Lushawulo uvetwe ekucaleni
kwalenoveli nenkinga labebukene nayo, sibuye simtfole ashukashukana nayo
kute kube sesiphetfweni salenoveli. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
7.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatawutsi libe yimphumelelo batawesekela ngekutsi, umlingisi
longuLushawulo wahamba washiya LaMagagula atetfwele sisu
saMasaletindzaleni, wangasabuyi ekhaya, wafika eJozi wahlala nalomunye
umfati kwatsi lapho sekuvele umntfwana LaHlophe wametsa lelibito ngobe
loko bekusho kutsi kaLaMagagula bekutindzala ngobe akhohliwe ngabo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile)
Labatawutsi alisiyimphumelelo batawesekela labakushoko. (2)
7.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatawutsi abevelani naye batawesekela batsi, abefanele Lushawulo
kucosha umlingisi longuTintfombi njengobe wafika wadala luchekeko emtini
wakaKhumalo ngekuloyisa umlingisi longuLaHlophe nalonguLaMagagula,
abuye abulale bantfwana baLushawulo. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.)
Labatawutsi bavelana naye batawesekela labakushoko. (2)
7.12 Sigameko sekucolela Tintfombi ngemva kwekubeleka umntfwana
longasuye wakaKhumalo loliphumalimile kantsi kulindzeleke kutsi
acoshwe ngumlingisi longuLushawulo.
Sigameko sekuya etinyangeni kwemlingisi longuLaMagagula
apheleketela Tintfombi nagulelwa ngumnfwana kube kulindzeleke kutsi
ente ngekwenkholo yakhe njengobe abethandaza nakasetinkingeni.
Sigameko sekushaywa kwaTintfombi emkhayeni kantsi bekulindzeleke
kutsi tishaye boLaHlophe naLaMagagula ngobe abetsi ngibo
labatsakatsako.
Sigameko sekutfolakala kwensangu emtini waLushawulo
lebekungakalindzeleki njengoba emaphoyisa bekulindzeleke kutsi atfole
imphahla lebeyilahlekile emsebentini waLushawulo. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (Kutsatfu kwaloku.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse kahle sihloko salenoveli.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi sihloko lesikhetseke kahle kumele
sihambisane nendzaba.
Umtimba
Bahlolwa bachaza kabanti ngesihloko, babuye bavete tigameko letesekela kukhetseka
kahle kwesihloko, letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
Kufuna indzawo yekuhlala kwemlingisi longuMphikeleli – Lokwenta andzindze
ngobe umlingisi longuTsabetse wamncisha indzawo nanobe abenawo emakemelo
ekucashisa, Mphikeleli wayifuna waze wayitfola.
Kulwela emalungelo ekufundza kwemlingisi longuMphikeleli – Lokwenta wehlula
libhodi lemkhandlu lowengamele umtimba webatali ngekutsi abuyiselwe esikolweni
ngekusitwa ngumlingisi longuMatsiya ngalesikhatsi umlingisi longuSikhulu
Tsabetse amcoshise esikolweni.
Kuchubeka kwemlingisi longuMphikeleli nemfundvo esikhungweni semfundvo
lephakeme – Lokwamenta watfola ticu tekuphatsa ummango ecophelweni
lwahulumende wasekhaya.
Kuchubeka nekusebentela ummango kwemlingisi longuMphikeleli – Lokwaletsa
intfutfuko eMbalenhle. Bantfu bakhelwa tindlu kunekuhlala emikhukhwini
lebekungafunwa ngumlingisi longuMagumeni Tsabetse ngekucitsa imitamo
leyentiwa nguMphikeleli.
Kufuna kwemlingisi longuMphikeleli kutsi wonkhe umuntfu abe nelwati –
Lokwamenta wagcugcutela bantfu labadzala nalabancane ngekusungula luhlelo
lolwatiwa ngekutsi yi-OPERATION HAMBA UYEWUFUNDZA, leyancedza bantfu
kutsi bafundziswe ngemakhono ekuvula emabhizinisi abo.
Kuchubeka kwemlingisi longuMphikeleli akhankhasele lukhetfo – Lokwamenta
wagcina angusosifundzave waseMbalenhle ngobe ummango wonkhe wavotela
yena kunaMagumeni labebanga naye lesikhundla.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
tikhona nobe atikho tigameko letesekela sihloko.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C. [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
9.1 Umoya wekubuyisana/wekucolela, umlingisi longuTsabetse wacolisa kuko
konkhe lakwenta umlingisi longuMphikeleli wabuye wakhipha tincwadzi
tekushona kwebatali bakhe, Mphikeleli wamcolela. (2)
9.2 Letheksthi lengenhla iyincenye yesicakacaka ngobe ngulapho kulindzelwe
imiphumela yelukhetfo lwabososifundzave lolungenelwe boMphikeleli
naMagumeni loyindvodzana yaSikhulu Tsabetse lovakashelwe nguMphikeleli
kuyewufuna lwati ngetekuphatsa ummango/ Tetsamelilwati tinemibuto yekutsi
Sikhulu Tsabetse ngabe abecinisile yini ngelucolo labakhuluma ngalo
naMphikeleli nobe bekukumhhunga nje kuphela. (Naleminye imibono (2)
lenambako yemukelekile.)
9.3 Usebentise lisu lekumentisa tento, umlingisi longuSikhulu Tsabetse wancisha
Mphikeleli indzawo yekuhlala abe anayo/Wafuna kumcoshisa esikolweni/Lisu
Lekumfunta emavi, lapho umlingisi longuTsabetse abuta umlingisi
longuMphikeleli kutsi abecelwe ngubani kutsi asebentele ummango nekutsi
uholelwa malini kuloko. (Naleminye imibono lenambako yemukelekile.) (kunye
kwaloku.) (2)
9.4 Letheksthi inaye mdvonseni ngobe tetsamelilwati tifisa kwati kutsi ingabe
umlingisi longuMphikeleli utawemukeleka yini kaTsabetse futsi utalutfola yini
lolwati lalufunako lwekusebenta kwemakomiti etitaladi newetigodzi esikhatsini
sakadzeni. (2)
9.5 Bekukutfutfukisa ingcikitsi leyimfundvo kutsi nanobe simo singabamatima
njani, ungalahli litsemba, chubeka ube nenshisakelo yekufundza
njengaMphikeleli lowagcina atfole ticu temfundvo lephakeme wate waba
ngusosifundzave. (2)
9.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatawutsi uyakholweka batawesekela ngekutsi, bakhona bantfu labafundza
sebabadzala njengemlingisi longuMphikeleli/Bakhona bantfu labacolelako
nawubonile njengaMphikeleli lowacolela umlingisi longuTsabetse. (Naleminye
imibono lenambako yemukelekile.)
Labatsi akakholweki batawesekela labakushoko. (2)
9.7 Umlingisi longuSikhulu Tsabetse ekucaleni kwalenoveli simtfola anenhlitiyo
lelukhuni, angafuni kuboniswa kepha ekugcineni uyagucuka, uveta tincwadzi
tekushona kwebatali baMphikeleli ubuye utsambisa inhlitiyo yakhe, uyacolisa
kuko konkhe lakwente umlingisi longuMphikeleli. (Naleminye imibono
lenambako yemukelekile.) (2)
9.8 Utedlulisela umlayeto wekusebenta ngekutikhandla kute uphumelele.
Mphikeleli watikhandla ngemfundvo nekusebentela ummango ekugcineni
waphumelela waba ngusosifundzave. (Naleminye imibono lenambako
yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
9.9 Umbhali umvete njengemlingisi lomcoka ngoba Mphikeleli uvela ekucaleni
kwalenoveli kanye nenkinga labebukene nayo, utfolakala ashukashukana
nalenkinga kusukela ekucaleni kute kube sesiphetfweni salenoveli.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatsi libe yimphumelelo bataweseka ngekutsi, ulilandzele libito lakhe
ngekutsi asite Mphikeleli ngekutfola likamelo lebatawutadishela kulo/Asitane
naMphikeleli etifundvweni tabo/Ulilandzele ngekutsi asite Mphikeleli
ngekumhlanganisa nalabanye bafundzi kutsi bamesekele ngalesikhatsi
acoshwe esikolweni. (Naleminye imibono lenambako yemukelekile.)
Labatsi alisiyimphumelelo batawesekela labakushoko. (2)
9.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatawutsi bayavelana naye batawesekela ngekutsi bekungakalindzeleki
kutsi angashona ngalesikhatsi bacedza kubuyisana nemlingisi
longuMphikeleli. (Naleminye imibono lenambako yemukelekile.)
Labatawutsi abavelani naye batawesekela labakushoko. (2)
9.12 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatawutsi uphumelele batawesekela ngekutsi, usivetele indzawo
yaseMbalenhle lapho indzaba yenteka khona, wasivetela umlingisi lomcoka
longuMphikeleli wabuye wasetfulela inkinga labukene nayo. (Naleminye
imibono lenambako yemukelekile.)
Labatawutsi abavelani naye batawesekela labakushoko (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse kahle sihloko salenoveli.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi sihloko lesikhetseke kahle kumele
sesekelwe tigameko letenteka endzabeni.
Umtimba
Bahlolwa bachaza kabanti ngesihloko, babuye bavete tigameko letesekela kukhetseka
kahle kwesihloko, letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
Kutsandzana kwemlingisi longuMlungisi nemlingisi longuLomusa – Lokwenta
Mlungisi atibophelele kulolutsandvo lwabo nanobe Lomusa abengumfelokati,
wangakunaki kutsi uzilile futsi wangawalandzeli emasiko.
Kutfolanisa umlingisi longuLomusa endzaweni yesicedzakoma – Lokwenta kutsi
Lomusa aphendvule Mlungisi ngendzelelo ngalesikhatsi Mlungisi abembuta kutsi
ufike ngani kulendzawo, Mlungisi wacolela kuhamba kunekutsi bacabane ngobe
abetibophelele elutsandvweni lwabo.
Kutfolanisa umlingisi longuLomusa asebentisa tidzakamiva – Lokwenta Mlungisi
wangakulandzeleli kudla tidzakamiva kwaLomusa ajovana naNkhangala
ngemijovo nanobe asambonile wachubeka nekumtsandza.
Kukhetsa kulobola umlingisi longuLomusa kunemlingisi longuSitsembile –
Lokwenta umlingisi longuMlungisi wangabi nendzaba nekutsi ukhulelise
Sitsembile, wachubeka nekutibophelela elutsandvweni lwaLomusa langamati nobe
abenayo yini imbeleko.
Kugibela imoti yaNkhangala ngalesikhatsi Lomusa atewumlandza ekhayakubo –
Lokwenta Mlungisi abeketelele bungani baLomusa naNkhangala abe angamfuni
Nkhangala, lokusho kona kutsi abetibophelele kulolutsandvo lwakhe naLomusa.
Kulungiselela kwaMlungisi kuyewushada naLomusa. – Lokwenta Mlungisi
atibophelele elutsandvweni lanalo ngaLomusa kwate kwafika lusuku lebekumele
bashade ngalo, lolungazange lube yimphumelelo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula
ngemphumelelo yembhali ekuveteni tigameko letesekela kukhetseka kahle kwesihloko.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B
na C. [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
11.1 Ngumoya welutsandvo. Labalingisi lababoLomusa naMlungisi bebabitana
ngemagama etitsandzani/ Ngumoya wenjabulo, Lomusa ujabulele
kuvakashelwa nguMlungisi. (Kunye kwaloku) (2)
11.2 Letheksthi lengenhla iyincenye yesicakacaka, ngobe ngalesikhatsi kufanele
kwentiwe emalungiselelo emshado, umlingisi longuLomusa lokumele
ayewushada wabanjwa kugula wangeniswa esibhedlela. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
11.3 Usebentise lisu lekumcamba libito/Tento. Umlingisi longuMacaleni
abetsandza kwenta emacala ngekulwa, abehlala alwa naMlungisi kubangwa
Lomusa. (2)
11.4 Sibiketelo sesigameko sekungafiki kwaLomusa emshadweni ngobe kuvele
kutsi uboshiwe ngenca yebugebengu nekusebentisa tidzakamiva. (2)
11.5 Sigameko sekuphikisana ngemavi kwebalingisi lababoMacaleni naMlungisi
kubangwa Lomusa/Sigameko sekutsi Mlungisi ayenge unina ngekutsi
Lomusa abenemkhuhlane kantsi unina uyati kutsi ucamba emanga/
Kulwa kwaMlungisi naMacaleni. (Kunye kwaloku) (2)
11.6 Umlingisi longuSitsembile akagucuki, kusukela ekucaleni kwalenoveli
utsandzana nemlingisi longuMlungisi nanobe abona enta emalungiselelo
ekushada nemlingisi longuLomusa kepha yena akazange wamlahla, wate
waya emshadweni afuna kutibonela. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
11.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatawutsi akaphili batawesekela ngekutsi, umlingisi longuMlungisi abehlala
kulendzawo lapho tonkhe letigameko letentiwa ngumlingisi longuLomusa
tenteka khona, ummango bewati ngalobugebengu lobebentiwa boLomusa
naNkhangala kepha yena abengabati nanobe sekatjelwa wangakukholwa
loko/Kulwiswa nguMacaleni lobekungulomunye lowemukela emalobolo
aLomusa, Mlungisi yena angatibuti kutsi kubangelwa yini abangiswe
nguMacaleni/Abengalandzeleli afune kwati kutsi loko lakubonako
lokukujovana ngemijovo kwaboLomusa bakwentelani futsi bafakwe ngubani
kulomkhuba. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye
Kwaloku.)
Labatawutawutsi uyaphila batawesekela labakushoko. (2)
11.8 Ngumlayeto wekuma emacinisweni ngasosonkhe sikhatsi. Malume wemlingisi
longuMlungisi wakhona kutjela Mlungisi ngetindlela lekumele tilandzelwe
nangabe kutekwa umfati. Ngekungalaleli kwaMlungisi akazange avume kuya
kuyewumlobolela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
11.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatawutsi inaye mdvonseni batawesekela ngekutsi tetsamelilwati tifisa
kwati kutsi loku umlingisi longuLomusa afunwa ngemaphoyisa, utawuba
khona yini umshado wabo nemlingisi longuMlungisi/Tetsamelilwati tifisa kwati
kutsi kutawugcina bani emkhatsini wemlingisi longuMacaleni naMlungisi
njengoba Macaleni abefuna kungena Lomusa kantsi naMlungisi ufuna
kushada naye. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatawutawutsi ayinaye mdvonseni batawesekela labakushoko. (2)
11.10 Sigameko sekuya kwemlingisi longuSicobolo kuMlungisi ayomtjela kutsi
bakaboLomusa batsi imali yemalobolo yincane akayengete, kuyingwijikhwebu
ngobe Mlungisi abengakakulindzeli, wati kutsi wacedza kulobola nemali
abengasenayo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatawutsi abevelani naye batawesekela ngekutsi, umlingisi longuMlungisi
utente yena ngekwakhe ngekungalaleli imiyalo yebangani namalume
nekungahloniphi liphupho leyise lebelimecwayisa kutsi akafaneli kushada
umlingisi longuLomusa.
Labevelana naye batawesekela ngekutsi abechutjwa lutsandvo. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.12 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Umlingisi longuMlungisi abesebenta umsebenti lofaka kwakheka
kwesimilo semntfwana ngako abefanele kuba sibonelo lesihle
emmangweni, nakatawushada naLomusa lotsengisa abuye adle
tidzakamiva bekutawumehlisa sitfunti.
Umlingisi longuMlungisi abengalahlekelwa nangumsebenti njengobe
bekungaba malula kungenwa ngulemikhuba yaLomusa yekutsengisa
tidzakamiva njengoba abemtsandza kakhulu amlalela kuko konkhe
labemtjela kona lokufaka ekhatsi nemanga ngesimilo sakhe.
Kuboshwa kwaLomusa bekutawumtsela ngelihlazo angasakhoni
kwekhuta bantfwana labafundzisako lobekutawenta umsebenti wakhe
ube matima. (Naleminye imibono lenembako yemukelelkile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse kahle sihloko salenganekwane.
SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi sihloko lesikhetseke kahle kumele
sihambisane nalokwenteka enganekwaneni.
UMTIMBA.
Bahlolwa bachaza kabanti ngesihloko, babuye bavete tigameko letesekela kukhetseka
kahle kwesihloko, lokufaka ekhatsi leti letilandzelako.
'MANDLAKHE'
Mandlakhe nguye lonikwe emandla ekutsi atsatse bukhosi lapho uyise
asekhotseme.
Mandlakhe nguye lowabona indlovu kucala.
Kuba nesibindzi sekusala yedvwa abhekane nendlovu babalekile bonkhe
bantfwana benkhosi.
Mandlakhe nguye lowabulala indlovu yedvwa wakhipha nematinyo ayo.
Ngenca yemona banakabo bakha lisu lekumbulala, bamphosa emhumeni,
akafanga Mandlakhe lokwakhombisa emandla abenawo.
Lamandla abenawo Mandlakhe enta nenyoni yakhuluma, yabikela labadzala
ngekubangiswa kwakhe bukhosi, nguye umbulali wendlovu nekutsi bambulele
banakabo.
Lamandla amsindzisa wangafeli emhumeni, indvuna lebeyitfunywe yinkhosi
kuyolandza sihlabatsi semhume yamkhipha emhumeni abephoswe kuwo.
'TIBONGO TENKHOSI TOBIAS NKOSI'
Bekunguye yedvwa umntfwana longumfana.
Walandvwa nobe abesalahliwe kutsi atewuba yinkhosi.
Kuphumelela kwakhe ecaleni ePitoli kwenta bantfu babone kutsi bumfanele
lobukhosi.
Kutatatelelwa ngulabadzala nabogogo beFeni.
Uyakhona kusita nekunakekela sive sakhe sonkhe ngaphandle kwekubandlulula.
Etimeni letimatima akasishiyi sodvwa sive sakhe, uba naso ebuhleni
nasebumatimeni.
Uyinkhosi lenetiseka ngaloku lenako akatinjingisi ngekwalabanye.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
tikhona nobe atikho tigameko letesekela kuhambisana kwesihloko nenganekwane
yonkhe kanye naletibongo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne-C. [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
'Indvodza Leyaniketwa Lidada'
13.1 Kuba khona kwemlumbi/Kuba khona kweligolide/Kuntjintjwa kweligolide libe
yimali. (Kubili kwaloku.) (2)
13.2 Lidada litalele licandza legolide. (2)
13.3 Ayisazange iphindze itsengise igolide/Lebeyinayo yaphela yonkhe/Indlu
lebebahlala kuyo yaguga yadzilika. (Kubili kwaloku.)
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.4 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Ummbila welikhetselo lebewudliwa lidada lebewutsi nawuhlangene nemanti
lebeliwanatsa kwente licandza leligode lebelikhicitwa njalo emva kwemalanga
lamatsatfu.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.5 Sifundvo sekutsi nawunikwe umyalo ubowugcina, lendvodza leyanikwa lidada
yephula imiyalo yemlumbi ngekungalaleli, lekwayenta yagcina seyihlupheka. (2)
13.6 Usebentise lisu lekumentisa tento, umlingisi longumlumbi wacasha indvodza
leyanikwa lidada/Wayipha lidada lebelitawenta lendvodza ibe yinjinga
ngekutalela emacandza egolide. (Kunye kwaloku.)
(Naleminye imibono lenambako yemukelekile.) (2)
13.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako:
Labavumelana nekutsi beyinebuwula batawesekela ngekutsi, lendvodza
beyiyaliwe kutsi ingalibulali lelidada kepha yona yephula lomyalo/Kuba
nemcondvo webuwula, icabange kutsi emacandza egolide agcwele esiswini
selidada/Buwula bekungacabangeli likusasa kutsi naselifile lelidada
itawuchubeka iphile ngani. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
(Kubili kwaloku.)
Labangavumelani batawesekela labakushoko. (3)
'Tibongo Tengwenyama Bhunu'
13.8 Lugobe lukhulu lusihlasele/Tinkhomo taphela tinselo/Umugca we-25,
Sifanangwaca sa-L newe-34 Sifanangwaca sa-T. (Kunye kwaloku.) (1)
13.9 Yentela kugcizelela. (1)
13.10 Lisetjentiswa nakuyohlaselwa nakuliwa timphi njengobe kuluhlobo lolutsite
lwesikhali. (1)
13.11 Lephethini ayikahleleki ngobe imigca ayilingani. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
13.12 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako:
Nawenta intfo nebantfu labatimphunga, iba nemiyalo lokwenta ibe
yimphumelelo. Bhunu abefulela naletimphunga khona lokufulela kutewuba
yimphumelelo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.13 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako; Lemigca ichaza kutsi umuti
waseMabondvweni bewukhashane. Umuntfu naya khona abehamba libanga
lelidze. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.14 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako:
Labatsi iphumelele batawesekela ngekutsi, vele uyintfumbeleti ngobe
wabitelwa emphini yesilumbi wengca kuletindzawo letilandzelako,
eSigombeni naseMafutseni, wengca kaMashikisha waze wengcela
naseLubombo, ngaloko bekatfubeleta. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.)
Labangavumelani batawesekela labakushoko. (2)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA C: UMDLALO
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Indlela boHleta, Mphotfo naLaHleta lababhebhetsekisa ngayo ludvweshu
lwalomdlalo.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi tigameko letentiwa badlali
tiyalubhebhetsekisa ludvweshu lwemdlalo.
Umtimba
Bahlolwa baveta tigameko letentiwa badlali, letibhebhetsekisa ludvweshu lwalomdlalo
letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
Tigameko taHleta.
Kubulawa kwaLaMkhwanati atsi ubulewe nguGedlembane – Lokwabanga
ludvweshu emkhatsini wemdlali longuNcobile nenina, ngekutsi amalele
kutsandzana naGedlembane, ludvweshu lwabhebhetseka ngekutsi Gedlembane
aboshwe aye ejele.
Kwakha lisu lekubulala Gedlembane ejele – Lokwabanga ludvweshu emkhatsini
webadlali labanguNcobile naLaHleta ngobe Ncobile walwa afuna liciniso ngashevu
labefakwe ekudleni, lobekufana ncamashi nendlela uyise wakhe lafa ngayo.
Kusesha tincwadzi taNcobile – Lokwabanga kucabana kwaNcobile naLaHleta
ngekushiswa kwesitfombe saGedlembane lesaphuma etincwadzini taNcobile.
Kulandza timbali ethuneni laGedlembane – Lokwabhebhetsekisa ludvweshu
lwangekhatsi kuNcobile angati kutsi letimbali tikhishwe ngubani ngobe Mdluli
abemvumele kutsi ayewutibeka.
Kucamba emanga atjele Mphotfo kutsi sisu saCelani – Lokwenta kutsi Mphotfo
acoshe Ncobile ngobe eve kutsi sisu sibikwe kaMavimbela.
Tigameko taMphotfo.
Kuhamba naNcobile emgwaceni – Lokwabanga ludvweshu kuMphotfo naCelani
lwaze lwangenwa nguLaHleta ngobe angamfuni Mphotfo.
Kuganwa nguNcobile – Lokwabhebhetsekisa ludvweshu kuLaHleta naNcobile,
ngobe LaHleta abengafuni Ncobile atsandzane naMphotfo afuna Celani.
Kukhulelisa Ncobile – Lokwabhebhetsekisa ludvweshu emkhatsini wemdlali
longuLaHleta naNcobile, lokwabacabanisa bate behlukana, Ncobile wahamba
wayohlala naMphotfo.
Kucosha Ncobile akhulelwe – Kwabhebhetsekisa ludvweshu ngobe watfukutsela
Mphotfo wangafuna kuva ngesisu lesibikwe kaMavimbela lebekungemanga.
Kubitela Ncobile ehhotela – Kwabhebhetsekisa ludvweshu emkhatsini wemdlali
longuNcobile naMphotfo ngobe Ncobile akazange avume kubuyisana naMphotfo.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
Tigameko taLaHleta.
Kufaka sandla ekubulaweni kwaGedlembane – Kwabhebhetsekisa ludvweshu
emkhatsini wemdlali longuLaHleta naNcobile ngobe abebasola ngalokufa
kwemdlali longuGedlembane afuna unina amchazele ngekufana kwendlela
Gedlembane neyise labashone ngayo.
Kushisa sitfombe saGedlembane – Kwabhebhetsekisa ludvweshu emkhatsini
wemdlali longuNcobile naLaHleta, lapho Ncobile watfukutsela khona wate
wamtjela kutsi akashise nalesi seyise lesilenga elubondzeni.
Kuhlangana naNcobile, Mphotfo naCelani endleleni – Kwabhebhetsekisa
ludvweshu emkhatsini wemdlali longuLaHleta naNcobile njengobe LaHleta watjela
Mphotfo kutsi ehlukane naNcobile entela kutsi Ncobile atewusala naCelani kepha
Ncobile wachubeka nekutsandzana naMphotfo.
Kucela LaMagagula kutsi batewumbonisana ngaNcobile – Kwabhebhetsekisa
ludvweshu emkhatsini wemdlali longuNcobile, LaHleta kanye naLaMagagula
lokwenta bagcine bafune kushaya Ncobile, waphuma asabaleka watfola kulimala.
Kufuna kuvumisa Ncobile kutsi sisu sibe saCelani – Kwabhebhetsekisa ludvweshu
emkhatsini wemdlali longuLaHleta naNcobile njengobe Ncobile abengavumi loku
LaHleta labefuna kumentisa kona.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla ngekuphawula kutsi
tigameko letentiwa badlali tiyalubhebhetsekisa ludvweshu kulomdlalo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
15.1 Kunenkhulumiswano emkhatsini wemdlali longuLaHleta naHleta/
Inkhulumiswano ihambisana nemnyakato wabo/ Kunebadlali. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile) (Kubili kwaloku) (2)
15.2 Lisiko lekungangenisi sidvumbu semdlali longuGedlembane ngobe afele ejele
lokungaletsa emashwa. (2)
15.3 Ncobile ukhombisa lutsandvo loluyingcikitsi yalomdlalo ngesingani sakhe
Gedlembane lesashona, lapho aya ethuneni laso. (2)
15.4 Umdlali longuHleta ungumelekeleli ngoba welekelela LaHleta kulwa
naNcobile ngekutsi bamncishe emalungelo ekutikhetsela umuntfu
lamtsandzako. (2)
15.5 Ngekutsi bahambe bayewutsatsa letimbali lebetibekwe nguNcobile ethuneni
laGedlembane bayewutisakata etaleni, lokwente kwabhebhetsekisa
ludvweshu lwangekhatsi kuNcobile ngekutibuta atiphendvule kutsi tifike
njani ekhayakubo. (2)
15.6 Emathuna lapho umdlali longuNcobile wafike wabeka timbali khona/Sigodzi
lapho umdlali longuLaHleta enyela khona/Kuhamba libanga lelidze kuyiwe
emathuneni/Emahlatsi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
(Kubili kwaloku) (2)
15.7 Usivete ngetento takhe, umdlali longuHleta tento takhe timveta anesimilo
lesibi, ngekubulala umkakhe ayewumbeka emnyango welilawu
laGedlembane/Kufakela Gedlembane shevu ekudleni asejele/
Ngenkhulumo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.8 Ngumdlalo losenamisi ngobe esiphetfweni sawo umdlali lolichawe, Ncobile
uyaphumelela etifisweni takhe, umdlali longuNcobile uyashada nemdlali
longuMphotfo, uphindze uba lijaji lokwenta lomdlalo ujabulise. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.9 Umdlali longuCelani uyimbangi ngobe ulwa nemdlali longuMphotfo kubangwa
kutsandzana kwaboMphotfo naNcobile, labetsandzana naCelani (2)
15.10 Sikhatsi sanyalo, umdlali longuNcobile uyewubeka timbali ethuneni lesingani
sakhe lokusento lesentiwa kuletikhatsi talomuhla/Kuhamba kwaNcobile
ayewuvusela ethuneni lesingani angakabiki kulabadzala/Kufundza sikolo
kwaboNcobile nebangani bakhe/ Emakhata lapho kubekwa khona
tidvumbu. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
15.11 Umdlali longuHleta ucambeke kahle libito lakhe lelitsi Mtingelwa, abetingelwa
ngemaphoyisa ngetigameko tekubulala umkakhe, umkhwenyewakhe
Magagula nemdlali longuGedlembane, watingelwa wagcina abanjiwe
esiphetfweni salomdlalo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.12 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lokulandzelako:
Kuhambisana kwesihloko nesiphetfo kutawesekelwa ngekutsi, kwenteka loku
lokulandzelako, lebekufiswe ngumdlali longuNcobile lolichawe lemdlalo.
Ncobile abefise kuba ngumuntfu lofundzile, wagcina alijaji esiphetfweni
salomdlalo.
Abetsandza umdlali longuMphotfo, wagcina ashade naye esiphetfweni
salomdlalo.
Abefise kubona umuntfu lowabulala Gedlembane aboshwa, lokwagcina
kwenteka ngekuboshwa kwaHleta esiphetfweni salomdlalo.
Abefise kubona bangani bakhe bafundzile ngekubakhutsata emisebentini
yabo yesikolo lokwagcina kwenteka esiphetfweni salomdlalo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Indlela boMahubhulu, Sikhunyana naSomhlolo lababhebhetsekisa ngayo
ludvweshu lwalomdlalo.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi tigameko letentiwa badlali
tiyalubhebhetsekisa ludvweshu lwemdlalo.
Umtimba
Bahlolwa baveta tigameko letentiwa badlali, letibhebhetsekisa ludvweshu lwalomdlalo
letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
Tigameko taMahubhulu.
Kungahambisani kwaMahubhulu nenchubo yeNkhosi – Kwabhebhetsekisa
ludvweshu emkhatsini wemdlali longuSomhlolo kanye nemdlali longuMahubhulu,
Mahubhulu wagcine enta lobekufunwa nguye njengekuvivisa libutfo leMahubhulu
Somhlolo angati.
Kutjelwa kwaSikhunyana ngekuhlasela tive – Kwabhebhetsekisa ludvweshu
emkhatsini wemdlali longuMahubhulu nemdlali longuSikhunyana ngekutsi
Sikhunyana ayewubikela inkhosi kutsi Mahubhulu afune kuyewuhlasela Mabhula
inkhosi ingati.
Kufuna kuketula umbuso waSomhlolo – Kwabhebhetsekisa ludvweshu emkhatsini
wemdlali longuMahubhulu netindvuna, ngekutsi tindvuna tale kuhambisana naye
kuvukelwe Somhlolo.
Kungenti loko latfunywe kona yiNkhosi kaMabhoko – Kwabhebhetsekisa
ludvweshu emkhatsini wemdlali longuSomhlolo nemdlali longuMahubhulu,
ngekutsi Mahubhulu wefika wacamba emanga kaMabhoko watsi iNkhosi Somhlolo
beyita itewubahlasela.
Kuvivisa libutfo eMahubhulu ngaphandle kwemvumo yaSomhlolo-
Kwabhebhetsekisa ludvweshu emkhatsini wemdlali longuSomhlolo nemdlali
longuMahubhulu njengobe inkhosi beyingafuni kutsi kuhlaselwe tive, lokwenta
kutsi emabutfo amjikele, aye lapho abebitwe khona nguSomhlolo.
Tigameko taSikhunyana.
Kwesekela Somhlolo – Kwabhebhetsekisa ludvweshu emkhatsini wemdlali
longuSikhunyana nemdlali longuMahubhulu, ngobe Sikhunyana wema neNkhosi
lokuyintfo beyingafunwa nguMahubhulu.
Kungahambisani netento taMahubhulu tekuvivisa eMahubhulu ngaphandle
kwemvumo yeNkhosi – Kwabhebhetsekisa ludvweshu emkhatsini wemdlali
longuSikhunyana nemdlali longuMahubhulu ngobe Sikhunyana waya wayewubika,
Somhlolo wakuncandza lokuviva.
Kulalela imiyalo yenkhosi – Kwabhebhetsekisa ludvweshu emkhatsini wemdlali
longuSikhunyana nemdlali longuMahubhulu, Mahubhulu abefuna kulalelwe yena
hhayi Somhlolo, loko kwamtfukutselisa Mahubhulu wate wabita Sikhunyana
ngencelebane yeNkhosi.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
Kuncandwva kwelibutfo leMahubhulu kutsi lingayi kuyewuhlasela –
Kwabhebhetsekisa ludvweshu emkhatsini wemdlali longuSikhunyana nemdlali
longuMahubhulu, lokwenta kutsi Mahubhulu agcine asayinkhomo ledla yodvwa
angasametsembi Sikhunyana.
Kucondza Mahubhulu amtjele emaciniso – Kwabhebhetsekisa ludvweshu
emkhatsini wemdlali longuSikhunyana nemdlali longuMahubhulu, lokwenta
bagcine ngekuphikisana ngekutsi abenta shengatsi libutfo leMahubhulu
bekungelakhe, kungesilo lenkhosi.
Tigameko taSomhlolo
Kungafuni kwaSomhlolo kuvivisa emabutfo ayekulwa – Kwabhebhetsekisa
ludvweshu emkhatsini wemdlali longuSomhlolo kanye nemdlali longuMahubhulu,
ngobe Somhlolo wagcina avimbe libutfo kutsi liyewuhlasela, watsi aliyewutingela
ehlane.
Kufuna kwati kwaSomhlolo ngeluhambo lwaMahubhulu kuMabhoko –
Kwabhebhetsekisa ludvweshu emkhatsini wemdlali longuSomhlolo kanye nemdlali
longuMahubhulu njengobe Somhlolo weva kutsi Mahubhulu ucambe emanga
wase utfumela indvuna Nsibandze kutsi iyewumcelela sihlobo lesihle.
Kumisa libutfo leMahubhulu kutsi lingayi kuyewuhlasela – Kwabhebhetsekisa
ludvweshu emkhatsini wemdlali longuSomhlolo kanye nemdlali longuMahubhulu,
INkhosi yamisa libutfo loko kwenta Mahubhulu atfukutsele lokusho kubhebhetseka
kweludvweshu.
Kuhlanganisa kweNkhosi letinye tindvuna Mahubhulu angabitwa
Kwabhebhetsekisa ludvweshu emkhatsini wemdlali longuSomhlolo kanye nemdlali
longuMahubhulu njengobe wabona kutsi kwakutewukhulunywa ngaye
Kubitwa kwetindvuna kute kubukwe sijeziso lesinganikwa Mahubhulu –
kwabhebhetsekisa ludvweshu emkhatsini wemdlali longuSomhlolo kanye nemdlali
longuMahubhulu, lolwaholela kutsi Mahubhulu agcine atigwaza ngesijula.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla ngekuphawula kutsi
tigameko letentiwa badlali tiyalubhebhetsekisa ludvweshu kulomdlalo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela
imibono yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne-C. [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
17.1 Kunenkhulumiswano emkhatsini wemdlali longuSomhlolo naMahubhulu/
Inkhulumiswano ihambisana nemnyakato wabo/Linani lebadlali lemukelekile.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (Kubili kwaloku.) (2)
17.2 Lisiko lekutsi inkhosi ayisondzeli lapho kunesidvumbu khona. Somhlolo
wefika wamela khashane lapho bekufele umdlali longuMahubhulu khona
akamange asondzele. (2)
17.3 Letheksthi igcamisa ingcikitsi lembango ngekutsi umdlali longuMahubhulu
aphikisane nemavi enkhosi agcine afungela inkhosi kutsi naye lakhe
lisiphetfo. (2)
17.4 Umdlali longuSigogodvolo ungumelekeleli ngobe ekucaleni bekesekela
umdlali longuMahubhulu ngekuvumelana naye kutsi emabutfo awavive
ayewuhlasela angahlali wate wahamba naye kuyewukhala kuSomhlolo,
wefika wagucuka wema naSomhlolo kuloku labekusho. (2)
17.5 Lesigameko siholele lomdlalo eluvutfondzabeni lapho umdlali
longuMahubhulu abitelwe emphakatsi kuyewutsetfwa licala lakhe ngalesento. (2)
17.6 Letheksthi inato timphawu tekudlaleka esiteji, badlali balinani
lelilingene/Konkhe lokukuletheksthi kuyangena esiteji ngaphandle
kwetihibe/Indzawo icocekile, kusesigodlweni. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2)
17.7 Usivete ngetento, Nsibandze abetsembekile enkhosini, akamange
ayigucukele abeyesekela kuto tonkhe tifiso tayo, amekhuta umdlali
longuMahubhulu ngesento sakhe sekuvukela umbuso. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
17.8 Ngumdlalo loyimbangalusizi ngobe Mahubhulu ugcina afile, nanobe ufaka
lusizi lolungadzingeki esiphetfweni sawo njengobe kutibulala kwaMahubhulu
utente yena ngekungalaleli Somhlolo, ngaloko akevelwa lusizi. (2)
17.9 Umdlali longuMahubhulu uyimbangi ngobe ulwa nemdlali loyinkhosi Somhlolo
lolichawe lemdlalo, ngekuvimba tifiso takhe letitamphumelelisa emphilweni
lokukubusa ngethula ngekwakha buhlobo lobuhle angalwi netive lakhelene
nato. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatsi kuliciniso batawesekela ngekutsi, kufa kwaMahubhulu
kuyingwijikhwebu ngobe indlela abekhombisa kutetsemba ngayo nakavukela
umbuso wenkhosi Somhlolo akekho umuntfu labelindzele kutsi Mahubhulu
angatibulala.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatsi ngumbono batawesekela labakushoko. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
17.11 Umbhali umetse kahle ngobe ngalesikhatsi abelekwa kwacaka, kwadzingeka
kutsi kubitwe inyanga itewusita ngobe akamange atalwe njengebantfwana
bonkhe/Uyise Ndvungunya wabulawa ngumbane kwekhutwa umhlolo eveni.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.12 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatsi siyahambisana batawesekela ngekutsi, kwenteka loku bekufiswe
ngumdlali longuSomhlolo lolichawe lemdlalo.
Inkhosi Somhlolo abefise kubusa ngekuthula kungacitseki ingati
lokwagcina kwenteka njengetifiso takhe esiphetfweni salomdlalo.
Mahubhulu labeyimbangi yenkhosi Somhlolo ngekuvimba tifiso
lebetihloswe yinkhosi, akuzange kwaphumelela ngobe watibulala
esiphetfweni salomdlalo.
EMahubhulu akazange achubeke nekuviva, agcine alalela inkhosi
lokwenta kutsi livi layo libe siphetfo.
Tindvuna lebetifakwe umoya nguMahubhulu kutsi timesekele, tamjikela
tagcina tilalele livi laSomhlolo lokwenta kutsi libe siphetfo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kutsatfu kwaloku.) (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZATJANAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 5-6 4 3 2 0–1
-Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa
Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako akwenetisi nakancane
Kujula kwemibono, -Luchungechunge kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Kulukhuni kutfola -Akukho kucaphuna
Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu -Emaphuzu ekwesekela emaphuzu lamahle emaphuzu lesekela enkondlweni
kwetheksthi lababatekako ayevakala kodvwa lesesekela sihloko sihloko -Luhlobo lwembhalo
ekwesekela lacashunwe akaketfulwa ngendlela ngalokwenetisako -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo
6 EMAMAKI enkondlweni lelindzelekile -Leminye imibono kanye nenkondlo akukavisiswa nakancane
-Luhlobo lwembhalo -Luhlobo lwembhalo yesekelwe kodvwa akukavisiswa kahle
kanye nenkondlo kanye nenkondlo esikhatsini lesinyenti
kuvisiswa ngemalengiso kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki
lelisetulu -Luhlobo lwembhalo
kanye nenkondlo
kuvisiswa
ngalokwenetisako
SAKHIWO NELULWIMI 4 3 2 1 0-1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki
Sakhiwo, Kuhleleka ngemalengiso lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela nakancane
nekwetfula -Imibono yakhiwe ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene
Kusetjentiswa yahleleka ngalokucace -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene -Lulwimi lolunemaphutsa
kwelulwimi, umoya, ngemalengiso iyalandzeleka -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela
nesitayela -Lulwimi, umoya -Kunemaphutsa langasho lutfo; umoya lamanyenti lesingemukeleki
nesitayela kuvutsiwe lambalwa elulwimi, nesitayela kuyenetisa -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela
4 EMAMAKI futsi akunamaphutsa umoya nesitayela akukemukeleki akwemukeleki nakancane
-Emaphutsa eluhlelo,
sipelingi netimphawu
tekufundza kuyindlala
CAPHELA: Nangabe umhlolwa angakabhali ngalokufunwa ngumbuto, abe abhale lokunhlanhlatsako, akanganikwa emamaki ako kokubili, Lokucuketfwe, Sakhiwo
neLulwimi.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Lweti 2020
SC/NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA B NE-C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu
Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako ngekunyanyalata kuvisiswa kwesihloko
Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu kodvwa akusito tonkhe ngaphandle -Mncane kakhulu
Kwesekelwa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe tinhlangotsi leticikelelwe kwemininingwane umzamo wekuphendvula
nekuvisiswa kwetheksthi Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu ngalokuphelele lesekelako umbuto
lenemininingwane kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Ambalwa kakhulu -Imibono ayikholweki
15 EMAMAKI lengemalengiso -Lamanye emaphuzu emaphuzu lamahle emaphuzu lafanele -Luhlobo lwembhalo
langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala lesesekela sihloko kwesekela sihloko kanye netheksthi
-Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa ngalokwenetisako -Kuncane kakhulu akukavisiswa nakancane
ngalokujulile ngendlela lelindzelekile -Lamanye emaphuzu kuvisiswa kweluhlobo
-Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo esekelwe kodvwa lwembhalo netheksthi
lwemaphuzu kanye netheksthi esikhatsini lesinyenti
lababatekako kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki
ekwesekela lacashunwe lelisetulu -Kukhona lokusilele
etheksthini ekuvisiseni luhlobo
-Luhlobo lwembhalo lwembhalo kanye
kanye netheksthi netheksthi
kuvisiswe ngemalengiso
SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle
Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela kwesakhiwo kukhinyabeta
nekwetfula lesingemalengiso ngelicophelo lelisetulu -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono
Kusetjentiswa -Imibono yakhiwe -Singeniso nesiphetfo -Kuhleleka nekubumbana ngalokubumbene -Emaphutsa elulwimi
kwelulwimi, umoya, yahleleka ngemalengiso kanye naletinye tindzima kwemubono kuyenetisa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela
nesitayela -Lulwimi, umoya kuhleleke kodvwa kunemaphutsa lamanyenti lesingakemukeleki kwenta
nesitayela kuvutsiwe ngalokubumbene -Lulwimi lunemaphutsa -Umoya nesitayela lombhalo ungabi
10 EMAMAKI futsi akunamaphutsa -Imibono ihleleke lambalwa; umoya akwemukeleki yimphumelelo
ngelicophelo lelisetulu nesitayela kuyenetisa Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela
-Kunemaphutsa Kuhleleka kwetindzima kunemaphutsa akwemukeleki
lambalwa elulwimi, kuyenetisa -Tindzima
umoya nesitayela tihlangahlangene
KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
KWEMAMAKI
Kufanele kungabi nemehluko wemazinga lamabili emkhatsini welimaki leSakhiwo neLulwimi nelimaki laLokucuketfwe.
Imphendvulo lengaphendvuli umbuto ayinganikwa emamaki aLokucuketfwe neweLulwimi neSakhiwo.
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2020 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2020 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper