You're offline
Skip to content
Memorandum

Siswati HL P1 Nov 2020 Memo_hlayiso.com_.pdf

Subject: Siswati HlGrade 12202010 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) LWETI 2020 TICONDZISO TEKUMAKA EMAMAKI: 70 Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-10. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lweti 2020 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA A: SIVISISO – 30 EMAMAKI Ticondziso tekumaka sivisiso:  Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa.  Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.  Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.  Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.  Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.  Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.  Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lweti 2020 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 Kuvela timfihlo tenkapani lotfwebulako labengakacabangi kutsi tingavela/Kungenteka timphahla talotfwebulako nato tinalokutsite kwenkapani/ Kungakucoshisa emsebentini/ Ungaboshwa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) 1.1.2 C/Esifundzeni saseGauteng. (1) 1.1.3 Kubhalisa bomatisi/titifiketi tekutalwa/titifiketi tekushona/titifiketi temshado/titifiketi tesehlukaniso/ Kuntjintja tibongo/ Linika bantfu bekufika imvumo yekuhlala kuleli / Linika bantfu imvumo yekuvakashela kulamanye emave (Emapasipoti/Emavisa). (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.4 Kwenta intfo lelulata lomunye umuntfu ative abukeleka phasi/ Kwenta intfo letawehlisa sitfunti salomunye umuntfu/ Kutfunata umuntfu/ Kwenta umuntfu adzeleleke/ Kumhlambalata embikwebantfu. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) 1.1.5 Bacedza lubumbano ngekutsi imindeni seyihlangana etinkhundleni tekuchumana/ Bacabanisa imindeni ngekutsi ibe netimfihlo kulabomakhalekhikhini/ Bacedza imali yemndeni ngekutsi kutsengwe emadatha nemoya wekuhlala basebenta njalo/ Babanga tehlukaniso/ Benta bantfwana bangafundzi umsebenti wesikolo bangenti nemsebenti wasekhaya/ Bakhutsata kuhlambalateka emindenini, (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.6 Kutsatsa labomakhalekhikhini bahlale nabo bese babanika sikhashana sekubasebentisa/Bangalawula konkhe lokwentiwa bantfwana ngabomakhalekhikhini/Bangehlisa linani lemadatha nemoya bantfwana labatsengelwa lona. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.7 Basebenti bangangeni nabomakhalekhikhini emagunjini ekusebenta/ Bomakhalekhikhini bahlale bavaliwe ngetikhatsi temsebenti/Kube nemuntfu lohlala nabomakhalekhikhini nangabe basebenti bangena emsebentini bese ubatsatsela imilayeto. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.8 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Sincumo sahulumende asibacabangeli bantfu ngobe batsi basemisebentini, babe banetinkinga letidzinga kulungiswa emakhaya letifana nemibiko lephutfumako njengekugulelwa, kushonelwa, kushelwa likhaya/ Nangabe bomakhalekhikhini basele emakhaya, ngeke babe nendlela yekuchumana nemindeni yabo. Leminye imibono ingafaka ekhatsi loku lokulandzelako: Kubasebentisa emsebentini kudla sikhatsi semsebenti, (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lweti 2020 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka 1.1.9 Kungaba nemphumela lomubi wekulimata emehlo angasaboni ngalokukhanya kwakhe/Kungabanga kukhatsala kwengcondvo ngalokufundza tintfo letinyenti letingakabaluleki/Kungalimata imiva nemitsambo lemincane ngekuhlala isebenta njalo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Kukhutsata kutsi bantfwana labasandza kutalwa nalabo labasetikolweni babhaliselwe titifiketi tekutalwa nabomatisi etibhedlela nasetikolweni/ Kube nabomahambanendlwana labahamba sigodzi ngesigodzi basite imimango ngetidzingo letitsintsa Litiko Letasekhaya/ Emahhovisi eLitiko Letasekhaya asebente nangetimphelasontfo/ Kucosha labo labatfolakala basebentisa bomakhalekhikhini/ Kufaka titfwebulititfombe letilawula kungahambi kahle kwemsebenti/ kunika inombolo yamahhala lebika kungahambi kahle kwemsebenti. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Labangavumelani naloluhlelo batawesekela ngekutsi: Loluhlelo lutsatsa indzawo yemabhuku ekufundza, lokulula kuwasebentisa nanobe umfundzi akuphi/Loluhlelo luvuna labo labanagezi emakhaya/Loluhlelo lukhutsata bugebengu ngekutsi bafundzi babanjwe inkunzi bemukwe lamathebhulethi/Loluhlelo luvuna labo labakwati kusebentisa tebuchwepheshe/ Bantfwana babese abasakwati kubhala. Labavumako batawesekela labakushoko njengaloku lokulandzelako: Ngobe sesikhatsi sethekhinoloji/ Lutawenta kufundza nekufundzisa kube lula/ kunciphisa kutfwala nekulahleka kwetincwadzi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lweti 2020 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Ushayela ngesandla sinye/Usebentisa makhalekhikhini ashayela/ Akakabophi libhande/Akakabuki indlela. (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.2 Lwentiwa kutsi umshayeli usesandleni sesancele. (1) 1.2.3 Angamvala/Amyekele akhale angamphendvuli/Afake insita yekuphendvula makhalekhikhini emotweni yakhe/Amise imoto eceleni bese uyamphendvula/ Afake tintsambo tasetindlebeni letisetjentiselwa kulalela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 1.2.4 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Labangavumelani nalombono batawesekela ngekutsi: Ayikamshayisi ngobe ubonakala asachubeka naloluhambo lwakhe/ Umshayeli akakhombi kwetfuka kutsi kukhona intfo layishayisile/ Kube imshayisile ngabe ulele phasi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) Labavumelana nalombono batawesekela labakushoko. (2) 1.2.5 Lokufanako:  Kuwo omabili lamatheksthi labantfu batsatsekile ngabomakhalekhikhini babo. (2) Lokwehlukile:  KuTheksthi A lomuntfu losebentisa makhalekhikhini usehhovisini emsebentini kantsi kuTheksthi B lomuntfu losebentisa makhalekhikhini usemotweni/ KuTheksthi A lomuntfu akanabulili kantsi kuTheksthi B msikati/ KuTheksthi A Kunemitsetfo yenkapani lengahlonishwa kantsi kuTheksthi B yimitsetfo yemgwaco lengahlonishwa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lweti 2020 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA B: SIFINYETO – 10 EMAMAKI UMBUTO 2 Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:  Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10.  Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.  Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi. CAPHELA:  Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lweti 2020 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMONGO WESIFINYETO EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa lamayelana nalokumele kwentiwe batali ekukhuliseni bantfwana.) Umtali akagcugcutele umntfwanakhe kuloko lafisa kukwenta emphilweni lokungaba yimfundvo nobe imidlalo kepha angamlandzeleli. Angamsoli umntfwana nakwentekile watfola imiphumela lengasimihle kuloko labekwenta. Umtali akatame kuchazela abuye abonise umntfwana kutsi akusilo licala nangabe angakaphumi embili. Angamtfolela umuntfu latamkhokhela kute ancedzise umntfwana lapho ahlangabetana nebumatima khona ngaphandle kwekutsi umtali atikhandle yena. Umtali akagweme kusebentisa emagama langafaka umntfwana ebumatimeni lobutsite emphilweni. Batali bangatayeli kutsi baphe bantfwana tipho njalo nabente kahle. Abanike bantfwana lutsandvo nesikhatsi sekutincumela ngalabo lebafuna kutsandzana nabo, kepha bangabaphoceleli. [77 emagama.] Sicashunwa Emavi emhlolwa 1 '… kufanele amesekele abuye 1 Umtali akagcugcutele umntfwanakhe amkhutsate kuloko lakutsandzako, kuloko lafisa kukwenta emphilweni lokungaba yimfundvo nobe temidlalo lokungaba yimfundvo nobe imidlalo kodvwa amyekele ente ngendlela yakhe.' kepha angamlandzeleli. 2 'Umtali angakhononi ngemiphumela 2 Angamsoli umntfwana nakwentekile yemntfwanakhe nangabe kwentekile watfola imiphumela lengasimihle yangajabulisi.' kuloko labekwenta. 3 'Hlala phasi nemntfwanakho umtjele kutsi 3 Umtali akatame kuchazela abuye asikho sidzingo sekutsi ahlale aphuma abonise umntfwana kutsi akusilo embili kuko konkhe.' licala nangabe angakaphumi embili. 4 '… ungamcashela umuntfu lotamsita 4 Angamtfolela umuntfu latamkhokhela lapho angaboni khona ngaphandle kute ancedzise umntfwana lapho kwekutsi ungenelele wena matfupha.' ahlangabetana nebumatima khona ngaphandle kwekutsi umtali atikhandle yena. 5 'Kubalulekile kutsi umtali acaphele lulwimi 5 Umtali akagweme kusebentisa lwakhe ngekutsi angasho tintfo emagama langafaka umntfwana letitawucindzetela umntfwana.' ebumatimeni lobutsite emphilweni. 6 '… batali kutsi abayekele lokutsi njalo 6 Batali bangatayeli kutsi baphe nangabe umntfwana ente kahle, bantfwana tipho njalo nabente kahle. aklonyeliswe.' 7 'Bonkhe batali abanike bantfwana 7 Abanike bantfwana lutsandvo lutsandvo nelitfuba lekutikhetsela nesikhatsi sekutincumela ngalabo balingani ngaphandle kwekubacindzetela.' lebafuna kutsandzana nabo kepha bangabaphoceleli. SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lweti 2020 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA C: TAKHI NETIMISO TELULWIMI - 30 EMAMAKI Ticondziso Tekumaka SIGABA C.  Sipelingi/Lupelomagama:  Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama.  Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi loluhlolwako.  Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe timphawu letifanele.  Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3 3.1 Timphunga tahulumende tikhona kumelana nemahele/tindvwendvwe/ imigca/ nemalayini/ luhidze/incangosi emiholweni. (Kunye kwaloku.) (1) 3.2 D/Cindzetela inkinobho utfole umtfuntana lopholile. (1) 3.3 Bonkhe batsengi ngobe kutsiwa abatitfolele lesambulelo nobe banemali lencane/Ebantfwini labagugile/labangetulu kweminyaka le-60/labagulako ngobe lesikhangisi sitsintsa labahola imphesheni/Ebantfwini labasha ngobe kulesikhangisi kunesitfombe sebantfu labasha labatimbonye ngesambulela/ Etitsandzanini/ Kulabahamba ngetinyawo nakushisa nobe kuna litulu. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) 3.4 Kusetjentiswa sento, 'sindza,' emshweni kuveta letindlela letilandzelako: 3.4.1 Lesalibito - Sib. Kusindza engotini yemoto kwehlise emaphaphu emndenini/Gogo uyatsandza kusindza lidladla lakhe. (1) 3.4.2 Leyamile – Sib. Uvuka asindze lidladla lakhe/Uhamba asindze nanobe agangile. (1) 3.5 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku: Leligama lemkhicito liyahambisana naloko lokukhangiswako ngobe umsebenti wesambulelo kutimbonya ngaso kuvikela lilanga nemvula kantsi neligama lemkhicito nguMambonya. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 3.6 Lenkhulumo iyimfundzisolite/ iyahhunga ngobe sambulelo nangabe usivulile kantsi kuhhusha umoya lomkhulu siyephuka/ akusito tonkhe tambulelo letimelana nato tonkhe timo telitulu/ Kulesinye sikhatsi uyatsamba nobe ushiswe lilanga ube utimbonyile ngamambonya. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Lweti 2020 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 4 4.1 Inkinga, kwekutsi sibindzi sakho sibanjwe simila. (1) 4.2 Lukhomba kuhlonipha umuntfu kakhulukati nangabe ungamati. (1) 4.3 Kubhalwa inkhulumo letsatsa luhlangotsi, lecatjangwa ngulomake: Sib. Bodokotela kuphela labangangitjela ngesimo semphilo yami, hhayi mantjingelane nje/ Bomake kuphela labakwati kudvumiselana/ Bengitsi ngitawutfola intfombatane kunemfana/ Ngafa kutfola bantfwana bebafana kuphela/ bodvwa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) 4.4 Kusetjentiswa ligama, sibindzi,' kuveta 'Kungesabi' nobe 'kungatsandzi kukhuluma.' Sib. Unesibindzi sekuhamba yedvwa ebumnyameni/Kukutigandza etjeni kukhuluma nalowo ngobe ngeke akuphendvule, phela usibindzi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) 4.5 Kwakhiwa umusho ngeligama lethekhniki, 'Ikhompiyutha/ Sikena.' Sib. Ikhompiyutha yenta umsebenti ube lula ngekuvele uchafate nje nangabe ubhala/ Sikena senta umsebenti lomuhle kakhulu. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) 4.6 Kwakhiwa umusho ngemphambosi yekwentela kuveta inshokutsi yendzawo. Sib. Bashushisi basebentela enkantolo/Make usebentela ekhaya namuhla. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) 4.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Lenkhulumo itsintsa imiva ngobe akusiwo emadvodza kuphela lahlalelana netjwala kepha nalabasikati balomuhla nabo sebayabuhlalela tjwala/ Akusiwo onkhe emadvodza lahlalelana netjwala, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) [10] UMBUTO 5 5.1 Kubhalwa ligama linye endzaweni yelibintana. Kuyewugeza ebhudlweni/emfuleni/ emseleni Emphophomeni akusivali sikhala semanti. (Kunye kwaloku.) (1) 5.2 Ematsambo emtimba (a)ngeke asebente/akanawusebenta/akatuwusebenta/ ngete asebenta/ ete asebente kahle/ akayusebenta kahle (Kunye kwaloku.) (1) 5.3 Kubhalwa umusho lodvwetjelwe endzimeni yekugcina bese kufakwa ligama lelisha lelibunjiwe egameni lelibunjiwe. Lesikhwama asibe nguleso lesisasicandzisi. (1) 5.4 C /Uhamba anatsa nje. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 10 DBE/Lweti 2020 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka 5.5 Kusetjentiswa sandziso sesikhatsi, 'Ekuseni,' emshweni. Sib. Kutivocavoca kuvamise kuba nemphumela lomuhle nakwentiwa ekuseni. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 5.6 Kusetjentiswa ligama lelilinani, 'Linye,' njengesabito emshweni. Sib. Babe udle linye nakefika itolo. (2) 5.7 Kuguculwa umusho lobhalwe wacindzetelwa endzimeni yekusine ube yinkhulumombiko ngekucala ngekutsi: Umeluleki ugcugcutela … Umeluleki ugcugcutela batali kutsi (a)baceceshe bantfwababo ngekubaluleka kwekunatsa emanti. (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Verified matching documents

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Siswati Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all