Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 1220199 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2019, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2019

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) LWETI 2019 TICONDZISO TEKUMAKA EMAMAKI: 70 Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-9. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lweti 2019 NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA A: SIVISISO Ticondziso tekumaka sivisiso:  Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa.  Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.  Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.  Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.  Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.  Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.  Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lweti 2019 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 C/Kudla ludzaka. (1) 1.1.2 Lokwabuye kwamjabulisa kakhulu kutsi Jabulile ambuyisele esikolweni ayewucedzelela tifundvo takhe. (1) 1.1.3 Make waJabulile wayekela sikolo atewukhona kukhulisa bantfwabakhe/Wehluleka kubhadalela Jabulile esikolweni waze wayekela sikolo/Bantfwana bakushiya wedvwa ngobe bayewufuna kwekutiphilisa/Kutondlela bantfwana uwedvwa/Kubamba ematoho kute ukhulise bantfwana/Bantfwana bakhula (2) bahlupheka. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) 1.1.4 Jabulile wasita ummango wangakubo/Wabuyisela make wakhe esikolweni/Wakhela umndeni wakubo indlu/Wafundzisa banakabo/Walandza banakabo lapho besebahlala khona. (2) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) 1.1.5 Kutfutfukisa indzawo yakubo/Lutsandvo labenalo ngendzawo yakubo/Kubonga bonkhe labafaka sandla ekukhuleni kwakhe/ Kufundzisa lusha ngemphilo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.6 Loniwa kudla tidzakamiva/Kujaka kuba netingani bese lutfola bantfwana luseseluncane/Kutsandza imali bese luphoceleleka kutsi lugane luseseluncane/Yinhlupheko/ Kweswela lutsandvo lwebatali/ Kuhlukumeteka/Kuyekela sikolo lungakacedzi kufundza/ Kukhohliswa bangani/ Kukhuliswa ngumtali munye, (2) njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) 1.1.7 Lusha lwalomuhla lutsi lungafundza lwenyanye indzawo nemphilo yalapho lutelwe lwabuye lwakhulela khona, lukhetse kuyewuhlala emadolobheni lokwehlukile kuloku lokwentiwe nguJabulile/Lusha lwalomuhla lutsandza kuhlala nebangani kunekuhlala nemalunga emndeni/Lukhona lusha lolutsandza kuhlala emakhaya njengaJabulile. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lweti 2019 NSC – Ticondziso tekumaka 1.1.8 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:  BanakaboJabulile bakhombise kuba ngemagwala ekumelana nesimo sasekhaya kubo lokungabenta bahluleke kuba bobabe labayikhatsalelako imindeni yabo nasebabadzala.  Bakhombise kungabi nendzaba nelubumbano lwemndeni bakhetsa kuyewutiphilela yabo imphilo.  Sento lesibi ngobe bashiya unina ahlupheka bangasabuyi.  Sento lesihle ngobe bebayofuna lusito baphile imphilo lencono ngobe sihlalandzawonye sidla emajwabu.  Sento lesihle ngobe bebangagcina batigebengu, njll. (2) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) 1.1.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Labangahambisani nalokushiwo nguJabulile batawesekela ngekutsi, umshado uhlala usetinhlitiyweni telusha lwalomuhla, ngiko lusheshe lushade lungakacabangi, bese kutsi naluhlangabetana nebumatima emshadweni, lufake tehlukaniso/Lusha lwalomuhla luyaticelela umshado/ Luyatilobola lubuye lutsenge netindandatho/ Luyawutfungatsa umshado/ Nalubona kutsi abalushadi, luyatendzisa, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Labahambisana nalokushiwo nguJabulile, batawesekela labakushoko. (2) 1.1.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Labavumako batawesekela ngekutsi: Umuntfu angatalelwa esimeni lesiphucukile nobe ekhaya lelinjingile lelinemphilo lemnandzi kodvwa ngenca yekutiphatsa kabi (kutsatsa tincumo letingasikahle)agcine ayintfo lenganamsebenti walutfo / Umuntfu angatalelwa esimeni lesingakaphucuki nobe ekhaya lelingakanjingi lelingenamphilo lemnandzi kodvwa ngenca yekutiphatsa kahle nekutimisela (kutsatsa tincumo letikahle), agcine alutfo njengaJabulile kuletheksthi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Labaphikisako batawesekela ngemaphuzu abo lanembako. (2) 1.1.11 Lenkhulumo icondzene namake waJabulile ngobe ngekuba naJabulile akazange ahlupheke wakhona kubuyela esikolweni wayewucedzela tifundvo takhe/Wakhelwa indlu waphila imphilo lemnandzi ngaJabulile longumntfwanakhe. (Naleminye imibono (2) lenembako yemukelekile.) 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Umbhobho wekukhuluma/Sipika lesikhulisa umsindvo. (1) 1.2.2 Tetsamelilwati letinyenti tibuke eceleni/Sandla sakhe sikhombe lokutsite/Emehlo etetsamelilwati abuke lapho kukhombe khona (1) tandla. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lweti 2019 NSC – Ticondziso tekumaka 1.2.3 Kungaba kutsi lendzawo ayinalo lihholo/Kungenteka inombolo yebantfu labamenyiwe ibe ngetulu kwaleyo lebeyilindzelekile/ Kungenteka lomhlangano wabo udzinga kutsi babe sebaleni/Bentela kudvonsa letinye tetsamelilwati titewuba yincenye yalombutsano, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.2.4 Labavumako batawesekela ngekutsi: Lendzawo labakuyo isebaleni lokungabenta bagcine sebahambile ngenca yesimo selitulu labangahlangabetana naso, njengekushisa/ Kudzinwa kwemtimba ngenca yekuma nobe yekuhlala sikhatsi lesidze/Kulamba. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Labangavumelani naloku batawesekela labakushoko. (2) 1.2.5 Budlelwano:  Omabili lamatheksthi anebantfu labasikati labagcugcutelako.  Kuwo omabili lamatheksthi tetsamelilwati letigcugcutelwako, lusha.  Omabili agcugcutela bantfu labasha ngemfundvo (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Umehluko:  Ingcikitsi yemugca loseTheksthini A, simo semphilo lesingavimbeli imphumelelo kantsi ingcikitsi leseTheksthini B ayikavetwa.  Tetsamelilwati letigcugcutelwako eTheksthini A lusha kantsi eTheksthini B, bantfwana besikolo. (4) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lweti 2019 NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi. Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:  Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10.  Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.  Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi. CAPHELA:  Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lweti 2019 NSC – Ticondziso tekumaka UMONGO WESIFINYETO EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete tintfo letisikhombisa letiveta bungoti betinatfo letivuselela emandla.) Tinatfo letinika emandla tikwenta ube nemtimba lomkhulu kakhulu longakwenta ube nesifo sashukela. Nangabe uchubeka nekutinatsa, ugcina unesifo sekuwa. Nasewutisebentise sikhatsi lesidze tikwenta uphelelwe ngisho nabutfongo ebusuku. Lucwaningo lutsi letinatfo tibanga sifo lesicedza lusha ngekululimata titfo tangekhatsi esiswini. Nangabe umuntfu atinatsa kakhulu letinatfo, tigcina tenta umtimba wakhe ungasakwati ngisho nekuphila ngaphandle kwato. Letinatfo tibuye tente nenhlitiyo yemuntfu lotinatsa ngalokwecile ingasebenti ngendlela lefanele. Linyenti lebantfu ligcina lilahlekelwa ngemanti lamanyenti emtimbeni yalo ngenca yaletinatfo bese lifa tinso. [74 emagama] Sicashunwa Emagama emhlolwa 1 'Letinatfo tibanga kukhuluphala kakhulu 1 Tinatfo letinika emandla tikwenta ube lokungabanga nesifo sashukela lesesicedze nemtimba lomkhulu kakhulu sive.' longakwenta ube nesifo sashukela. 2 'Ngekuhamba kwesikhatsi letinatfo tikwenta 2 Nangabe uchubeka nekutinatsa, ugcina kutsi ube nesifo sekuwa' unesifo sekuwa. 3 'Nasetingene kahle engatini, umuntfu 3 Nasewutisebentise sikhatsi lesidze uphelelwa butfongo, acwashe busuku tikwenta uphelelwe ngisho nabutfongo bonkhe.' ebusuku. 4 'Sekutfolakale kutsi letinatfo tenta sifo 4 Lucwaningo lutsi letinatfo tibanga sifo lesibulala ngisho nelusha ngekuvitsita lesicedza lusha ngekululimata titfo lingekhatsi.' tangekhatsi esiswini. 5 'Kusetjentiswa ngalokwecile kwaletinatfo 5 Nangabe umuntfu atinatsa kakhulu kugcine sekwenta umtimba ungasakhoni letinatfo, tigcina tenta umtimba wakhe kutentela tintfo.' ungasakwati ngisho nekuphila ngaphandle kwato. 6 'Lolunye lucwaningo luvete kutsi inhlitiyo 6 Letinatfo tibuye tente nenhlitiyo igcina ishayela etulu ngaletinatfo temandla.' yemuntfu lotinatsa ngalokwecile ingasebenti ngendlela lefanele. 7 'Bantfu labasebentisa letinatfo baya kakhulu 7 Linyenti lebantfu ligcina lilahlekelwa endlini lencane bayewucitsa emanti ngemanti lamanyenti emtimbeni yalo labangelwa nguletinatfo.' ngenca yaletinatfo bese lifa tinso. SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lweti 2019 NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI Ticondziso tekumaka SIGABA C.  Sipelingi/Lupelomagama: o Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama. o Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako. o Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele.  Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3 3.1 Sikukhangisela umbhalokati wakho ngangcondvomshini. (1) 3.2 Advonsa emehlo etetsamelilwati kutsi tiwafundze lokungenteka tiletse imibhalo yato/Enta tetsamelilwati kutsi tiwafundze tati ngalendzawo leshicilelako/Aletsa emakhasimende, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1) 3.3 A Inkhulumo letsatsa luhlangotsi. (1) 3.4 Siyashicilela, sikutsengisele umbhalo wakho nange-inthanethi imbala futsi/sibuye/siphindze/bese sikutfolele i-ISBN lekuyinombolo yencwadzi (1) yakho. 3.5 Kuvetwa kwalomsikati kwenta lesikhangisi sitsatse luhlangotsi. Loku kushiwo ngobe lolokhangisako akakabuki bobubili bulili, usebentise lomsikati kuphela/ Lokhangisako uchaza kutsi ngulabasikati kuphela labakwati kushicilela, hhayi labadvuna. (2) 3.6 Kusetjentiswa libitomfutiselo lelingena ngaphasi kwelibintana, 'Tinhlelo tekuchumana,' emshweni. Sib. Umbikoselula/I-imeyili/Tincingo/Tincwadzi, njll. Umfundzi utfumele umbiko wekugula kwakhe esikolweni ngembikoselula. (2) (Naletinye tinhlelo tekuchumana letembako temukelekile.) 3.7 Ngulamagama labhalwe aba mancane latsi, 'Emaphesenti emali lobongwa ngayo la-40', ngobe loku kusho kutsi inkapani itfola emaphesenti langetulu kwalawo latfolwa ngulocambe lombhalo, lokukumdlelela/ Nguletincwadzi (2) letipakelene kulesibonwa ngobe umuntfu utawesaba kutsi nangabe aletse umbhalo wakhe, utawutsatsa sikhatsi kutsi ushicilelwe ngobe banemsebenti lomnyenti ngaletincwadzi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Lweti 2019 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 4 4.1 Konje vele nine madvodza aninanhlitiyo. (1) 4.2 Sisetjentiswe ngobe bekucelwa lusito. (1) 4.3 Ubambe lukhalo/Ukhokhe liso/Indlela leme ngayo. (1) 4.4 Kwakhiwa umusho ngelibitombici lelitsi, 'emaphikankhani kuveta inshokutsi yalo.' Sib. Esikolweni lengifundza kuso sekunekuthula ngobe kucoshwe onkhe emaphikankhani. (1) 4.5 Kutfolwa ligama lelisiphawulo lelichaza simo semtimba walomake bese lisetjentiswa emshweni. Sib. Lomkhulu/Lomfisha/Lomuhle, njll. Umfana lomkhulu uhamba ngemoto lebovu. (2) 4.6 Likhombo labhatata kuphakelwa ngetandla/Lokwabonwa ngimi kwabonwa yinja ngenyeti/Nayi ingulube inginonela. (2) 4.7 Ngulesento sekujeziswa kwemfundzi nguthishelanhloko ngobe umkhiyele ebhokisini ehhovisi lakhe, wafaka nenkanankana. lendvodza isebentise (2) emandla ayo ekuphatsa ngobe iphetse. [10] UMBUTO 5 5.1 Labashayela timoto bayaphepha impela emgwacweni. (1) 5.2 C Kusukumela etulu uyewuhlola kunenkhokhelo lenhle. (1) 5.3 Faka tibuko takho nanobe inhlitiyo ingakutfokoteli loko ngobe utawusindza nasekubulaweni yinhloko lengapheli. (1) 5.4 Sabito selucobo, 'tona', sisetjentiswe njengesikhombabito lesigcizelelako ngobe silandzelwa libito/sendvulela libito. (1) 5.5 Kusetjentiswa libito, 'hulumende,' njengamentiwansombo. Sib. Bodokotela batfolele hulumende umutsi wekwelapha sifo senhlitiyo/ Emakhansela ebela hulumende imali/Emave angaphandle aphe hulumende imali/ Hulumende webelwa ngemakhansela imali. (2) 5.6 Kwakhiwa umusho ngesento 'bukana,' siletse umcondvo wekwentana. Sib. Letitsandzani tibukana etinhlavini temehlo/Bogogo naLomusa babukana tindvuna letisebusweni. (2) 5.7 Lomusho ucuketse inkhulumo leyimfundzisolite ngobe bakhona labanye bafundzi labafaka tibuko kodvwa emamaki abo angabi mahle etifundvweni tabo. (Kwesekela kutawehluka kodvwa kube ngulokwenembako.) (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all