Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
LWETI 2019
TICONDZISO TEKUMAKA
EMAMAKI: 70
Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-9.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2019 papers 
_hlayiso.com_--ddb2b157-bb31-4dda-8736-1ddb235bc0d9/v1-508008586833339a198c/card.webp)




View all





siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2019, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · siswati. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2019
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 246.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC November Exam 2019
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary20 marks
- Question 1.2Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 3Kubhala nekwetfula (Writing and Presenting)11 marks
- Question 4Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 5Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA A: SIVISISO
Ticondziso tekumaka sivisiso:
Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
imphendvulo ngalokugcwele.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 1
1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A
1.1.1 C/Kudla ludzaka. (1)
1.1.2 Lokwabuye kwamjabulisa kakhulu kutsi Jabulile ambuyisele
esikolweni ayewucedzelela tifundvo takhe. (1)
1.1.3 Make waJabulile wayekela sikolo atewukhona kukhulisa
bantfwabakhe/Wehluleka kubhadalela Jabulile esikolweni waze
wayekela sikolo/Bantfwana bakushiya wedvwa ngobe bayewufuna
kwekutiphilisa/Kutondlela bantfwana uwedvwa/Kubamba
ematoho kute ukhulise bantfwana/Bantfwana bakhula (2)
bahlupheka.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
1.1.4 Jabulile wasita ummango wangakubo/Wabuyisela make wakhe
esikolweni/Wakhela umndeni wakubo indlu/Wafundzisa
banakabo/Walandza banakabo lapho besebahlala khona. (2)
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
1.1.5 Kutfutfukisa indzawo yakubo/Lutsandvo labenalo ngendzawo
yakubo/Kubonga bonkhe labafaka sandla ekukhuleni kwakhe/
Kufundzisa lusha ngemphilo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.6 Loniwa kudla tidzakamiva/Kujaka kuba netingani bese lutfola
bantfwana luseseluncane/Kutsandza imali bese luphoceleleka kutsi
lugane luseseluncane/Yinhlupheko/ Kweswela lutsandvo
lwebatali/ Kuhlukumeteka/Kuyekela sikolo lungakacedzi
kufundza/ Kukhohliswa bangani/ Kukhuliswa ngumtali munye, (2)
njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
1.1.7 Lusha lwalomuhla lutsi lungafundza lwenyanye indzawo nemphilo
yalapho lutelwe lwabuye lwakhulela khona, lukhetse kuyewuhlala
emadolobheni lokwehlukile kuloku lokwentiwe nguJabulile/Lusha
lwalomuhla lutsandza kuhlala nebangani kunekuhlala
nemalunga emndeni/Lukhona lusha lolutsandza kuhlala
emakhaya njengaJabulile. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso tekumaka
1.1.8 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
BanakaboJabulile bakhombise kuba ngemagwala ekumelana
nesimo sasekhaya kubo lokungabenta bahluleke kuba bobabe
labayikhatsalelako imindeni yabo nasebabadzala.
Bakhombise kungabi nendzaba nelubumbano lwemndeni
bakhetsa kuyewutiphilela yabo imphilo.
Sento lesibi ngobe bashiya unina ahlupheka bangasabuyi.
Sento lesihle ngobe bebayofuna lusito baphile imphilo
lencono ngobe sihlalandzawonye sidla emajwabu.
Sento lesihle ngobe bebangagcina batigebengu, njll. (2)
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
1.1.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labangahambisani nalokushiwo nguJabulile batawesekela ngekutsi,
umshado uhlala usetinhlitiyweni telusha lwalomuhla, ngiko lusheshe
lushade lungakacabangi, bese kutsi naluhlangabetana nebumatima
emshadweni, lufake tehlukaniso/Lusha lwalomuhla luyaticelela
umshado/ Luyatilobola lubuye lutsenge netindandatho/
Luyawutfungatsa umshado/ Nalubona kutsi abalushadi,
luyatendzisa, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labahambisana nalokushiwo nguJabulile, batawesekela
labakushoko. (2)
1.1.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labavumako batawesekela ngekutsi: Umuntfu angatalelwa esimeni
lesiphucukile nobe ekhaya lelinjingile lelinemphilo lemnandzi kodvwa
ngenca yekutiphatsa kabi (kutsatsa tincumo letingasikahle)agcine
ayintfo lenganamsebenti walutfo / Umuntfu angatalelwa esimeni
lesingakaphucuki nobe ekhaya lelingakanjingi lelingenamphilo
lemnandzi kodvwa ngenca yekutiphatsa kahle nekutimisela
(kutsatsa tincumo letikahle), agcine alutfo njengaJabulile
kuletheksthi.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labaphikisako batawesekela ngemaphuzu abo lanembako. (2)
1.1.11 Lenkhulumo icondzene namake waJabulile ngobe ngekuba
naJabulile akazange ahlupheke wakhona kubuyela esikolweni
wayewucedzela tifundvo takhe/Wakhelwa indlu waphila imphilo
lemnandzi ngaJabulile longumntfwanakhe. (Naleminye imibono (2)
lenembako yemukelekile.)
1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B
1.2.1 Umbhobho wekukhuluma/Sipika lesikhulisa umsindvo. (1)
1.2.2 Tetsamelilwati letinyenti tibuke eceleni/Sandla sakhe sikhombe
lokutsite/Emehlo etetsamelilwati abuke lapho kukhombe khona (1)
tandla.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso tekumaka
1.2.3 Kungaba kutsi lendzawo ayinalo lihholo/Kungenteka inombolo
yebantfu labamenyiwe ibe ngetulu kwaleyo lebeyilindzelekile/
Kungenteka lomhlangano wabo udzinga kutsi babe
sebaleni/Bentela kudvonsa letinye tetsamelilwati titewuba
yincenye yalombutsano, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
1.2.4 Labavumako batawesekela ngekutsi:
Lendzawo labakuyo isebaleni lokungabenta bagcine sebahambile
ngenca yesimo selitulu labangahlangabetana naso, njengekushisa/
Kudzinwa kwemtimba ngenca yekuma nobe yekuhlala sikhatsi
lesidze/Kulamba.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labangavumelani naloku batawesekela labakushoko. (2)
1.2.5 Budlelwano:
Omabili lamatheksthi anebantfu labasikati labagcugcutelako.
Kuwo omabili lamatheksthi tetsamelilwati letigcugcutelwako,
lusha.
Omabili agcugcutela bantfu labasha ngemfundvo
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Umehluko:
Ingcikitsi yemugca loseTheksthini A, simo semphilo
lesingavimbeli imphumelelo kantsi ingcikitsi leseTheksthini B
ayikavetwa.
Tetsamelilwati letigcugcutelwako eTheksthini A lusha kantsi
eTheksthini B, bantfwana besikolo.
(4)
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi.
Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:
Kwabiwa kwemamaki:
o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
labelwa liphuzu ngalinye).
o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
o Samba semamaki: 10.
Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
emagama akhe:
o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki.
o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki.
o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.
Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
kunjalo etheksthini:
o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.
CAPHELA:
Sibalo semagama:
o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
esifinyetweni.
o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
lasetjentisiwe.
o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele
incenye lesele yesifinyeto.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso tekumaka
UMONGO WESIFINYETO
EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI
LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete tintfo letisikhombisa letiveta bungoti
betinatfo letivuselela emandla.)
Tinatfo letinika emandla tikwenta ube nemtimba lomkhulu kakhulu longakwenta ube
nesifo sashukela. Nangabe uchubeka nekutinatsa, ugcina unesifo sekuwa.
Nasewutisebentise sikhatsi lesidze tikwenta uphelelwe ngisho nabutfongo ebusuku.
Lucwaningo lutsi letinatfo tibanga sifo lesicedza lusha ngekululimata titfo tangekhatsi
esiswini.
Nangabe umuntfu atinatsa kakhulu letinatfo, tigcina tenta umtimba wakhe ungasakwati
ngisho nekuphila ngaphandle kwato. Letinatfo tibuye tente nenhlitiyo yemuntfu
lotinatsa ngalokwecile ingasebenti ngendlela lefanele. Linyenti lebantfu ligcina
lilahlekelwa ngemanti lamanyenti emtimbeni yalo ngenca yaletinatfo bese lifa tinso.
[74 emagama]
Sicashunwa Emagama emhlolwa
1 'Letinatfo tibanga kukhuluphala kakhulu 1 Tinatfo letinika emandla tikwenta ube
lokungabanga nesifo sashukela lesesicedze nemtimba lomkhulu kakhulu
sive.' longakwenta ube nesifo sashukela.
2 'Ngekuhamba kwesikhatsi letinatfo tikwenta 2 Nangabe uchubeka nekutinatsa, ugcina
kutsi ube nesifo sekuwa' unesifo sekuwa.
3 'Nasetingene kahle engatini, umuntfu 3 Nasewutisebentise sikhatsi lesidze
uphelelwa butfongo, acwashe busuku tikwenta uphelelwe ngisho nabutfongo
bonkhe.' ebusuku.
4 'Sekutfolakale kutsi letinatfo tenta sifo 4 Lucwaningo lutsi letinatfo tibanga sifo
lesibulala ngisho nelusha ngekuvitsita lesicedza lusha ngekululimata titfo
lingekhatsi.' tangekhatsi esiswini.
5 'Kusetjentiswa ngalokwecile kwaletinatfo 5 Nangabe umuntfu atinatsa kakhulu
kugcine sekwenta umtimba ungasakhoni letinatfo, tigcina tenta umtimba wakhe
kutentela tintfo.' ungasakwati ngisho nekuphila
ngaphandle kwato.
6 'Lolunye lucwaningo luvete kutsi inhlitiyo 6 Letinatfo tibuye tente nenhlitiyo
igcina ishayela etulu ngaletinatfo temandla.' yemuntfu lotinatsa ngalokwecile
ingasebenti ngendlela lefanele.
7 'Bantfu labasebentisa letinatfo baya kakhulu 7 Linyenti lebantfu ligcina lilahlekelwa
endlini lencane bayewucitsa emanti ngemanti lamanyenti emtimbeni yalo
labangelwa nguletinatfo.' ngenca yaletinatfo bese lifa tinso.
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
Ticondziso tekumaka SIGABA C.
Sipelingi/Lupelomagama:
o Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
inshokutsi yalelo gama.
o Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
o Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3
3.1 Sikukhangisela umbhalokati wakho ngangcondvomshini. (1)
3.2 Advonsa emehlo etetsamelilwati kutsi tiwafundze lokungenteka tiletse
imibhalo yato/Enta tetsamelilwati kutsi tiwafundze tati ngalendzawo
leshicilelako/Aletsa emakhasimende, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1)
3.3 A Inkhulumo letsatsa luhlangotsi. (1)
3.4 Siyashicilela, sikutsengisele umbhalo wakho nange-inthanethi imbala
futsi/sibuye/siphindze/bese sikutfolele i-ISBN lekuyinombolo yencwadzi (1)
yakho.
3.5 Kuvetwa kwalomsikati kwenta lesikhangisi sitsatse luhlangotsi. Loku kushiwo
ngobe lolokhangisako akakabuki bobubili bulili, usebentise lomsikati kuphela/
Lokhangisako uchaza kutsi ngulabasikati kuphela labakwati kushicilela, hhayi
labadvuna. (2)
3.6 Kusetjentiswa libitomfutiselo lelingena ngaphasi kwelibintana, 'Tinhlelo
tekuchumana,' emshweni. Sib. Umbikoselula/I-imeyili/Tincingo/Tincwadzi, njll.
Umfundzi utfumele umbiko wekugula kwakhe esikolweni ngembikoselula. (2)
(Naletinye tinhlelo tekuchumana letembako temukelekile.)
3.7 Ngulamagama labhalwe aba mancane latsi, 'Emaphesenti emali lobongwa
ngayo la-40', ngobe loku kusho kutsi inkapani itfola emaphesenti langetulu
kwalawo latfolwa ngulocambe lombhalo, lokukumdlelela/ Nguletincwadzi (2)
letipakelene kulesibonwa ngobe umuntfu utawesaba kutsi nangabe
aletse umbhalo wakhe, utawutsatsa sikhatsi kutsi ushicilelwe ngobe
banemsebenti lomnyenti ngaletincwadzi. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Lweti 2019
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 4
4.1 Konje vele nine madvodza aninanhlitiyo. (1)
4.2 Sisetjentiswe ngobe bekucelwa lusito. (1)
4.3 Ubambe lukhalo/Ukhokhe liso/Indlela leme ngayo. (1)
4.4 Kwakhiwa umusho ngelibitombici lelitsi, 'emaphikankhani kuveta inshokutsi
yalo.'
Sib. Esikolweni lengifundza kuso sekunekuthula ngobe kucoshwe onkhe
emaphikankhani. (1)
4.5 Kutfolwa ligama lelisiphawulo lelichaza simo semtimba walomake bese
lisetjentiswa emshweni.
Sib. Lomkhulu/Lomfisha/Lomuhle, njll.
Umfana lomkhulu uhamba ngemoto lebovu. (2)
4.6 Likhombo labhatata kuphakelwa ngetandla/Lokwabonwa ngimi kwabonwa
yinja ngenyeti/Nayi ingulube inginonela. (2)
4.7 Ngulesento sekujeziswa kwemfundzi nguthishelanhloko ngobe umkhiyele
ebhokisini ehhovisi lakhe, wafaka nenkanankana. lendvodza isebentise (2)
emandla ayo ekuphatsa ngobe iphetse.
[10]
UMBUTO 5
5.1 Labashayela timoto bayaphepha impela emgwacweni. (1)
5.2 C Kusukumela etulu uyewuhlola kunenkhokhelo lenhle. (1)
5.3 Faka tibuko takho nanobe inhlitiyo ingakutfokoteli loko ngobe utawusindza
nasekubulaweni yinhloko lengapheli. (1)
5.4 Sabito selucobo, 'tona', sisetjentiswe njengesikhombabito lesigcizelelako
ngobe silandzelwa libito/sendvulela libito. (1)
5.5 Kusetjentiswa libito, 'hulumende,' njengamentiwansombo.
Sib. Bodokotela batfolele hulumende umutsi wekwelapha sifo senhlitiyo/
Emakhansela ebela hulumende imali/Emave angaphandle aphe
hulumende imali/ Hulumende webelwa ngemakhansela imali. (2)
5.6 Kwakhiwa umusho ngesento 'bukana,' siletse umcondvo wekwentana.
Sib. Letitsandzani tibukana etinhlavini temehlo/Bogogo naLomusa babukana
tindvuna letisebusweni. (2)
5.7 Lomusho ucuketse inkhulumo leyimfundzisolite ngobe bakhona labanye
bafundzi labafaka tibuko kodvwa emamaki abo angabi mahle etifundvweni
tabo.
(Kwesekela kutawehluka kodvwa kube ngulokwenembako.) (2)
[10]
SAMBA SESIGABA C: 30
SAMBA SAKO KONKHE: 70
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Memo
_hlayiso.com_--ddb2b157-bb31-4dda-8736-1ddb235bc0d9/v1-508008586833339a198c/card.webp)
Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2019 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2020 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper