Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 1220228 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2022, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) LWETI 2022 TICONDZISO TEKUMAKA EMAMAKI: 70 Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-8. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA A: SIVISISO – 30 EMAMAKI Ticondziso tekumaka sivisiso:  Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa. Akuvele kutsi liphutsa liboniwe.  Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.  Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.  Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LICINISO/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LICINISO/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.  Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.  Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.  Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 Ngemazinga labaphumelele ngawo etifundvweni tabo takamatekuletjeni. (1) 1.1.2 'Phela bonkhe bafundzi bavele batibone ngemehlo engcondvo sebasetikhungweni temfundvo lephakeme.'/Umnyaka bavele bawubone uhamba kancane kuhle kwelunwabu'/Labanye basuke bahlele bacedza kutsi batawuya enyuvesi nobe ekolishi ngobe ticelo basuke batifake ngesikhatsi.' (KUNYE kwaloku.) (1) 1.1.3 A/Kubeka lunyawo. (1) 1.1.4 Umkhuba wekuya etindzaweni tekutijabulisa kufikwe kunatfwe tjwala/Kunatsa tjwala. (KUNYE kwaloku.) (1) 1.1.5 Bavamise kubuya neticu tabo labasuke bayotifundzela etikhungweni temfundvo lephakeme/Bavamise kuphumelela etifundvweni tabo. (2) 1.1.6 Bafundzisi basalela emuva ekufundziseni ngenca yekwelekelela labo bafundzi ngemisebenti labangakayenti nobe labayiletse ngemuva kwesikhatsi lesibekiwe/ Kungenteka bangacedzi luhlelo lwekufundzisa/ Batawukhicita imiphumela lesezingeni leliphasi ngenca yekungacedzi loluhlelo lwekufundzisa. (KUBILI kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.7 Tingoti tekutfola tifo/Kubulawa/Emantfombatane angakhulelwa bantfwana labangenabatali./Bangadlwengulwa/Bangatfunjwa/ Bangatfola tingoti tetimoto/Bangabanjwa inkunzi. (KUBILI kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.8 Umtselela wekutsi loyo mtali aphatfwe sifo sengcondvo/Umtselela wekugcina angasamnaki umntfwanakhe/Umtselela wekuphelelwa lutsandvo lwekutfumela labanye bantfwana etikhungweni temfundvo lephakeme. (KUBILI kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.9 Hulumende uhlongota kukhuphula linani leminyaka levumela bafundzi kutsi sebangabutsenga tjwala. (2) 1.1.10 Teluleko tekugcugcutela kutsi labo lesebatigcila tetjwala baye kubeluleki bengcondvo nasetikhungweni letivuselela similo/ Kubagcugcutela kutsi baye etifundvweni tekuyekela tjwala/ Kubagcugcutela kutsi bahlukane nebangani labenta lokubi. (KUBILI kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka 1.1.11 Hulumende ulahlekelwa ngekutsi abhadale bantfu labalimele etingotini temgwaco imali lenyenti/Kushona bantfwana labalikusasa lelive, labanye basuke bafundze ngemali yemfundzate/Kulungisa lemigwaco lesuke ilimele ngenca yaletingoti temgwaco. (KUBILI kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (2) 1.1.12 Ngumlayeto wekutsi balandzelele indlela lekusetjentiswa ngayo leto timoto/Ngumlayeto wekutsi umntfwana akafundze atitsengele yakhe imoto. (KUNYE kwaloku) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Kwehluke ngekutsi lamafreyimu lamatsatfu kuvele bantfu labafundzako kantsi efreyimini yesine kuvele umuntfu lolele etukwemabhuku abambe libhodlela letjwala/Kulamafreyimi lamatsatfu labantfu bayasitana kantsi kuleyesine lomuntfu uyedvwa. (KUNYE kwaloku.) (1) 1.2.2 Ibasita ngekutsi bayakhona kusitana/kucobelelana ngelwati. (1) 1.2.3 Buhle bekutsi lendzawo ayinamsindvo/Kute lokubaphatamisako/ Labafundzi bayakhona kutitapela lwati labaludzingako kulamabhuku lavelako. (KUBILI kwaloku.) (2) 1.2.4 Lendzawo ingatfutfukiswa ngekufaka ematafula/Ngekufaka titulo letenele/ Kubafakela i-inthanethi/ Ngekufaka bongcondvomshini/ Kutsenga emabhuku lamanyenti/ Kukhulisa lendzawo. (KUBILI kwaloku.) (2) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) 1.2.5 Kwehluke ngekutsi Theksthi B thishela usita bafundzi kantsi loku lokukhulunywa kutheksthi A bafundzi bayatentela konkhe. (2) 1.2.6 Lokwenteka kutheksthi A na B kutsikameta ummango ngekutsi kugcwala tigebengu emmangweni/Kugcwala bantfwana labangasebenti/Kwandza bondzingasitsebeni. (KUBILI kwaloku) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA B: SIFINYETO – 10 EMAMAKI UMBUTO 2 Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi. Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:  Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10.  Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langiwo nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langiwo nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langiwo nika 3 emamaki.  Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 4–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1-limaki lelulwimi. o 2–3 ticashunwa umhlolwa akanikwe 2 emamaki elulwimi. o 0–1 ticashunwa umhlolwa akanikwe 3 emamaki elulwimi. CAPHELA:  Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwelinani lemisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMONGO WESIFINYETO Umhlolwa akavete tindlela letisikhombisa umtali langatisebentisa kulawula umntfwana kutsi angabi sigcila samabonakudze. EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI: Umtali akehlisele umntfwana sikhatsi sekugcolotela mabonakudze sibe ngemaminithi langemashumi lamatsatfu ngelilanga. Akabe nelwati lwekutsi umntfwana ubukela ini kumabonakudze. Umtali akalawule tinhlelo letibukelwako kutsi tihambisane neminyaka yemntfwana. Bantfwana abagcugcutelwe kutsi badlale imidlalo kunekubukela mabonakudze. Umtali lotsandza umntfwana wakhe akangafaki mabonakudze egunjini lekulala. Umntfwana akanikwe imibandzela yekutsi mabonakudze akavulwa ngaphandle kwekuniketwa ligunya. Kubalulekile kutsi umtali naye angahlaleli kubukela mabonakudze sikhatsi lesidze anemntfwana wakhe. [61 emagama] Sicashunwa Emagama emhlolwa 1 '…yekunciphisa sikhatsi sekubukela 1 Umtali akehlisele umntfwana sikhatsi mabonakudze, lokungenani kube sekugcolotela mabonakudze sibe ngemaminithi langemashumi lamatsatfu ngemaminithi langemashumi lamatsatfu ngelilanga.' ngelilanga. 2 'Umtali akanakisise tintfo letibukelwa 2 Akabe nelwati lwekutsi umntfwana ngumntfwana kumabonakudze.' ubukela ini kumabonakudze. 3 '…akhetsele umntfwana tinchubo 3 Umtali akalawule tinhlelo letibukelwako letihambisana neminyaka yalomntfwana.' kutsi tihambisane neminyaka yemntfwana. 4 'Batali abakhutsate bantfwababo kudlala 4 Bantfwana abagcugcutelwe kutsi badlale imidlalo kunekuhlalela mabonakudze.' imidlalo kunekubukela mabonakudze. 5 'Ngako-ke umtali lokhatsalela 5 Umtali lotsandza umntfwana wakhe umntfwanakhe angafaki mabonakudze akangafaki mabonakudze egunjini emakamelweni.' lekulala. 6 '…akafundziswe kutsi kumele atfole 6 Umntfwana akanikwe imibandzela yekutsi imvumo kumtali wakhe yekuvula mabonakudze akavulwa ngaphandle mabonakudze.' kwekuniketwa ligunya. 7 'Umtali naye angahlaleli kugcolotelana 7 Kubalulekile kutsi umtali naye angahlaleli namabonakudze kusukela ekuseni lize kubukela mabonakudze sikhatsi lesidze liyewutibeka kunina analomntfwana.' anemntfwana wakhe. SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI – 30 EMAMAKI Ticondziso tekumaka SIGABA C.  Sipelingi/Lupelomagama:  Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama lunemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama.  Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.  Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele.  Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3: SIKHANGISI 3.1 D/Inkhulumo lehhungako. (1) 3.2 Lihambisana ngekutsi lendzawo ihlobile, lokusho kutsi bayatitsandza bantfu bakaTitsandze. (1) 3.3 Bayabambisana uma balungisa likhasimende inhloko/Bayalekelelana. (KUNYE kwaloku.) (1) 3.4 Wentela kutsi uma batsengi bangena ngekhatsi abanawujika bangakenti lokutsite/Kuyindlela yakhe yekukhangisa ngobe ati kutsi batsengi abanawuphuma bangakenti lutfo, kukhona labatakutsenga nobe labatakwenta kulesaluni yakhe lokungenisa imali/Kungenteka kunalokunye lokutfola ngemanani laphasi lotakubona sewungene ngekhatsi.(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1) 3.5 Imitsi yetfu yelula tinwele letimfisha tifike etinyaweni. (2) 3.6 Kubhalwa umusho bese kucalwa ngekutsi, Kusasa … Sib. Kusasa bomatsandzakubukwa labalungiswe ngitsi batawushayela/batawube bashayela etulu. (2) 3.7 Lenkhulumo ivuna labasikati kantsi bakhona nalabadvuna labatisebentisako timonyo. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lweti 2022 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 4: IKHATHUNI 4.1 Kantsi sesiyimphumalanga nenshonalanga yini yemake webantfwabami? (2) 4.2 Hawu make ungakusho njani loko ngobe uyati kutsi bafana abapheki? Kuyaye kutsatfwe ngatsi kuliciniso kutsi bafana akukafaneli bapheke kumele kupheke emantfombatane. (2) 4.3 Kusetjentiswe emabhamuta ekucabanga/Udvubule umlomo. (2) 4.4 Uba nebumatima bekutsi asale aphekela bantfwana/Bumatima bekubagezisa/ Bumatima bekucinisekisa kutsi baphephile. (KUBILI kwaloku.) (2) 4.5 Umlayeto wekutsi bobabe abemukele kutsi labasikati banemalungelo ekutikhetsela emphilweni nome bashadile. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile. (2) [10] UMBUTO 5: IPHROZI 5.1 Kukhokhwa umusho lonelibitongco lelisetheksthini endzimeni yekucala. Sib. Lonkhanyiso yintfombatane lehlakaniphile lebeyineminyaka lelishumi nesihlanu. (1) 5.2 Kubhalwa umusho bese kufakwa mcondvophika waleligama lelidvwetjelwe. Sib. Ekhaya kubo bebanjingile/bebaganyile/bebanotsile/bebacebile/bebatigwili. (1) 5.3 Kubhalwa libintana leligama, 'Tidvwaba.' Sib. Tidvwaba tiyimvunulo yabomake leyentiwa ngesikhumba senkhomo. (1) 5.4 B/Sicatsaniso. (1) 5.5 Kubhalwa umusho ngesabito sekukhomba lesicindzetelwe endzimeni yesibili sisebente njengesabito. Sib. Leyo ihlatjwe evikini leliphelile. (2) 5.6 Kubhalwa inkhulumombiko ngemusho logcanyisiwe losendzimeni yekugcina. Sib. Lonkhanyiso watsi usachubeka nekutibekela imali yakhe. (2) 5.7 Kwakhiwa umusho ngeligama lelisha, 'Bomashonisa.' Sib. Bomashonisa abadlali uma sebafuna imali yabo. (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all