Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
LWETI 2022
EMAMAKI: 80
SIKHATSI: Ema-awa la-2½
Leliphepha linemakhasi la-28.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2022 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Question Paper
Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2022, 28 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · siswati. Question paper, 28 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Question paper
- Year
- 2022
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 28
- File size
- 556.3 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 28
This exam
NSC November Exam 2022
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 3Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 4Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 5Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 7Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 9Kulalela nekukhuluma (Listening and Speaking)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2022
NSC
TICONDZISO KULABAHLOLWAKO
1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.
2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuyiphendvula.
3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:
SIGABA A: Tinkondlo (30)
SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25)
SIGABA C: Umdlalo (25)
4. ISIHLANU IMIBUTO lekufanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE
ngalendlela:
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI.
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile kuphendvula
lombuto.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE.
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE.
5. KUKHETFWA KWEMIBUTO YESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
NESIGABA C (UMDLALO)
Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
nemdlalo lowufundzile.
Phendvula UMBUTO MUNYE LOYINDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi
uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto
lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto
loyindzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhla lwekutikhumbuta kute
usitakale.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2022
NSC
6. BUDZE BETIMPHENDVULO
Umbuto loyindzabambhalo etinkondlweni kufanele uwuphendvule
ngemagama la-190 kuya kula-240.
Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele uyiphendvule
ngemagama la-340 kuya kula-390.
Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane
nelinani lemamaki labekiwe, ungahlanhlatsi.
7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni KWALESO NALESO SIGABA.
8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
ephepheni lemibuto.
9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.
10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:
SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40
SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55
SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55
11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2022
NSC
LOKUCUKETFWE
Lelikhasi litakusita kutsi ukwati kukhetsa imibuto lofuna kuyiphendvula ngaphandle
kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letimisiwe: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI
1. 'Tibane' Umbuto loyindzabambhalo 10 6
2. 'Wena Gciwanendzini' Imibuto lemifisha 10 7
3. 'Mabitw' Asabele' Imibuto lemifisha 10 8
4. 'Shukela' Imibuto lemifisha 10 9
NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelelekile kuwuphendvula lombuto.
5. 'Maye! Ngawe Mbali!' Imibuto lemifisha 10 10
*CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE LOYINDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO
EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto loyindzabambhalo
ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C.
ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela esigabeni
ngasinye.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli laphakanyisiwe.
6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12
7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12
8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15
9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 15
10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 17
11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 17
NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lephakanyisiwe.
12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 19
13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 20
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE kulemidlalo lephakanyisiwe.
14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 23
15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 23
16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 26
17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 26
CAPHELA: ESIGABENI B na-C, munye umbuto lowuphendvulile kufanele ube
YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule
imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2022
NSC
LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA
Lelikhasi litakusita kutsi uphendvule linani lemibuto lekungulona lekumele
uliphendvule.
SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA
TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2
A: INKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa 5 1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1
lemifisha)
CAPHELA: ESIGABENI B na-C, cinisekisa kutsi uphendvule MUNYE umbuto
LOYINDZABAMBHALO NAMUNYE WEMIBUTO LEMIFISHA.
Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe
imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2022
NSC
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula imibuto lelandzelako.
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
TIBANE – NC Mthethwa
1 Khanyani tibane letikaMkhatsi,
2 Nichakate njengetimbali kaMkhatsi,
3 Kutfokote tsine kaMhlaba
4 Ngebuhle nekukhanya lekungenambalandlati.
5 Khanyani lapho kaMkhatsi
6 Ningikhontele kuSibhakabhaka naNyanga,
7 Ningikhontele kuNyeti nakuLanga,
8 Nibahle tibane takaMkhatsi.
9 Nibonakala ngemnyama wasebusuku.
10 Kanifaniswa nangalukhalo emini,
11 Entsatsakusa niholwa likhweti
12 Lilandzelwa yindvonsa idvons' emasuku.
13 Khanyani tibane teMvelinchanti,
14 Khanyani ningacimi nanini.
15 Lapho libalele kuletimphisi,
16 Nivela nilandzelan' emkhatsini,
17 Nichakate nigcame ngekukhanya,
18 Kuhlob' emkhatsini ngebuhle benu.
19 Isuke seyendzel' esokeni
20 Kubomandvukulu nemalulwane.
21 Laph' umtimba netingubo
22 Kusuke sekucoca ndzabanye,
23 Kucedvwe konkhe kwelusuku,
24 Kuphunyulwe kulungiselwe likusasa.
25 Kukhanya kwenu tibane
26 Kusho kuphumula kimi.
27 Khanyiselani tonkhe tidalwa
28 TeMvelinchanti tibane,
29 Khanyani ningacimi nanini.
Bhala indzabambhalo lapho uphawula khona ngemphumelelo yembhali ekuveteni
buhle bemvelo kulenkondlo lengenhla.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-190 kuya kula-240. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2022
NSC
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
WENA GCIWANENDZINI – TE Sithole
1 Azange ngikusukele
2 Nguwe lowangisukela,
3 Wahlala nami ngaphandle kwekuvumelana
4 Awuzang' ufune kuva umbono wami.
5 Utitselile-ke msobho elutswayini
6 Ngitakukhomba bantfu kutsi banjani!
7 Emahlon' awunawo mbulalavendzini!
8 Awunandzaba nesitfunti semuntfu
9 Utitsel' inyandza ugadle,
10 Usilisise njengembokodv' etjeni,
11 Usila kulomdzala, usile kulomncane
12 Hhawu lobudlabha bakho!
13 Lamuhla ufike ekugcineni.
14 Ngilibonile litubane lakho
15 Uta ngemandl' ufike ugadle,
16 Ufike ubhubhise nasewufikile,
17 Ngatsatsa tami ngahloma ngaphelela,
18 Ngaya kubeluleki bangihlomisa ngelwati
19 Ngalalelisisa njengemntfwana nakatfunywa.
20 Siyohlangan' etulu njengelihlinzamfuku.
21 Angeke ngikucoshe gciwanendzini
22 Sitawuhlala nje sinawe
23 Kodvwa utawulalela mine,
24 Ngiyat' imizuzu nemahora kuyatfubeleta,
25 kujahele kungisibekela ngentima,
26 Nakimi kuyophel' emafuts' esibaneni.
27 Kodvwa angek' ungitfole malula
28 Labanyenti ngiyobacwayisa ngawe,
29 Ngobe wen' ulicili lelihamba ngebumnyama.
2.1 Hlobo luni lwebunkondlo lobakhiwa ngulamagama labhalwe acindzetelwa
emgceni we-1 newe-2? Usho ngani? (2)
2.2 Nika BUBILI bunkondlo lobutfolakala emgceni we-11 walenkondlo lengenhla. (2)
2.3 Sinongo sini senkhulumo lesitfolakala emgceni we-17 walenkondlo
lengenhla? Usho ngani? (2)
2.4 Chaza umoya lovetwa ngulamagama lasemgceni we-13 walenkondlo. (2)
2.5 Ngusiphi sifundvo lasetfulela bafundzi sonkondlo ngemugca we-27
walenkondlo? (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2022
NSC
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
MABITW' ASABELE – SC Msibi
1 Bakubita ngemagama lamanyenti,
2 Ngobe kwentenjani makhalekhukhwini?
3 Bats' ungumabitw' asabele,
4 Ngobe kwentenjani makhalekhukhwini?
5 Ngitjele ngitewutekela situkulwane
6 Sayitolo lesihamb' ungakabikhona!
7 Ngitjele nesitukulwane sakusasa
8 Ngebuchwepheshe lobubonakele kuwe!
9 Khala mlingo webuchwepheshe lobusha,
10 Ngobe sekukhona lokuncintile
11 Lowente kuts' uze udzedzese kangaka!
12 Ticeketse ceketsile, ticeketse,
13 Takho tindzaba ticwebe timbitakati,
14 Utihambisa ngeligagasi lemoya.
15 Kudzela lowat' umlingo wekusebenta kwakho!
16 Bakucwaningile bongcondvonkhulu
17 Batitfola tindlela tekukusebentisa
18 Nembal' awuzang' ube nenkhani.
19 Ubahloniphile waya lapho bakutfuma khona,
20 Ngob' utfunywa ungakhonondzi,
21 Uyavuma kulokutfumako
22 Ugijime ungaphumuli nawutfunyiwe,
23 Ngalo ligagasi lakho lemoya.
24 Ngiko loku bats' ungumabitw' asabele!
3.1 Letinhlavu leticindzetelwe endzimeni yekucala takha buphi bunkondlo? Usho
ngani? (2)
3.2 Hlobo luni lwesifanamsindvo lesakhiwa nguletinhlavu letigcanyisiwe emgceni
we-13? Nika sizatfu semphendvulo yakho. (2)
3.3 Etinhlotjeni tetinkondlo lofundze ngato ucabanga kutsi hlobo luni lwenkondlo
lolu lolungenhla? Chaza. (2)
3.4 Catsanisa loluhlobo lwesimuntfutisi lesisemgceni we-10 walenkondlo
lengenhla nemcondvo lofihlakele walenkondlo. (2)
3.5 Ngekubona kwakho nguwuphi umlayeto lawetfulela tetsamelilwati sonkondlo
ngemugca we-22? (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2022
NSC
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
SHUKELA – FC Nkosi
1 Kantsi wena ungushukela lonjani
2 Ngobe bonkhe boshukela bayanongotela.
3 Bonkhe boshukela bamnandzi,
4 Bonkhe boshukela bayatsandvwa,
5 Ngobe bayintsandvokati ebantfwaneni,
6 Kepha wena awunjalo,
7 Usitsa sawonkhe wonkhe.
8 Ungena sinyenyela endvodzeni,
9 Uyidle kancane, kancane, kancane,
10 Uyishaye kusale lutsi.
11 Umfati we-Afrika awumuva
12 Naye umshaya umbeke le.
13 Ushaya emalunga kusangane ingcondvo.
14 Kusale lithuna kulilwe lesimatsambo.
15 Ungenisa kwelikamela endlini yendvodza.
16 Ungene sakudlala ingcondv' idideke
17 Ingaboni kutsi sewukhona,
18 Ingani ungakhulekela vele
19 Uyati utawuncandvwa esangweni,
20 Ungenisa kwenyoka emgodzini longasiwayo.
21 Shukela ndzini kantsi unjani?
22 Ungusathane lowacoshwa ezulwini.
23 Ungusathane lucobo,
24 Ngekubhucabhuca umndeni,
25 Kusale kukhala libhungane ekhaya.
26 Ingabe wachamukaphi?
27 Ingabe wekutalwa kuphi?
28 Unyoko wabol' ematfumbu.
29 Hamba, natsi asikudzingi.
4.1 Ngubuphi bunkondlo lobuvetwa ngulamagama lagcanyisiwe emgceni we-3
newe-4 walenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2)
4.2 Caphuna umugca lonemphindza endzimeni yesibili bese unika sizatfu sekutsi
kungani kutsiwe unemphindza. (2)
4.3 Nguwuphi umoya locuketfwe ngulomugca we-22 walenkondlo? Chaza. (2)
4.4 Ngekubona kwakho lesisho lesisemgceni we-25 sikhetseke kahle yini
kulenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2)
4.5 Ingcikitsi yalenkondlo ibonakala ibumbene nekujula kwalenkondlo. Utsini
umbono wakho? (2)
[10]
NA
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2022
NSC
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Uphocelelekile kutsi uphendvule lombuto.
UMBUTO 5: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
MAYE! NGAWE MBALI! – JJ Thwala
1 Bekumnandzi ukusami sandla
2 Uhlobis' intsendze yaso,
3 Ungumhlaba nemkhatsi kimi,
4 Usipho lesivela kuSomandla
5 Lengibusiswe ngaso kulomhlaba-
6 Maye, ngawe mbali!
7 Nangikubuka ngikubukisisa,
8 Bengikubon' uluphawu lwelikusasa
9 Lelihle lelinganakufiphatwa nanini,
10 Bengikubon' usisekelo semphilo yami,
11 Kodvwa lamuhl' akusenjalo cha-
12 Maye, ngawe mbali!
13 Buhle bakho kusami sandla
14 Bebungeteka bukhula njalo,
15 Litolo lingefani nelamuhla,
16 Lamuhla lingefani nelikusasa;
17 Kodvwa lamuhl' akusenjalo
18 Imimoya lenemandl' ikushatisile.
19 Sandla lebesiphetse itolo
20 Lamuhl' asisaphatsanga lutfo,
21 Wo hhe, mbalindzini
22 Ugcine ngekubuna wavutfuka,
23 Sandla sasala site lutfo-
24 Maye, ngawe mbali!
25 Bengingati … bengingacondzi …
26 Kutsi kantsi buhle
27 Bunjengekutfwasa kwelihlobo
28 Nekwendlula kwalo, bunjengekuchamuka
29 Kwelilanga nekusitsela kwalo-
30 Maye, ngawe mbali!
[Impalampala 3 Likhasi 41]
5.1 Caphuna umugca loyimphindvwa kulenkondlo lengenhla. (1)
5.2 Bunkondlo buni lobakhiwa ngumugca we-8 newe-9 walenkondlo? (1)
5.3 Chaza iphethini yalemigca lecindzetelwe endzimeni yesitsatfu yalenkondlo. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2022
NSC
5.4 Bunkondlo buni lobakhiwa ngulomugca logcanyisiwe endzimeni ye-4
kulenkondlo lengenhla? (1)
5.5 Sinongo sini lesivetwa ngumugca we-16 walenkondlo? Usho ngani? (2)
5.6 Ucabanga kutsi sonkondlo usisebentise kahle yini lesifaniso lesisemgceni
we-26 kuya ku-27 walenkondlo? Chaza. (2)
5.7 Ngekubona kwakho kungaba namtselela muni emphilweni yasonkondlo
lokungakhoni kwedlulisa lesimo lakuso? Chaza. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2022
NSC
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Kulesigaba kunemanoveli LAMABILI netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
loyifundze lonyaka uphendvule ngayo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
kuleyo naleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa
kuphendvula umbuto loyindzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi
ESIGABENI C uphendvule umbuto wemibuto lemifisha.
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU– BB Malangwane
Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi balingisi balenoveli bayivete ngayiphi
indlela lemilayeto lelandzelako. Sekela imphendvulo yakho ngetigameko letisenovelini.
Tinike sikhatsi sekumati umuntfu lofuna kutsandzana naye.
Ungabalahli bantfwana bakho.
Beketela kutawugcina kulungile.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU– BB Malangwane
Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto
lelandzelako.
ITHEKSTHI A
Liyasha litje kuLaMagagula edladleni, sewusilela tilalelo. Usila nje akakabindzi
ngenhlitiyo uyabalisa. 'Kuyini kwendza? Kuyini kantsi kuphila? Kodvwa mine
sengiphilelani nje ngempela ngobe ngisha busuku nemini? Kodvwa batali bami
abasangihawukeli ngani bangiphumute kulesihogo lengikuso? Maye make abengitjela
bo, kutsi imphumakudze ngiyifunani, lesichwichwichwi nekwenta.' Ative setigcwala 5
emehlo, kuye kanye etfuke setishisa etihlatsini. Ayekele kusila, agobe sidziyana sakhe
lesesacedvwa ngemanti, atesule kanye nemafinyila labetipheleketela. Noma etama
kutesula tinyembeti temihla, letinye noko tativele ticatsakele emphushini. Ukhala nje
uyati nekutsi nalowo mmbidlana labewusila wawuwekugcina. Nawo phela
abekhangetwe ngudzadzewabo naye angulomunye lotidlembelako. Kati abesalala 10
etiko cobo lapha kaLushawulo. Ingani phela naye abengasati nekutsi kodvwa
kukhonani layishiya ekhaya. Utsite asasila LaMagagula weva lokwebantfwanyana
kwakhe sekukhalisana kubanga sikhokhwana sencwancwa labasukusule ngayo.
'Kodvwa Khetsile ubakhaliselani bantfwana?'
'Akusimi make ngunangu Todvwa udlela umntfwana sikhokho sakhe.' 15
'Musani kukhalisana boKhumalo, hlephulelanani.'
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2022
NSC
Lelo lekugcina laphuma setigeleta tinyembeti asakhumbula kutsi ukhalelwa bantfwana
nje Lushawulo sewatfola labancono kunaye labashayela etulu banganuki imijuluko
njengaye. Aselapho kulowo mcabango eve efikelwa ngulomunye nje umcondvo.
'Kodvwa ngihlaleleni ngingahambi? Yebo, bantfwana basebancane, kodvwa longetulu 20
yena akehlulwa lutfo. Sengiyatisola. Kube ngavele ngahamba lokwa umntfwana
asemunye.'
Atsi asacabanga loko abone lokwemntfwanyana kwekugcina kuta kukhasa. Lucalele
phasi manje lusizi nakacabanga kutsi lomntfwana uyise akamati nangeliso. Empheleni
wamshiya anetinyanga letine esiswini. Asikhihle manje sililo sakhe semihla ngemihla 25
lesasingasiti lutfo noko. Phela emehlo akhe abesahlala abovu ungatsi ngumuntfu lodla
kakhulu umtfunti wetinkukhu. Utsite lapho acedza kukhotfuluta imphuphu etjeni,
kwangena uninatala atiphumela emashingweni. Noma abehlabela, kodvwa
abengakadzakwa.
'Hawu, malukatana, yini kube sengatsi awukajabuli nje lamuhla futsi nemehlo akho 30
abukeka kungatsi bewukhala. Ngabe kubuhlungu kuphi nebakitsi?'
'Utsi kukhona lapho kungebuhlungu khona lapha kimi? Yini nje lengaba mnandzi
emtimbeni nangabe bantfwana balambile, babe balambe nje kungekho lapho
batakutfola khona kudla. Nanyalo ngiyakwesaba lokwangiletsa kunali likhaya.' Usho
nje setiyachuluka manje akasanendzaba nekutesula. 35
'Usho kutsini Magagula nawusho njalo?' Sitibutisa ungatsi asikeva lesinguLaHlophe.
'Ngicinisile, yini nje lengahle ijabulise mine nawucabanga? Umuntfu lokunguyena
ngeta kuye lapha ekhaya sewangifulatsela.'
'Wentani nje malukatana usuke ufuna kungivisa buhlungu lobuphindziwe. Kutsi
kungatsi ngingalali nje ngenca yemntfwanami lengingati nekutsi 40
ngisayawuphindze ngimbone, nawe ubese ufuna kuchubisela lutsi esilondzeni.
Lushawulo wavundla kunasi, buhlungu lobuviwa nguwe nje bungeke bufane
nalobuviwa ngimi.' Sitsi sisafuna kuchubeka asitsatse etulu manje LaMagagula.
[Likhasi 1–3]
7.1 Bhala tintfo LETIMBILI letisekucaleni kwaletheksthi letikhomba umoya
welusizi. (2)
7.2 Ngukuphi lokuvetwe kuletheksthi lokukhomba kutsi lendzaba yenteka
endzaweni yasemakhaya? Nika KUBILI. (2)
7.3 Uma ufundza letheksthi Lushawulo uvetwe anesimilo lesinjani? Chaza. (2)
7.4 Ngusiphi sizatfu lesenta kutsiwe LaHlophe ungumlingisi loyindilinga uma
ufundza letheksthi lengenhla? (2)
7.5 Sigameko sekubalisa nekutibuta imibuto leminyenti kwaLaMagagula kuveta
yiphi incenye yesakhiwo senoveli? Usho ngani? (2)
7.6 Kuhlala kwaLaMagagula kaKhumalo angahambi nobe ahlupheka kube
namvuzo muni emphilweni yakhe? Chaza. (2)
7.7 Abehloseni umbhali ngekuveta umlingisi longuLaHlophe abuya
emashingweni? (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2022
NSC
7.8 Tetsamelilwati titfola mlayeto muni ngalamavi aLaHlophe lagcanyisiwe
kuletheksthi? (2)
7.9 Ngusiphi sifundvo lesimcoka longasifundzisa intfombi leseyilungele
kuyokwendza uma ubuka simo lakuso LaMagagula? Chaza. (2)
7.10 Chaza kutsi sendlalelomuva saLushawulo sibe namtselela muni emphilweni
nasebantfwaneni bakhe. (2)
7.11 Ngekubona kwakho abefanele yini make waSibolile kutsi amalele Sibolile
kutsi atekwe nguLushawulo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
7.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta kutsi yini lekujabulisako ngesiphetfo
saTintfombi kulenoveli. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2022
NSC
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi balingisi balenoveli bayivete ngayiphi
indlela lemilayeto lelandzelako. Sekela imphendvulo yakho ngetigameko letisenovelini.
Ungavumi kutsi kube nesimo lesivimba imphumelelo yakho.
Beka sive embili nawusebentela ummango.
Sita lomunye umuntfu uma ahlangabetana nebumatima.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto
lelandzelako.
ITHEKSTHI B
Kuniketwa kwemibiko akumange kusachubeka ngenca yetinsolo letachamuka
kuMagumeni. 'Mine angeneliswa yindlela lekuchutjwa ngayo,' washo Magumeni bacala
bahlahla emehlo bonkhe ngobe bamangaliswa nguloku labakuvako. Labanye beva
tinhlitiyo tishayela phasi, kulabanye tashayela etulu.
'Kuyevakala Sihlasi kutsi utsi aweneliswa yindlela lekuchutjwa ngayo. Saga seSiswati 5
sitsi umntfwana longakhali ufela embelekweni. Kulilungelo lakho kuveta imiva yakho
yekungeneliswa. Ngicela usiphe litfutjana lekutsi sive imibiko lemayelana nemigwaco:
kwakhiwa, kufakwa tiyela nekucanjwa kwayo,' kukhuluma Mphikeleli.
'Cha, angivumelani nawe. Akulalelwe mine kucala embikwekutsi kuchutjekwe,' kusho
Magumeni. 10
'Lokuvetile kuvakele futsi kwemukeleka. Asikhulumeni ngako ngemuva kwemibiko.'
'Cha, asikhulumeni ngako nyalo!'
'Khumbula kutsi akukho emaminithini etfu, ngako-ke ungaphoceleli kutsi
kukhulunywe ngako. Yeneliswa nje kutsi ngivumile njengasihlalo kutsi
sitawukhuluma ngako.' 15
'Uma singakhulumi ngako nyalo, ngicela kutsi singabe sisakhuluma ngako.'
'Ukuveteleni kantsi utawubuye ube nemcondvo wekutsi kungabe kusakhulunywa
ngako?'
'Akukhulunywe ngako nyalo kusashisa!'
'Ngabe kusaseyindlela lesavumelana kutsi sitawuchuba ngayo lena noma 20
sengulenye?' Kubuta Mphikeleli abonakala kutsi naye sewungena kulelinye ligiya
usitwa nje kuhluteka kwemcondvo lokumenta angahlutfuki.
'Yonkhe leminyaka lengaka ufundzisa bantfwabetfu Tsabetse kusho kutsi
bewufundzisa loku?' Kubuta Lusiba.
'Cha, cha Lusiba. Ngimi sihlalo walomhlangano. Hocisa umbuto wakho ubuye usho 25
utsi uyacolisa,' kusho Mphikeleli.
'Ngiyahocisa. Ngiyacolisa,' kusho Lusiba.
'Iyeta intfwasahlobo Lusiba, umcondvo wakho utawuphambana,' kusho Magumeni.
'Utawuphambana uma kwentenjani? Kusho kutsi bewuphanjaniswe nguwe
kwasekucaleni?' 30
'Cha, cha Sihlasi. Hocisa emavi akho ubuye ucolise,' kusho Mphikeleli.
'Ngiyawahocisa emavi ami. Ngiyacolisa,' kusho Magumeni.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2022
NSC
'Siyabonga Sihlasi. Indvodza yenta kanjalo. Sicela inchubekela embili,' kusho
Mphikeleli.
'Ngicela kutsi ninginikete litfuba lekukhuluma loku lokungekhatsi enhlitiyweni yami,' 35
kusho Magumeni.
'Sikhatsi utasitfola lapho sesive yonkhe imibiko. Asive Methula ngetemasiko, bese
kulandzela Lusiba ngetinsita,' kusho Mphikeleli.
'Kadze ngasho ngatsi siphetfwe nguvilakhe!'
'Asilandzeleni inchubo lesavumelana ngayo, singehlukani nayo ngenca yemuntfu 40
munye,' kuphikelela Mphikeleli. Wadvuba Magumeni waphuma waya ngaphandle.
Kwachutjekwa nembiko wetemasiko lochamuka kumholi wesigodzi E.
Kwangena Magumeni lobekadvubile, wahlala phasi.
'Sengilo litfuba lakho Tsabetse,' kusho Mphikeleli.
'Sengcile sikhatsi lebengitimisele kukhuluma ngaso. Akukho lengitawukukhuluma 45
nyalo,' kusho Magumeni. Babukana emehlweni bonkhe ngobe besebalindzele kuva
kutsi uphetse tiphi tindzaba.
'Njengobe kungekho lewutimisele kusitjela kona nyalo, mine-ke nginako
lengitawukutjela emakhansela onkhe,' washo Mphikeleli wakhipha emaminithi
emhlangano lebewubanjwe licembu labaphikisana nalo. Sihlalo walowo mhlangano 50
bekunguMagumeni Tsabetse. Wabaniketa bonkhe emakhophi alowo mhlangano.
[Likhasi 52–54]
9.1 Bhala TIMBILI tigameko letentiwa nguMagumeni letikhomba kungabi
nenhlonipho kuletheksthi. (2)
9.2 Kuphatamisa kwaMagumeni kuchubeka kwemhlangano kubiketelani
ngebuholi bakhe? (2)
9.3 Ngusiphi sigameko lesikuletheksthi lesisetjentiswe ngumbhali kuveta kutsi
umlingisi longuMagumeni uyalilandzela libito lakhe? Chaza. (2)
9.4 Ngusiphi sizatfu lesenta kutsiwe Magumeni ungumlingisi losicaba uma
kufundvwa letheksthi? (2)
9.5 Nguyiphi incenye yesakhiwo senoveli legcanyiswa ngulomhlangano
bewubanjwe nguMphikeleli kuletheksthi? Chaza. (2)
9.6 Sigameko sekwetfulwa kwemibiko yetinsita siveta kutsi lendzaba yenteka
kusiphi sikhatsi? Sekela imphendvulo yakho. (2)
9.7 Abehloseni umbhali ngekuveta Mphikeleli abambelela angayekeli kuloko
lakholelwa kuko ngekusebentela ummango nobe ahlukunyetwa? (2)
9.8 Tetsamelilwati tifundzani ngenkhulumo yaMphikeleli legcanyisiwe
kuletheksthi? (2)
9.9 Kuba nababe kubalulekile emphilweni. Vumela nobe uphikise lesitatimende
ubhekise emphilweni yaMphikeleli. (2)
9.10 Sendlalelomuva saMphikeleli samsita njani kumelana nebantfu labafana
naboMagumeni? (2)
9.11 Ngekubona kwakho abefanele yini Mphikeleli kutsi ashade Khulumile? Chaza. (2)
9.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta kutsi yini lekujabulisako ngesiphetfo
saMphikeleli kulenoveli. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2022
NSC
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi balingisi balenoveli bayivete ngayiphi
indlela lemilayeto lelandzelako. Sekela imphendvulo yakho ngetigameko letisenovelini.
Tinike sikhatsi sekumati umuntfu ngembikwekushada naye.
Ungatibandzakanyi nebugebengu.
Ubolalela uma wekhutwa.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto
lelandzelako.
ITHEKSTHI C
Bakhuluma njena sebahleli embhedeni bobabili. Bacale babukane emehlweni.
Bahleke. Baphindze bagonane sikhatsi lesidze.
'Akukafaneli kutsi uhambe nyalo. Wati ngani noma Macaleni utokulalela endleleni?'
'Ungangetfusi wena. Utsi angenta njalo?'
'Angati ngiyacabanga nje kuphela.' 5
'Kute sikhali lapha? Intfo lekhona ngulentjumentju yaSicobolo. Uma uyitsatsa usheshe
ungibuyisele yona, nayi'. Ayitsatse Mlungisi. Aphume ahambe. Uhamba uyasheshisa.
Atsi usaya ngasekhaya, nati titfuntana tebantfu labatsatfu. Utawuhlangana nabo
Mlungisi. Kutsi akabhace. Abone kutsi sebambonile. Acondze ngco kubo. Atsi uma
sekasedvute nabo, bahlukane phakatsi. Abone Mlungisi kutsi kuyonakala, asondzele 10
kubo. Bete nabo. Batsi uma bahlangana naMlungisi, bashaye. Abone kutsi bagadla
ngeliketane; eve umsindvo walo. Agcume abuke etulu Mlungisi. Likhale etimbanjeni
liketane. Atsi uyalibamba bashaye sandla. Atsi uyagwaza ngentjumentju. Achele lawa
madvodza. Abone kuncono acele empunzini. Likhale futsi liketane emahlombe. Avuke
asikite ngentjumentju achele futsi lamadvodza. Atsi uma achela atsatsele ngelitubane 15
futsi Mlungisi. Awashiye awadzelise lawo madvodza. Utsite uma afika ekhaya,
wabukisisa sandla lebasishayile. Besivuvukile. Ulimele kakhulu lapha emunweni.
Abuke emanti. Atitfobe. Agcobise umutsi, alale luvalo lumshaye kancane uma
acabanga Macaleni. Asole shengatsi Macaleni utawubuya ngempela atolandza
Lomusa. 20
Alale Mlungisi. Butse bufika butfongo bebulanywa nguleliphupho lelimbeleselako.
Aphuphe Mlungisi abone kutsi kufanele asheshise. Acabange nekutsi kunekwenteka
kutsi lulaka lweyise lolucishe lwamlimatisa ngaMacaleni.
Angitjele Lomusa kutsi ngilobola kubani masinyane. Mlungisi ukhuluma yedvwa.
Abone kuncono abonane naLomusa bayikhulume iphele indzaba yabo. 25
Kusa kwabonwa nguye Mlungisi. Waphutfuma esikolweni. Uhamba nje ucabanga kutsi
shengatsi bothishela batamhleka. Kuyabonakala phela kutsi kukhona lokumntinyelile
ebusweni. Uyacinisela noko.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2022
NSC
'Hawu Mlungisi; shengatsi uyancipha nje nyalo?'
'Washo njalo Madvodza.' Atibuke Mlungisi. Akhumbule kutsi loko lokumdlako liphupho. 30
'Usakuphetse kahle kodvwa Lomusa?'
'Ungiphetse kahle yena. Intfo leyiyinkinga nje kutsi kufanele ngishade naye
madvutane. Nako-ke kusekhona titsikameto lekufanele ngitigudlute kucala.'
'Yena utimisele ngekutsi nishade?'
'Yena akanankinga.' 35
'Uma kunjalo chubeka nemalungiselelo-ke wena. Tsine siyokusita uma
usidzinga. Uke waya ekhaya kini kutsi bayombona?'
'Akamange waya. Inkinga ngumake. Akafuni nekumbona nalapho ahambe khona.'
'Yilungise lentfo Mlungisi imcoka kakhulu. Coca namake wakho. Iyangetfusa lentfo
yekuncipha kwakho.' 40
Bahlukane. Mlungisi wakhombisa kujabula uma eva Madvodza akhuluma emavi
lakhutsata kangaka. Sitse siphuma sikolo Mlungisi wabe sekajahe kuyobona Lomusa.
Wendlula ekhaya, batsi kucoca nenina. 'Ngivumeleni ngishade naLomusa make.'
'Umfunani umfelokati wena?'
'Ngimi loyosala nine ningasekho. Ngicondza kutsi ngifuna kuhlala nemuntfu 45
lengimtsandzako.'
[Emakhasi 54–55]
11.1 Bhala tintfo LETIMBILI letisekucaleni kwaletheksthi letikhomba umoya
welutsandvo. (2)
11.2 Kufuna sikhali kwaMlungisi kubiketelani ngeluhambo lwakhe lwekubuyela
emuva ekhaya? Chaza. (2)
11.3 Ngusiphi sigameko lesikuletheksthi lesisetjentiswe ngumbhali kuveta kutsi
Macaleni uyalilandzela libito lakhe? Chaza. (2)
11.4 Ngusiphi sizatfu lesenta kutsiwe LaNdlovu ungumlingisi loyindilinga uma
kufundvwa letheksthi? (2)
11.5 Sigameko lapho kushaywa Mlungisi ngeliketane siveta yiphi incenye
yesakhiwo senoveli? Usho ngani? (2)
11.6 Ngukuphi lokuvetwe kuletheksthi lokukhomba kutsi lendzaba yenteka
esikhatsini salomuhla? (2)
11.7 Abehloseni umbhali ngekuveta Mlungisi angawuguculi umcondvo wakhe
ngaLomusa emva kwekuba sekalinyatwe nguMacaleni? (2)
11.8 Simo sendzawo lahlala kuyo Lomusa simsite ngayiphi indlela kuchuba
libhizinisi lakhe? Chaza. (2)
11.9 Ngusiphi sifundvo lesimcoka longasifundzisa lijaha leselilungele kutsatsa
umfati njengaMlungisi? Usho ngani? (2)
11.10 Mlungisi abengenta ncono emphilweni kube uyise abesaphila. Vumela nobe
uphikise lesitatimende. (2)
11.11 Ngekubona kwakho abefanele yini LaNdlovu kutsi amalele Mlungisi kutsi
ashade Lomusa longumfelokati? Chaza. (2)
11.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta kutsi yini lekujabulisako ngesiphetfo
saLomusa nebangani bakhe kulenoveli. (3)
[25]
NOBE
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2022
NSC
TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Bhala indzabambhalo ngalobuciko bemlomo leveta lemilayeto lelandzelako bese
wesekele ngemaphuzu labumbene naloku lokubaliwe ngentasi.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390.
Ungalilahli litsemba.
Imphumelelo ita ngekubeketela.
Beka sive embili.
Inganekwane:
Hluphekile
Saga:
Akulahlwa mbeleko ngakufelwa.
Tibongo
Madiba
1 Ngitibonile tincocodzi,
2 Tikwetfulel' ingadzibe
3 Bomongameli bemav' emhlaba,
4 Bats' uwucophil' umlandvo,
5 Ngekubuyis' i-Afrika lesentasi,
6 Ngemlom' etafuleni wancoba,
7 Wavimbel' ingati lebovu.
8 Tilishumi kuNkhwenkhweti,
9 Emnyakeni wanga-1994
10 Waniketw' emandl' ekubusa,
11 Sengatsi ngiyakubon' ugiya,
12 Sengatsi ngiyakubon' umoyitela,
13 Hhayi ngekujabulel' umbuso
14 Inkhululeko kuphela kulabamphisholo,
15 Inkhululeko kuphela kubadzeshi.
16 Uyajabula wanga-1918,
17 Ngekuvela kwakho kubakaXhosa,
18 Washiya bukhosi eTranskei,
19 Wabashiya baTembu wafulatsela
20 Watsi 'ngingum' Afrika!'
21 Wakhetsa kuyakulwa esilungini.
22 Ungamlibali Sabata,
23 Ngekukuyis' enyonini,
24 Udzimat' unatse nase Fort Hare,
25 Ngob' uyihl' asakhotsama.
26 Bewungasilo nakancane livaka.
[Likhasi 115–116] [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2022
NSC
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi leyincenye yenganekwane bese uphendvula imibuto lelandzelako.
MANDLAKHE
Inkhosi yesive beyinebantfwana labanyenti emakhosikatini ayo lamanyenti. Indlovukazi
yaba nemntfwana munye, lowatiwa ngekutsi nguMandlakhe. Mandlakhe bekufanele
atsatse sikhundla seyise lapho uyise uma asakhotseme. Kwenteka ngalelinye lilanga
kwabakhona butimba mbumbulu. Lobutimba babuhlelwe balungiswa ngemadvodzana
enkhosi. Kwaphunywa entsatsakusa kwacondvwa emadlelweni, ematsafeni, 5
etinkhalweni nasetintsabeni. Bebayotingela tindlovu. Inhloso yebantfwana benkhosi
bekukuphatsela uyise wabo ematinyo endlovu. Batsi lapho baphuma batsi: 'Babe,
siyokuphatsela lokuhle kakhulu.' Baphuma netinja tabo. Bebaphetse butjoki, tikhali
nemahawu abo.
Kwafika kudzinwa, bahlala phasi badla kudla lebebakuphetse njengengcamu yabo. 10
Mandlakhe wayibona indlovu ihamba yodvwa. Watjela bomnakabo kutsi nansi indlovu.
Bacala balungiselela kuyibulala. Bayiciba yawa. Basondzela edvute kwayo baphetse
tikhali tabo. Yavuka indlovu yema ngetinyawo. Yatsi ayibacedze bantfwana
benkhosi. Babaleka bonkhe, kwasala Mandlakhe yedvwana. Wayigwaza yafa.
Wakhipha ematinyo ayo. Wawatsatsa wacondza lapho kunabomnakabo khona. Wafika 15
wabakhandza babase umlilo badla inyama yenyamatane. Betfuka nabambona afika
nematinyo endlovu. Badla bonkhe ndzawonye. Kwavunyelwana ngekutsi
akuchutjekelwe embili.
Lokwavisa buhlungu kutsi lendlovu yabonwa nguMandlakhe, cedze yabulawa nguye.
Kubuyela kwabo emuva kutawufana nekutsi bona abakenti lutfo. Bawahamba onkhe 20
ematsafa. Batihamba tonkhe tintsaba. Ayikho indlovu labaphindze bahlangana nayo.
Tinhlitiyo tabo taba buhlungu kakhulu. Kudzinwa kwaba ngemandla kubo bonkhe.
Akekho lowafisa kutsi kuchutjekwe neluhambo. Bacabanga ngemhume lomkhulu
labayekwendlula kuwo, beva baphelelwa ngemandla. Babambisana ematinyo endlovu,
bahamba bacondza ekhaya. Batse nabayofika emhumeni babamba Mandlakhe 25
bamfaka ekhatsi emhumeni. Bavumelana kutsi akekho namunye lotawufike akhulume
ekhaya kutsi kwentekeni. Bavumelana kutsi batawutsi udliwe tingwenyama. Bona
basindze ngekulambisa ngendlela simo besimatima ngayo. Bakwenta konkhe loko
bacabanga kutsi akekho lobabonako.
Batse nabangena ekhaya, babona inyoni lebeyiloku ibalandzela ikhuluma: 30
'Mandlakhe bambulele,
Bambulele bomnakabo,
Mandlakhe umbulali wendlovu,
Mandlakhe ubangiswa bukhosi.'
Abindze onkhe emadvodza abekhona lapho, ase kulalelwe lenyoni lenakashele 35
ngaMandlakhe. Kwasuka munye umntfwana wenkhosi wayishaya ngelitje, yabaleka
lenyoni. Yabuya futsi yachubeka ngekukhuluma. Kwatsiwa kuncono ingashaywa
lenyoni, kepha ilalelwe kutsi itsini. Kwavunyelwana kutsi akuyekelwe lenyoni
kuchutjekwe netindzaba letibalulekile tesive. Kwatsiwa akucocwe tindzaba
letibalulekile kuyekelwe lenyoni yemikhuba. Kwaba lukhuni kutsi ngubani lotawucala 40
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2022
NSC
lendzaba yaMandlakhe. Inkhosi yababuta ngemuva kwekwetfula ematinyo endlovu
kuyo yatsi, 'Nihlangene yini nendvuna yami yemphi?'
'Yebo, sihlangene nayo babe.' 'Ngiyitfume kutsi iyongilandzela sihlabatsi semhume
lona lenendlule kuwo ngitewulapha imphi yami.' Yatsi beyisho kanjalo inkhosi, bacala
babukana bodvwa. 45
[Likhasi 62–63]
13.1 Bhala tintfo LETIMBILI letikhomba simonhlalo kulenganekwane. (2)
13.2 Shano lisu lekuvetwa kwebalingisi lelisetjentiswe ngumbhali kuveta umlingisi
longuMandlakhe. Sekela imphendvulo yakho. (2)
13.3 Umusho logcanyisiwe kulenganekwane uveta muphi umoya kutetsamelilwati?
Chaza. (2)
13.4 Nguwaphi emaciniso LAMABILI lavetwe ngulenyoni ngalokwenteke
kuMandlakhe? (2)
13.5 Hlobo luni lweludvweshu loluvetwe kulenganekwane? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
13.6 Lesaga lesitsi 'yawucitsa umutsi inkhonyana' sihambelana njani nekutfunywa
kwendvuna emhumeni lapho kufakwe khona Mandlakhe? (2)
13.7 Ngemaphuzu LAMATSATFU shano ligalelo lelifakwa tinganekwane
ebantfwaneni. (3)
NA
Fundza letibongo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
SIKHUNGO SASEMATSAMO
1 Ulidvonsamehlo sikhungo setimangaliso,
2 Kuwe kubonakala labadzala nalabancane,
3 Kuwe kubonakala labamnyama nalabamhlophe,
4 Sibona bomake ngetidziya netidvwaba,
5 Sibon' ematjitji ngendlamu nemihelwane,
6 Sibona tintfombi ngemahiya netimvadla,
7 Sibon' emajaha ngengwe nenkhonyane,
8 Sibon' emadvodza ngemajobo nemibhenso,
9 Sibon' emachegu ngencincane nemibhodze.
10 Ngawe sati inchoboza nencoshane,
11 Ngawe sati indvuli nelikhwane,
12 Ngawe sati imidvonso nelikhotsamo,
13 Ngawe sati ingcongwane nemshayo,
14 Ngawe sati imiganu nelishongwe,
15 Ngawe sati imigwenya nemihlanga.
[Likhasi 118]
13.8 Ngusiphi sinongo lesivetwe ngumugca we-1 kuletibongo. Usho ngani? (2)
13.9 Ngubuphi bunkondlo lobakhiwa nguletinhlavu letigcanyisiwe emgceni we-10
newe-11? Fakazela imphendvulo yakho. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2022
NSC
13.10 Leligama leligcanyisiwe kuletibongelelo lakha bunkondlo buni? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
13.11 Lesikhungo saseMatsamo silutfutfukisa ngayiphi indlela lubumbano
lwetinhlanga? (2)
13.12 Bantfu baseNingizimu Afrika bahlomula ngayiphi indlela kuleSikhungo
saseMatsamo? Chaza. (2)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2022
NSC
SIGABA C: UMDLALO
Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze lonyaka
uphendvule ngawo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
kulowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto
loyindzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule
imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha
enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
loyindzabambhalo.
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Bhala indzabambhalo uvete lokwenteka emdlalweni lokufakazela kutsi Ncobile
naMphotfo baphumelele emphilweni ngekuba nesimilo lesiveta letimphawu
letilandzelako:
Kubeketela
Kutimisela
Kungabambi emagcubu
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Fundza letheksthi leyincenye yemdlalo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI E
(Mphotfo wenela kuva loko, akaphotisanga maseko, wacondza kuNcobile asavutsa
lulaka lodvwa, emehlo ahlengetela tinyembeti)
MPHOTFO: (Atfukutsele) Ncobile wabani lomtfwalo lowetfwele?
NCOBILE: Wakho Mphotfo, wena ucabanga kutsi wabani?
MPHOTFO: (Atfukutsele) Ncobile ngitsi wabani lomtfwalo lowetfwele? 5
NCOBILE: (Ngalophansi) Wakho Mphotfo.
MPHOTFO: (Amunyu) Ungabodlala ngami wena ungenta lesikhulu siphukuphuku
uloku ubhaca ngelicembe njengengobiyane! Ngitsi lesisu sabani?
NCOBILE: Lengikutjele kona kuliciniso, sisu sakho!
MPHOTFO: (Enyanyile) Lokukhulunywa ngumalume wakho kuliciniso ngobe wena 10
ungumntfwana wadzadzewakhe! Kute umuntfu lomdzala cobo
longacamba emanga lanjena nitihlobo tengati! Ngicela uhambe nyalo!
NCOBILE: (Akhala kalusizi) Mphotfo, ngiyakucela tsine mntfwanaketfu
ungikholwe kuloko, umntfwana lengimetfwele wakho futsi mine
angikhumbuli nangalinye lilanga make atsi kunadzadzewakhe! 15
MPHOTFO: (Enyanyile sibili) Ncobile, ngiyetsemba ungive kahle kutsi ngitsiteni,
butsa emakululu akho uphume uphele kulendlu yami, umnyango
uvulekile!
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2022
NSC
NCOBILE: Mphotfo, mine ngimsulwa kuloku, anginacala, umntfwana lona wakho!
Wakho lomntfwana Mphotfo, losemafini nguye kuphela fakazi wami 20
kuloko!
MPHOTFO: (Ancapha) Kukhala kwakho ntfombatana angeke kwakusita ngalutfo
nobe ungakhala ingati! Lami linye kuwe nyalo, phuma uphele
uyewubanunusela embili lomntfwana, mine njengobe malume wakho
angitjelile ngco, sengigeza tandla ngawe. Ungibona kukhubateka 25
nekukutsandza kakhulu sewucabanga kutsi unganginika umntfwana
longasiyo ingati yami! Ucabanga kutsi nguwe kuphela umfati
kulomhlaba lotsandza indvodza lekhubatekile?
NCOBILE: (Ngelusizi) Mphotfo mine ngiyakutsandza!
MPHOTFO: (Ngelunya) Konkhe lokukhuluma nyalo sikhatsi sako sesendlulile 30
ntfombatane. Mine sengiyakutondza! Ngiyakutondza! Hamba! Ngitsi
hamba nyalo! Vele hamba! Loku lengikushoko angeke ngantjintja
kuko. Hamba!
NCOBILE: Mphotfo kodvwa …
MPHOTFO: (Abhavumula) Hamba umikise umntfwana kaMkholo lonsundvu lapho 35
wamtfola khona, wehlukane nami! Ukhumbule kutsi emanti lapho ake
ema khona aphindze eme futsi njengobe naloke walunywa likululu
liyewuphindze limlume futsi. Nyalo ngisengotini lembi, nemphilo yami
seyizulelwa ngemangce ngendzaba yakho! Hamba nyalo Ncobile
ngiyakukhulula! Nawe futsi ngicela ukhululeke enhlitiyweni yakho 40
njengobe nami sebangikhululile, ngakucisha engcondvweni yami.
Luchubeni lutsandvo lwenu naMkholo lona, nemntfwana ngaphandle
kwekwesaba umuntfu. (Amkhomba abuye amnyonkholote)
NCOBILE: (Akhala) Mphotfo, ngicela ungiphe inombolo yakhe ngimshayela nyalo
malume nawe ukhona ngobe ungenyela inyama emantini. 45
MPHOTFO: (Ngelunya) Sikhatsi sekudlala angisenaso ntfombatane lendzala
ngobe langitjele kona angeke kwantjintja, ngicela uphume nyalo
ngingakakuwokoti ngemphama, umnyango uvulekile! Ungaloku utitsela
ngalabandzako yehhe, phuma bo wena! Phuma uphele!
NCOBILE: (Ahamba) Sala kahle Mphotfo, kodvwa ubati nome kunini kutsi 50
labakushoko ngami akusilo liciniso. Ngalelinye lilanga liciniso
litawuvela ebaleni nome ngingasekho. (Akhale aze abe nesibibitfwane
atsatse tijumba takhe aphume)
[Likhasi 152–154]
15.1 Ngubani umphehli weludvweshu kuletheksthi? Usho ngani? (2)
15.2 Catsanisa umoya lovakala kuletheksthi lengenhla emkhatsini waNcobile
naMphotfo. (2)
15.3 Sinjani simonhlalo salendzawo labakuyo boNcobile naMphotfo kuletheksthi
lengenhla? Chaza. (2)
15.4 Mphotfo uvetwe anesimilo lesinjani ekucaleni kwaletheksthi? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
15.5 Esiphetfweni saletheksthi lengenhla ikhona yini ingwijikhwebu? Chaza. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2022
NSC
15.6 Ngusiphi sigameko lesikuletheksthi lesenta kutsi ufise kuchubeka ufundze
lomdlalo wonkhe? Sekela imphendvulo yakho. (2)
15.7 Hleta ungumdlali lokholwekako kutsi uyaphila. Vumela nobe uphikise
lesitatimende bese uyesekela. (2)
15.8 Utifundzisani umbhali tetsamelilwati ngesento saMphotfo sekucosha Ncobile? (2)
15.9 Nguliphi ligalelo labenalo Ntfombilencane emphilweni yaNcobile
njengemngani? (2)
15.10 Hlatiya lenkhulumo letsi 'Ubhaca ngelicembe njengengobiyane,' bese uyasho
kutsi ibumbene ngayiphi indlela nemdlali longuNcobile. (2)
15.11 Ucabanga kutsi yini inhloso yembhali yekuveta Ncobile agana Mphotfo
lophuyile abe yena anesendlalelomuva lesihle? (2)
15.12 Umbhali ube nelikhono lekuvetela tetsamelilwati kutsi inhlupheko ayikuvimbi
kuphumelela kwemuntfu. Ngemaphuzu LAMATSATFU sekela lesitatimende
ubhekise emphilweni yaMphotfo. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2022
NSC
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Bhala indzabambhalo uvete lokwenteka emdlalweni lokufakazela kutsi inkhosi
Somhlolo naMahubhulu baphumelele nobe abakaphumeleli emphilweni ngenca
yekuba nesimilo lesiveta letimphawu letilandzelako:
Kubeketela/kungabeketeli.
Kukhuluma ungagegi.
Kuba nesibindzi.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Fundza letheksthi leyincenye yemdlalo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI F
(Somhlolo uhleti netindvuna takhe letimbili: Nsibandze naSikhunyana.)
SOMHLOLO: Ngiyajabula kuba nani tindvuna tami. Ngifuna sihlolisise indlela
lesesiyihambile naleyo lesisalele.
NSIBANDZE: Siyatfokota natsi Ngwenyama yesive. Kumele sibuyekete
lokusemuva, sibuye sibuke embili. 5
SOMHLOLO: Yonkhe imphumelelo lengibe nayo ibe khona ngenca
yekutinikela kwenu ekusebenteni ngekutimisela. Ngiyabonga
kakhulu! Sengatsi nalabaphasi banganipha tinhlanhla nonkhe
tindvuna tami. Indlela lesibambisene ngayo ungatsi sitalwa ngumtali
munye. Ningebanaketfu. Babe Ndvungunya wangishiya etandleni 10
tenu.
NSIBANDZE: Mahle emavi akho Ngwenyama. Sitimisele kuwa sivuka nawe.
Lesikwentako nyalo kuyawukuba umlandvo loyawuhlale ukhunjulwa
njalo.
SIKHUNYANA: Tsine sisebentela sive Ngwenyama. Sifuna kusibona sidlondlobala 15
kuze sifane naletinye tive. INgwenyama yetfu siyawuyisekela
sisebentise onkhe emakhono lesinawo kutsi iphumelele kuphatsa
sive saNdvungunya.
SOMHLOLO: Sesitincamulile tinkhalo letindze naletimfishane sakha buhlobo. Noko
siphumelele kukwenta loko. Kusele Mabhula lokumele sicabangisise 20
kutsi sitawusondzela njani kuye. Kusele naMahubhulu logucuke
wavuka inja lebovu.
NSIBANDZE: Babili bantfu lekumele sicondzane nabo ngco. Ngulaba labashiwo
yiNkhosi. Bayingoti bobabili.
SIKHUNYANA: Yekelani kudlala bo! Mahubhulu ucale nini kuba yingoti? 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Lweti 2022
NSC
SOMHLOLO: Nguwe wedvwana longati ndvuna yami. Uma singasukumi
masinyane, umbuso lo utawucembuka kabili. Mahubhulu sewutfole
balandzeli bakhe lapha kulelive labangahambisani nenchubo yami
yekubusa ngekuthula.
NSIBANDZE: Tsine siyakha, Mahubhulu uyabhidlita. Kumele siphume nesincumo 30
sinye lamuhla kutsi kumele entiweni kuze konkhe kuhambe kahle.
SIKHUNYANA: Nise nahlala phasi naye nambonisa kutsi loku lakwentako kusiletsela
titsa?
SOMHLOLO: Kuhlalwe phasi naye kanyenti wasehlula. Hheyi, iyakwati kucinisa
inhloko leya ndvodza. ilibeka livakale lokutsi kuyawugcina yona. 35
Konkhe loku lesikwentako kudlala nje.
NSIBANDZE: Ngusiphi sigwebo lenisibona simfanele, lesitawukwenta nalabanye
labebafisa kumlandzela bangabe basamlandzela?
SIKHUNYANA: Tinyenti tigwebo letingakhishwa ticondzane naMahubhulu, kepha-ke
asicale siyewucwaninga kutsi lolukhula Iwakhe selumile 40
kangakanani; butsi bakhe sebudliwe bantfu labangaki; umlilo wakhe
sewotsiwe linani lelingakanani.
SOMHLOLO: Mahle lawo mavi. Kumele sicale ngakuphi? Sicale kuMabhula nome
kuMahubhulu?
NSIBANDZE: Asicale kuMahubhulu ngobe yena usedvutane natsi bese sendlulela 45
kuMabhula.
SIKHUNYANA: Asicaleni khashane bese sibuya edvute.
SOMHLOLO: Sizatfu lenisibalile nobabili libanga nje kuphela, kuba sedvute
nakhashane. Tsatsani kuba yingoti kuze sikwati kutsatsa tinyatselo
sikhatsi sisavuma. 50
[Likhasi 56–57]
17.1 Nguyiphi inkhulumo lekuletheksthi lekhomba kutsi inkhosi Somhlolo ikholelwa
kulabalele? (2)
17.2 Uvakala injani umoya wenkhosi Somhlolo ekucaleni kwaletheksthi lengenhla?
Chaza. (2)
17.3 Sinjani simonhlalo salendzawo labakuyo labadlali labangenhla? Usho ngani? (2)
17.4 Inkhulumo yenkhosi Somhlolo legcanyisiwe kuletheksthi lengenhla imveta
angumuntfu lonjani? Sekela imphendvulo yakho. (2)
17.5 Esiphetfweni salesakhiwana saletheksthi lengenhla ikhona yini
ingwijikhwebu? Chaza. (2)
17.6 Umdlali longuNsibandze uvela adlala yiphi indzima kuletheksthi? Usho ngani? (2)
17.7 Lusha lwalomuhla luyivakalisa ngayiphi indlela imibono yalo uma
lungeneliseki ngebuholi lobukhona? (2)
17.8 Ngusiphi sigameko lesikuletheksthi lesenta kutsi ufise kuchubeka ufundze
lomdlalo wonkhe? Sekela imphendvulo yakho. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/Lweti 2022
NSC
17.9 Yini inhloso yembhali kuveta indlovukazi Somnjalose ibonisa inkhosi
ekuholeni sive? (2)
17.10 Ufundzeni ngesimilo saMahubhulu sekucinisa inhloko futsi angalaleli muntfu? (2)
17.11 Ingcikitsi yalomdlalo ibumbene njani nesibekandzaba sendzawo kulomdlalo?
Chaza. (2)
17.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta imphumelelo yembhali ekwetfuleni umdlali
longuSomhlolo anelikhono lebuholi. (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2020 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Question Paper
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum