Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Question Paper

Question papersiSwati HLGrade 12202228 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2022, 28 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) LWETI 2022 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa la-2½ Leliphepha linemakhasi la-28. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2022 NSC TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto. 2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuyiphendvula. 3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Tinkondlo (30) SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25) SIGABA C: Umdlalo (25) 4. ISIHLANU IMIBUTO lekufanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE ngalendlela: SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI. INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile kuphendvula lombuto. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE. SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE. 5. KUKHETFWA KWEMIBUTO YESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU) NESIGABA C (UMDLALO)  Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye nemdlalo lowufundzile.  Phendvula UMBUTO MUNYE LOYINDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhla lwekutikhumbuta kute usitakale. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2022 NSC 6. BUDZE BETIMPHENDVULO  Umbuto loyindzabambhalo etinkondlweni kufanele uwuphendvule ngemagama la-190 kuya kula-240.  Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele uyiphendvule ngemagama la-340 kuya kula-390.  Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani lemamaki labekiwe, ungahlanhlatsi. 7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni KWALESO NALESO SIGABA. 8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo ephepheni lemibuto. 9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA. 10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi: SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40 SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55 SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55 11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2022 NSC LOKUCUKETFWE Lelikhasi litakusita kutsi ukwati kukhetsa imibuto lofuna kuyiphendvula ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto. SIGABA A: TINKONDLO Tinkondlo letimisiwe: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI. INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI 1. 'Tibane' Umbuto loyindzabambhalo 10 6 2. 'Wena Gciwanendzini' Imibuto lemifisha 10 7 3. 'Mabitw' Asabele' Imibuto lemifisha 10 8 4. 'Shukela' Imibuto lemifisha 10 9 NA Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelelekile kuwuphendvula lombuto. 5. 'Maye! Ngawe Mbali!' Imibuto lemifisha 10 10 *CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE LOYINDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela esigabeni ngasinye. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli laphakanyisiwe. 6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12 7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12 8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15 9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 15 10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 17 11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 17 NOBE TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lephakanyisiwe. 12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 19 13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 20 SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE kulemidlalo lephakanyisiwe. 14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 23 15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 23 16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 26 17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 26 CAPHELA: ESIGABENI B na-C, munye umbuto lowuphendvulile kufanele ube YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2022 NSC LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA Lelikhasi litakusita kutsi uphendvule linani lemibuto lekungulona lekumele uliphendvule. SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU A: TINKONDLO (Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2 A: INKONDLO (Inkondlo lengakafundvwa 5 1 eklasini) B: INOVELI/TEMDZABU (Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1 lemifisha) C: UMDLALO (Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1 lemifisha) CAPHELA: ESIGABENI B na-C, cinisekisa kutsi uphendvule MUNYE umbuto LOYINDZABAMBHALO NAMUNYE WEMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2022 NSC SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula imibuto lelandzelako. UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. TIBANE – NC Mthethwa 1 Khanyani tibane letikaMkhatsi, 2 Nichakate njengetimbali kaMkhatsi, 3 Kutfokote tsine kaMhlaba 4 Ngebuhle nekukhanya lekungenambalandlati. 5 Khanyani lapho kaMkhatsi 6 Ningikhontele kuSibhakabhaka naNyanga, 7 Ningikhontele kuNyeti nakuLanga, 8 Nibahle tibane takaMkhatsi. 9 Nibonakala ngemnyama wasebusuku. 10 Kanifaniswa nangalukhalo emini, 11 Entsatsakusa niholwa likhweti 12 Lilandzelwa yindvonsa idvons' emasuku. 13 Khanyani tibane teMvelinchanti, 14 Khanyani ningacimi nanini. 15 Lapho libalele kuletimphisi, 16 Nivela nilandzelan' emkhatsini, 17 Nichakate nigcame ngekukhanya, 18 Kuhlob' emkhatsini ngebuhle benu. 19 Isuke seyendzel' esokeni 20 Kubomandvukulu nemalulwane. 21 Laph' umtimba netingubo 22 Kusuke sekucoca ndzabanye, 23 Kucedvwe konkhe kwelusuku, 24 Kuphunyulwe kulungiselwe likusasa. 25 Kukhanya kwenu tibane 26 Kusho kuphumula kimi. 27 Khanyiselani tonkhe tidalwa 28 TeMvelinchanti tibane, 29 Khanyani ningacimi nanini. Bhala indzabambhalo lapho uphawula khona ngemphumelelo yembhali ekuveteni buhle bemvelo kulenkondlo lengenhla. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-190 kuya kula-240. [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2022 NSC UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. WENA GCIWANENDZINI – TE Sithole 1 Azange ngikusukele 2 Nguwe lowangisukela, 3 Wahlala nami ngaphandle kwekuvumelana 4 Awuzang' ufune kuva umbono wami. 5 Utitselile-ke msobho elutswayini 6 Ngitakukhomba bantfu kutsi banjani! 7 Emahlon' awunawo mbulalavendzini! 8 Awunandzaba nesitfunti semuntfu 9 Utitsel' inyandza ugadle, 10 Usilisise njengembokodv' etjeni, 11 Usila kulomdzala, usile kulomncane 12 Hhawu lobudlabha bakho! 13 Lamuhla ufike ekugcineni. 14 Ngilibonile litubane lakho 15 Uta ngemandl' ufike ugadle, 16 Ufike ubhubhise nasewufikile, 17 Ngatsatsa tami ngahloma ngaphelela, 18 Ngaya kubeluleki bangihlomisa ngelwati 19 Ngalalelisisa njengemntfwana nakatfunywa. 20 Siyohlangan' etulu njengelihlinzamfuku. 21 Angeke ngikucoshe gciwanendzini 22 Sitawuhlala nje sinawe 23 Kodvwa utawulalela mine, 24 Ngiyat' imizuzu nemahora kuyatfubeleta, 25 kujahele kungisibekela ngentima, 26 Nakimi kuyophel' emafuts' esibaneni. 27 Kodvwa angek' ungitfole malula 28 Labanyenti ngiyobacwayisa ngawe, 29 Ngobe wen' ulicili lelihamba ngebumnyama. 2.1 Hlobo luni lwebunkondlo lobakhiwa ngulamagama labhalwe acindzetelwa emgceni we-1 newe-2? Usho ngani? (2) 2.2 Nika BUBILI bunkondlo lobutfolakala emgceni we-11 walenkondlo lengenhla. (2) 2.3 Sinongo sini senkhulumo lesitfolakala emgceni we-17 walenkondlo lengenhla? Usho ngani? (2) 2.4 Chaza umoya lovetwa ngulamagama lasemgceni we-13 walenkondlo. (2) 2.5 Ngusiphi sifundvo lasetfulela bafundzi sonkondlo ngemugca we-27 walenkondlo? (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2022 NSC UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. MABITW' ASABELE – SC Msibi 1 Bakubita ngemagama lamanyenti, 2 Ngobe kwentenjani makhalekhukhwini? 3 Bats' ungumabitw' asabele, 4 Ngobe kwentenjani makhalekhukhwini? 5 Ngitjele ngitewutekela situkulwane 6 Sayitolo lesihamb' ungakabikhona! 7 Ngitjele nesitukulwane sakusasa 8 Ngebuchwepheshe lobubonakele kuwe! 9 Khala mlingo webuchwepheshe lobusha, 10 Ngobe sekukhona lokuncintile 11 Lowente kuts' uze udzedzese kangaka! 12 Ticeketse ceketsile, ticeketse, 13 Takho tindzaba ticwebe timbitakati, 14 Utihambisa ngeligagasi lemoya. 15 Kudzela lowat' umlingo wekusebenta kwakho! 16 Bakucwaningile bongcondvonkhulu 17 Batitfola tindlela tekukusebentisa 18 Nembal' awuzang' ube nenkhani. 19 Ubahloniphile waya lapho bakutfuma khona, 20 Ngob' utfunywa ungakhonondzi, 21 Uyavuma kulokutfumako 22 Ugijime ungaphumuli nawutfunyiwe, 23 Ngalo ligagasi lakho lemoya. 24 Ngiko loku bats' ungumabitw' asabele! 3.1 Letinhlavu leticindzetelwe endzimeni yekucala takha buphi bunkondlo? Usho ngani? (2) 3.2 Hlobo luni lwesifanamsindvo lesakhiwa nguletinhlavu letigcanyisiwe emgceni we-13? Nika sizatfu semphendvulo yakho. (2) 3.3 Etinhlotjeni tetinkondlo lofundze ngato ucabanga kutsi hlobo luni lwenkondlo lolu lolungenhla? Chaza. (2) 3.4 Catsanisa loluhlobo lwesimuntfutisi lesisemgceni we-10 walenkondlo lengenhla nemcondvo lofihlakele walenkondlo. (2) 3.5 Ngekubona kwakho nguwuphi umlayeto lawetfulela tetsamelilwati sonkondlo ngemugca we-22? (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2022 NSC UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. SHUKELA – FC Nkosi 1 Kantsi wena ungushukela lonjani 2 Ngobe bonkhe boshukela bayanongotela. 3 Bonkhe boshukela bamnandzi, 4 Bonkhe boshukela bayatsandvwa, 5 Ngobe bayintsandvokati ebantfwaneni, 6 Kepha wena awunjalo, 7 Usitsa sawonkhe wonkhe. 8 Ungena sinyenyela endvodzeni, 9 Uyidle kancane, kancane, kancane, 10 Uyishaye kusale lutsi. 11 Umfati we-Afrika awumuva 12 Naye umshaya umbeke le. 13 Ushaya emalunga kusangane ingcondvo. 14 Kusale lithuna kulilwe lesimatsambo. 15 Ungenisa kwelikamela endlini yendvodza. 16 Ungene sakudlala ingcondv' idideke 17 Ingaboni kutsi sewukhona, 18 Ingani ungakhulekela vele 19 Uyati utawuncandvwa esangweni, 20 Ungenisa kwenyoka emgodzini longasiwayo. 21 Shukela ndzini kantsi unjani? 22 Ungusathane lowacoshwa ezulwini. 23 Ungusathane lucobo, 24 Ngekubhucabhuca umndeni, 25 Kusale kukhala libhungane ekhaya. 26 Ingabe wachamukaphi? 27 Ingabe wekutalwa kuphi? 28 Unyoko wabol' ematfumbu. 29 Hamba, natsi asikudzingi. 4.1 Ngubuphi bunkondlo lobuvetwa ngulamagama lagcanyisiwe emgceni we-3 newe-4 walenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) 4.2 Caphuna umugca lonemphindza endzimeni yesibili bese unika sizatfu sekutsi kungani kutsiwe unemphindza. (2) 4.3 Nguwuphi umoya locuketfwe ngulomugca we-22 walenkondlo? Chaza. (2) 4.4 Ngekubona kwakho lesisho lesisemgceni we-25 sikhetseke kahle yini kulenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) 4.5 Ingcikitsi yalenkondlo ibonakala ibumbene nekujula kwalenkondlo. Utsini umbono wakho? (2) [10] NA Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2022 NSC INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI Uphocelelekile kutsi uphendvule lombuto. UMBUTO 5: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. MAYE! NGAWE MBALI! – JJ Thwala 1 Bekumnandzi ukusami sandla 2 Uhlobis' intsendze yaso, 3 Ungumhlaba nemkhatsi kimi, 4 Usipho lesivela kuSomandla 5 Lengibusiswe ngaso kulomhlaba- 6 Maye, ngawe mbali! 7 Nangikubuka ngikubukisisa, 8 Bengikubon' uluphawu lwelikusasa 9 Lelihle lelinganakufiphatwa nanini, 10 Bengikubon' usisekelo semphilo yami, 11 Kodvwa lamuhl' akusenjalo cha- 12 Maye, ngawe mbali! 13 Buhle bakho kusami sandla 14 Bebungeteka bukhula njalo, 15 Litolo lingefani nelamuhla, 16 Lamuhla lingefani nelikusasa; 17 Kodvwa lamuhl' akusenjalo 18 Imimoya lenemandl' ikushatisile. 19 Sandla lebesiphetse itolo 20 Lamuhl' asisaphatsanga lutfo, 21 Wo hhe, mbalindzini 22 Ugcine ngekubuna wavutfuka, 23 Sandla sasala site lutfo- 24 Maye, ngawe mbali! 25 Bengingati … bengingacondzi … 26 Kutsi kantsi buhle 27 Bunjengekutfwasa kwelihlobo 28 Nekwendlula kwalo, bunjengekuchamuka 29 Kwelilanga nekusitsela kwalo- 30 Maye, ngawe mbali! [Impalampala 3 Likhasi 41] 5.1 Caphuna umugca loyimphindvwa kulenkondlo lengenhla. (1) 5.2 Bunkondlo buni lobakhiwa ngumugca we-8 newe-9 walenkondlo? (1) 5.3 Chaza iphethini yalemigca lecindzetelwe endzimeni yesitsatfu yalenkondlo. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2022 NSC 5.4 Bunkondlo buni lobakhiwa ngulomugca logcanyisiwe endzimeni ye-4 kulenkondlo lengenhla? (1) 5.5 Sinongo sini lesivetwa ngumugca we-16 walenkondlo? Usho ngani? (2) 5.6 Ucabanga kutsi sonkondlo usisebentise kahle yini lesifaniso lesisemgceni we-26 kuya ku-27 walenkondlo? Chaza. (2) 5.7 Ngekubona kwakho kungaba namtselela muni emphilweni yasonkondlo lokungakhoni kwedlulisa lesimo lakuso? Chaza. (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2022 NSC SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Kulesigaba kunemanoveli LAMABILI netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze lonyaka uphendvule ngayo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo naleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto loyindzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C uphendvule umbuto wemibuto lemifisha. UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU– BB Malangwane Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi balingisi balenoveli bayivete ngayiphi indlela lemilayeto lelandzelako. Sekela imphendvulo yakho ngetigameko letisenovelini.  Tinike sikhatsi sekumati umuntfu lofuna kutsandzana naye.  Ungabalahli bantfwana bakho.  Beketela kutawugcina kulungile. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU– BB Malangwane Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI A Liyasha litje kuLaMagagula edladleni, sewusilela tilalelo. Usila nje akakabindzi ngenhlitiyo uyabalisa. 'Kuyini kwendza? Kuyini kantsi kuphila? Kodvwa mine sengiphilelani nje ngempela ngobe ngisha busuku nemini? Kodvwa batali bami abasangihawukeli ngani bangiphumute kulesihogo lengikuso? Maye make abengitjela bo, kutsi imphumakudze ngiyifunani, lesichwichwichwi nekwenta.' Ative setigcwala 5 emehlo, kuye kanye etfuke setishisa etihlatsini. Ayekele kusila, agobe sidziyana sakhe lesesacedvwa ngemanti, atesule kanye nemafinyila labetipheleketela. Noma etama kutesula tinyembeti temihla, letinye noko tativele ticatsakele emphushini. Ukhala nje uyati nekutsi nalowo mmbidlana labewusila wawuwekugcina. Nawo phela abekhangetwe ngudzadzewabo naye angulomunye lotidlembelako. Kati abesalala 10 etiko cobo lapha kaLushawulo. Ingani phela naye abengasati nekutsi kodvwa kukhonani layishiya ekhaya. Utsite asasila LaMagagula weva lokwebantfwanyana kwakhe sekukhalisana kubanga sikhokhwana sencwancwa labasukusule ngayo. 'Kodvwa Khetsile ubakhaliselani bantfwana?' 'Akusimi make ngunangu Todvwa udlela umntfwana sikhokho sakhe.' 15 'Musani kukhalisana boKhumalo, hlephulelanani.' Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2022 NSC Lelo lekugcina laphuma setigeleta tinyembeti asakhumbula kutsi ukhalelwa bantfwana nje Lushawulo sewatfola labancono kunaye labashayela etulu banganuki imijuluko njengaye. Aselapho kulowo mcabango eve efikelwa ngulomunye nje umcondvo. 'Kodvwa ngihlaleleni ngingahambi? Yebo, bantfwana basebancane, kodvwa longetulu 20 yena akehlulwa lutfo. Sengiyatisola. Kube ngavele ngahamba lokwa umntfwana asemunye.' Atsi asacabanga loko abone lokwemntfwanyana kwekugcina kuta kukhasa. Lucalele phasi manje lusizi nakacabanga kutsi lomntfwana uyise akamati nangeliso. Empheleni wamshiya anetinyanga letine esiswini. Asikhihle manje sililo sakhe semihla ngemihla 25 lesasingasiti lutfo noko. Phela emehlo akhe abesahlala abovu ungatsi ngumuntfu lodla kakhulu umtfunti wetinkukhu. Utsite lapho acedza kukhotfuluta imphuphu etjeni, kwangena uninatala atiphumela emashingweni. Noma abehlabela, kodvwa abengakadzakwa. 'Hawu, malukatana, yini kube sengatsi awukajabuli nje lamuhla futsi nemehlo akho 30 abukeka kungatsi bewukhala. Ngabe kubuhlungu kuphi nebakitsi?' 'Utsi kukhona lapho kungebuhlungu khona lapha kimi? Yini nje lengaba mnandzi emtimbeni nangabe bantfwana balambile, babe balambe nje kungekho lapho batakutfola khona kudla. Nanyalo ngiyakwesaba lokwangiletsa kunali likhaya.' Usho nje setiyachuluka manje akasanendzaba nekutesula. 35 'Usho kutsini Magagula nawusho njalo?' Sitibutisa ungatsi asikeva lesinguLaHlophe. 'Ngicinisile, yini nje lengahle ijabulise mine nawucabanga? Umuntfu lokunguyena ngeta kuye lapha ekhaya sewangifulatsela.' 'Wentani nje malukatana usuke ufuna kungivisa buhlungu lobuphindziwe. Kutsi kungatsi ngingalali nje ngenca yemntfwanami lengingati nekutsi 40 ngisayawuphindze ngimbone, nawe ubese ufuna kuchubisela lutsi esilondzeni. Lushawulo wavundla kunasi, buhlungu lobuviwa nguwe nje bungeke bufane nalobuviwa ngimi.' Sitsi sisafuna kuchubeka asitsatse etulu manje LaMagagula. [Likhasi 1–3] 7.1 Bhala tintfo LETIMBILI letisekucaleni kwaletheksthi letikhomba umoya welusizi. (2) 7.2 Ngukuphi lokuvetwe kuletheksthi lokukhomba kutsi lendzaba yenteka endzaweni yasemakhaya? Nika KUBILI. (2) 7.3 Uma ufundza letheksthi Lushawulo uvetwe anesimilo lesinjani? Chaza. (2) 7.4 Ngusiphi sizatfu lesenta kutsiwe LaHlophe ungumlingisi loyindilinga uma ufundza letheksthi lengenhla? (2) 7.5 Sigameko sekubalisa nekutibuta imibuto leminyenti kwaLaMagagula kuveta yiphi incenye yesakhiwo senoveli? Usho ngani? (2) 7.6 Kuhlala kwaLaMagagula kaKhumalo angahambi nobe ahlupheka kube namvuzo muni emphilweni yakhe? Chaza. (2) 7.7 Abehloseni umbhali ngekuveta umlingisi longuLaHlophe abuya emashingweni? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2022 NSC 7.8 Tetsamelilwati titfola mlayeto muni ngalamavi aLaHlophe lagcanyisiwe kuletheksthi? (2) 7.9 Ngusiphi sifundvo lesimcoka longasifundzisa intfombi leseyilungele kuyokwendza uma ubuka simo lakuso LaMagagula? Chaza. (2) 7.10 Chaza kutsi sendlalelomuva saLushawulo sibe namtselela muni emphilweni nasebantfwaneni bakhe. (2) 7.11 Ngekubona kwakho abefanele yini make waSibolile kutsi amalele Sibolile kutsi atekwe nguLushawulo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 7.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta kutsi yini lekujabulisako ngesiphetfo saTintfombi kulenoveli. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2022 NSC UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi balingisi balenoveli bayivete ngayiphi indlela lemilayeto lelandzelako. Sekela imphendvulo yakho ngetigameko letisenovelini.  Ungavumi kutsi kube nesimo lesivimba imphumelelo yakho.  Beka sive embili nawusebentela ummango.  Sita lomunye umuntfu uma ahlangabetana nebumatima. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI B Kuniketwa kwemibiko akumange kusachubeka ngenca yetinsolo letachamuka kuMagumeni. 'Mine angeneliswa yindlela lekuchutjwa ngayo,' washo Magumeni bacala bahlahla emehlo bonkhe ngobe bamangaliswa nguloku labakuvako. Labanye beva tinhlitiyo tishayela phasi, kulabanye tashayela etulu. 'Kuyevakala Sihlasi kutsi utsi aweneliswa yindlela lekuchutjwa ngayo. Saga seSiswati 5 sitsi umntfwana longakhali ufela embelekweni. Kulilungelo lakho kuveta imiva yakho yekungeneliswa. Ngicela usiphe litfutjana lekutsi sive imibiko lemayelana nemigwaco: kwakhiwa, kufakwa tiyela nekucanjwa kwayo,' kukhuluma Mphikeleli. 'Cha, angivumelani nawe. Akulalelwe mine kucala embikwekutsi kuchutjekwe,' kusho Magumeni. 10 'Lokuvetile kuvakele futsi kwemukeleka. Asikhulumeni ngako ngemuva kwemibiko.' 'Cha, asikhulumeni ngako nyalo!' 'Khumbula kutsi akukho emaminithini etfu, ngako-ke ungaphoceleli kutsi kukhulunywe ngako. Yeneliswa nje kutsi ngivumile njengasihlalo kutsi sitawukhuluma ngako.' 15 'Uma singakhulumi ngako nyalo, ngicela kutsi singabe sisakhuluma ngako.' 'Ukuveteleni kantsi utawubuye ube nemcondvo wekutsi kungabe kusakhulunywa ngako?' 'Akukhulunywe ngako nyalo kusashisa!' 'Ngabe kusaseyindlela lesavumelana kutsi sitawuchuba ngayo lena noma 20 sengulenye?' Kubuta Mphikeleli abonakala kutsi naye sewungena kulelinye ligiya usitwa nje kuhluteka kwemcondvo lokumenta angahlutfuki. 'Yonkhe leminyaka lengaka ufundzisa bantfwabetfu Tsabetse kusho kutsi bewufundzisa loku?' Kubuta Lusiba. 'Cha, cha Lusiba. Ngimi sihlalo walomhlangano. Hocisa umbuto wakho ubuye usho 25 utsi uyacolisa,' kusho Mphikeleli. 'Ngiyahocisa. Ngiyacolisa,' kusho Lusiba. 'Iyeta intfwasahlobo Lusiba, umcondvo wakho utawuphambana,' kusho Magumeni. 'Utawuphambana uma kwentenjani? Kusho kutsi bewuphanjaniswe nguwe kwasekucaleni?' 30 'Cha, cha Sihlasi. Hocisa emavi akho ubuye ucolise,' kusho Mphikeleli. 'Ngiyawahocisa emavi ami. Ngiyacolisa,' kusho Magumeni. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2022 NSC 'Siyabonga Sihlasi. Indvodza yenta kanjalo. Sicela inchubekela embili,' kusho Mphikeleli. 'Ngicela kutsi ninginikete litfuba lekukhuluma loku lokungekhatsi enhlitiyweni yami,' 35 kusho Magumeni. 'Sikhatsi utasitfola lapho sesive yonkhe imibiko. Asive Methula ngetemasiko, bese kulandzela Lusiba ngetinsita,' kusho Mphikeleli. 'Kadze ngasho ngatsi siphetfwe nguvilakhe!' 'Asilandzeleni inchubo lesavumelana ngayo, singehlukani nayo ngenca yemuntfu 40 munye,' kuphikelela Mphikeleli. Wadvuba Magumeni waphuma waya ngaphandle. Kwachutjekwa nembiko wetemasiko lochamuka kumholi wesigodzi E. Kwangena Magumeni lobekadvubile, wahlala phasi. 'Sengilo litfuba lakho Tsabetse,' kusho Mphikeleli. 'Sengcile sikhatsi lebengitimisele kukhuluma ngaso. Akukho lengitawukukhuluma 45 nyalo,' kusho Magumeni. Babukana emehlweni bonkhe ngobe besebalindzele kuva kutsi uphetse tiphi tindzaba. 'Njengobe kungekho lewutimisele kusitjela kona nyalo, mine-ke nginako lengitawukutjela emakhansela onkhe,' washo Mphikeleli wakhipha emaminithi emhlangano lebewubanjwe licembu labaphikisana nalo. Sihlalo walowo mhlangano 50 bekunguMagumeni Tsabetse. Wabaniketa bonkhe emakhophi alowo mhlangano. [Likhasi 52–54] 9.1 Bhala TIMBILI tigameko letentiwa nguMagumeni letikhomba kungabi nenhlonipho kuletheksthi. (2) 9.2 Kuphatamisa kwaMagumeni kuchubeka kwemhlangano kubiketelani ngebuholi bakhe? (2) 9.3 Ngusiphi sigameko lesikuletheksthi lesisetjentiswe ngumbhali kuveta kutsi umlingisi longuMagumeni uyalilandzela libito lakhe? Chaza. (2) 9.4 Ngusiphi sizatfu lesenta kutsiwe Magumeni ungumlingisi losicaba uma kufundvwa letheksthi? (2) 9.5 Nguyiphi incenye yesakhiwo senoveli legcanyiswa ngulomhlangano bewubanjwe nguMphikeleli kuletheksthi? Chaza. (2) 9.6 Sigameko sekwetfulwa kwemibiko yetinsita siveta kutsi lendzaba yenteka kusiphi sikhatsi? Sekela imphendvulo yakho. (2) 9.7 Abehloseni umbhali ngekuveta Mphikeleli abambelela angayekeli kuloko lakholelwa kuko ngekusebentela ummango nobe ahlukunyetwa? (2) 9.8 Tetsamelilwati tifundzani ngenkhulumo yaMphikeleli legcanyisiwe kuletheksthi? (2) 9.9 Kuba nababe kubalulekile emphilweni. Vumela nobe uphikise lesitatimende ubhekise emphilweni yaMphikeleli. (2) 9.10 Sendlalelomuva saMphikeleli samsita njani kumelana nebantfu labafana naboMagumeni? (2) 9.11 Ngekubona kwakho abefanele yini Mphikeleli kutsi ashade Khulumile? Chaza. (2) 9.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta kutsi yini lekujabulisako ngesiphetfo saMphikeleli kulenoveli. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2022 NSC UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi balingisi balenoveli bayivete ngayiphi indlela lemilayeto lelandzelako. Sekela imphendvulo yakho ngetigameko letisenovelini.  Tinike sikhatsi sekumati umuntfu ngembikwekushada naye.  Ungatibandzakanyi nebugebengu.  Ubolalela uma wekhutwa. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI C Bakhuluma njena sebahleli embhedeni bobabili. Bacale babukane emehlweni. Bahleke. Baphindze bagonane sikhatsi lesidze. 'Akukafaneli kutsi uhambe nyalo. Wati ngani noma Macaleni utokulalela endleleni?' 'Ungangetfusi wena. Utsi angenta njalo?' 'Angati ngiyacabanga nje kuphela.' 5 'Kute sikhali lapha? Intfo lekhona ngulentjumentju yaSicobolo. Uma uyitsatsa usheshe ungibuyisele yona, nayi'. Ayitsatse Mlungisi. Aphume ahambe. Uhamba uyasheshisa. Atsi usaya ngasekhaya, nati titfuntana tebantfu labatsatfu. Utawuhlangana nabo Mlungisi. Kutsi akabhace. Abone kutsi sebambonile. Acondze ngco kubo. Atsi uma sekasedvute nabo, bahlukane phakatsi. Abone Mlungisi kutsi kuyonakala, asondzele 10 kubo. Bete nabo. Batsi uma bahlangana naMlungisi, bashaye. Abone kutsi bagadla ngeliketane; eve umsindvo walo. Agcume abuke etulu Mlungisi. Likhale etimbanjeni liketane. Atsi uyalibamba bashaye sandla. Atsi uyagwaza ngentjumentju. Achele lawa madvodza. Abone kuncono acele empunzini. Likhale futsi liketane emahlombe. Avuke asikite ngentjumentju achele futsi lamadvodza. Atsi uma achela atsatsele ngelitubane 15 futsi Mlungisi. Awashiye awadzelise lawo madvodza. Utsite uma afika ekhaya, wabukisisa sandla lebasishayile. Besivuvukile. Ulimele kakhulu lapha emunweni. Abuke emanti. Atitfobe. Agcobise umutsi, alale luvalo lumshaye kancane uma acabanga Macaleni. Asole shengatsi Macaleni utawubuya ngempela atolandza Lomusa. 20 Alale Mlungisi. Butse bufika butfongo bebulanywa nguleliphupho lelimbeleselako. Aphuphe Mlungisi abone kutsi kufanele asheshise. Acabange nekutsi kunekwenteka kutsi lulaka lweyise lolucishe lwamlimatisa ngaMacaleni. Angitjele Lomusa kutsi ngilobola kubani masinyane. Mlungisi ukhuluma yedvwa. Abone kuncono abonane naLomusa bayikhulume iphele indzaba yabo. 25 Kusa kwabonwa nguye Mlungisi. Waphutfuma esikolweni. Uhamba nje ucabanga kutsi shengatsi bothishela batamhleka. Kuyabonakala phela kutsi kukhona lokumntinyelile ebusweni. Uyacinisela noko. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2022 NSC 'Hawu Mlungisi; shengatsi uyancipha nje nyalo?' 'Washo njalo Madvodza.' Atibuke Mlungisi. Akhumbule kutsi loko lokumdlako liphupho. 30 'Usakuphetse kahle kodvwa Lomusa?' 'Ungiphetse kahle yena. Intfo leyiyinkinga nje kutsi kufanele ngishade naye madvutane. Nako-ke kusekhona titsikameto lekufanele ngitigudlute kucala.' 'Yena utimisele ngekutsi nishade?' 'Yena akanankinga.' 35 'Uma kunjalo chubeka nemalungiselelo-ke wena. Tsine siyokusita uma usidzinga. Uke waya ekhaya kini kutsi bayombona?' 'Akamange waya. Inkinga ngumake. Akafuni nekumbona nalapho ahambe khona.' 'Yilungise lentfo Mlungisi imcoka kakhulu. Coca namake wakho. Iyangetfusa lentfo yekuncipha kwakho.' 40 Bahlukane. Mlungisi wakhombisa kujabula uma eva Madvodza akhuluma emavi lakhutsata kangaka. Sitse siphuma sikolo Mlungisi wabe sekajahe kuyobona Lomusa. Wendlula ekhaya, batsi kucoca nenina. 'Ngivumeleni ngishade naLomusa make.' 'Umfunani umfelokati wena?' 'Ngimi loyosala nine ningasekho. Ngicondza kutsi ngifuna kuhlala nemuntfu 45 lengimtsandzako.' [Emakhasi 54–55] 11.1 Bhala tintfo LETIMBILI letisekucaleni kwaletheksthi letikhomba umoya welutsandvo. (2) 11.2 Kufuna sikhali kwaMlungisi kubiketelani ngeluhambo lwakhe lwekubuyela emuva ekhaya? Chaza. (2) 11.3 Ngusiphi sigameko lesikuletheksthi lesisetjentiswe ngumbhali kuveta kutsi Macaleni uyalilandzela libito lakhe? Chaza. (2) 11.4 Ngusiphi sizatfu lesenta kutsiwe LaNdlovu ungumlingisi loyindilinga uma kufundvwa letheksthi? (2) 11.5 Sigameko lapho kushaywa Mlungisi ngeliketane siveta yiphi incenye yesakhiwo senoveli? Usho ngani? (2) 11.6 Ngukuphi lokuvetwe kuletheksthi lokukhomba kutsi lendzaba yenteka esikhatsini salomuhla? (2) 11.7 Abehloseni umbhali ngekuveta Mlungisi angawuguculi umcondvo wakhe ngaLomusa emva kwekuba sekalinyatwe nguMacaleni? (2) 11.8 Simo sendzawo lahlala kuyo Lomusa simsite ngayiphi indlela kuchuba libhizinisi lakhe? Chaza. (2) 11.9 Ngusiphi sifundvo lesimcoka longasifundzisa lijaha leselilungele kutsatsa umfati njengaMlungisi? Usho ngani? (2) 11.10 Mlungisi abengenta ncono emphilweni kube uyise abesaphila. Vumela nobe uphikise lesitatimende. (2) 11.11 Ngekubona kwakho abefanele yini LaNdlovu kutsi amalele Mlungisi kutsi ashade Lomusa longumfelokati? Chaza. (2) 11.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta kutsi yini lekujabulisako ngesiphetfo saLomusa nebangani bakhe kulenoveli. (3) [25] NOBE Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2022 NSC TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe. UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Bhala indzabambhalo ngalobuciko bemlomo leveta lemilayeto lelandzelako bese wesekele ngemaphuzu labumbene naloku lokubaliwe ngentasi. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390.  Ungalilahli litsemba.  Imphumelelo ita ngekubeketela.  Beka sive embili. Inganekwane:  Hluphekile Saga: Akulahlwa mbeleko ngakufelwa. Tibongo Madiba 1 Ngitibonile tincocodzi, 2 Tikwetfulel' ingadzibe 3 Bomongameli bemav' emhlaba, 4 Bats' uwucophil' umlandvo, 5 Ngekubuyis' i-Afrika lesentasi, 6 Ngemlom' etafuleni wancoba, 7 Wavimbel' ingati lebovu. 8 Tilishumi kuNkhwenkhweti, 9 Emnyakeni wanga-1994 10 Waniketw' emandl' ekubusa, 11 Sengatsi ngiyakubon' ugiya, 12 Sengatsi ngiyakubon' umoyitela, 13 Hhayi ngekujabulel' umbuso 14 Inkhululeko kuphela kulabamphisholo, 15 Inkhululeko kuphela kubadzeshi. 16 Uyajabula wanga-1918, 17 Ngekuvela kwakho kubakaXhosa, 18 Washiya bukhosi eTranskei, 19 Wabashiya baTembu wafulatsela 20 Watsi 'ngingum' Afrika!' 21 Wakhetsa kuyakulwa esilungini. 22 Ungamlibali Sabata, 23 Ngekukuyis' enyonini, 24 Udzimat' unatse nase Fort Hare, 25 Ngob' uyihl' asakhotsama. 26 Bewungasilo nakancane livaka. [Likhasi 115–116] [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2022 NSC UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Fundza letheksthi leyincenye yenganekwane bese uphendvula imibuto lelandzelako. MANDLAKHE Inkhosi yesive beyinebantfwana labanyenti emakhosikatini ayo lamanyenti. Indlovukazi yaba nemntfwana munye, lowatiwa ngekutsi nguMandlakhe. Mandlakhe bekufanele atsatse sikhundla seyise lapho uyise uma asakhotseme. Kwenteka ngalelinye lilanga kwabakhona butimba mbumbulu. Lobutimba babuhlelwe balungiswa ngemadvodzana enkhosi. Kwaphunywa entsatsakusa kwacondvwa emadlelweni, ematsafeni, 5 etinkhalweni nasetintsabeni. Bebayotingela tindlovu. Inhloso yebantfwana benkhosi bekukuphatsela uyise wabo ematinyo endlovu. Batsi lapho baphuma batsi: 'Babe, siyokuphatsela lokuhle kakhulu.' Baphuma netinja tabo. Bebaphetse butjoki, tikhali nemahawu abo. Kwafika kudzinwa, bahlala phasi badla kudla lebebakuphetse njengengcamu yabo. 10 Mandlakhe wayibona indlovu ihamba yodvwa. Watjela bomnakabo kutsi nansi indlovu. Bacala balungiselela kuyibulala. Bayiciba yawa. Basondzela edvute kwayo baphetse tikhali tabo. Yavuka indlovu yema ngetinyawo. Yatsi ayibacedze bantfwana benkhosi. Babaleka bonkhe, kwasala Mandlakhe yedvwana. Wayigwaza yafa. Wakhipha ematinyo ayo. Wawatsatsa wacondza lapho kunabomnakabo khona. Wafika 15 wabakhandza babase umlilo badla inyama yenyamatane. Betfuka nabambona afika nematinyo endlovu. Badla bonkhe ndzawonye. Kwavunyelwana ngekutsi akuchutjekelwe embili. Lokwavisa buhlungu kutsi lendlovu yabonwa nguMandlakhe, cedze yabulawa nguye. Kubuyela kwabo emuva kutawufana nekutsi bona abakenti lutfo. Bawahamba onkhe 20 ematsafa. Batihamba tonkhe tintsaba. Ayikho indlovu labaphindze bahlangana nayo. Tinhlitiyo tabo taba buhlungu kakhulu. Kudzinwa kwaba ngemandla kubo bonkhe. Akekho lowafisa kutsi kuchutjekwe neluhambo. Bacabanga ngemhume lomkhulu labayekwendlula kuwo, beva baphelelwa ngemandla. Babambisana ematinyo endlovu, bahamba bacondza ekhaya. Batse nabayofika emhumeni babamba Mandlakhe 25 bamfaka ekhatsi emhumeni. Bavumelana kutsi akekho namunye lotawufike akhulume ekhaya kutsi kwentekeni. Bavumelana kutsi batawutsi udliwe tingwenyama. Bona basindze ngekulambisa ngendlela simo besimatima ngayo. Bakwenta konkhe loko bacabanga kutsi akekho lobabonako. Batse nabangena ekhaya, babona inyoni lebeyiloku ibalandzela ikhuluma: 30 'Mandlakhe bambulele, Bambulele bomnakabo, Mandlakhe umbulali wendlovu, Mandlakhe ubangiswa bukhosi.' Abindze onkhe emadvodza abekhona lapho, ase kulalelwe lenyoni lenakashele 35 ngaMandlakhe. Kwasuka munye umntfwana wenkhosi wayishaya ngelitje, yabaleka lenyoni. Yabuya futsi yachubeka ngekukhuluma. Kwatsiwa kuncono ingashaywa lenyoni, kepha ilalelwe kutsi itsini. Kwavunyelwana kutsi akuyekelwe lenyoni kuchutjekwe netindzaba letibalulekile tesive. Kwatsiwa akucocwe tindzaba letibalulekile kuyekelwe lenyoni yemikhuba. Kwaba lukhuni kutsi ngubani lotawucala 40 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2022 NSC lendzaba yaMandlakhe. Inkhosi yababuta ngemuva kwekwetfula ematinyo endlovu kuyo yatsi, 'Nihlangene yini nendvuna yami yemphi?' 'Yebo, sihlangene nayo babe.' 'Ngiyitfume kutsi iyongilandzela sihlabatsi semhume lona lenendlule kuwo ngitewulapha imphi yami.' Yatsi beyisho kanjalo inkhosi, bacala babukana bodvwa. 45 [Likhasi 62–63] 13.1 Bhala tintfo LETIMBILI letikhomba simonhlalo kulenganekwane. (2) 13.2 Shano lisu lekuvetwa kwebalingisi lelisetjentiswe ngumbhali kuveta umlingisi longuMandlakhe. Sekela imphendvulo yakho. (2) 13.3 Umusho logcanyisiwe kulenganekwane uveta muphi umoya kutetsamelilwati? Chaza. (2) 13.4 Nguwaphi emaciniso LAMABILI lavetwe ngulenyoni ngalokwenteke kuMandlakhe? (2) 13.5 Hlobo luni lweludvweshu loluvetwe kulenganekwane? Sekela imphendvulo yakho. (2) 13.6 Lesaga lesitsi 'yawucitsa umutsi inkhonyana' sihambelana njani nekutfunywa kwendvuna emhumeni lapho kufakwe khona Mandlakhe? (2) 13.7 Ngemaphuzu LAMATSATFU shano ligalelo lelifakwa tinganekwane ebantfwaneni. (3) NA Fundza letibongo bese uphendvula imibuto lelandzelako. SIKHUNGO SASEMATSAMO 1 Ulidvonsamehlo sikhungo setimangaliso, 2 Kuwe kubonakala labadzala nalabancane, 3 Kuwe kubonakala labamnyama nalabamhlophe, 4 Sibona bomake ngetidziya netidvwaba, 5 Sibon' ematjitji ngendlamu nemihelwane, 6 Sibona tintfombi ngemahiya netimvadla, 7 Sibon' emajaha ngengwe nenkhonyane, 8 Sibon' emadvodza ngemajobo nemibhenso, 9 Sibon' emachegu ngencincane nemibhodze. 10 Ngawe sati inchoboza nencoshane, 11 Ngawe sati indvuli nelikhwane, 12 Ngawe sati imidvonso nelikhotsamo, 13 Ngawe sati ingcongwane nemshayo, 14 Ngawe sati imiganu nelishongwe, 15 Ngawe sati imigwenya nemihlanga. [Likhasi 118] 13.8 Ngusiphi sinongo lesivetwe ngumugca we-1 kuletibongo. Usho ngani? (2) 13.9 Ngubuphi bunkondlo lobakhiwa nguletinhlavu letigcanyisiwe emgceni we-10 newe-11? Fakazela imphendvulo yakho. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2022 NSC 13.10 Leligama leligcanyisiwe kuletibongelelo lakha bunkondlo buni? Sekela imphendvulo yakho. (2) 13.11 Lesikhungo saseMatsamo silutfutfukisa ngayiphi indlela lubumbano lwetinhlanga? (2) 13.12 Bantfu baseNingizimu Afrika bahlomula ngayiphi indlela kuleSikhungo saseMatsamo? Chaza. (2) [25] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2022 NSC SIGABA C: UMDLALO Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze lonyaka uphendvule ngawo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kulowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto loyindzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto loyindzabambhalo. UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Bhala indzabambhalo uvete lokwenteka emdlalweni lokufakazela kutsi Ncobile naMphotfo baphumelele emphilweni ngekuba nesimilo lesiveta letimphawu letilandzelako:  Kubeketela  Kutimisela  Kungabambi emagcubu Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Fundza letheksthi leyincenye yemdlalo bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI E (Mphotfo wenela kuva loko, akaphotisanga maseko, wacondza kuNcobile asavutsa lulaka lodvwa, emehlo ahlengetela tinyembeti) MPHOTFO: (Atfukutsele) Ncobile wabani lomtfwalo lowetfwele? NCOBILE: Wakho Mphotfo, wena ucabanga kutsi wabani? MPHOTFO: (Atfukutsele) Ncobile ngitsi wabani lomtfwalo lowetfwele? 5 NCOBILE: (Ngalophansi) Wakho Mphotfo. MPHOTFO: (Amunyu) Ungabodlala ngami wena ungenta lesikhulu siphukuphuku uloku ubhaca ngelicembe njengengobiyane! Ngitsi lesisu sabani? NCOBILE: Lengikutjele kona kuliciniso, sisu sakho! MPHOTFO: (Enyanyile) Lokukhulunywa ngumalume wakho kuliciniso ngobe wena 10 ungumntfwana wadzadzewakhe! Kute umuntfu lomdzala cobo longacamba emanga lanjena nitihlobo tengati! Ngicela uhambe nyalo! NCOBILE: (Akhala kalusizi) Mphotfo, ngiyakucela tsine mntfwanaketfu ungikholwe kuloko, umntfwana lengimetfwele wakho futsi mine angikhumbuli nangalinye lilanga make atsi kunadzadzewakhe! 15 MPHOTFO: (Enyanyile sibili) Ncobile, ngiyetsemba ungive kahle kutsi ngitsiteni, butsa emakululu akho uphume uphele kulendlu yami, umnyango uvulekile! Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2022 NSC NCOBILE: Mphotfo, mine ngimsulwa kuloku, anginacala, umntfwana lona wakho! Wakho lomntfwana Mphotfo, losemafini nguye kuphela fakazi wami 20 kuloko! MPHOTFO: (Ancapha) Kukhala kwakho ntfombatana angeke kwakusita ngalutfo nobe ungakhala ingati! Lami linye kuwe nyalo, phuma uphele uyewubanunusela embili lomntfwana, mine njengobe malume wakho angitjelile ngco, sengigeza tandla ngawe. Ungibona kukhubateka 25 nekukutsandza kakhulu sewucabanga kutsi unganginika umntfwana longasiyo ingati yami! Ucabanga kutsi nguwe kuphela umfati kulomhlaba lotsandza indvodza lekhubatekile? NCOBILE: (Ngelusizi) Mphotfo mine ngiyakutsandza! MPHOTFO: (Ngelunya) Konkhe lokukhuluma nyalo sikhatsi sako sesendlulile 30 ntfombatane. Mine sengiyakutondza! Ngiyakutondza! Hamba! Ngitsi hamba nyalo! Vele hamba! Loku lengikushoko angeke ngantjintja kuko. Hamba! NCOBILE: Mphotfo kodvwa … MPHOTFO: (Abhavumula) Hamba umikise umntfwana kaMkholo lonsundvu lapho 35 wamtfola khona, wehlukane nami! Ukhumbule kutsi emanti lapho ake ema khona aphindze eme futsi njengobe naloke walunywa likululu liyewuphindze limlume futsi. Nyalo ngisengotini lembi, nemphilo yami seyizulelwa ngemangce ngendzaba yakho! Hamba nyalo Ncobile ngiyakukhulula! Nawe futsi ngicela ukhululeke enhlitiyweni yakho 40 njengobe nami sebangikhululile, ngakucisha engcondvweni yami. Luchubeni lutsandvo lwenu naMkholo lona, nemntfwana ngaphandle kwekwesaba umuntfu. (Amkhomba abuye amnyonkholote) NCOBILE: (Akhala) Mphotfo, ngicela ungiphe inombolo yakhe ngimshayela nyalo malume nawe ukhona ngobe ungenyela inyama emantini. 45 MPHOTFO: (Ngelunya) Sikhatsi sekudlala angisenaso ntfombatane lendzala ngobe langitjele kona angeke kwantjintja, ngicela uphume nyalo ngingakakuwokoti ngemphama, umnyango uvulekile! Ungaloku utitsela ngalabandzako yehhe, phuma bo wena! Phuma uphele! NCOBILE: (Ahamba) Sala kahle Mphotfo, kodvwa ubati nome kunini kutsi 50 labakushoko ngami akusilo liciniso. Ngalelinye lilanga liciniso litawuvela ebaleni nome ngingasekho. (Akhale aze abe nesibibitfwane atsatse tijumba takhe aphume) [Likhasi 152–154] 15.1 Ngubani umphehli weludvweshu kuletheksthi? Usho ngani? (2) 15.2 Catsanisa umoya lovakala kuletheksthi lengenhla emkhatsini waNcobile naMphotfo. (2) 15.3 Sinjani simonhlalo salendzawo labakuyo boNcobile naMphotfo kuletheksthi lengenhla? Chaza. (2) 15.4 Mphotfo uvetwe anesimilo lesinjani ekucaleni kwaletheksthi? Sekela imphendvulo yakho. (2) 15.5 Esiphetfweni saletheksthi lengenhla ikhona yini ingwijikhwebu? Chaza. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2022 NSC 15.6 Ngusiphi sigameko lesikuletheksthi lesenta kutsi ufise kuchubeka ufundze lomdlalo wonkhe? Sekela imphendvulo yakho. (2) 15.7 Hleta ungumdlali lokholwekako kutsi uyaphila. Vumela nobe uphikise lesitatimende bese uyesekela. (2) 15.8 Utifundzisani umbhali tetsamelilwati ngesento saMphotfo sekucosha Ncobile? (2) 15.9 Nguliphi ligalelo labenalo Ntfombilencane emphilweni yaNcobile njengemngani? (2) 15.10 Hlatiya lenkhulumo letsi 'Ubhaca ngelicembe njengengobiyane,' bese uyasho kutsi ibumbene ngayiphi indlela nemdlali longuNcobile. (2) 15.11 Ucabanga kutsi yini inhloso yembhali yekuveta Ncobile agana Mphotfo lophuyile abe yena anesendlalelomuva lesihle? (2) 15.12 Umbhali ube nelikhono lekuvetela tetsamelilwati kutsi inhlupheko ayikuvimbi kuphumelela kwemuntfu. Ngemaphuzu LAMATSATFU sekela lesitatimende ubhekise emphilweni yaMphotfo. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2022 NSC UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Bhala indzabambhalo uvete lokwenteka emdlalweni lokufakazela kutsi inkhosi Somhlolo naMahubhulu baphumelele nobe abakaphumeleli emphilweni ngenca yekuba nesimilo lesiveta letimphawu letilandzelako:  Kubeketela/kungabeketeli.  Kukhuluma ungagegi.  Kuba nesibindzi. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Fundza letheksthi leyincenye yemdlalo bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI F (Somhlolo uhleti netindvuna takhe letimbili: Nsibandze naSikhunyana.) SOMHLOLO: Ngiyajabula kuba nani tindvuna tami. Ngifuna sihlolisise indlela lesesiyihambile naleyo lesisalele. NSIBANDZE: Siyatfokota natsi Ngwenyama yesive. Kumele sibuyekete lokusemuva, sibuye sibuke embili. 5 SOMHLOLO: Yonkhe imphumelelo lengibe nayo ibe khona ngenca yekutinikela kwenu ekusebenteni ngekutimisela. Ngiyabonga kakhulu! Sengatsi nalabaphasi banganipha tinhlanhla nonkhe tindvuna tami. Indlela lesibambisene ngayo ungatsi sitalwa ngumtali munye. Ningebanaketfu. Babe Ndvungunya wangishiya etandleni 10 tenu. NSIBANDZE: Mahle emavi akho Ngwenyama. Sitimisele kuwa sivuka nawe. Lesikwentako nyalo kuyawukuba umlandvo loyawuhlale ukhunjulwa njalo. SIKHUNYANA: Tsine sisebentela sive Ngwenyama. Sifuna kusibona sidlondlobala 15 kuze sifane naletinye tive. INgwenyama yetfu siyawuyisekela sisebentise onkhe emakhono lesinawo kutsi iphumelele kuphatsa sive saNdvungunya. SOMHLOLO: Sesitincamulile tinkhalo letindze naletimfishane sakha buhlobo. Noko siphumelele kukwenta loko. Kusele Mabhula lokumele sicabangisise 20 kutsi sitawusondzela njani kuye. Kusele naMahubhulu logucuke wavuka inja lebovu. NSIBANDZE: Babili bantfu lekumele sicondzane nabo ngco. Ngulaba labashiwo yiNkhosi. Bayingoti bobabili. SIKHUNYANA: Yekelani kudlala bo! Mahubhulu ucale nini kuba yingoti? 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Lweti 2022 NSC SOMHLOLO: Nguwe wedvwana longati ndvuna yami. Uma singasukumi masinyane, umbuso lo utawucembuka kabili. Mahubhulu sewutfole balandzeli bakhe lapha kulelive labangahambisani nenchubo yami yekubusa ngekuthula. NSIBANDZE: Tsine siyakha, Mahubhulu uyabhidlita. Kumele siphume nesincumo 30 sinye lamuhla kutsi kumele entiweni kuze konkhe kuhambe kahle. SIKHUNYANA: Nise nahlala phasi naye nambonisa kutsi loku lakwentako kusiletsela titsa? SOMHLOLO: Kuhlalwe phasi naye kanyenti wasehlula. Hheyi, iyakwati kucinisa inhloko leya ndvodza. ilibeka livakale lokutsi kuyawugcina yona. 35 Konkhe loku lesikwentako kudlala nje. NSIBANDZE: Ngusiphi sigwebo lenisibona simfanele, lesitawukwenta nalabanye labebafisa kumlandzela bangabe basamlandzela? SIKHUNYANA: Tinyenti tigwebo letingakhishwa ticondzane naMahubhulu, kepha-ke asicale siyewucwaninga kutsi lolukhula Iwakhe selumile 40 kangakanani; butsi bakhe sebudliwe bantfu labangaki; umlilo wakhe sewotsiwe linani lelingakanani. SOMHLOLO: Mahle lawo mavi. Kumele sicale ngakuphi? Sicale kuMabhula nome kuMahubhulu? NSIBANDZE: Asicale kuMahubhulu ngobe yena usedvutane natsi bese sendlulela 45 kuMabhula. SIKHUNYANA: Asicaleni khashane bese sibuya edvute. SOMHLOLO: Sizatfu lenisibalile nobabili libanga nje kuphela, kuba sedvute nakhashane. Tsatsani kuba yingoti kuze sikwati kutsatsa tinyatselo sikhatsi sisavuma. 50 [Likhasi 56–57] 17.1 Nguyiphi inkhulumo lekuletheksthi lekhomba kutsi inkhosi Somhlolo ikholelwa kulabalele? (2) 17.2 Uvakala injani umoya wenkhosi Somhlolo ekucaleni kwaletheksthi lengenhla? Chaza. (2) 17.3 Sinjani simonhlalo salendzawo labakuyo labadlali labangenhla? Usho ngani? (2) 17.4 Inkhulumo yenkhosi Somhlolo legcanyisiwe kuletheksthi lengenhla imveta angumuntfu lonjani? Sekela imphendvulo yakho. (2) 17.5 Esiphetfweni salesakhiwana saletheksthi lengenhla ikhona yini ingwijikhwebu? Chaza. (2) 17.6 Umdlali longuNsibandze uvela adlala yiphi indzima kuletheksthi? Usho ngani? (2) 17.7 Lusha lwalomuhla luyivakalisa ngayiphi indlela imibono yalo uma lungeneliseki ngebuholi lobukhona? (2) 17.8 Ngusiphi sigameko lesikuletheksthi lesenta kutsi ufise kuchubeka ufundze lomdlalo wonkhe? Sekela imphendvulo yakho. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/Lweti 2022 NSC 17.9 Yini inhloso yembhali kuveta indlovukazi Somnjalose ibonisa inkhosi ekuholeni sive? (2) 17.10 Ufundzeni ngesimilo saMahubhulu sekucinisa inhloko futsi angalaleli muntfu? (2) 17.11 Ingcikitsi yalomdlalo ibumbene njani nesibekandzaba sendzawo kulomdlalo? Chaza. (2) 17.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta imphumelelo yembhali ekwetfuleni umdlali longuSomhlolo anelikhono lebuholi. (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all