Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 1220249 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the November 2024 NSC, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

November NSC 2024

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) LWETI 2024 TICONDZISO TEKUMAKA EMAMAKI: 70 Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-9. Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lweti 2024 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA A: SIVISISO – 30 EMAMAKI Ticondziso tekumaka sivisiso: • Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa. Akuvele kutsi liphutsa liboniwe. • Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile. • Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele. • Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LICINISO/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LICINISO/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. • Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe. • Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala. • Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lweti 2024 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 Umonakalo wekungalawuleki etikolweni nasemakhaya, benta matsandza/Abalandzeli imiyalo, batfolakala bagcwele etitaladini taseNingizimu Afrika. (Kunye kwaloku.) (1) 1.1.2 Angahlomula ngekonga tigidzigidzi temarandi/Angetfula kancono tinsita temmango. (Kunye kwaloku.) (1) 1.1.3 Kwati sendlalelomuva sebatali kubaluleke ngekutsi kusita bantfwana kutsi bavisise simo labakhuliswe ngaphasi kwaso batali babo/Kunika timphendvulo letinyenti temibuto lemayelana nendlela batali labaphatsa ngayo bantfwana babo/Uma batali bakhule bahlupheka babuye bahlukunyetwa, manyenti ematfuba ekutsi bangakhulisa bantfwana babo ngaleyo ndlela. (Kunye kwaloku.) (1) 1.1.4 A/Emaphesenti langemashumi lasitfupha nakunye. (1) 1.1.5 Batali bakusasa bangazuza buntfu/Inhlonipho/Kutitfoba/ Kwesekelana/Similo lesemukelekako/Emagugu emphilo. (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.6 Kubangelwa kutsi bantfwana ababuyi ngesikhatsi lesibekiwe ekhaya/Abalandzeli inchubomgomo yekubukela mabonakudze nekusebentisa makhalekhikhini/Abayenti imisebenti yasekhaya lebanikwe yona. (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.7 Imitamo yekunika bantfwana emalungelo ekuvula licala lekuhlukunyetwa emaphoyiseni/Kushaywe umtsetfo wekutsi bantfwana bangashaywa/Unike bantfwana emalungelo/ Ubayisa emakhaya etintsandzane. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.8 Umtselela wekutsi bantfwana bangatisombululela tinkinga tabo ngendlela lebafaka engotini/Bangenta konkhe lokwentiwa bangani. Labantfwana angeke batati tinkinga letikhungetse batali kantsi bebangabasita/ Bantfwana bangaya ebanganini bayewucela lusito/Batali bangahle badzeleleke uma bakhuluma konkhe nebantfwababo/Kungalimala tingcondvo tebantfwana ngetinkinga talabatali. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.9 Litiko Letenhlalakahle lingabambisana netinhlangano letitimele letisebenta ngebantfwana/ Kwentiwe imihlanganosikolo nobe ingcungcutsela (ikhomfa) kufundziswe batali ngekukhulisa bantfwana ngendlela lefanele. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) 1.1.10 Banganika bantfwana imali ngekwetidzingo tabo/Bangabavulela ema-akhawunti ekubeka imali ebhange/Bangafundziswa basesebancane kufaka imali endzaweni tsite njengasetikoteleni, emabhange etingulube tekubhanga emakhaya njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lweti 2024 NSC – Ticondziso Tekumaka 1.1.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lokulandzelako: Labangavumi batawesekela ngekutsi, linyenti lebantfwana lelidla tidzakamiva likhuliseke kahle kepha liyatidla tidzakamiva. Labavumako batawesekela ngemibono yabo lenembako. Umntfwana lofundzisiwe ekhaya ngebungoti bekudla tidzakamiva mancane ematfuba ekutsi angatidla, loko kuyalehlisa lelizinga. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) 1.1.12 Kubalulekile kwesekela umntfwana uma kunemichudzelwano yetemidlalo ngobe udlala ngekutetsemba/Uyagcugcuteleka/Utfola emavi ekumkhutsata uma angakaphumeleli/ Kutsandza temidlalo ahlale atibandzakanya kuto kunekudla tidzakamiva/Utivela atsandvwa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Badlala nabo/Bacitsa sikhatsi nabo/Bahleka nabo. (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.2 Kungaba nemtselela wekuba nelutsandvo lwekufundza emabhuku abo/Kufundza ngalokushelelako/Kufundza ngekutetsemba/ Kwesekelana. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.3 Ucindzetelekile engcondvweni/Unenkinga/Usesimeni selusizi/ Usebuhlungwini. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.4 Lesandla salomake sicondze kutsi lomntfwana akamyekele ngobe usasebenta/Uyamphatamisa akeme kancane usasebenta. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.5 Kungaba nemtselela wekutsi bangabi nebudlelwano lobuhle/ Umntfwana angalimala emoyeni, atfukutselele batali bakhe/Kunganaki bantfu, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (Kunye kwaloku.) (2) 1.2.6 Omabili lamatheksthi akhuluma ngekunaka umndeni/Theksthi A ukhuluma ngekutsi batali kufanele babe nesikhatsi semndeni nakutheksthi B kubonakala umndeni lohlangene, batali banake bantfwana babo. (2) 1.2.7 Theksthi A endzimeni ye-7, kutsiwa batali abanake bantfwana bakhule kahle kantsi ifreyimu ye-3 kuvetwe umntfwana lotihlalele yedvwa kabuhlungu inhloko ibheke phasi ifakwe emkhatsini wemadvolo. (2) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lweti 2024 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA B: SIFINYETO – 10 EMAMAKI UMBUTO 2 Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi. Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako: • Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10. • Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langiwo, nika -1 limaki. o 4–5 emaphuzu langiwo, nika -2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langiwo, nika -3 emamaki. • Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa, umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 4–5 ticashunwa, umhlolwa akanikwe-1limaki lelulwimi. o 2–3 ticashunwa, umhlolwa akanikwe-2 emamaki elulwimi. o 0–1 ticashunwa, umhlolwa akanikwe-3 emamaki elulwimi. CAPHELA: • Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki uma umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Uma linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwelinani lelimisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lweti 2024 NSC – Ticondziso Tekumaka UMONGO WESIFINYETO Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa laveta timphawu tebuholi. EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI: Umholi kumele avete likhono lekuchudzelana nebalingani akhombise kukhalipha lokwengcile engcodvweni. Uma ungumholi uba nesibindzi sekucinisela ungabi nenkinga nobe bantfu batsini ngawe. Umholi kulindzeleke kutsi ahloniphe tiphakamiso talabanye bantfu. Umholi akabe nelisu lekubeka indzaba ivakale ebantfwini bonkhe labamlalele. Umholi akakwati kucatulula tinkinga ngendlela leyakhako letawukhutsata budlelwano lobuhle nebalingani bakhe. Umholi locotfo kubalulekile kutsi atifunele umeluleki latamsita ekuchubekeleni embili ngemsebenti wakhe. Umholi akabe sibonelo lesihle avete buholi lobucotfo kute balingani bakhe bafundze lokuhle. [71 emagama] Sicashunwa Emagama emhlolwa 1 ‘… umholi kumele akhone kuncintisana 1 Umholi kumele avete likhono nabontsanga ngekujula ngalokwedlulele lekuchudzelana nebalingani akhombise ngekwengcondvo…’ kukhalipha lokwengcile engcondvweni. 2 ʹ…afundze kwemukela nobe yini bantfu 2 Uma ungumholi uba nesibindzi labayikhulumako ngaye ngaphandle sekucinisela ungabi nenkinga nobe kwekuhlutfuka.ʹ bantfu batsini ngawe. 3 ʹ… Kumele ahloniphe imibono yalabo 3 Umholi kulindzeleke kutsi ahloniphe labaholako …’ tiphakamiso talabanye bantfu. 4 ʹ… ube nendlela yekubeka indzaba yakho 4 Umholi akabe nelisu lekubeka indzaba ivakale kahle kuwonkhe umuntfu lokulalele.ʹ ivakale ebantfwini bonkhe labamlalele. 5 '… kumele akwati kusombulula tinkinga 5 Umholi akakwati kucatulula tinkinga tekungaboni ngeliso linye ngendlela ngendlela leyakhako letawukhutsata leyakhako …ʹ budlelwano lobuhle nebalingani bakhe. 6 ʹ… kumele ente siciniseko sekutsi naye uba 6 Umholi locotfo kubalulekile kutsi nemsiti lotamesekela.ʹ atifunele umeluleki latamsita ekuchubekeleni embili ngemsebenti wakhe. 7 ʹ… abe nesiciniseko sekutsi uveta timphawu 7 Umholi akabe sibonelo lesihle avete tekutiphatsa kahle.ʹ buholi lobucotfo kute balingani bakhe bafundze lokuhle. SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lweti 2024 NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI - 30 EMAMAKI Ticondziso tekumaka SIGABA C. • Sipelingi/Lupelomagama: ➢ Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama lunemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama. ➢ Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako. ➢ Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele. • Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3: SIKHANGISI 3.1 Ibadvonsela batsengi/Ibahehela batsengi/emakhasimende/Tetsamelilwati tisheshe tiwubone lomkhicito. (1) 3.2 Lenkhulumo ihhunga ngekutsi utsenga linye bese utfola lelinye ngesephulelo semaphesenti lalishumi. (1) 3.3 C/Iyimfundzisolite. (1) 3.4 Angeke utsengwe ngalokulindzelekile ngobe tindlela tekuchumana atikafakwa tonkhe/Linani lekutsengwa ngalo alikho/Indzawo lebatfolakala kuyo ayikafakwa/Akusibo bonkhe labafuna lamawashi. (Naleminye imibono yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) 3.5 Lenkhulumo itsatsa luhlangotsi ngobe tikhona letinye tindzawo lapho angatfolakala khona lamawashi. (2) 3.6 Kutsatfwa sisho lesitsi, ʹawubuyi ulengisa tandla.ʹ kwakhiwe ngaso umusho Sib. Ungavakasha kamalumekati awubuyi ulengisa tandla ngobe uyephana kakhulu. (2) 3.7 Bantfu labakhulile abakavinjelwa kutsenga lamawashi/bogogo nabomkhulu bangawatsenga lamawashi uma bawadzinga/Lamawashi atsengwa nguye wonkhe umuntfu nobe akusiphi sigaba sekukhula. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lweti 2024 NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 4: IKHATHUNI 4.1 Lekhathuni ayitsatsi luhlangotsi ngobe kunebantfwana nebantfu labadzala/ Kunalabadvuna nalabasikati/Bonkhe bagcoke emabhuluko/Bonkhe baphetse tikhwebulakhashane/Bonkhe balwela kubukela labakufunako. (Kunye kwaloku.) (1) 4.2 Kukhokhwa inkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva yalabanye letsi, ʹAwati kutsi indzawo yabomake isedladleniʹ. (1) 4.3 Kwakhiwa umusho ngeligama, ʹedladleniʹ lelicindzetelwe efreymini ye-2. Sib. Lamuhla kuyabandza make utawuphekela edladleni. (2) 4.4 Lobabe uhleti unetsetekile kepha lomake uhleti ucuphele njengemuntfu lohleti kwesikhashana/Lobabe uhleti ubeke umlente etulu kwalomunye/Lomake uhleli shengatsi ufuna kusukuma, ubeke nesandla kulabosofa. Bobabili bagcoke emabhuluko. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 4.5 Kungumbono ngobe lomuhla lidladla alikhetsi bulili, wonkhe umuntfu uyalisebentisa/bomake banamuhla sebayasebenta. (2) 4.6 Nababe naye nebhola yakhe! /Ngiyekeleni nami ngifuna kubukela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) [10] UMBUTO 5: IPHROZI 5.1 Kukhokhwa umusho loneligama, ʹintoʹ, lelipeleke kabi bese liyalungiswa: Sib: Akukho intfo longayenta kute uvikeleke kuletifo letidlangile kulamalanga. (1) 5.2 B/Umsebenti lowentiwa onkhe emalanga. (1) 5.3 Kubhalwa umusho loneligama lelitsi, ʹsandlaʹ, bese kufakwa ligama lenhlonipho. Sib: Bantfu labanyenti bangabona kudla bafaka sankhiba. (1) 5.4 Kutsatfwa sento, ʹhlalaʹ, kwakhiwe umusho sikhombise kuphocelela. Sib. Hlala phasi wena!/Hlalani phasi nine nobabili! (1) 5.5 Kusetjentiswa sabitonanibhanca, ʹkonkheʹ, emshweni njengesikhombabito. Sib. Konkhe kudla kudliwe ngumuntfu munye/Konkhe kugula kwalomuhla sekulalisana phasi. (2) 5.6 Kwakhiwa umusho ngelibitomfutiselo lelingena ngaphasi kwetitselo. Sib. Make usiphatsele emanumbela/emangoza/emawolintji/emaphopho itolo. (Naletinye titselo letingakabhalwa temukelekile.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Lweti 2024 NSC – Ticondziso Tekumaka 5.7 Kucedzelelwa umusho ngemushwana lokhontile kute kukhombe sizatfu. Sib. Bogogo abadle tibhidvo kute bavikele tifo kusenesikhatsi. (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all