NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
LWETI 2024
TICONDZISO TEKUMAKA
EMAMAKI: 70
Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-9.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2024 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the November 2024 NSC, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2024
- Exam period
- November 2024 NSC
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 292.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
November NSC 2024
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary
- Question 4Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)
- Question 5Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)
- Question 1.2Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 1Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary
- Question 3Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lweti 2024
NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA A: SIVISISO – 30 EMAMAKI
Ticondziso tekumaka sivisiso:
• Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
lemidze ngobe injongongco kuvisisa. Akuvele kutsi liphutsa liboniwe.
• Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
• Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
• Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LICINISO/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LICINISO/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
• Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
• Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
• Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
imphendvulo ngalokugcwele.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lweti 2024
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 1
1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A
1.1.1 Umonakalo wekungalawuleki etikolweni nasemakhaya, benta
matsandza/Abalandzeli imiyalo, batfolakala bagcwele etitaladini
taseNingizimu Afrika.
(Kunye kwaloku.) (1)
1.1.2 Angahlomula ngekonga tigidzigidzi temarandi/Angetfula kancono
tinsita temmango.
(Kunye kwaloku.) (1)
1.1.3 Kwati sendlalelomuva sebatali kubaluleke ngekutsi kusita
bantfwana kutsi bavisise simo labakhuliswe ngaphasi kwaso batali
babo/Kunika timphendvulo letinyenti temibuto lemayelana nendlela
batali labaphatsa ngayo bantfwana babo/Uma batali bakhule
bahlupheka babuye bahlukunyetwa, manyenti ematfuba ekutsi
bangakhulisa bantfwana babo ngaleyo ndlela.
(Kunye kwaloku.) (1)
1.1.4 A/Emaphesenti langemashumi lasitfupha nakunye. (1)
1.1.5 Batali bakusasa bangazuza buntfu/Inhlonipho/Kutitfoba/
Kwesekelana/Similo lesemukelekako/Emagugu emphilo.
(Kubili kwaloku.) (2)
1.1.6 Kubangelwa kutsi bantfwana ababuyi ngesikhatsi lesibekiwe
ekhaya/Abalandzeli inchubomgomo yekubukela mabonakudze
nekusebentisa makhalekhikhini/Abayenti imisebenti yasekhaya
lebanikwe yona.
(Kubili kwaloku.) (2)
1.1.7 Imitamo yekunika bantfwana emalungelo ekuvula licala
lekuhlukunyetwa emaphoyiseni/Kushaywe umtsetfo wekutsi
bantfwana bangashaywa/Unike bantfwana emalungelo/ Ubayisa
emakhaya etintsandzane.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2)
1.1.8 Umtselela wekutsi bantfwana bangatisombululela tinkinga tabo
ngendlela lebafaka engotini/Bangenta konkhe lokwentiwa bangani.
Labantfwana angeke batati tinkinga letikhungetse batali kantsi
bebangabasita/ Bantfwana bangaya ebanganini bayewucela
lusito/Batali bangahle badzeleleke uma bakhuluma konkhe
nebantfwababo/Kungalimala tingcondvo tebantfwana
ngetinkinga talabatali.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.9 Litiko Letenhlalakahle lingabambisana netinhlangano letitimele
letisebenta ngebantfwana/ Kwentiwe imihlanganosikolo nobe
ingcungcutsela (ikhomfa) kufundziswe batali ngekukhulisa
bantfwana ngendlela lefanele.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
1.1.10 Banganika bantfwana imali ngekwetidzingo tabo/Bangabavulela
ema-akhawunti ekubeka imali ebhange/Bangafundziswa
basesebancane kufaka imali endzaweni tsite
njengasetikoteleni, emabhange etingulube tekubhanga
emakhaya njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lweti 2024
NSC – Ticondziso Tekumaka
1.1.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lokulandzelako:
Labangavumi batawesekela ngekutsi, linyenti lebantfwana lelidla
tidzakamiva likhuliseke kahle kepha liyatidla tidzakamiva.
Labavumako batawesekela ngemibono yabo lenembako.
Umntfwana lofundzisiwe ekhaya ngebungoti bekudla
tidzakamiva mancane ematfuba ekutsi angatidla, loko
kuyalehlisa lelizinga.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
1.1.12 Kubalulekile kwesekela umntfwana uma kunemichudzelwano
yetemidlalo ngobe udlala ngekutetsemba/Uyagcugcuteleka/Utfola
emavi ekumkhutsata uma angakaphumeleli/ Kutsandza temidlalo
ahlale atibandzakanya kuto kunekudla tidzakamiva/Utivela
atsandvwa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B
1.2.1 Badlala nabo/Bacitsa sikhatsi nabo/Bahleka nabo.
(Kunye kwaloku.) (1)
1.2.2 Kungaba nemtselela wekuba nelutsandvo lwekufundza emabhuku
abo/Kufundza ngalokushelelako/Kufundza ngekutetsemba/
Kwesekelana.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1)
1.2.3 Ucindzetelekile engcondvweni/Unenkinga/Usesimeni selusizi/
Usebuhlungwini. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
(Kunye kwaloku.) (1)
1.2.4 Lesandla salomake sicondze kutsi lomntfwana akamyekele ngobe
usasebenta/Uyamphatamisa akeme kancane usasebenta.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1)
1.2.5 Kungaba nemtselela wekutsi bangabi nebudlelwano lobuhle/
Umntfwana angalimala emoyeni, atfukutselele batali
bakhe/Kunganaki bantfu, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (Kunye kwaloku.) (2)
1.2.6 Omabili lamatheksthi akhuluma ngekunaka umndeni/Theksthi A
ukhuluma ngekutsi batali kufanele babe nesikhatsi semndeni
nakutheksthi B kubonakala umndeni lohlangene, batali banake
bantfwana babo. (2)
1.2.7 Theksthi A endzimeni ye-7, kutsiwa batali abanake bantfwana
bakhule kahle kantsi ifreyimu ye-3 kuvetwe umntfwana lotihlalele
yedvwa kabuhlungu inhloko ibheke phasi ifakwe emkhatsini
wemadvolo. (2)
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lweti 2024
NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA B: SIFINYETO – 10 EMAMAKI
UMBUTO 2
Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi.
Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:
• Kwabiwa kwemamaki:
o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
labelwa liphuzu ngalinye).
o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
o Samba semamaki: 10.
• Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
emagama akhe:
o 1–3 emaphuzu langiwo, nika -1 limaki.
o 4–5 emaphuzu langiwo, nika -2 emamaki.
o 6–7 emaphuzu langiwo, nika -3 emamaki.
• Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
kunjalo etheksthini:
o 6–7 ticashunwa, umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
o 4–5 ticashunwa, umhlolwa akanikwe-1limaki lelulwimi.
o 2–3 ticashunwa, umhlolwa akanikwe-2 emamaki elulwimi.
o 0–1 ticashunwa, umhlolwa akanikwe-3 emamaki elulwimi.
CAPHELA:
• Sibalo semagama:
o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
esifinyetweni.
o Kungabokhishwa emamaki uma umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama
lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe.
o Uma linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni
kwemusho wekugcina ngetulu kwelinani lelimisiwe, uyekele incenye lesele
yesifinyeto.
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lweti 2024
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMONGO WESIFINYETO
Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa laveta timphawu tebuholi.
EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI:
Umholi kumele avete likhono lekuchudzelana nebalingani akhombise kukhalipha
lokwengcile engcodvweni. Uma ungumholi uba nesibindzi sekucinisela ungabi
nenkinga nobe bantfu batsini ngawe. Umholi kulindzeleke kutsi ahloniphe tiphakamiso
talabanye bantfu. Umholi akabe nelisu lekubeka indzaba ivakale ebantfwini bonkhe
labamlalele.
Umholi akakwati kucatulula tinkinga ngendlela leyakhako letawukhutsata budlelwano
lobuhle nebalingani bakhe. Umholi locotfo kubalulekile kutsi atifunele umeluleki
latamsita ekuchubekeleni embili ngemsebenti wakhe. Umholi akabe sibonelo lesihle
avete buholi lobucotfo kute balingani bakhe bafundze lokuhle.
[71 emagama]
Sicashunwa Emagama emhlolwa
1 ‘… umholi kumele akhone kuncintisana 1 Umholi kumele avete likhono
nabontsanga ngekujula ngalokwedlulele lekuchudzelana nebalingani akhombise
ngekwengcondvo…’ kukhalipha lokwengcile engcondvweni.
2 ʹ…afundze kwemukela nobe yini bantfu 2 Uma ungumholi uba nesibindzi
labayikhulumako ngaye ngaphandle sekucinisela ungabi nenkinga nobe
kwekuhlutfuka.ʹ bantfu batsini ngawe.
3 ʹ… Kumele ahloniphe imibono yalabo 3 Umholi kulindzeleke kutsi ahloniphe
labaholako …’ tiphakamiso talabanye bantfu.
4 ʹ… ube nendlela yekubeka indzaba yakho 4 Umholi akabe nelisu lekubeka indzaba
ivakale kahle kuwonkhe umuntfu lokulalele.ʹ ivakale ebantfwini bonkhe labamlalele.
5 '… kumele akwati kusombulula tinkinga 5 Umholi akakwati kucatulula tinkinga
tekungaboni ngeliso linye ngendlela ngendlela leyakhako letawukhutsata
leyakhako …ʹ budlelwano lobuhle nebalingani bakhe.
6 ʹ… kumele ente siciniseko sekutsi naye uba 6 Umholi locotfo kubalulekile kutsi
nemsiti lotamesekela.ʹ atifunele umeluleki latamsita
ekuchubekeleni embili ngemsebenti
wakhe.
7 ʹ… abe nesiciniseko sekutsi uveta timphawu 7 Umholi akabe sibonelo lesihle avete
tekutiphatsa kahle.ʹ buholi lobucotfo kute balingani bakhe
bafundze lokuhle.
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lweti 2024
NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI - 30 EMAMAKI
Ticondziso tekumaka SIGABA C.
• Sipelingi/Lupelomagama:
➢ Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama lunemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
inshokutsi yalelo gama.
➢ Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
➢ Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
• Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3: SIKHANGISI
3.1 Ibadvonsela batsengi/Ibahehela batsengi/emakhasimende/Tetsamelilwati
tisheshe tiwubone lomkhicito. (1)
3.2 Lenkhulumo ihhunga ngekutsi utsenga linye bese utfola lelinye ngesephulelo
semaphesenti lalishumi. (1)
3.3 C/Iyimfundzisolite. (1)
3.4 Angeke utsengwe ngalokulindzelekile ngobe tindlela tekuchumana atikafakwa
tonkhe/Linani lekutsengwa ngalo alikho/Indzawo lebatfolakala kuyo
ayikafakwa/Akusibo bonkhe labafuna lamawashi. (Naleminye imibono
yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1)
3.5 Lenkhulumo itsatsa luhlangotsi ngobe tikhona letinye tindzawo lapho
angatfolakala khona lamawashi. (2)
3.6 Kutsatfwa sisho lesitsi, ʹawubuyi ulengisa tandla.ʹ kwakhiwe ngaso umusho
Sib.
Ungavakasha kamalumekati awubuyi ulengisa tandla ngobe uyephana
kakhulu. (2)
3.7 Bantfu labakhulile abakavinjelwa kutsenga lamawashi/bogogo nabomkhulu
bangawatsenga lamawashi uma bawadzinga/Lamawashi atsengwa nguye
wonkhe umuntfu nobe akusiphi sigaba sekukhula.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lweti 2024
NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 4: IKHATHUNI
4.1 Lekhathuni ayitsatsi luhlangotsi ngobe kunebantfwana nebantfu labadzala/
Kunalabadvuna nalabasikati/Bonkhe bagcoke emabhuluko/Bonkhe
baphetse tikhwebulakhashane/Bonkhe balwela kubukela labakufunako.
(Kunye kwaloku.) (1)
4.2 Kukhokhwa inkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva yalabanye
letsi, ʹAwati kutsi indzawo yabomake isedladleniʹ. (1)
4.3 Kwakhiwa umusho ngeligama, ʹedladleniʹ lelicindzetelwe efreymini ye-2.
Sib.
Lamuhla kuyabandza make utawuphekela edladleni. (2)
4.4 Lobabe uhleti unetsetekile kepha lomake uhleti ucuphele njengemuntfu lohleti
kwesikhashana/Lobabe uhleti ubeke umlente etulu kwalomunye/Lomake
uhleli shengatsi ufuna kusukuma, ubeke nesandla kulabosofa. Bobabili
bagcoke emabhuluko. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
4.5 Kungumbono ngobe lomuhla lidladla alikhetsi bulili, wonkhe umuntfu
uyalisebentisa/bomake banamuhla sebayasebenta. (2)
4.6 Nababe naye nebhola yakhe! /Ngiyekeleni nami ngifuna kubukela.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
[10]
UMBUTO 5: IPHROZI
5.1 Kukhokhwa umusho loneligama, ʹintoʹ, lelipeleke kabi bese liyalungiswa:
Sib:
Akukho intfo longayenta kute uvikeleke kuletifo letidlangile kulamalanga. (1)
5.2 B/Umsebenti lowentiwa onkhe emalanga. (1)
5.3 Kubhalwa umusho loneligama lelitsi, ʹsandlaʹ, bese kufakwa ligama
lenhlonipho.
Sib:
Bantfu labanyenti bangabona kudla bafaka sankhiba. (1)
5.4 Kutsatfwa sento, ʹhlalaʹ, kwakhiwe umusho sikhombise kuphocelela.
Sib.
Hlala phasi wena!/Hlalani phasi nine nobabili! (1)
5.5 Kusetjentiswa sabitonanibhanca, ʹkonkheʹ, emshweni njengesikhombabito.
Sib.
Konkhe kudla kudliwe ngumuntfu munye/Konkhe kugula kwalomuhla
sekulalisana phasi. (2)
5.6 Kwakhiwa umusho ngelibitomfutiselo lelingena ngaphasi kwetitselo.
Sib.
Make usiphatsele emanumbela/emangoza/emawolintji/emaphopho itolo.
(Naletinye titselo letingakabhalwa temukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Lweti 2024
NSC – Ticondziso Tekumaka
5.7 Kucedzelelwa umusho ngemushwana lokhontile kute kukhombe sizatfu.
Sib.
Bogogo abadle tibhidvo kute bavikele tifo kusenesikhatsi. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA C: 30
SAMBA SAKO KONKHE: 70
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Question Paper

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Question Paper

Question paper