Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
LWETI 2018
TICONDZISO TEKUMAKA
EMAMAKI: 70
Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-8.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2018, 10 pages. Read online or download the free PDF.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · siswati. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 291.3 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
NSC November Exam 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary
- Question 1.2Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 3Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 4Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 5Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA A: SIVISISO
Imemorandamu yekumaka sivisiso:
Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
imphendvulo ngalokugcwele.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 1
1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A
1.1.1 Bayaphitsitela, bahambela etulu. (1)
1.1.2 Abenelibala lelimhlophe/ lelikhanyako. (1)
1.1.3 Bebafuna kuyewutibonela ngobe indzaba yekutsandzana kwakhe
naMbuso yayingatiwa (Abetiphetse kahle)/ bamangala kutsi
uyashada/ Umshado bewuyimvelakancane ngaletotikhatsi/
Bantfu bebafuna kuyewubona kutsi nguye lona loshada
mbamba. (1)
1.1.4 Lusha beluvele luyewufunga kaNdabazabantu/ enkantolo/
ekhotho. (1)
1.1.5 Kungobe besekusondzele sikhatsi semshado/ Lubangelwa kutsi
sekufanele aye ekwendzeni, ashiye likhaya lakubo/
lubangelwa kutsi uya ebantfwini betive langati kutsi
batamphatsa njani/ Kwephuta kufika kwemkhwenyane
nempheleketeli/ Kucabanga kutsi kungenteka Mbuso
sewuntjintje umcondvo akasafuni kushada. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (1)
1.1.6 B/Intfombi iyaligana lijaha. (1)
1.1.7 Kubona kutsi makoti ugcoke kahle/Kunika Makoti lakudzingako/
kuhola makoti/Kulungisa makoti/ kwesula makoti umjuluko/
kucinisa makoti sibindzi (Kwesekela makoti)/ Kumshayisela
umoya/ Kukhumula makoti emaglavu nakufakwa indandatho/
Kusita makoti kubhala luhlelo, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.8 Sikhatsi sekuyawutsatsa titfombe/Sikhatsi setipho/Sikhatsi
sekusikwa kwelikhekhe, Tikhulumi/ Umculo/ Timemetelo/
Kubonga, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.9 Ushada umshado lomhlophe/ wesilungu/ simanje/ wesimodeni/
wesitifiketi. Ugcoke ingubo lemhlophe/ iveyili. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.10 Abembitela kutsi ayewuyalwa kutsi efike atiphatse njani emtini
lapho ayewendzela khona. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
1.1.11 Babekati waBusisiwe abetalana neyise waBusisiwe/ Busisiwe
abengumntfwana lotalwa ngumnakabobabekati waBusisiwe/
Lobabekati ngudzadze weyise waBusisiwe/ Ngu-Anti
waBusisiwe/ Ngumnakabobabe waBusisiwe lomsikati, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
1.1.12 Wakhombisa ngekutsatsa luhlelo lwenchubo yemshado engete
ngesandla lokubalulekile, lebekusilele eluhlelweni/ Wakhombisa
ngekubuyeketa luhlelo lwemshado/ Wafundzela buthishela.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.13 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lena lelandzelako:
Labatsi yimbi batawesekela ngekutsi: labashadile bacatjaniswa
tintfo letincane letenteka emsebentini/ Bantfu labasebenta nabo
bayangenelela etindzabeni tabo/ Kute lokuphatselene nemshado
wabo lokutawuba yimfihlo/ Nakunenkinga ekhaya, wonkhe
umuntfu usheshe abone ngekungakhulumisani/ Kungenteka
bangahloniphani ngobe bahola umholo lolinganako, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatsi yinhle batawesekela labakushoko. Sib. Kuhamba kanye
emsebentini/ Kudla ndzawonye/ Kusitana/ Batawatana
kancono/ Akekho lotawucamba emanga ashiye umsebenti
ngoba ajake lomunye/ Ushada nemuntfu lomati kancono/
Kukhutsata kutiphatsa kahle embikwemlingani wakho, njll. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B
1.2.1 Bayahlabela/ Bayakhuluma/ Bayahleka. (1)
1.2.2 Kukhalisa babuye banandzise ngemsindvo wako/ Kuletsa sigci
lesihambisana nemgidvo/ nekudlalisela/ KuhlobaKwenanela
ingoma lehlatjelwako. (1)
1.2.3 Wehluke ngobe nguye longumakoti loshadako/ logidzako
kulolutsango/ Lomtsimba wakhe/ umayelana naye/ Nguye
lopheleketelwa ekwendzeni. (2)
1.2.4 Kuvikela emehlo elangeni/ Baphetfwe tifo temehlo/ Batihlobise
ngato/ Ngoba abasaboni kahle emehlweni. (2)
1.2.5 Kubhalwa lokufanako nobe lokwehlukile, kuphela nje
nakucatsanisiwe.
Etheksthini A: makoti wembetse ingubo yesilumbi.
Etheksthini B: makoti wembetse imvunulo yesintfu.
Etheksthini A: makoti wembetse ingubo lenembala lomhlophe
kuphela. Etheksthini B: makoti wembetse imvunulo lenembala
lomnyama nalomhlophe
Etheksthini A: ngumshado wesilumbi. Etheksthini B:
ngumshado wesintfu, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.)
Lekutheksthi A lengubo igcokwa ngelusuku lwemshado kantsi
nalena lesetheksthini B nayo igcokwa ngelusuku lwemshado. (4)
SAMBA SESIGABA A 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi.
Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:
Kwabiwa kwemamaki:
o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
labelwa liphuzu ngalinye).
o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
o Samba semamaki: 10.
Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
emagama akhe:
o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki.
o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki.
o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.
Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
kunjalo etheksthini:
o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.
CAPHELA:
Sibalo semagama:
o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
esifinyetweni.
o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
lasetjentisiwe.
o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele
incenye lesele yesifinyeto.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
UMONGO WESIFINYETO
EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI
LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete tindlela letisikhombisa umntfwana wesive
seMaswati labonisa ngato inhlonipho.)
Ngesintfu umntfwana akambiti umuntfu losakhulile ngeligama. Umntfwana ubheka
phasi nakhuluma nemuntfu lomdzala. Kumihambo yesive seMaswati kutsi umntfwana
aguce nobe ahlale phasi nakhulunyiswa bantfu labadzala. Naphiwa lokutsite
uyaphaphata, akhangete ngetandla totimbili, abonge ngesibongo nobe ngesinanatelo
salowo muntfu.
Umntfwana loLiswati naphiwa lokutsite uyakutsatsa nobe angakufuni. Umntfwana
uyabingelela nangena endlini bese uyemukelwa. NgeSiswati sihlalo sababe welikhaya
nesitja ladlela kuso, umntfwana uyakuhlonipha. Umntfwana akahambi yedvwa
ebusuku angenamvumo.
[63 emagama]
Sicashunwa Emagama emhlolwa
1 'NgeSiswati umntfwana akambiti umuntfu 1 Ngesintfu umntfwana akambiti umuntfu
lomdzala ngelibito.' losakhulile ngeligama.
2 'Umntfwana akukafaneli kutsi abuke 2 Umntfwana ubheka phasi nakhuluma
umuntfu lomdzala etinhlavini temehlo.' nemuntfu lomdzala.
3 'Kulisiko kutsi umntfwana nakhuluma 3 Kumihambo yesive seMaswati kutsi
nemuntfu lomdzala angemi ngetinyawo umntfwana aguce nobe ahlale phasi
kepha aguce.' nakhulunyiswa bantfu labadzala.
4 'Umntfwana nanikwa lokutsite, akamane 4 Naphiwa lokutsite uyaphaphata,
akutsatse ngesandla sinye nje, ucale akhangete ngetandla totimbili, abonge
aphaphate bese wemukela ngetandla ngesibongo nobe ngesinanatelo salowo
totimbili, agcine ngesibongo nobe sinanatelo muntfu.
salowo lomphako.'
5 'Ngesintfu umntfwana nangabe anikwa 5 Umntfwana loLiswati naphiwa lokutsite
lokutsite njengekudla, akumele akwale.' uyakutsatsa nobe angakufuni.
6 'Umntfwana nangena endlini uyabingelela 6 Umntfwana uyabingelela nangena
bese ulindzela kwemukelwa endlini bese uyemukelwa.
7 ‘Ngelisiko leSiswati, umntfwana ukhombisa 7 NgeSiswati sihlalo sababe welikhaya
inhlonipho ngekutsi angahlali esihlalweni nesitja ladlela kuso, umntfwana
semnumzane welikhaya nobe adlele esitjeni uyakuhlonipha.
sakhe .’
8 Umntfwana akahambi ebusuku yedvwa 8 Umntfwana akahambi yedvwa
nobe ngaphandle kwemvumo yebatali. ebusuku angenamvumo.
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
Ticondziso tekumaka SIGABA C.
Sipelingi/Lupelomagama:
o Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
inshokutsi yalelo gama.
o Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
o Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3
3.1 Titsako tato timelana nato tonkhe tikhatsi temnyaka. (1)
3.2 Intfwasahlobo/Lihlobo/Ikwindla/Busika. (1)
3.3 C/Bongcondvomshini. (1)
3.4 Lolokhangisako ufuna kuhhunga/ kuheha/ kudvonsa tingcondvo tebatsengi
kute batsenge lomkhicito. (1)
3.5 Kwakhiwa umusho ngeligama, 'insika,' kuchaza umuntfu lekwetsenjelwe
kuye.
Sib: Dlamini yinsika yalelikhaya, nguye lobona tonkhe tidzingo talo/ Indvodza
yinsika yelikhaya, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
3.6 Lesikhangisi sitsatsa luhlangotsi ngekutsi sinike labasebentisa ema-imeyili
nobe labasebentisa i-inthanethi kuphela kutsi kube ngibo labangachumana
nemboni yetitini/ Ngobe kusetjentiswa yinye indlela yekuchumana/ Ngobe
sivuna labanabongcondvomshini nalabo labanabomakhalekhikhini
beluhlobo lolusembili/ Sibandlulula labangakafundzi, njll. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
3.7 Lenkhulumo iyimfundzisolite ngobe naletinye tindlu letakhiwe ngaletitini
taloluhlobo tiyadzilika nakufika sivunguvungu nobe nasetigugile. (2)
[10]
UMBUTO 4
4.1 Udvonsele umtimba wakhe emuva/ Uhlahle (Ukhokhe) emehlo/ Ukhamisile/
Umele khashane/ Uhlehlele nyovane. (1)
4.2 Ihlanganise bantfu labadvuna nalabasikati/ Inebantfu labadzala nalabancane/ (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
Kunebulili bobubili.
4.3 Lendzawo icolisekile, kute lokuhlabako/ Ayinako lokungabalimata/
Inasemende kute lokungabalimata/ Kusebaleni leliphephile. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (1)
4.4 Loluphawu lusetjentiswe ngalendlela kute lukhombe kugcizelela lenkhulumo
lekhulunywa ngulomake/ Kugcizelela/ Kumemeta. (1)
4.5 Kwakhiwa umusho ngesiga senkhulumo, 'Hhule!'
Sib.
Hhule! Baze baphumelela bonkhe bantfwabami. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
4.6 Sikhatsi sekujutjwa kwemnyaka/ Nakucala Bhimbimbidvwane/ Sikhatsi
sancibijane/ Sikhatsi seNgongoni/ Kusehlobo/ Tikhatsi tabokhisimusi. (2)
Kudutjulwa emakhilikhethi.
4.7 Kucedzelwa inkhulumo leshiyiwe ngenkhulumo lehhungako:
'… bedlula bonkhe bunandzi lobatiko emhlabeni'/'… ngeke ngiphindze
ngibuve emphilweni yami yonkhe’/ ‘…angikase ngibubone kusukela
ngatalwa’/ ‘…konkhe ukutfola mahhala hha,' njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 10 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 5
5.1 'Kushada Sabelo, mfana wami.' (1)
5.2 Washada (1)
5.3 Uyati nawe kutsi emantfombatane alomuhla atiphatsa kabi. (1)
5.4 Kusetjentiswa ligama, 'yintsandzane,' emshweni.
Sib.
Lomasontfo yintsandzane ngobe akanabatali/Kubuhlungu kuba yintsandzane
weswele batali. (1)
5.5 Kubhalwa umusho, 'Lefika lahlala phansi eceleni kwaLamabuza,' wentiwe
uphike.
Sib.
Lefika langahlali phasi eceleni kwaLaMabuza/Alifikanga lahlala phasi eceleni
kwaLaMabuza/Alitange/ Alimange/ Alizange lifike lihlale phasi eceleni
kwaLaMabuza/ Alikefiki lahlala phasi eceleni kwaLaMabuza/ Alizange (2)
lihlale phasi eceleni kwaLaMabuza.
5.6 Kucalwa lomusho lodvwetjelwe endzimeni yesibili ngekutsi: Kusasa …
Sib.
Kusasa litawutsi nalifika lingehli emotweni. (2)
5.7 Kusetjentiswa sibaluli, 'legijimako,' njengesibalulinsombo.
Sib.
Inkhomo labayigijimisako ingene emgodzini/Intfombatana letiyigijimisako
iwile/ Imoto labagijima ngayo intjontjiwe, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
SAMBA SESIGABA C: 30
SAMBA SAKO KONKHE: 70
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper