Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 12201810 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2018, 10 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) LWETI 2018 TICONDZISO TEKUMAKA EMAMAKI: 70 Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-8. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA A: SIVISISO Imemorandamu yekumaka sivisiso:  Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa.  Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.  Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.  Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.  Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.  Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.  Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 Bayaphitsitela, bahambela etulu. (1) 1.1.2 Abenelibala lelimhlophe/ lelikhanyako. (1) 1.1.3 Bebafuna kuyewutibonela ngobe indzaba yekutsandzana kwakhe naMbuso yayingatiwa (Abetiphetse kahle)/ bamangala kutsi uyashada/ Umshado bewuyimvelakancane ngaletotikhatsi/ Bantfu bebafuna kuyewubona kutsi nguye lona loshada mbamba. (1) 1.1.4 Lusha beluvele luyewufunga kaNdabazabantu/ enkantolo/ ekhotho. (1) 1.1.5 Kungobe besekusondzele sikhatsi semshado/ Lubangelwa kutsi sekufanele aye ekwendzeni, ashiye likhaya lakubo/ lubangelwa kutsi uya ebantfwini betive langati kutsi batamphatsa njani/ Kwephuta kufika kwemkhwenyane nempheleketeli/ Kucabanga kutsi kungenteka Mbuso sewuntjintje umcondvo akasafuni kushada. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1) 1.1.6 B/Intfombi iyaligana lijaha. (1) 1.1.7 Kubona kutsi makoti ugcoke kahle/Kunika Makoti lakudzingako/ kuhola makoti/Kulungisa makoti/ kwesula makoti umjuluko/ kucinisa makoti sibindzi (Kwesekela makoti)/ Kumshayisela umoya/ Kukhumula makoti emaglavu nakufakwa indandatho/ Kusita makoti kubhala luhlelo, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.8 Sikhatsi sekuyawutsatsa titfombe/Sikhatsi setipho/Sikhatsi sekusikwa kwelikhekhe, Tikhulumi/ Umculo/ Timemetelo/ Kubonga, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.9 Ushada umshado lomhlophe/ wesilungu/ simanje/ wesimodeni/ wesitifiketi. Ugcoke ingubo lemhlophe/ iveyili. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.10 Abembitela kutsi ayewuyalwa kutsi efike atiphatse njani emtini lapho ayewendzela khona. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.11 Babekati waBusisiwe abetalana neyise waBusisiwe/ Busisiwe abengumntfwana lotalwa ngumnakabobabekati waBusisiwe/ Lobabekati ngudzadze weyise waBusisiwe/ Ngu-Anti waBusisiwe/ Ngumnakabobabe waBusisiwe lomsikati, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka 1.1.12 Wakhombisa ngekutsatsa luhlelo lwenchubo yemshado engete ngesandla lokubalulekile, lebekusilele eluhlelweni/ Wakhombisa ngekubuyeketa luhlelo lwemshado/ Wafundzela buthishela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.13 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lena lelandzelako: Labatsi yimbi batawesekela ngekutsi: labashadile bacatjaniswa tintfo letincane letenteka emsebentini/ Bantfu labasebenta nabo bayangenelela etindzabeni tabo/ Kute lokuphatselene nemshado wabo lokutawuba yimfihlo/ Nakunenkinga ekhaya, wonkhe umuntfu usheshe abone ngekungakhulumisani/ Kungenteka bangahloniphani ngobe bahola umholo lolinganako, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Labatsi yinhle batawesekela labakushoko. Sib. Kuhamba kanye emsebentini/ Kudla ndzawonye/ Kusitana/ Batawatana kancono/ Akekho lotawucamba emanga ashiye umsebenti ngoba ajake lomunye/ Ushada nemuntfu lomati kancono/ Kukhutsata kutiphatsa kahle embikwemlingani wakho, njll. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Bayahlabela/ Bayakhuluma/ Bayahleka. (1) 1.2.2 Kukhalisa babuye banandzise ngemsindvo wako/ Kuletsa sigci lesihambisana nemgidvo/ nekudlalisela/ KuhlobaKwenanela ingoma lehlatjelwako. (1) 1.2.3 Wehluke ngobe nguye longumakoti loshadako/ logidzako kulolutsango/ Lomtsimba wakhe/ umayelana naye/ Nguye lopheleketelwa ekwendzeni. (2) 1.2.4 Kuvikela emehlo elangeni/ Baphetfwe tifo temehlo/ Batihlobise ngato/ Ngoba abasaboni kahle emehlweni. (2) 1.2.5 Kubhalwa lokufanako nobe lokwehlukile, kuphela nje nakucatsanisiwe. Etheksthini A: makoti wembetse ingubo yesilumbi. Etheksthini B: makoti wembetse imvunulo yesintfu. Etheksthini A: makoti wembetse ingubo lenembala lomhlophe kuphela. Etheksthini B: makoti wembetse imvunulo lenembala lomnyama nalomhlophe Etheksthini A: ngumshado wesilumbi. Etheksthini B: ngumshado wesintfu, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Lekutheksthi A lengubo igcokwa ngelusuku lwemshado kantsi nalena lesetheksthini B nayo igcokwa ngelusuku lwemshado. (4) SAMBA SESIGABA A 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi. Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:  Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10.  Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.  Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi. CAPHELA:  Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka UMONGO WESIFINYETO EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete tindlela letisikhombisa umntfwana wesive seMaswati labonisa ngato inhlonipho.) Ngesintfu umntfwana akambiti umuntfu losakhulile ngeligama. Umntfwana ubheka phasi nakhuluma nemuntfu lomdzala. Kumihambo yesive seMaswati kutsi umntfwana aguce nobe ahlale phasi nakhulunyiswa bantfu labadzala. Naphiwa lokutsite uyaphaphata, akhangete ngetandla totimbili, abonge ngesibongo nobe ngesinanatelo salowo muntfu. Umntfwana loLiswati naphiwa lokutsite uyakutsatsa nobe angakufuni. Umntfwana uyabingelela nangena endlini bese uyemukelwa. NgeSiswati sihlalo sababe welikhaya nesitja ladlela kuso, umntfwana uyakuhlonipha. Umntfwana akahambi yedvwa ebusuku angenamvumo. [63 emagama] Sicashunwa Emagama emhlolwa 1 'NgeSiswati umntfwana akambiti umuntfu 1 Ngesintfu umntfwana akambiti umuntfu lomdzala ngelibito.' losakhulile ngeligama. 2 'Umntfwana akukafaneli kutsi abuke 2 Umntfwana ubheka phasi nakhuluma umuntfu lomdzala etinhlavini temehlo.' nemuntfu lomdzala. 3 'Kulisiko kutsi umntfwana nakhuluma 3 Kumihambo yesive seMaswati kutsi nemuntfu lomdzala angemi ngetinyawo umntfwana aguce nobe ahlale phasi kepha aguce.' nakhulunyiswa bantfu labadzala. 4 'Umntfwana nanikwa lokutsite, akamane 4 Naphiwa lokutsite uyaphaphata, akutsatse ngesandla sinye nje, ucale akhangete ngetandla totimbili, abonge aphaphate bese wemukela ngetandla ngesibongo nobe ngesinanatelo salowo totimbili, agcine ngesibongo nobe sinanatelo muntfu. salowo lomphako.' 5 'Ngesintfu umntfwana nangabe anikwa 5 Umntfwana loLiswati naphiwa lokutsite lokutsite njengekudla, akumele akwale.' uyakutsatsa nobe angakufuni. 6 'Umntfwana nangena endlini uyabingelela 6 Umntfwana uyabingelela nangena bese ulindzela kwemukelwa endlini bese uyemukelwa. 7 ‘Ngelisiko leSiswati, umntfwana ukhombisa 7 NgeSiswati sihlalo sababe welikhaya inhlonipho ngekutsi angahlali esihlalweni nesitja ladlela kuso, umntfwana semnumzane welikhaya nobe adlele esitjeni uyakuhlonipha. sakhe .’ 8 Umntfwana akahambi ebusuku yedvwa 8 Umntfwana akahambi yedvwa nobe ngaphandle kwemvumo yebatali. ebusuku angenamvumo. SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI Ticondziso tekumaka SIGABA C.  Sipelingi/Lupelomagama: o Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama. o Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako. o Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele.  Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3 3.1 Titsako tato timelana nato tonkhe tikhatsi temnyaka. (1) 3.2 Intfwasahlobo/Lihlobo/Ikwindla/Busika. (1) 3.3 C/Bongcondvomshini. (1) 3.4 Lolokhangisako ufuna kuhhunga/ kuheha/ kudvonsa tingcondvo tebatsengi kute batsenge lomkhicito. (1) 3.5 Kwakhiwa umusho ngeligama, 'insika,' kuchaza umuntfu lekwetsenjelwe kuye. Sib: Dlamini yinsika yalelikhaya, nguye lobona tonkhe tidzingo talo/ Indvodza yinsika yelikhaya, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 3.6 Lesikhangisi sitsatsa luhlangotsi ngekutsi sinike labasebentisa ema-imeyili nobe labasebentisa i-inthanethi kuphela kutsi kube ngibo labangachumana nemboni yetitini/ Ngobe kusetjentiswa yinye indlela yekuchumana/ Ngobe sivuna labanabongcondvomshini nalabo labanabomakhalekhikhini beluhlobo lolusembili/ Sibandlulula labangakafundzi, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 3.7 Lenkhulumo iyimfundzisolite ngobe naletinye tindlu letakhiwe ngaletitini taloluhlobo tiyadzilika nakufika sivunguvungu nobe nasetigugile. (2) [10] UMBUTO 4 4.1 Udvonsele umtimba wakhe emuva/ Uhlahle (Ukhokhe) emehlo/ Ukhamisile/ Umele khashane/ Uhlehlele nyovane. (1) 4.2 Ihlanganise bantfu labadvuna nalabasikati/ Inebantfu labadzala nalabancane/ (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka Kunebulili bobubili. 4.3 Lendzawo icolisekile, kute lokuhlabako/ Ayinako lokungabalimata/ Inasemende kute lokungabalimata/ Kusebaleni leliphephile. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1) 4.4 Loluphawu lusetjentiswe ngalendlela kute lukhombe kugcizelela lenkhulumo lekhulunywa ngulomake/ Kugcizelela/ Kumemeta. (1) 4.5 Kwakhiwa umusho ngesiga senkhulumo, 'Hhule!' Sib. Hhule! Baze baphumelela bonkhe bantfwabami. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 4.6 Sikhatsi sekujutjwa kwemnyaka/ Nakucala Bhimbimbidvwane/ Sikhatsi sancibijane/ Sikhatsi seNgongoni/ Kusehlobo/ Tikhatsi tabokhisimusi. (2) Kudutjulwa emakhilikhethi. 4.7 Kucedzelwa inkhulumo leshiyiwe ngenkhulumo lehhungako: '… bedlula bonkhe bunandzi lobatiko emhlabeni'/'… ngeke ngiphindze ngibuve emphilweni yami yonkhe’/ ‘…angikase ngibubone kusukela ngatalwa’/ ‘…konkhe ukutfola mahhala hha,' njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 10 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka UMBUTO 5 5.1 'Kushada Sabelo, mfana wami.' (1) 5.2 Washada (1) 5.3 Uyati nawe kutsi emantfombatane alomuhla atiphatsa kabi. (1) 5.4 Kusetjentiswa ligama, 'yintsandzane,' emshweni. Sib. Lomasontfo yintsandzane ngobe akanabatali/Kubuhlungu kuba yintsandzane weswele batali. (1) 5.5 Kubhalwa umusho, 'Lefika lahlala phansi eceleni kwaLamabuza,' wentiwe uphike. Sib. Lefika langahlali phasi eceleni kwaLaMabuza/Alifikanga lahlala phasi eceleni kwaLaMabuza/Alitange/ Alimange/ Alizange lifike lihlale phasi eceleni kwaLaMabuza/ Alikefiki lahlala phasi eceleni kwaLaMabuza/ Alizange (2) lihlale phasi eceleni kwaLaMabuza. 5.6 Kucalwa lomusho lodvwetjelwe endzimeni yesibili ngekutsi: Kusasa … Sib. Kusasa litawutsi nalifika lingehli emotweni. (2) 5.7 Kusetjentiswa sibaluli, 'legijimako,' njengesibalulinsombo. Sib. Inkhomo labayigijimisako ingene emgodzini/Intfombatana letiyigijimisako iwile/ Imoto labagijima ngayo intjontjiwe, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all