Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
LWETI 2018
TICONDZISO TEKUMAKA
EMAMAKI: 80
Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-25.
Emalungelo agodliwe Phenya
You're offline
Skip to contentMemorandum 







View all
SISWATI HL P2 NOV 2018 FINAL MEMO_hlayiso.com_.pdf
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · siswati. Memorandum, 25 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Siswati Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Pages
- 25
- File size
- 640.0 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 25
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
TICONDZISO TEKUMAKA
1. Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile, maka
timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga aphendvule
indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini yinye.)
ESIGABENI A, nangabe umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo
2. (Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela.
ESIGABENI B ne-C (Lulwimi Lwasekhaya), nangabe umhlolwa aphendvule
3. imibuto lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yetindzabambhalo, maka
imphendvulo yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Nangabe umhlolwa
aphendvule yomine imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala
kuleso naleso SIGABA, ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto
lonemibuto lemifisha namunye umbuto wendzabambhalo.
4. Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala
iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili
ingamakwa.
5. Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele
imemorandamu.
6. Nangabe liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki, kantsi
nangabe inshokutsi ayitsikameteki, akunikwe limaki.
7. Umbuto wendzabambhalo: Nangabe indzabambhalo inemagama langaphasi
kwalawo lemisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena
ngekwakhe. Nangabe indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe
ngekwelikhono lakhe bese kucociswana nalabaphetse umsebenti wekumaka.
Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A
ne-B.
8. Imibuto lemifisha: Nangabe umhlolwa angakafaki bokhulumile nangabe
kufanele acaphune akangajeziswa.
9. Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe
baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/
ANGIVUMI. Onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/
kwesekela/kucaphuna.
10. Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO
'LOMFUNDVO' – GT Nkosi
INDZATJANAMBHALO
Sakhiwo sendzatjanambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Imifanekisomcondvo lesetjentiswe ngusonkondlo kuveta indlela labona ngayo
tintfo.
SINGENISO:
Bahlolwa bachaza sihloko. Babuye bachaze kutsi sonkondlo ubona tintfo ngendlela
yakhe bese usebentisa imifanekisomcondvo, kute tetsamelilwati tivisise kahle loko
lokwetfulwako.
UMTIMBA:
Kuchazwa kabanti ngelikhono lasonkondlo ekusebentiseni imifanekisomcondvo, kuveta
indlela labona ngayo tintfo, lefaka ekhatsi lena lelandzelako:
Makoti – Sonkondlo ubona imfundvo ifana namakoti engcondvweni yakhe.
Imfundvo yenta imisebenti leminyenti, sib. Intjintja ingcondvo yemuntfu ikhaliphe
njengamakoti lontjintja umuti lendze kuwo ubukeke kabusha.
Celemba – Sonkondlo ubona imfundvo ifana nacelemba ngekukhalipha ekuloleni
ingcondvo yemuntfu ikhaliphe.
Kulola – Bantfu nabafundziswa, sonkondlo ubona shangatsi bayalolwa ngobe
ingcondvo yabo itawukhalipha.
Kufuna – Nakuyiwa esikolweni, sonkondlo ukufanisa nekuyewufuna imfundvo,
engcondvweni yakhe.
Tandla letikhaliphako – Sonkondlo ufanisa loko lokufundvwako netandla
lekungito letilola labafundzako.
Kuhlaba inhlupheko – Sonkondlo ufanisa kuhlaba inhlupheko ibaleke nekucedza
kungati ngemfundvo.
Libhuloho – Sonkondlo ufanisa imfundvo nelibhuloho lekwewelwa ngalo nakuyiwa
ekukhanyeni kwekuba nelwati.
Sikhiya – Sonkondlo ufanisa sikhiya nemfundvo ngobe ivula ingcondvo ivulekele
kutfola lwati.
(Kucija/ Chawekati/ Kukhalipha/ Umkhonto/ Sitsandvwa, njll.)
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga konkhe labebakhuluma ngako lapha ngenhla, lapho baphawula
khona ngekufaneleka kwemifanekisomcondvo lesetjentiswe ngusonkondlo, kuveta
indlela labona ngayo tintfo kulenkondlo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune imifanekisomcondvo lesenkondlweni
kwesekela imibono yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZATJANAMBHALO YETINKONDLO,
SIGABA A. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
'UYILIMILE INDZIMA' – FC Nkosi
2.1 Chawe lemachawe/Uyilimile indzima yakho. (1)
2.2 Yefika inala, yahamba indlala/ Umusho losemgceni 15. (1)
2.3 Waphuma
Walima (1)
2.4 Sonkondlo usho kutsi Madiba walwa wate wayitfola inkhululeko/ Nanobe
Madiba asaphuma ejele, wachubeka nekulwela inkhululeko sive sema-
Afrika sate sakhululeka. (1)
2.5 Kuna kwemvula kusho kwesutsa nekuphila kamnandzi unetseteke ngobe
imvula iluphawu lwenala lolukhomba kwesutsa/Nasekuphele lubandlululo,
bantfu batawuphila kamnandzi njenganakune imvula/ Usho kufika
kwenkhululeko leyaletsa kuphila kamnandzi. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
2.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatsi ucinisile batawutsi: Nangabe Madiba sancobe lubandlululo, inkhululeko
seyikhona, bantfu batawutfutfuka bambonge ngalabentele kona/ Nangabe
lusha lungenta njengaMandela, sive singaba nebantfu labacotfo
nalabahlakaniphile, sitfutfuke bese kubongwa yena Mandela ngekuba
sibonelo lesihle/ Ucinisile ngoba tive titawuhlangana tihlale ndzawonye
emva kwalenkhululeko lewayilwela timbonge. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.)
Labatsi akusilo liciniso, batawesekela labakushoko, kuhambisane nenkondlo. (2)
2.7 Lusha lwalomuhla. Luyalwa ngebunandzi lolucala ngabo nekubhenywa
kwetidzakamiva kutsi lufanele lukuyekele/ Lusha, lunake imfundvo luyekele
tidzakamiva. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
'DZELIWE!' – ME Masina
3.1 Uvukwe lusinga lwelusizi/ lwekushiywa nguDzeliwe/ lwekutsandza Dzeliwe/
lwekwehlukana naDzeliwe/ lwebuhlungu/ lwenkhumbulo. (1)
3.2 Ngitjele. (1)
3.3 Wentela kugcizelela kutsi lenkondlo ikhuluma ngaDzeliwe/Ufuna kucinisekisa
kutsi tetsamelilwati tati kutsi lenkondlo iphatselene naDzeliwe/ Ufuna kutsi
tetsamelilwati tati kutsi uyakhala ngaDzeliwe, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (1)
3.4 Usho imphilo yaDzeliwe/ Indlela labephila ngayo Dzeliwe. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
3.5 Kungobe uyasho sonkondlo kutsi uva bakhuluma ngalokwenteke kuDzeliwe,
akakatiboneli ngekwakhe. Ufanisa loko lakuvako neliphupho/ Ngobe
abemtsandza angacabangi kutsi angashona. (2)
3.6 Imibono itawehluka:
Labatsi ulikhetse kahle batawesekela ngekutsi, emanyeva asho tinhlupheko
talomhlaba, ngobe nato tibuhlungu njengekuhlatjwa ngemanyeva. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.)
Labatsi alikakhetseki kahle, batawesekela labakushoko, kuhambisane
nenkondlo. (2)
3.7 Sonkondlo utsi Dzeliwe abenetitfo letinhle/ abengenamicondvo/ Abenebuso
lobuhle/ Abenetitfo letigcwele. (2)
[10]
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
'LUTSANDVO' – SC Msibi
4.1 Ngob' ungakavangwa nalutfo loluyimali/ Umugca we-10. (1)
4.2 Sicedzelelamcondvo/I-enjambamenti. (1)
4.3 Kumuntfutisa – Sonkondlo ubhala ngatsi ukhuluma nalo lolutsandvo/Sifaniso-
wafana nencwadzi lefundzekako. (1)
4.4 Yinkondlo yemvangedvwa/Yilirikhi. (1)
4.5 Sonkondlo usho kutsi lutsandvo lunetimo letehlukahlukene, kulesinye sikhatsi
luba lukhulu, lube yintondvo, bantfu benyanyane bate behlukane, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
4.6 Kulapho titsandzani setingasevani, lutsandvo lungasahambi kahle, bese
sonkondlo ulufanisa nemhlonyane. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
4.7 Kubaba njengemhlonyane/ Kufana nesihambi. (2)
[10]
NA
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
UMBUTO 5
'EKUJULENI KWENGCONDVO' – VJ Nkwanyana
5.1 Lehlala ngekukhatimula njalo/ umugca 9. (1)
5.2 Yimvumelwanosicalo. (1)
5.3 Ngatibuta ngatiphendvula/ Umugca we-6/ Ngabe sengiyajula
ngengcondvo/Umugca we-2/ Ngakubukisisa lilanga lonkhe ngijula/
Umugca-12/ Umugca-4. (1)
5.4 Lutsandvo lwaLomalanga/ Abetsandza Lomalanga/ Imicabango lanayo
ngaLomalanga. (1)
5.5 Angaphazanyiswa kufa.
Kutakushel' eboyeni njengetitfukutfuku tenja,
Kulapho sekafikile Nkunzikayidedi,
Lotekugwiny' imphilo yami. (2)
5.6 Sonkondlo abekholelwa kulabaphasi/ emadlotini/ emasikweni/ elwatini
lwendzabuko/ esintfwini ngobe lapha enkondlweni utsi, 'Ngakhetselwa
bokhokho ngiselizini.' (2)
5.7 Sonkondlo usho kutsi wesusa konkhe langakutsandzi kuLomalanga
wangakunaki/ Akamange akunake loko lebekukubi ngaLomalanga. Ufuna
kugcila elutsandvweni lwakhe ngaLomalanga anganaki lokubi/ Wacabanga
lokungasikahlewabuyawawucitsa (wawuyekela) lowomcabango.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
'Labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili,' kubhekiswa kuTintfombi
naLaMagagula.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi tento tebalingisi tiyakuveta kutsi,
labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili.
Umtimba
Tigameko letikhomba kutsi labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili.
Kwendza kwaTintfombi kuLushawulo.
Tintfombi abetibona asembili nagana Lushawulo, amteka. Loko kwamenta waba
sembili kunaLaMagagula njengobe abebuya naseJozi, LaMagagula ahlala
emakhaya. Watishaya sifuba kutsi nguye intsandvokati njengobe Lushawulo
abekhombisa kutsi utsandza yena kunaLaMagagula, kantsi abemdlisile.
Lushawulo abebonakalisa ngekunganaki bantfwana baLaMagagula, wate
wehluleka nekuta emngcwabeni wemntfwanakhe.
Kutsandvwa kwaTintfombi nguLaHlophe.
Tintfombi wefika wahamba embili kuninatala, LaHlophe abetsandza bantfwana
baTintfombi kunebaLaMagagula, wate wabetsa emabito lamnandzi,
baLaMagagula wabetsa emabito lamabi ngobe atsatfwa njengemuntfu losemuva.
Kuhamba naLaMagagula kubelaphi.
Tintfombi abetsi nagulelwa bantfwana kusukume ngisho LaMagagula imbala
ngobe avelana naye futsi esaba kutsi Lushawulo utawuphatseka kabi
nangamesekeli. Loko kwenta Tintfombi atibone asembili impela
kunaLaMagagula, kantsi baLaMagagula bebagula bate bashone angenandzaba
Tintfombi ngobe asembili.
Kunukwa kwaLaHlophe.
Tintfombi abesembili kuLushawulo ngobe wametsemba ngalesikhatsi atsi unina
uyatsakatsa. Kungenelela kwaLaMagagula ekhute Lushawulo kwamenta
wacishe wacoshwa. LaMagagula waba sembili ngobe kwasala yena emtini
waLushawulo.
Kunukwa kwaTintfombi emkhayeni.
Tintfombi watenta longati kutsi ucedvwa yini umuti waLushawulo. Kwatsi
nakuvela emaciniso ekutsi nguye umtsakatsi, wacoshwa kaKhumalo waba
ngulondzindzako wagcina asemuva kunaLaMagagula ngobe yena amange
ashaywe emkhayeni, ngaloko waba sembili kunaTintfombi.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
ngempela Tintfombi waba semuva kantsi abesembili, LaMagagula waba sembili kantsi
abebukeka asemuva.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
7.1 Kucamba emanga kwaTintfombi atsi uninatala uyatsakatsa. Kube nemtselela
wekutsi Lushawulo acoshe LaHlophe. (2)
7.2 Basala bageza ngalesikhatsi bonina baye emasimini, loko kukhomba
kutitsandza njengobe bekungekho lobasele ngemuva kutsi bageze. (2)
7.3 Abemtjela kutsi akamemukeli lapha emtini wabo. Abekholwa kutsi LaHlophe
vele uyatsakatsa. (2)
7.4 Ititjela kutsi akasamfuni LaHlophe kulomuti waLushawulo. Umbhali umetfule
ngenkhulumo yakhe. (2)
7.5 Sibe nemtselela wekutsi Lushawulo atfole umsebenti/ Tintfombi wefika
wamehlisa sitfunti ngekutiphatsa kabi ate atale liphumalimile/ Senta kutsi
angasheshi atfolakale kutsi wayaphi. (2)
7.6 Abetawutsi nasalambile adle tincozi/ Abetawutfola umtfunti lomnandzi
wekuphumula/ Abengeke abandzakanyeke etinkhulumeni tekuletfwa
kwaLahlophe. (2)
7.7 Bekutawuba neludvweshu. Lushawulo abetawulwa naLaMagagula kutsi
umemukeleleni unina/ Lushawulo abetawulwa nenina ngobe abemtsatsa
njengemtsakatsi/ Tintfombi abengeke aphatseke kahle ngobe abengamfuni
uninatala. (2)
7.8 Bebakhombisa buntfu/Bebakhombisa sihawu/Bebakhombisa kutsi sihambi
nasifike emtini sinikwa kudla. (2)
7.9 Kuyiswa ekhaya lalabadzala/Kufunelwa indzawo yekuhlala/Kucashelwa
umuntfu latamsita/Kumcelela lusito kuhulumende/ Kumakhela lakhe likhaya
latawuhlala kulo, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.10 LaMagagula abati kahle kutsi Lushawulo akamemukeli unina ngobe atsi
uyatsakatsa. Abentiwa kwesaba kutsi naye angahle acoshwe njengobe
Lushawulo asho nacosha unina/ Njengamake welikhaya, LaMagagula
abekholelwa kutsi angeke atsatse sincumo ngobe loko kungumsebenti
waLushawulo njengababe welikhaya. (2)
7.11 BoLaMagagula naTintfombi bebangevani/bebangatsandzani ngekutsi
Tintfombi abeloyisa LaMagagula, naye LaMagagula watitfola asesitsenjini
ngenca yaTintfombi/Lokuhamba kanye kanye bebentela kutsi ummango
nebantfwana babone ngatsi bayevana/bayatsandzana.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.12 Abentela kutsi kungabonakali kutsi nguye longumtsakatsi/Abefihla kutsi
kungabonakali kutsi Lushawulo weva ngaye ngebutsakatsi LaHlophe/.
Lushawulo abengeke evisise nasabona Tintfombi emukela LaHlophe/
Abehambisana nemibono yakhe ngobe abemtsandza njengendvodza yakhe,
njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
'Labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili,' kubhekiswa kuMagumeni
naMphikeleli.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi tento tebalingisi tiyakuveta kutsi,
labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili.
Umtimba
Tigameko letikhomba kutsi labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili.
Kutibeka embili kwaMagumeni ngobe atibona afundzile.
Magumeni abetibona asembili ngobe afundze waba nguthishela, atsatsa
Mphikeleli njengemuntfu losemuva longakafundzi. Emva kwaloko Mphikeleli
wafundza waba neticu tekuphatsa ummango, waba sembili, Magumeni ngaloko
waba semuva.
Kuphikisana kwaMagumeni naMphikeleli emihlanganweni yemmango
Magumeni abetati anelwati lolunyenti lwekubamba imihlangano ngobe
anguthishela, lokwamenta abe sembili kunaMphikeleli. Abesukuma
emihlanganweni aphikise lokushiwo nguMphikeleli, ngaphandle kwekunikwa
litfuba lekukhuluma ngobe atsatsela Mphikeleli phasi, ambona asemuva kunaye
kantsi emalunga emhlangano atawuma naMphikeleli, abe sembili, Magumeni abe
semuva.
Magumeni uba sesikhundleni sebukhansela.
Magumeni waba sembili ngekuba likhansela lemmango, abetiphakamisa
ngekunaka bantfu labanjingile, Mphikeleli anaka wonkhe umuntfu, lokwenta
abukeke ngatsi usemuva, kantsi bantfu bebafuna lonaka wonkhe umuntfu,
lokwente Mphikeleli waba sembili, Magumeni waba semuva.
Lukhetfo lwaboSosifundzave.
Emkhankhasweni wabososifundzave, umkhankaso waMagumeni abewubhekise
kulabanjingile ngobe naye abetibona asembili, Mphikeleli abewubhekise kubo
bonkhe, labaphuyile nalabanjingile, lokwenta kutsi akhetfwe. Magumeni
akamange aphumelele, waba semuva, Mphikeleli waba sembili ngobe waluncoba
lukhetfo.
Kukhuluma kabi ngaMphikeleli emmangweni entela kutsi umvukele.
Magumeni watibona asembili, ngekukhuluma emanga atsi Mphikeleli akasuye
wekutalwa Embalenhle ngobe afuna ummango umvukele, kantsi Mphikeleli
labebonakala asemuva, abewekutalwa Embalenhle, lokwenta ummango
umesekele, abe sembili, Magumeni abe semuva.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
ngempela Magumeni waba semuva kantsi abesembili, Mphikeleli waba sembili kantsi
abebukeka asemuva
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
9.1 Likhono lakhe walibonakalisa eKhayaletfu wakhetfwa waba ngumholi
webafundzi/enyuvesi nakhona wakhetfwa waba ngumholi/emmangweni
khona, wakhetfwa waba likhansela wabuye waba ngusosifundzave, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.2 Dokotela Gamedze ulilunga lemmango, uyati ngaloko lokwenteka enyuvesi,
wati kutsi umholi webafundzi nguMphikeleli, nekutsi uchuba njani emsebentini
wakhe. Umtselela wekutsi batali bayati kutsi bantfwana babo bachuba njani
esikolweni. (2)
9.3 Letheksthi lengenhla ikhuluma ngaDokotela Gamedze naDlamini. Lokusho
kutsi bakholelwa enkholweni yaseNshonalanga neyeTemdzabu. (2)
9.4 Kwelashwa kwaMatsiya kubufakazi ngobe welashwa nguDokotela Gamedze
naDlamini, Gamedze usebentisa kwelapha kwaseNshonalanga kantsi Dlamini
usebentisa kwelapha kweTemdzabu (2)
9.5 Sifo sengculaza/Sifo sesifuba/Sifo sashukela.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.6 Akagucugucuki/Tintfo takhe tonkhe tiyamlungela, kute lapho ehluleka khona/
Labaneminyaka le-21, abemukelwa esikolweni kepha yena wemukelwa/
Ungumlingisi longakholweki, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.7 Kutsambisa lowo lokumele akusite/Kubona bunjalo balowo lokumele akusite/
Kutfola tindzaba telive kutsi lime njani, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.8 Bebenta timphamba/Bebaphahla/Bebagcina timfuneko talabaphasi/
Bebagezala kucosha emashwa, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Kuseshwa kwaMphikeleli ngemaphoyisa angatfoli lutfo, kuyabonakala kutsi
abeve ngemahemuhemu/Kutsi Mphikeleli abeliphekulatikhuni, bekungesilo
liciniso, bekungemahemuhemu/Kutsi Mphikeleli abengasuye umsinsi
wekutimilela eMbalenhle, bekungemahemuhemu, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Kuphambana ngemibono ngenchubo yasesikolweni/Kutakhela imitsetfo
ngaphandle kwekubonisana nebafundzi/Kungemukeli bafundzisi betifundvo
letitsite, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
9.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatsi abedvumile batawesekela ngekutsi, lapho abelaphela khona
bekugcwele, dokotela watsi ababuye ngakusasa/Kwelapha kwakhe Matsiya
babe labanye behlulekile kumelapha nako bekumenta advume/ BeTendzabuko
labanjengaDlamini, watfola indzawo yekwelaphela khona ngobe abedvumule,
njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatsi abengakadvumi batawesekela imibono yabo. (2)
9.12 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako:
Sigameko sekutsetfwa kwelicala laMphikeleli esikolweni, Sikhulu Tsabetse atsi
akacoshwe/Sigameko sekuphikisana kwaMagumeni naMphikeleli
emhlanganweni, afuna kuphendvulwa ngenkhani/Kuphikisana kwaKhulumile
naLotifiso, khulumile atsi kutawuphumelela Mphikeleli, Lotifiso atsi
kutawuphumelela Magumeni/Kuphikisana kwaMatsiya naSikhulu Tsabetse
ngalesikhatsi Matsiya ayewumela Mphikeleli esikolweni, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
'Labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili,' kubhekiswa kuLomusa
naSitsembile.
SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi tento tebalingisi tiyakuveta kutsi,
labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili.
UMTIMBA
Tigameko letikhomba kutsi labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili.
Lomusa ugana Mlungisi.
Lomusa abehamba embili ngekutsandvwa nguMlungisi, Sitsembile yena eta
ngasemuva ngekwelutsandvo, kantsi utawuba semuva nasaboshwa aya ejele,
Sitsembile abe sembili.
Lomusa abenemali lenyenti.
Lomusa abenemali lenyenti kantsi yebugebengu netidzakamiva, lobekumenta
acatjangelwe kutsi ungumuntfu losembili kunaSitsembile. Kutsite nakuvela kutsi
lemali yebugebengu netidzakamiva, Lomusa wahlazeka, waba semuva
kunaSitsembile. Sitsembile waba sembili ngekungabi nalihlazo.
Lomusa ulandza Mlungisi embi kwaSitsembile.
Lomusa abetibeka embili kunaSitsembile, acabanga kutsi Mlungisi utawuteka
yena, kantsi umshado utawucitfwa kuboshwa kwakhe lokwambeka emuva,
Sitsembile abesembili ngobe abesasele naMlungisi.
Lomusa ulotjolwa nguMlungisi.
Lomusa wahamba embili ngalesikhatsi Mlungisi amlobola, Sitsembile
angasanakwa asemuva. Lomusa waba semuva ngobe kulotjolwa kwakhe
akumange kube namphumelelo. Sitsembile waba sembili ngobe abephila
ngaphandle Lomusa abhadla ejele.
Lomusa ucamba emanga ngetemsebenti.
Lomusa abecamba emanga atsi yena usebenta kahle enkapanini letsite, entela
kutsi kutsiwe usembili kunaSitsembile, kantsi abecamba emanga angasebenti
ndzawo. Waboshwa waba semuva, Sitsembile waba sembili.
Kuba nemngani welibala lelehlukile.
Lomusa watibona asembili ngekuba nemngani wemlumbi labehlala
amtfwala ngetimoti letisembili kantsi Sitsembile yena abehamba
ngetinyawo, lebekumenta abe semuva. Ekugcineni Lomusa waba semuva
ngekuboshelwa yona lemoto labayisebentisela kutfumba, Sitsembile waba
sembili.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
ngempela Lomusa waba semuva kantsi bekasembili, Sitsembile waba sembili kantsi
abebukeka asemuva.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C [25]
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
11.1 Abengabatiswa kutsi Sitsembile utetfwele. Loku bekwenta angati kutsi
nangabe angamteki, akhetsa Lomusa, utambelekela yini bantfwana. (2)
11.2 Abengabika indzaba yekutsi Mlungisi umkhulelisile/Angatsi naye abecabanga
kutsi utamteka/Abengatsi umcitsele sikhatsi kantsi ngabe wendza embili/
Abatiwa kaboMlungisi. (2)
11.3 Kubhanca tingani, boSitsembile naLomusa/Ukhohlisa bangani bakhe utsi
uyagula kantsi ucabanga ngaloLomusa/Ukhohlisa bangani bakhe utsi Lomusa
ngumngani wenina kantsi singani sakhe/ Ukhohlisa Sitsembile utsi ubuya
kuyewuvakashela umngani wakhe kantsi ubuya kuLomusa. (2)
11.4 Imibono itawehluka: Labatsi abewabuta ngeliciniso batawesekela ngekutsi:
Abekhombisa kutsi uyamkhatsalela Sitsembile/Abekhombisa kumhlonipha/
Abefuna kubona kutsi ngabe kumphatsa njani Sitsembile loko lakwentako
naLomusa Abemphukuta. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatsi abengawabuti ngeliciniso batawesekela labakushoko. (2)
11.5 Betingalwa tilimatane/Betingatsengelana tigebengu/Betingamala lomfana
letimlwelako/ Betingafuna Mlungisi akhetse kubo bobabili kutsi utsandza bani/
Betingamlahla totimbili/ Betingamhlanganyela timshaye, njll. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.6 Abecabanga kutsi Lomusa utawulwisa Sitsembile/ Abeyawutsatsa lekumele
ahambe nako, njengetembatfo tekulala/ Abefuna kuvikela Sitsembile. (2)
11.7 Enhlitiyweni yakhe abefisa kutsi Mlungisi ateke Sitsembile, ayekele Lomusa.
Sitsembile utetfwele umtukulu wakhe/ Lomusa ungumfelokati.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.8 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Kuphuma ngiye ekhaya/
Kushaya Lomusa/ Kwalela Mlungisi kutsi ahambe/ Kwehlukana
naMlungisi, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.9 Akamange ente kahle ngobe Sitsembile washo kalusizi namvumela kutsi
ahambe lokubonakala kahle kutsi abeva buhlungu, abengafuni kutsi Mlungisi
ahambe/Akukalungi kufika utsatse lijaha entfombini.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
11.10 Abenenhloso yekuvisa Sitsembile buhlungu/Abefuna kubonakale kutsi
uyintfombi yaMlungisi/Abefuna kubona kutsi ngabe Mlungisi umtsandza
ngempela yini. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.11 Intfo loyitsandzako awuwaboni emaphutsa ayo. Mlungisi ngenca yekutsi
abetsandza Lomusa, lonemaphutsa emphilweni yakhe, wakhetsa yena
kunaSitsembile labemkhulelisile futsi angenamaphutsa njengaLomusa. (2)
11.12 Umbhali usebentise tento.
Nkhangala: Umbhali umvete ngetento lapho abonakala angatingeni
tindzaba tekutsandzana kwaboLomusa naMlungisi, ubonakala utihlalele
emotini ngalesikhatsi boLomusa, Mlungisi naSitsembile bakhulumisana
ngekulandvwa kwaMlungisi nguLomusa.
Lomusa: Umbhali umvete ngetento tekudzelela, njengekuya
kaboMlungisi ayewumlandza embikwaSitsembile/ Kucabula Mlungisi
embikwaSitsembile, nako kukhombisa yona indzelelo.
Sitsembile: Umbhali usebentise tento tekukhala, njengobe Sitsembile
ahlala akhalela lite, njengalapho Mlungisi alandvwa khona nguLomusa/
Nangalesikhatsi anika Mlungisi kudla, wakhala.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
'Labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili,' kubhekiswa
enganekwaneni, Umfati enyangeni nasetibongweni teNkhosi Tobias.
SINGENISO:
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi tento tebalingisi tiyakuveta kutsi,
labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili, njengenganekwane yemfati
enyangeni nasetibongweni tenkhosi Tobias Nkosi.
UMTIMBA:
Umfati enyangeni
Tintfo letentiwa ngumfati acabanga kutsi uhlakaniphile, usembili, bantfu bendzawo
labecabanga kutsi balibele abamboni, basemuva, kantsi utawubanjwa ajeziswe abe
semuva kantsi abetibona asembili.
Kwephula umtsetfo wesive netikhulu, wekungenti lutfo ngeLisontfo, acabanga kutsi
akabowa, kantsi labanye bayambona. Wephula lemitsetfo ngekwenta loku
lokulandzelako:
Kuvuka ngembulukusa anyenye ayokwenta imisebenti yakhe yasekhaya, kantsi
labanye bantfu bendzawo bayambona – abecabanga kutsi usembili, bantfu
labahlonipha lomtsetfo basemuva.
Kuya emasimini ayewuhlakula, acabange kutsi akabonwa, kantsi labanye
bayambona, sebabikile nakulabaphetse sive - lokukhomba kutsi abecabanga
kutsi uhlakaniphile, bantfu labahlonipha lomtsetfo basemuva yena usembili.
Kuyewutfota tinkhuni ngeLisontfo, kantsi lidlanzana lemadvodza endzawo
limcuphile, lamvimba atsi sewubuyela ekhaya. Wabanjwa, waphoswa etulu,
wapheshulwa sivunguvungu sayewumbeka enyangeni naloko labekutfwele
nemntfwana emhlane, wagcine abonwa sive imphilo yakhe yonkhe, wagcina
asasemuva bantfu labahlonipha lomtsetfo basembili.
Tibongo tenkhosi Tobias Nkosi.
Tintfo letentiwa sive sakaNkosi kuTobias, sicabanga kutsi sihlakaniphile, sisembili,
ngobe sasebukhosini, kantsi ekugcineni Tobias utawubekwa abe yinkhosi yaso, agcine
asembili, sive sesisemuva simkhotsamela. Loku kuvela ngaloku lokulandzelako:
Kulahlwa ngalesikhatsi abelekwa, ngobe angafunwa, loko kukhomba kutsi
abesemuva, bona basembili.
Kukhuliswa ngunina yedvwa bakaNkosi bangenandzaba naye, kwakhomba kutsi
abesemuva, bakaNkosi basembili.
Kutsatfwa tindvuna tayewumlahla eFeni, timfulatsele njengesagila letingasitsandzi,
lokukhomba kutsi abesemuva, bakaNkosi basembili.
Kuhamba kwaTobias, aye ePitoli lapho bekuyewulwela khona live, kantsi
sewutawubonwa ngulabadzala bakaNkosi bamtatatelele, - loko kukhomba kutsi
besacala kuba sembili sive sisalela emuva.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
Kutsatsa kwaTobias bukhosi bakaNkosi, ahole lesive lesamlahla– loko kukhomba
kutsi besasembili, laba labebasembili sebasemuva.
Kubasita kanye nebantfwababo ngalesisikhatsi asayinkhosi – loko kukhomba kutsi
besasembili, laba labebasembili sebasemuva.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuveta kutsi imibhalo
yetemdzabu iyasifakazela nobe ayisifakazeli sitatsimende lesitsi, 'labasembili baba
semuva, labasemuva babe sembili.'
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne–C [25]
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
HLUPHEKILE
13.1 Insweleko kushona kwamake waHluphekile. Uyise waHluphekile wateka
lomunye umfati. (2)
13.2 Lisu lekumchaza kutsi abelilanga liphuma, anemoya lopholile/Lisu
lekumcamba libito kutsi nguHluphekile kantsi vele utawuhlupheka, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.3 Yinsumo. Inebalingisi lababantfu netilwane/Ayikaphatselani nemlandvo/ Ayifaki
inkholo, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.4 Bunganekwane butfolakala lapho unina lomncane waHluphekile akhuluma
nengwenya, nayo imphendvula ngobe ingwenya ayikhulumi, kepha lapha
kulenganekwane iyakhuluma. (2)
13.5 Lesigameko sekuntjintjana kwetingubo sineligalelo lekubanjwa kwaGabisile
endzaweni yaHluphekile. Kube abamange bantjintjane tingubo, ngabe
ingwenya yabamba Hluphekile.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.6 Siphetfo salenganekwane siyingwijikhwebu ngobe tetsamelilwati betilindze
kutsi ingwenya itawudla Hluphekile kodvwa yagcina idle Gabisile.
Inkinga yasombululeka ngoba uyise waHluphekile wagcina abubonile bubi
lobentiwa ngulomfati wesibili kuHluphekile. (2)
13.7 Tetsamelilwati tifundza kutsi kufanele tati similo semuntfu letimtekako/
Nangabe utsi ugubhela lomunye umuntfu umgodzi, kuvamise kutsi kungene
wena kuwo, ngobe make lomncane waHluphekile wavumelana nengwenya
kutsi itawudla Hluphekile kantsi seyitawudla Gabisile umntfwanakhe.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
TIBONGO TENGWENYAMA BHUNU
13.8 Yimvumelwanosigcino lecondzile ya-ni-/Yimvumelwanosigcino. (1)
13.9 Sihlangu sinembele wenkhomo. (1)
13.10 Yintsamo lendze leyondzile. (1)
13.11 Yimvumelwanosicalo lecondzile ya-Ngi-/Yimvumelwanosicalo. (1)
13.12 Mahlokohla abemnyama ngelibala/Umutsi lomnyama uyesabeka. Mahlokohla
abesabeka, ngiko lokwenta afaniswe nawo. (2)
13.13 Lomugca usho kutsi iNgwenyama Bhunu beyingesuye umuntfu lotsandza
bafati. Usetjentiswa nangabe kusonywana, intfombi ingalifuni lijaha.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.14 Ligama lelitsi Bayethe! Lisetjentiswa nangabe kukhotsanyelwa umuntfu
loyinkhosi.
Lisetjentiswe kahle kuletibongo ngobe neNgwenyama Bhunu iyinkhosi
lebeyihlonishwa kaNgwane, ngiko lokwenta kutsi akhotsanyelwe ngaBayethe! (2)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA C: UMDLALO
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
'Umuntfu loyishaya emuva ayishaye embili, usuke atibitela emashwa emphilweni
yakhe,' kubhekiswa kuHleta.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi nekutsi tento taHleta tikhomba kutsi,
umuntfu loyishaya emuva ayishaye embili, usuke atibitela emashwa emphilweni yakhe.
Umtimba
Tigameko letikhomba kutsi Hleta abeyishaya emuva ayishaye embili.
Buphiciphici baHleta ngekufa kwemkakhe.
Hleta wanta ngatsi utfukutsele, uva nebuhlungu ngekufa kwemkakhe, enta ngatsi
abemtsandza kakhulu kantsi nguye lowatibulalela umkakhe. Loku kwamletsela
emashwa ngobe wagcina aboshiwe.
Hleta usebentisa Ncobile kubulala Gedlembane.
Hleta abetishaya lotsandza Ncobile ngekutsi amgcugcutele kutsi amikisele
Gedlembane kudla ejele, kantsi uyati kutsi lokudla kunashevu, Ncobile
abengakwati loko acabanga kutsi malume wakhe uyamtsandza kantsi
abeyishaya emuva abuye ayishaye embili. Loku kwamletsela emashwa ngobe
wetfweswa nelicala lekubulala Gedlembane.
Licebo laHleta lekuyewufunela Ncobile Mahlanganisa.
Hleta watfola lisu lekwala kuyewuvusela Ncobile esibhedlela, atsi uyewumfunela
mahlanganisa kantsi abeyishaya emuva abuye ayishaye embili. Lobucili
bamletsela emashwa wagcina aboshiwe.
Hleta wacamba emanga kuMphotfo.
Hleta watishaya lotsandza Mphotfo ngekumecwayisa kutsi angasemukeli sisu
saNcobile ngobe sesibikiwe sabuye savunywa futsi, kantsi abecamba emanga,
bekuyindlela yakhe yekukhweshisa Mphotfo edvute kwaNcobile. Lokuyishaya
embili abuye ayishaye emuva ngalamanga, kwamletsela emashwa, ngobe
Ncobile naMphotfo bagcina bashadile, intfo labengafuni kuyibona yenteka.
Umshado waNcobile naMphotfo.
Hleta wabukeka ajabulile nakushada Mphotfo naNcobile kantsi abengabajabuleli
ngekweliciniso, enyanya Mphotfo. Kuyishaya kwakhe embili abuye ayishaye
emuva kwabonakala lapho enta ngatsi emaphoyisa uyawemukela kantsi uyati
kutsi unemacala, kwamletsela emashwa ngobe wagcina aboshiwe.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
ngempela Hleta ngekuyishaya emuva, ayishaye embili, watibitela emashwa emphilweni
yakhe wagcina aboshiwe.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C [25]
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
15.1 Sikolo besesiphumile. Lomdlalo wenteka esikhatsini sanyalo lapho
sekunetikolo khona/ Babe abebhalise mine namake ebhange. Sikhatsi sanyalo
lapho imali ibekwa emabhange/ Nansi imadlana singani sami safutsi
utatitsengela lucingo. Sikhatsi sanyalo lapho sekunabomakhalekhikhini. (2)
15.2 Lesitatimende siliciniso. Ncobile wanika Mphotfo imali lenyenti layishiyelwa
nguyise ngalesikhatsi ashona ngoba abembhalile emafeni akhe. (2)
15.3 Wena awutitsandzi tintfo letiphambene nekulunga-Wasikhombisa ngekucale
ale kutsatsa imali labeyinikwa nguNcobile/ ngenkhulumo yakhe yekwala
kutsatsa imali/ Ucinisile Ncobile kutsi lemali longipha yona akusiyo
yetinyembeti nengati lengenacala? - Wasikhombisa ngekutsi akazange
ajabulele kunikwa imali langayati kutsi ichamukaphi. (2)
15.4 Umbhali usetfulele ngekutsi Mphotfo abe nesingani lesinguNcobile njengabo
bonkhe bantfu labadvuna labangenatihibe/Ngekutsi naye alwe, abange singani
naCelani njengalabanye labangenatihibe, labalwela tindzaba
telutsandvo/Ngekutsi Mphotfo afundze njengabo bonkhe labanye bantfwana
labafundzako, labangenatihibe/ Kutfola umsebenti lotakumphilisa kahle njengabo
bonkhe labanye labasebentako, labangenatihibe /Kushada abe nemndeni
njengabo bonkhe labanye labashadile, labangenatihibe, njll. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.5 Imibono itawehluka, ifake ekhatsi lena lelandzelako:
Labavumako batawesekela ngekutsi, Labanye bomake abafuni lutfo
ngebantfwana babo bemantfombatane, ngaloko LaHleta abenta kahle/
Labanye bebatawubita Celani naNcobile njengobe LaHleta abengamfuni
Mphotfo/Labanye bomake bebatawenta ngatsi abababoni kutsi bentani/
Labanye bomake bebatabagijimisa bashaye Mphotfo nobe Ncobile
njengobe vele angafuni kutsi avane naye.
Labaphikisako batawesekela ngemaphuzu abo, ngekwemibono. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
15.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Abentela kutsi behlukane bayekele kulwa/Abentela kutsi LaHleta atewubona
imikhuba lemibi yaNcobile/Abentela kutsi LaHleta abone kutsi Ncobile
uyachubeka naMphotfo/ Abefuna kukhalima simo lebesesicale
kushuba/kulamula njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.7 Tifundza kubekela bantfwana imali nabasaphila kute bayisebentise
nasebashonile/ Tifundza konga imali/Inhlonipho lefanele yentiwe nguNcobile
kunina/ Tifundza kutsi umntfwana awumkhetseli luhlobo lwemuntfu lafanele
atsandzane nalo/ Akusibo bonkhe bantfu labajabulela kukubona ujabulile-
bantfu abayi nganhlanye bangesiwo emanti, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
15.8 Sibumbene ngekutsi LaHleta yena abefuna kutsi Ncobile atsandzane naCelani
endzaweni yaMphotfo/ LaHleta wabuta Ncobile kutsi yini atsandzane
naMphotfo endzaweni yaCelani/ Bobabili bebabumbene ngekungatsandzi
Mphotfo/ Bobabili bebahlangene ngekutsandza imali. (2)
15.9 Kulwa/ Kubulalana/ Kuboshwa/ Kutfunjwa, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
15.10 Tingani atibi safuna kusuka kuyo ngobe tifuna lemali/Tingayidla yonkhe, itsi
ingaphela tinyamalale/Tingagcekeza kabolentfombi/Tingaphocelela intfombi
kutsi itinike lemali/ Lentfombi ingagcina itilobola/ Lentfombi ingagcina
seyondla bakabolesingani sayo, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
15.11 Kona lokunyenti kubangwa yimali. Celani wasongela Ncobile ngobe anemali,
lobesekukhomba kutsinaye abesafuna kuba yincenye yekudla lemali/ Celani
ulwa kwehlukanisa Ncobile naMphotfo kute lemali itfolwe nguye esikhundleni
saMphotfo, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.12 Ncobile wagana Mphotfo abe ambona kutsi ukhubatekile, kodvwa wamtsandza
anjalo wangambandlululi/Unina wamcindzetela kutsi amale, kepha Ncobile
wamvela kutsi namlahla utawuganwa ngubani akulesimo lakuso/Mphotfo
abephuyile kodvwa Ncobile wamtsandza anjalo/Mphotfo abehlala endlini
lelivokololwana, kepha Ncobile wamtsandza anjalo, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
'Umuntfu loyishaya emuva ayishaye embili, usuke atibitela emashwa emphilweni
yakhe,' kubhekiswa kuMahubhulu.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho nekutsi tento taMahubhulu tikhomba kutsi,
umuntfu loyishaya emuva ayishaye embili, usuke atibitela emashwa emphilweni yakhe.
Umtimba
Tigameko letikhomba kutsi Mahubhulu abeyishaya emuva ayishaye embili.
Bucili lobentiwa nguMahubhulu enkhosini Somhlolo.
Mahubhulu abenta sengatsi uvumelana nenchubo yekubusa live ngobe uma
inkhosi imbuta kutsi sive siyenetiseka yini ngendlela lebusa ngayo, avumelane
nayo kantsi nakhuluma nebantfu abetsi Somhlolo akalibusi kahle live.
Kutfunywa kwaMahubhulu kuMabhoko.
Mahubhulu watenta lotfumekako ngalesikhatsi Somhlolo amtfuma kuMabhoko
kutsi ayewumcelela buhlobo lobuhle, yena wefika kuMabhoko wakhuluma
emanga, atsi utewumluma indlebe ngobe Somhlolo abehlela kutewumhlasela.
Ngaloko watibitela emashwa ngobe wagcina atibulele.
Kuhola libutfo leMahubhulu.
Mahubhulu abekhutsalele kuvivinya libutfo laliholako kutsi likhone kuhlasela
nekuvikela live nalihlaselwa titsa, kantsi ulivivisela kuketula Somhlolo. Ngaloko
abetibitela emashwa ekutibulala.
Kutiveta kutsi umephi nabutwa nguSomhlolo.
Mahubhulu wenta sengatsi wahamba kahle kuMabhoko ngalesikhatsi abutwa
yinkhosi. Watjela Somhlolo kutsi ukwentile loku labeyele kona, waphindze watsi
uphumelele kukwenta loko, kantsi abecamba emanga. Ngaloko watibitela
emashwa ngobe kwagcina kufa yena ngekutigwaza ngesikhali sakhe.
Mahubhulu utitsandzisa inkhosi.
Mahubhulu wenta ngatsi ufisela inkhosi kutsi ihambe kahle kaBhocwane, kantsi
abati kutsi ayinawutfola muntfu.
((Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
ngempela Mahubhulu ngekuyishaya emuva ayishaye embili, watibitela emashwa
emphilweni yakhe ngobe wagcina atibulele.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne–C. [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
17.1 Uya eNgwenyameni ungati lutfo, kodvwa ufike utfole lwati lolwanele/Uya
ucakekile kodvwa ufike usitakale/Ulusito lolukhulu Bhuza. (2)
17.2 Abengeke ehluleke ngobe emabutfo abenawo labengahlasela ngawo, futsi
abehlala avivile. (2)
17.3 Kuba nemabutfo laviviswa njalo kodvwa angahlaseli/Kuba nelubandlululo
etindvuneni takhe/Kuba nemusa emakhosini lakhelene nawo, njlll. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.4 Kute labekwenta yedvwana, Abebonisana netindvuna takhe kanye nenina/
Abekhulumisana nemakhosi labomakhelwane kutsi bamendzisele tintfombi,
njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.5 Ngekuhlalisana ngelucolo nabomakhelwane bakhe/Ngekulalela unina kutsi
ente loko lamtjela kona/Ngekuteka etiveni letibomakhelwane kute agweme
kucitseka kwengati, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.6 Sigogodvolo uyagucugucuka ngobe nakhuluma naMahubhulu uhambisana
naye, kantsi nakhuluma naSomhlolo, uphindze ahambisane naye. (2)
17.7 Abebona kutsi ngeke akwati kuncoba Somhlolo/Abecabanga kutsi vele
Somhlolo abetambulala/Kungahambisani kwakhe nenkhosi kanye netindvuna,
njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.8 Lamavi abefanele yena Mahubhulu, abecabanga kutsi inkhosi ngiyo
lesengotini kantsi lamavi afanele yena ngobe watigwaza ngesakhe sijula.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
EMaswati abetawuphatfwa nguMahubhulu nemikhuba yakhe yeludlame/
Abetawuhlasela tonkhe tive lakhelene nato/Linani lebantfu beMaswati
belitawuncipha ngobe labanyenti bebatawube bafele emphini/Bekutawuba
neludlame emkhatsini wetindvula ngobe tindvuna letinyenti betingamtsandzi
Mahubhulu/Mhlawumbe naye Mahubhulu abetawufa etimphini tembango, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.10 Abefuna kutsi umdlalo uchubekele embili ngobe nguye Mahubhulu
labebangisa inkhosi kubusa live/Ingcikitsi beyingeke igcame/Njengembangi,
umdlalo bewutawusheshe uphele, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
17.11 Emakhosi labendvulela Somhlolo abelwa timphi yena abebusa ngelucolo/
Somhlolo abebonisana netindvuna takhe nangabe enta lokutsite kantsi lawa
lamanye emakhosi abebovilawo/Somhlolo abeteka bafati etiveni lakhelene
nato kantsi lawa lamanye emakhosi abengateki bantfu betive, njll. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile). (2)
17.12 Lesaga sisho kutsi tintfo letitsandvwa bantfu tehlukile, abasekeli tintfo
letifanako. Siyahambelana nembuso waSomhlolo ngobe nakuwo bebakhona
labebahambisana naye njengaboNsibandze, Sikhunyana naletinye tindvuna
tenkhosi kantsi labanye bebangahambisani naye, njengaMahubhulu
naboSigogodvolo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZATJANAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 5-6 4 3 2 0–1
-Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa
Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako akwenetisi nakancane
Kujula kwemibono, -Luchungechunge kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Kulukhuni kutfola -Akukho kucaphuna
Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu -Emaphuzu ekwesekela emaphuzu lamahle emaphuzu lesekela enkondlweni
kwetheksthi lababatekako ayevakala kodvwa lesesekela sihloko sihloko -Luhlobo lwembhalo
ekwesekela lacashunwe akaketfulwa ngendlela ngalokwenetisako -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo
6 EMAMAKI enkondlweni lelindzelekile -Leminye imibono kanye nenkondlo akukavisiswa nakancane
-Luhlobo lwembhalo -Luhlobo lwembhalo yesekelwe kodvwa akukavisiswa kahle
kanye nenkondlo kanye nenkondlo esikhatsini lesinyenti
kuvisiswa ngemalengiso kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki
lelisetulu -Luhlobo lwembhalo
kanye nenkondlo
kuvisiswa
ngalokwenetisako
SAKHIWO NELULWIMI 4 3 2 1 0-1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki
Sakhiwo, Kuhleleka ngemalengiso lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela nakancane
nekwetfula -Imibono yakhiwe ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene
Kusetjentiswa yahleleka ngalokucace -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene -Lulwimi lolunemaphutsa
kwelulwimi, umoya, ngemalengiso iyalandzeleka -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela
nesitayela -Lulwimi, umoya -Kunemaphutsa langasho lutfo; umoya lamanyenti lesingemukeleki
nesitayela kuvutsiwe lambalwa elulwimi, nesitayela kuyenetisa -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela
4 EMAMAKI futsi akunamaphutsa umoya nesitayela akukemukeleki akwemukeleki nakancane
-Emaphutsa eluhlelo,
sipelingi netimphawu
tekufundza kuyindlala
CAPHELA: Nangabe umhlolwa angakabhali ngalokufunwa ngumbuto, abe abhale lokunhlanhlatsako, akanganikwa emamaki ako
kokubili, Lokucuketfwe, Sakhiwo neLulwimi.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA B NE–C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu
Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako ngekunyanyalata kuvisiswa kwesihloko
Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu kodvwa akusito tonkhe ngaphandle -Mncane kakhulu
Kwesekelwa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe tinhlangotsi leticikelelwe kwemininingwane umzamo wekuphendvula
nekuvisiswa kwetheksthi Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu ngalokuphelele lesekelako umbuto
lenemininingwane kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Ambalwa kakhulu -Imibono ayikholweki
15 EMAMAKI lengemalengiso -Lamanye emaphuzu emaphuzu lamahle emaphuzu lafanele -Luhlobo lwembhalo
langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala lesesekela sihloko kwesekela sihloko kanye netheksthi
-Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa ngalokwenetisako -Kuncane kakhulu akukavisiswa nakancane
ngalokujulile ngendlela lelindzelekile -Lamanye emaphuzu kuvisiswa kweluhlobo
-Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo esekelwe kodvwa lwembhalo netheksthi
lwemaphuzu kanye netheksthi esikhatsini lesinyenti
lababatekako kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki
ekwesekela lacashunwe lelisetulu -Kukhona lokusilele
etheksthini ekuvisiseni luhlobo
-Luhlobo lwembhalo lwembhalo kanye
kanye netheksthi netheksthi
kuvisiswe ngemalengiso
SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle
Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela kwesakhiwo kukhinyabeta
nekwetfula lesingemalengiso ngelicophelo lelisetulu -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono
Kusetjentiswa -Imibono yakhiwe -Singeniso nesiphetfo -Kuhleleka nekubumbana ngalokubumbene -Emaphutsa elulwimi
kwelulwimi, umoya, yahleleka ngemalengiso kanye naletinye tindzima kwemubono kuyenetisa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela
nesitayela -Lulwimi, umoya kuhleleke kodvwa kunemaphutsa lamanyenti lesingakemukeleki kwenta
nesitayela kuvutsiwe ngalokubumbene -Lulwimi lunemaphutsa -Umoya nesitayela lombhalo ungabi
10 EMAMAKI futsi akunamaphutsa -Imibono ihleleke lambalwa; umoya akwemukeleki yimphumelelo
ngelicophelo lelisetulu nesitayela kuyenetisa Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela
-Kunemaphutsa Kuhleleka kwetindzima kunemaphutsa akwemukeleki
lambalwa elulwimi, kuyenetisa -Tindzima
umoya nesitayela tihlangahlangene
KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
KWEMAMAKI
Kufanele kungabi nemehluko wemazinga lamabili emkhatsini welimaki leSakhiwo neLulwimi nelimaki laLokucuketfwe.
Imphendvulo lengaphendvuli umbuto ayinganikwa emamaki aLokucuketfwe neweLulwimi neSakhiwo.
Emalungelo agodliwe
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
TIMPHAWU LETISETJENTISWA NAKUMAKWA LULWIMI
2018
1. Sipelingi sp
2. Timphawu tekufundza p
3. Kuphindzaphindza pp
4. Lulwimi lw
5. Luhlelomusho lm
6. Kuhlanganisa
7. Kwehlukanisa ∕
8. Lokushiyiwe ^
9. Sikhatsi skh
10. Kuhlanganisa imicondvo yendzima
11. Kwehlukanisa tindzima
Emalungelo agodliwe
Verified matching documents
The question paper, memo or addendum that belongs with this document.
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Memorandum
Siswati HL P1 Nov 2020 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P2 Nov 2020 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P3 Nov 2020 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P1 Nov 2019 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P2 Nov 2019 Memo_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
Siswati HL P3 Nov 2019 Memo(1)_hlayiso.com_.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Memorandum
Siswati HL P1 Nov 2018 FINAL Memo_hlayiso.com_._hlayiso.com_.pdf
Memorandum
Siswati HL P3 Nov 2018 FINAL Memo_hlayiso.com_._hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P2 May June 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
Siswati HL P2 Feb March 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P2 Feb March 2016 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P2 Nov 2017 Memo_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Siswati Hl
Explore more published documents in this catalogue.





