Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Question Paper

Question papersiSwati HLGrade 12201827 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2018, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) LWETI 2018 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa 2½ Leliphepha linemakhasi la-27. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2018 NSC TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto. 2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona. 3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Tinkondlo (30) SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25) SIGABA C: Umdlalo (25) 4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE ngalendlela: SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI. ETINKONDLWENI LETINGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile kuphendvula lombuto. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE. SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE. 5. KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU) NESIGABA C (UMDLALO) • Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye nemdlalo lowufundzile. • Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2018 NSC 6. BUDZE BETIMPHENDVULO • Imibuto yendzabambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe ngemagama la-190–240. • Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe ngemagama la-340–390. • Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi. 7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso NALESO SIGABA. 8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo ephepheni lemibuto. 9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA. 10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi: SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40 SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55 SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55 11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2018 NSC LOKUCUKETFWE Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto. SIGABA A: TINKONDLO Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI. INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI 1. 'Lomfundvo' Umbuto loyindzatjanambhalo 10 6 2. 'Uyilimile Indzima' Imibuto lemifisha 10 7 3. 'Dzeliwe' Imibuto lemifisha 10 8 4. 'Lutsandvo' Imibuto lemifisha 10 9 NA Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto. 5. 'Ekujuleni Kwengcondvo' Imibuto lemifisha 10 10 *CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli lamisiwe. 6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12 7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12 8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 14 9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 14 10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 16 11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 16 NOBE TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe. 12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 19 13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 19 SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti temidlalo letimisiwe. 14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 22 15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 22 16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 25 17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 25 CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2018 NSC LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto lekunguyona lekumele bayiphendvule. SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU A: TINKONDLO (Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2 A: TINKONDLO (Inkondlo lengakafundvwa 5 1 eklasini) B: INOVELI/TEMDZABU (Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1 lemifisha) C: UMDLALO (Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1 lemifisha) CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2018 NSC SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula imibuto lelandzelako. UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. LOMFUNDVO – GT Nkosi 1 Ngikubone kahle wena makoti, 2 Ukhaliphile wacija njengemkhonto, 3 Ungucelemba locota acotisise makoti, 4 Uyamengetela ngekukhalipha kwakho, 5 Mane kungakwebi kufa makoti. 6 Balole ngetandla takho Lomfundvo, 7 Tilola umuntfu acije njengenyalitsi, 8 Wasika kungatsi kuyotsi cubasha, 9 Wahlaba inhlupheko yatsi gal' uyephuka, 10 Kungakhoni kwatsi tinyawo ngetfwale. 11 Lomfundvo ngubani lonjengawe s'tsandvwa, 12 Locatulula tinkinga temphilo s'tsandvwa, 13 Lonetandla letikhaliphisa kwetakho s'tsandvwa, 14 Loneliphimbo lelikhaliphe njengelakho s'tsandvwa, 15 Mane kungakwebi kufa s'tsandvwa. 16 Lomfundvo chubeka kute kubone bani nabani, 17 Nalapho ulibhuloho lekuwela s'tsandvwa, 18 Nalapho usikhiya lesivula noma kuphi s'tsandvwa, 19 Ulichawekati lelicocodz' emachawe s'tsandvwa, 20 Nalapho uligugu lelendlule emagugu s'stsandvwa. 21 Chubeka ungigone ungifumbatse s'tsandvwa, 22 Ngigone ngetandla takho letifutfumalako s'tsandwa, 23 Ngitfukuse ekujuleni kwenhlakanipho yakho s'tsandvwa, 24 Ekujuleni kwenhlitiyo yakho ngitfukuse s'tsandvwa, 25 Ngibindzise ngitinte ngihlaliseke s'tsandvwa. Bhala indzatjanambhalo ngemifanekisomcondvo lesetjentiswe ngusonkondlo kuveta indlela labona ngayo tintfo. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa angabi ngetulu kwala-240. [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2018 NSC UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. UYILIMILE INDZIMA – C Nkosi 1 Lalishisa likhipha umkhovu etjeni, 2 Somiso sigadvul' umhlabatsi, 3 Imifula yome nkhe ingenatfonsi, 4 Walitsatsa likhuba waletjatsa. 5 Wawabhekisa emasimini emabombo, 6 Wawugedvul' umhlaba lochekekile, 7 Ngelitsemba lekutsi ngalelinye lilanga 8 Litawuna kutsambe. 9 Kepha abazange babute elangeni 10 Batibamba ngapelepel' emehlweni 11 Wema ecinisweni lenkhululeko 12 Baphel' emandla bakukhulula 13 Waphuma wachubeka nelikhuba lakho, 14 Walima laze lana 15 Yefika inala, yahamba indlala. 16 Busha bakho wabubeka emuva, 17 Bunandzi wagcina ngabo, 18 Kwangatsi lusha belungafundza kuwe, 19 Kwangatsi lusha belungafundza ngawe, 20 Luyitsatse lencabhayi lowayishiya, 21 Luyitsatse lugijimele phambili, 22 Lushiye bunandzi netidzakamiva emuva, 23 Sive sikhule kwandze tibongo kuwe, 24 Mandela, 25 Madiba 26 Chawe lemachawe. 27 Uyilimile indzima yakho. 2.1 Bhala umusho lonesinongo senkhulumo endzimeni yekugcina yalenkondlo lengenhla. (1) 2.2 Bhala umusho locuketse isizura/sidvonsamoya kulenkondlo lengenhla. (1) 2.3 Khokha emagama lacuketse imvumelwanosicalo endzimeni yesibili. (1) 2.4 Ushoni sonkondlo ngalemigca lelicindzetelwe endzimeni ye-2, kulenkondlo lengenhla? (1) 2.5 Ucabanga kutsi ushoni sonkondlo ngekuna kwemvula kutsambe, emgceni 8 walenkondlo lengenhla? Chaza. (2) 2.6 Ucinise kangakanani sonkondlo ngemugca we-23 walenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) 2.7 Bobani labayalwa ngulendzima yekugcina? Bayalwa ngani? (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2018 NSC UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. DZELIWE! – ME Masina 1 Dzeliwe! Dzeliwe! Dzeliwe! 2 Kodvwa Dzeliw' ubindzeleni ngikubita? 3 Ubindze ngob' ungangiva nom' utsalalisile nje? 4 Ngiphendvule Dzeliwe ngiyabuta; 5 Ngabe kuliciniso loku labakushoko ngawe 6 Kumbe ngiyatibhudzela nje? 7 Nangabe konkhe loku kwentekile, 8 Nangabe konkhe loku kuliciniso ngitjele; 9 Ngitjele ngati, ngihlale ngilindzile, 10 Ngingatihluphi nangeticadzi, 11 Angeke tingenyul' emantini mhla wazamcolo. 12 Ngikubuke ngakufanisa nemmbila 13 Lonelikhaba leletsembisako, 14 Ngebuso bakho lobebucwebetelisa kweligolide, 15 Ngetitfo lebetinyatsela kuvakale. 16 Kutsite lapho ngikubon' ecansini lekuf' ulele, 17 Litsemba kimi lahhohloka, 18 Ngabon, ummbila loshakatile 19 Wangenelwa sikhonyane sawubhubhisa. 20 Ngitsi lala ngekuthula Dzeliwe, 21 Indlela yakh' emhlabeni uyiphetsile, 22 Kodvwa maye ngemehl' ami, 23 Lekugeleta kuwo libhudlo letinyembeti, 24 Ngobe ngiwo lebesamile kuwe; 25 Kwatsi ngekuwa kwakh' asiphuka, 26 Asiphuka kwesihlahla siwa. 27 Ngivumele ngisikhihle sendvodza, 28 Yelusizi ngiyihlabele ngitsi, 29 Lala ngekuphumula Dzeliwe, 30 Sewuphumulil' ekuhlatjweni ngemanyeva. 3.1 Lwani lolusinga loluvuke sonkondlo njengobe abhala lenkondlo? (1) 3.2 Bhala ligama lelakha luchumano lolutjekile endzimeni yesibili. (1) 3.3 Sonkondlo uliphindzaphindzelani ligama lelitsi Dzeliwe? Bhala KUNYE. (1) 3.4 Ushoni sonkondlo ngendlela yasemhlabeni, emgceni we-21 walenkondlo lengenhla? (1) 3.5 Ucabanga kutsi yini lebangela sonkondlo angakholwa ngaloko lokushiwo ngaDzeliwe? Usho ngani? (2) 3.6 Ngabe sonkondlo ulikhetse kahle yini ligama lelitsi, 'emanyeva', emgceni wekugcina walenkondlo? Usho ngani? (2) 3.7 Endzimeni yesitsatfu, chaza kutsi sonkondlo utsi umtimba waDzeliwe bewume njani. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2018 NSC UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. LUTSANDVO – SC Msibi 1 Bakubita ngemagama lamanyenti 2 Bakuhumushe ngetindlela letinyenti, 3 Ngobe bakubon' umuhle lamuhla. 4 Kutsi ngakusasa bakucalekise kwangayitolo 5 Labakuphimise ngemilomo yabo. 6 Ngobe wena sewutichaze wacedza 7 Wafana nencwadzi lefundzekako. 8 Itolo bebakunconota wena lutsandvo 9 Bats' uhlobile futs' umsulwa, 10 Ngob' ungakavangwa nalutfo loluyimali. 11 Babuye bats' uneluvelo ngob' awuhlukumeti 12 Bangayilibal' inhlonipho lonayo. 13 Konkhe bakubone kuhamba kahle 14 Ngob' ubabophe ngemaketang' akho, 15 Labopha tihonga netihlakaniphi, 16 Bagcine bakutfobela wena. 17 Umhlab' uhlangene bewuyini? 18 Ngaphandle kwakho lutsandvo, 19 Ngob' ungumbophi wetinhlitiyo 20 Letikhatsatekile naletinesitunge. 21 Nasewufikile wena lutsandvo 22 Umbukisisa njengabhekilanga wakho 23 Nakabon' imisebe yelilanga. 24 Ngob' ukhanya njengelilanga emini, 25 Ukhanya njengenyet' ebusuku 26 Ngobe sekufike wena lutsandvo. 27 Umuhle lutsandvo 28 Labanye bats' ubaba njengemhlonyane, 29 Ngob' ufika tigi takho tingevakali, 30 Ubuy' uhamb' ungavalelisanga, 31 Ngobe vel' ufana nesihambi. 32 Hamb' uyositsela lutsandvo 33 Nemilingo yakho lenhlobonhlobo. 4.1 Khokha umugca lokulenkondlo lohambisana nesaga lesitsi, 'Imali yimphandze yesono'. (1) 4.2 Bhala bunkondlo lobutfolakala emgceni we-4 newe-5. (1) 4.3 Bhala LINYE liphuzu lelingena ngaphasi kwesakhiwo sangekhatsi endzimeni yekucala. (1) 4.4 Hlobo luni lwenkondlo lolu, nawufundzisisa umugca we-19 newe-20? (1) 4.5 Sonkondlo ucondze kutitjelani tetsamelilwati takhe ngemugca wekugcina kulenkondlo? Chaza. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2018 NSC 4.6 Kusuke kwente njani labanye nasebatsi, 'lutsandvo lubaba njengemhlonyane'? Shano KUNYE. (2) 4.7 Sonkondlo uchaza lutsandvo, alufanise nalokwehlukahlukene kulenkondlo yakhe. Bhala KUBILI lokuvela endzimeni yesine. (2) [10] NA INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto. UMBUTO 5 Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. EKUJULENI KWENGCONDVO – VJ Nkwanyana 1 Ngawahlab' etukwaLomalanga emehlo, 2 Ngabese ngiyajula ngengcondvo, 3 Ngahlephula lokubabako ngalahla, 4 Nganetisela ngekujula ngengcondvo, 5 Ngasho ngatibika ngenhlitiyo. 6 Ngatibuta ngatiphendvula ngaye, 7 Ngobe ngifise kument' ingubo yami 8 Leneboya lobungagobi nobe busemantini, 9 Lehlala ngekukhatimula njalo, 10 Lengenta ngijule ngengcondvo. 11 Ngatinika sikhatsi ngawe Lomalanga, 12 Ngakubukisisa lilanga lonkhe ngijula, 13 Ngisho nekusho kuts' ulilanga liphuma, 14 Ngakhetselwa bokhokho ngiselizini, 15 Ngingakati nekutsi ngiyini. 16 Ekujuleni kwengcondvo yami, 17 Konkhe loko kutawuphela, 18 Kutakushel' eboyeni njengetitfukutfuku tenja, 19 Kulapho sekafikile Nkunzikayidedi, 20 Lotekugwiny' imphilo yami. Ematfundvuluka: 41] 5.1 Bhala umusho endzimeni yesibili losho kutsi Lomalanga abemuhle. (1) 5.2 Bunkondlo buni lobusekucaleni kwemigca yonkhe endzimeni yekucala? (1) 5.3 Bhala umugca losho indlela lasebentisa yona sonkondlo kufuna kwati kabanti ngaLomalanga engcondvweni yakhe. (1) 5.4 Yini lehlupha sonkondlo kangaka, angakutfoli kuphumula engcondvweni yakhe? (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2018 NSC 5.5 Utsi sonkondlo nobe kungenteka ayitfole lentfombi lenguLomalanga, kodvwa kukhona loko lokutamphazamisa. Ngabe ucabanga kutsi yini leyo? Sekela imphendvulo yakho ngemavi asonkondlo lachaza loko. (2) 5.6 Bhala inkholelo yasonkondlo bese ubhala umusho lowesekela imphendvulo yakho. (2) 5.7 Humusha umugca wesitsatfu endzimeni yekucala. Shano kutsi abekwentelani loko. (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2018 NSC SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Kulesigaba kunemanoveli LAMABILI netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo naleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha. INOVELI Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi. UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Bhala indzabambhalo ngalesihloko lesitsi, 'Labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili', ubhekise kuTintfombi naLaMagagula. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI A Tintfo beseticale kuba lukhuni lapha emtini waLushawulo. Kwakungasekho kahle kubhobokelana ebafatini baLushawulo. Nobe kunjalo kodvwa LaMagagula wajinge wakhombisa inhlitiyo lenhle. Letinye tintfo abetsi nobe ativa ebantfwini bangaphandle angete atinaka. Abengafuni futsi kutsi lemphehla yendlulele nakubantfwana. Kuwona lowo mnyaka ngalelinye lilanga, likhipha inhlati emantini, bantfwana batsi 5 bahleti lapha kaLushawulo babona kuchamuka salukati sihamba nendvodza nje lese icatsatela. Sebakhulekele, bantfwana babanika kwekuhlala bahlala endlini kagogo ngobe naku kwakusemini lenkhulu manje nemitfunti yetindlu kusete lapho baye bakhosele khona. 'Sanibonani phela bogogo, sondzelani nange nebakitsi.' Basondzela bantfwana belula 10 tandla ngekusimbatseka ngobe bangasati lesalukati. Nome laba labakhudlwana bebasifanisa, kepha bebete licinisa ngobe bona nje sebatati bete gogo. 'Pho labadzala balapha ekhaya bayephi?' sekubuta lendvodza leyayiloku ibindzile. Kuphendvule munye kulabo labakhudlwana asho kutsi bonina basemasimini babashiye basageza. Bakhiphe kudla babanike bese babatselela nemahewu. Batsi 15 basengakatsintsi naloko kudla kwevakala emavi ngasendleleni. Kwase kungabo bonina. Kwabe abakabeva, baphuma kulelo langa babahlangabeta. Pho, bantfwana tabo tindzaba titekwa bume. Bavele babatjela bonina kutsi kufike gogo wabo ahamba nalomunye umuntfu. 'Nitsi kunabani?' kubuta Tintfombi ngekucasuka. 20 'Kunagogo kanye nalomunye umuntfu lafike naye,' kuphendvula lomunye webantfwana. Lawo mavi amenta Tintfombi wagweja waba bovu hhwe. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2018 NSC 'NaboKhetsile, mine angisayi phela lapha ekhaya. Angifuni nje nekumbona loyo mtsakatsi.' Washo wancandzeka vele wayewuhlala phasi kwesihlahla semncozi lesasiseceleni 25 kwendlela. LaMagagula weswela umgodzi nakeva Tintfombi akhipha emagama lanjena embikwebantfwana. Wamvela lomuntfu lomdzala kepha-ke kwakufuneka amtjele ahambe njengobe asashilo Tintfombi ngobe uma angatsi ahlale kute kufike Lushawulo, loko kwakungasho lokunye emphilweni yakhe. Ngebudzala, wahamba LaMagagula wefike wachaza kahle simo setintfo kulendvodza 30 leyichube lesalukati. Lendvodza kwakungumgijimi walapho bekwendze intfombi yakaso lencane lena leyase imgcinile. Lomuntfu lomdzala uchutjwe nje ngobe sekulukhuni emtini ngobe naku abesagula. Uma agula nje sekwenta kutsi lentfombi yakakhe isale seyinakekela yena kakhulu kunalabo basemtini lekungibo labalobola. Lapha nje abesaletfwe ngumtsetfo kwekutsi akahambe ayewufela kandvodzana yakhe 35 hhayi emtini webantfu. LaMagagula washo nekusho kutsi yena ute emandla ekwememukela lomuntfu lomdzala ngobe kungenteka naye aphelelwe yindzawo. Watsi kuhle babuye ngelilanga leMgcibelo ngobe uvamise kufika njalo ngaboleSihlanu. [Likhasi 88–90] 7.1 Ngubuphi lobulukhuni losebudale kungabhobokelani kwebafati baLushawulo kuletheksthi lengenhla? Shano umphumela walokungabhobokelani. (2) 7.2 Bantfwana baLushawulo babantfwana labatitsandzako. Fakazela lesitatimende ubhekise kuletheksthi lengenhla. (2) 7.3 Lamavi aTintfombi latsi, 'NaboKhetsile, mine angisayi phela lapha ekhaya. Angifuni nje nekumbona lowo mtsakatsi', abemtjelani LaMagagula? Kushoni loku ngebudlelwano baTintfombi neninatala? (2) 7.4 Indlela Tintfombi letfulwe ngayo kuletheksthi lengenhla ititjelani tetsamelilwati ngaTintfombi naLaHlophe? Shano nekutsi umbhali umetfule ngaliphi lisu. (2) 7.5 Simonhlalo saseJozi sibe namuphi umtselela emphilweni yaLushawulo? Nika KUBILI. (2) 7.6 Abetawuzuzani Tintfombi ngekuyewuhlala phasi kwesihlahla semncozi ekubuyeni kwakhe emasimini? Nika KUBILI. (2) 7.7 Kube LaMagagula wemukela LaHlophe kuletheksthi, bekutawentekani? Chaza. (2) 7.8 Bebakhombisani bantfwana baLushawulo ngekupha LaHlophe kudla nalendvodza labehamba nayo? Nika KUBILI. (2) 7.9 Kube bewungulentfombatane yaLaHlophe, bewungenta njani ngalesimo lesikuletheksthi sekungemukelwa kwaLaHlophe? Nika KUBILI. (2) 7.10 Utsini umbono wakho ngalamavi aLaMagagula latsi babuye ngeMgcibelo nasekunaLushawulo? Nika sizatfu sekutsi abatjele loko. (2) 7.11 Phawula ngesento saboLaMagagula naTintfombi sekubonakala bahamba bobabili babuya emasimini njengebantfu labatsandzanako, ubhekise enovelini. (2) 7.12 Ucabanga kutsi kubangelwa yini kutsi Tintfombi ahambisane nembono waLushawulo wekungafuni LaHlophe? Nika KUTSATFU. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2018 NSC UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Bhala indzabambhalo ngalesihloko lesitsi, 'Labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili', ubhekise kuMagumeni naMphikeleli. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI B Emagalelo aMphikeleli abonakala lapho asafundza enyuvesi iVaal ngobe wakhetfwa kutsi emele bafundzi. Yena-ke wakhetfwa kutsi abe ngumengameli wenhlangano yebafundzi. Kusebenta kahle kwakhe esikhundleni lakhetselwe sona kwabonakala ngekutsi kube nebudlelwano lobuhle emkhatsini webaphatsi nebafundzi. Bekwatiwa nje kutsi konkhe kushayisana kwemicondvo kudzingeka kucatululwe emihlanganweni, 5 lowo nalowo ahambe anelisiwe kulowo mhlangano. 'Solo wengamele inhlangano yebafundzi Mangweni kukhona umehluko lomkhulu kulesikhungo,' kusho dokotela Gamedze. 'Usho ngatiphi tizatfu Gamedze?' 'Ngaso sonkhe sikhatsi kukhulunywa ngemphumelelo etifundvweni, emidlalweni leyehlukene, emakhonweni lafundziswako nekubambisana emkhatsini webaphatsi 10 nebafundzi.' 'Kunenkholelo lendzala lesiphumelele kuyicedza kulesikhungo. Kukholelwa kutsi nangabe ulilunga lenhlangano lemele bafundzi, kumele ningcubutane njalo nebaphatsi. Imphilo yenu kumele kube yamgici namgici. Uma kubukwa nine kubonwe ingwe nengwenyama. Loko siphumelele kulwa nako sakuncoba. Lamuhla kuvunguta 15 umoya lopholile emabaleni etemfundvo,' kusho Mphikeleli. 'Umuntfu ukhulunyelwa imisebenti yakhe. Emagalelo ebuholi bakho ayabonakala. Sengatsi bafundzi labanyenti bangatsatsa lunyawo Iwakho kuze kwakheke live lakitsi.' 'Kuyakhutsata kuva emavi lakhutsatako futsi lanikana umdlandla wekuchubekela embili dokotela Gamedze,' kukhuluma Mphikeleli ahamba nelijaha lendzawo lelatiwako 20 Matsiya. Bebakhontene kakhulu bobabili, kepha ube ungati kutsi bahlanganiswe yini kangaka. Lowo nalowo lobabonako abefuna kwati kutsi ngabe bacocani ngobe imicondvo beyingafani. Bantfu labanyenti bebatsi nabahlangana naMphikeleli bambute umngani wakhe bahleke. Bebakubona kulihlaya kuba nemngani lonemcondvo lophitsene. Labanyenti bebatibuta kutsi abaguli bobabili yini? Bakhulumani njalo 25 bobabili? Bahlanganiswe yini nje? 'Dokotela Gamedze, ngicela ungelaphele nangu umngani wami aphile,' kusho Mphikeleli. 'Ngitawenta loku lokucelako Mangweni,' kuvuma dokotela Gamedze. Wacela kutsi abafike kuye ngakusasa ngeMgcibelo, ngemuva kwemadina lapho bantfu 30 sebaphungukile esejari yakhe. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2018 NSC Batimisele kutsi batawuhlala emahora lasihlanu kuya etulu. Lusuku Iwangakusasa Iwatiwa ngibo. Wacilongwa wacilongisiswa Matsiya. Kwadvonswa ingati yakhe. Kwatsatfwa ematse nemchamo. Kwentiwa inkhulumoluhlolo. Ukwenta loko nje Gamedze kunalenye indvodza yakaDlamini lahle ayibita acoce nayo ngalesigulane. 35 Wafakwa imijovo lenemandla Matsiya wacelwa kutsi akabeke luhlangotsi embhedeni labaye balalise kuwo labo labasuke bagula kakhulu balindzele kutsatfwa yi-ambulensi ibayise esibhedlela. Bahlala phasi bakhuluma bobatsatfu. 'Ninjani Mangweni?' Kubuta Dlamini. 'Sikhona babe singabuta nine kutsi ninjani wena weKunene?' 40 'Siphilile jaha lembutfo. Usangikhumbula mine Mangweni?' 'Ngikhumbula buso kutsi ngase ngabubona, nobe kungeke kube lula kusho kutsi bengibubonaphi.' 'Kufanele Mangweni usebenta ngebantfu labanyenti kakhulu. Nguwe lowasinika indzawo yebelaphi bendzabuko lapha ngasemfuleni iWelamlambo. Kulapho senta 45 khona imisebenti lesiyitfunywe ngulabadzala.' [Likhasi 35–36] 9.1 Kubalulekile kutsi yonkhe indzawo lapho umuntfu ahamba khona, akhombise likhono lakhe. Ngemaphuzu LAMABILI sekela lesitatimende ubhekise kuMphikeleli kuletheksthi lengenhla. (2) 9.2 Kuletheksthi, bhala lokukhomba kutsi ummango nesikolo kufanele kubumbane. Nika MUNYE umtselela wako ebatalini nasebantfwaneni. (2) 9.3 Bhala tinkholelo LETIMBILI letivetwe kuletheksthi ngetento tebalingisi bayo? (2) 9.4 Bufakazi buni lobukhomba kutsi Temdzabu netaseNshonalanga tingaba lusito emmangweni natisebentisana? Chaza ubhekise etheksthini lengenhla. (2) 9.5 Shano tifo leTIMBILI locabanga kutsi kungafuneka kutsi uyodvonsa ingati njengaMatsiya lomuhla. (2) 9.6 Ucabanga kutsi yini leyenta kutsiwe Mphikeleli abengumlingisi losicaba? Nika KUBILI. (2) 9.7 Ngekubona kwakho, lokucala ngekucoca ngembikwekutsi ubeke indzaba lote ngayo ebantfwini, njengaDokotela Gamadze naMphikeleli, kunagalelo lini? Nika KUBILI. (2) 9.8 Ucabanga kutsi ngumuphi lomsebenti walabadzala loshiwo nguDlamini lebebawenta lapha emfuleni? Bhala KUBILI. (2) 9.9 Nawufundza lenoveli, emahemuhemu akanamaciniso. Ngemaphuzu LAMABILI sekela lesitatimende ubhekise kuMphikeleli. (2) 9.10 Bhala tizatfu LETIMBILI letivame kususa ludvweshu emkhatsini wesigungu sebafundzi nebafundzisi? (2) 9.11 Ngabe Dokotela Gamedze abedvumile yini kulendzawo nobe cha? Sekela imphendvulo yakho ngekubhekisa kulenoveli lengenhla. (2) 9.12 Bhala tigameko LETINTSATFU letikulenoveli lapho kuneludvweshu khona. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2018 NSC UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ THWALA Bhala indzabambhalo ngalesihloko lesitsi, 'Labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili', ubhekise kuLomusa naSitsembile. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ THWALA Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI C Kufika kwaSitsembile kumangalise impela. Atsatse bani nyalo? Akasacondzi. Lomusa akanamntfwana. Ngabe uyinyumba? Atsatse lutsandvo Mlungisi alufake esikalwini. LolwaLomusa luphume embili. Abuye Sitsembile abeke kudla, badle. Abakhulumi. Mlungisi solo uyawubukisisa lomkhaba waSitsembile. Atibute kutsi ngabe ucinisile yini Sitsembile nakatsi ukhulelwe umntfwana wakhe. Atsi asacabanga loko abone 5 kukhanya kwendlula efasitelweni Mlungisi. Atitjele kutsi yimoti lendlulako. 'Ngicela kufika emshadweni wakho ngitobukela Mlungisi.' Achunsule emehlo Mlungisi angamphendvuli. 'Uyeva nje Mlungisi?' Angaphendvuli Mlungisi. Atsalalise shangatsi akawuva umbuto. 'Uma ungaphendvuli-ke mntfwanaketfu, ngicela ungangicoshi. Ngiyobe ngikhona.' 10 Asho, nacedza kuhlengetele tinyembeti emehlweni aSitsembile. Kuvakale lonconcotsako emnyango. Kuchubeke kunconcotsa. Bachubeke nekuthula boMlungisi naSitsembile. 'Awuva yini kutsi kukhona lonconcotsako Mlungisi?' 'Ngiyeva. Ngicakwa kutsi ngabe ngubani?' 15 'Bangani bakho, vula.' Ashaye kakhulu lonconcotsako. 'Ngubani lowo?' 'Ngimi Mlungisi. Ngicela uvule.' Etfuke aphelelwe nakeva livi laLomusa. 'Ngimi sengifikile. Vula phela.' 'Sengiyeta khona nyalo.' Avule umnyango Mlungisi aphume. Avale ngekushesha. 20 Atitsele etulu kuLomusa. 'Asingene endlini sicoce kahle Mlungisi. Mine angimi nawe ngaphandle kami mntfwanaketfu. Awutanga ngani utengihlola lamuhla? Kukhona lengikone ngako?' Ikhuluma nje lentfombatana iloku imphulula kancane Mlungisi. Uyachucha Mlungisi luvalo. Akamange ayicabange indzaba yekutsi Lomusa angeta lapha kubo. 25 'Uhamba ngani Lomusa?' 'Ngihamba ngemoto. Nayiya. Ecinisweni ngite kutekulandza.' Abone Mlungisi kutsi lamuhla kulamuhla. Kusobala kutsi latakwenta kutawuveta kahle kutsi ukhetsa bani. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2018 NSC Lomusa abona Mlungisi angaphendvuli avele amangale. Bacale bacabulane kuze kuvuleke umnyango. Kube shengatsi ushaywa ngugezi Mlungisi. Avale ngekushesha. 30 Usavalelani, boLomusa naSitsembile sebabonene vele. 'Kantsi unetivakashi Mlungisi?' 'Yebo mntfwanaketfu.' 'Pho-ke awusho ngani?' Ube matima kuwuphendvula Mlungisi lombuto. Achubeke Lomusa. 35 'Asingene endlini phela ngitjele lomuntfu kutsi ngitokulandza.' 'Hawu! Kahle Lomusa!' Atsi usalindzele imphendvulo Mlungisi. Vuliyani umnyango Lomusa. Asho ngekhatsi. Angene naMlungisi. Ahlale naSitsembile athule atsi dvu. Abingelele ngalesikhulu sizotsa Lomusa. Avume Sitsembile. 40 'Ungatfukutseli sesi, Mlungisi ngihamba naye njenganyalo. Utawubuya ekuseni. Mlungisi abuke Lomusa emehlweni njengemuntfu lomangele.' 'Lungisa sihambe Mlungisi. Angiketeli kutewuhlala lapha.' Kuvakale kutsi Lomusa sewukhuluma ngelulaka. 'Ngihambe Sitsembile?' 45 'Hamba.' Asho ngelusizi Sitsembile. 'Ngempela Sitsembile?' Angaphendvuli Sitsembile. Asukume angene ekamelweni. Avale umnyango. Abone Mlungisi kutsi lidloti lakubo limlahlile. 'Utangitfola emotini Mlungisi. Ngicela usheshise.' 50 Asukume Lomusa aphume. Alandzele Mlungisi masinyane. Bangene kanyekanye emotini. Batsi bangena nje ayisuse imoti Nkhangala. [Likhasi 62–63] 11.1 Yini lebeyingabatisa Mlungisi ngekuteka Lomusa kunekuteka Sitsembile? Bhekisa imphendvulo yakho kuletheksthi lengenhla. (2) 11.2 Shano tizatfu LETIMBILI leticinile labengatibeka Sitsembile nangabe abefuna kumisa umshado waMlungisi naLomusa. (2) 11.3 Umbhali ukhombise kanjani kutsi Mlungisi akaketsembeki? Nika KUBILI. (2) 11.4 Lamavi aMlungisi latsi, 'Ngihambe Sitsembile?' ngabe abewabuta ngeliciniso yini? Chaza. (2) 11.5 Tintfombi talomuhla betingayicedza njani lendzaba yalabalingisi labatsatfu, Sitsembiso, Mlungisi naLomusa? Bhala KUBILI. (2) 11.6 Ucabanga kutsi Mlungisi abengenelani emva kwaLomusa kulendlu lebeyinaSitsembile? Bhala KUBILI. (2) 11.7 Ucabanga kutsi konkhe loku lokukulesakhiwana lesikuletheksthi, unina waMlungisi abecabangani enhlitiyweni yakhe? Usho ngani? (2) 11.8 Kube wena bewunguSitsembile, kufike Lomusa atewulandza Mlungisi, bewutawenta njani? Bhala emaphuzu LAMABILI. (2) 11.9 Ngabe wenta kahle yini Mlungisi kuhamba naLomusa? Sekela imphendvulo yakho. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2018 NSC 11.10 Bekuyini inhloso yaLomusa yekuphulula, abuye acabule Mlungisi embikwaSitsembile? Nika KUBILI. (2) 11.11 Lutsandvo aluboni. Chaza lenkhulumo ubhekise kulokwentiwa nguLomusa naloko lokwentiwa nguMlungisi. (2) 11.12 Shano kutsi umbhali usebentise waphi emasu ekuveta balingisi labalandzelako kuletheksthi: • Nkhangala • Lomusa • Sitsembile (3) [25] NOBE Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2018 NSC TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe. UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi leminye yemibhalo yetemdzabu iyasifakazela lesitatimende lesitsi, 'Labasembili baba semuva, labasemuva babe sembili.' Indzabambhalo yakho yibhekise kuloku lokulandzelako: • 'Umfati enyangeni' • 'Tibongo tenkhosi Tobias Nkosi' Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI D HLUPHEKILE Hluphekile sidzandzane lesashonelwa batali baso sisesincane. Wakhuliswa ngumake wakhe lomncane waze wafinyelela ezingeni lekuba sidzandzane lesibukekako. Waba nelishwa ngobe sandla senina amange simphatse solo watalwa. Uyise-ke yena washona angakatalwa. Ligama lelitsi Hluphekile walicanjwa ngugogo wakhe, naye umuntfu lomdzala lowatihambela futsi sidzandzane sisengakavuli emehlo. 5 Sikhatsi lesinyenti abesicitsa naGabisile, dzadzewabo. Gabisile abetalwa ngunina lomncane. Hluphekile abehamba naGabisile njalo bangashiyani. Hluphekile abenjengelilanga liphuma. Sidzandzane lesasitsandvwa bantfu labanyenti. Batsandza umoya waso lopholile. Abemudze. Titfo takhe titinhle. Buso bakhe bubusheleleti shangatsi bulolongwa imihla nemalanga. Likhala lakhe belime kuhle kwelemdzeshi. 10 Emehlo akhe amakhulu agcamile. Gabisile abesidzandzane nje lesidle ngekuma, ngelivi lelihoshotako nekukhulumela futsi. Hluphekile abesebenta kamatima kamake wakhe lomncane. Bekutfota yena tinkhuni onkhe emalanga. Emanti abekhiwa nguye esiyalwini. Bekutsanyela kubuye kusindze yena emabala. Bekupheka yena onkhe emalanga Gabisile abehlalela kulala njalo. 15 Nangakalali abegeza agcoke kahle ahambe ayovakashela bangani bakhe. Abephekelwa kudla aletselwe kona entsangeni yakhe. Kwenteka ngalelinye lilanga kwaphela emanti, kwadzingeka kutsi ayokhiwa esitibeni sengwenya. Kwesuka yena unina waGabisile wayokukha emanti khashane lapho kunesitiba sengwenya khona. Wawakha emanti. Watsi asatfwele imbita yemanti 20 enhloko ahamba, chamu ingwenya, umninisitiba. 'Ufunani lapha emtini wami?' kubuta ingwenya. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2018 NSC 'Ngitewukha emanti Mninisitiba. Ngiyacolisa kukha emanti ngaphandle kwemvumo yakho. Imitfombo yangakitsi ishile, ngako-ke asinawo emanti, kutikhalela unina waGabisile.' 25 'Sigwebo sakho kufa! Ngini kantsi laba labacedza emanti ami. Anati kutsi yindzawo yami yekuphola le? Anati?' 'Siyati Ngwenya. Siyati Mntimandze.' Unina waGabisile abechucha yedvwana. Wetfula imbita enhloko wayibeka phansi. Wacala wadzindza sililo. Wacalekisa lusuku Iatalwa ngalo ngobe abona kutsi ulibuka 30 uyaligcina lamuhla. 'Licala lengikwetfwesa lona lekukha emanti ami ngaphandle kwemvumo yami. Sento sakho sikhombisa kwedzelela kakhulu, ngako-ke ufanelwe kufa!' Kusho ingwenya ikhamisa ingacedzi. 'Ngicolele Ngwenya, Mninisitiba. Ngicolele nkhosi yesitiba,' kusho unina waGabisile. Ingwenya yambuka kanyenti, yatsi imnika litfuba lekutsi atikhalele asho emavi 35 ekugcina. Wacabanga ngemntfwanakhe Gabisile kutsi utawusala nabani yena nasafile. Inhlitiyo yakhe yaba buhlungu kakhulu, kepha wagcina atinikele. 'Yeka umntfwana Gabisile lotawusala yedvwana ayintsandzane …' [Likhasi 64–65] 13.1 Nguyiphi insweleko kulenganekwane? Khambi lini lelasetjentiswa kusombulula lensweleko? (2) 13.2 Ngimaphi emasu LAMABILI lasetjentiswe ngumbhali kuveta simo saHluphekile? (2) 13.3 Hlobo luni lwenganekwane lolu? Nika BUNYE bufakazi lobesekela imphendvulo yakho. (2) 13.4 Ucabanga kutsi butfolakalaphi bunganekwane balenganekwane? Usho ngani? (2) 13.5 Galelo lini lelifakwa sigameko sekuntjintjisana kwetingubo emkhatsini waHluphekile naGabisile ekutfutfukeni kwalenganekwane? Chaza. (2) 13.6 Phawula ngesiphetfo salenganekwane ubhekise kuloku: • Ingwijikhwebu • Kusombululeka kwenkinga (2) 13.7 Tifundvo tini LETIMBILI letifundvwa tetsamelilwati ngalenganekwane? Usho ngani? (3) NA Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2018 NSC Fundza letibongo bese uphendvula imibuto letilandzelako. TIBONGO TENGWENYAMA BHUNU 1 Mahlokohla londzatja ngentsamo, 2 Lohlokohle timbiba taphuma 3 Tenta buhlakalala, 4 Taye tabanjwa ngudalad' esangweni 5 KaZombodze wemagugu. 6 Ngwane usona nonani, 7 Loku bahlaba nkhomo bahlindzisana. 8 Ngitayitsatsaphi inkhomo lengangaNgwane 9 Ngiyikhwet' etikweMdzimba 10 Umlom' ufik' ezulwini? 11 Ngwane lulaka nekhaya netsafeni 12 Kushe kube sehlobo, 13 Kuye kusuk' emalangabi. 14 Sihlangu sinembele wenkhomo. 15 Ngwane emantini ngimfanisa nesitiba. 16 Ngwane endleleni ngimfanisa nalevundlako, 17 Ngwane emtsini ngimfanisa nalomnyama; 18 Ngwane embutini ngimfanisa nesiphongwana 19 Ngwane enkhomeni ngimfanisa nemshivana 20 Ligodze laZombodze wemagugu, 21 Loku liwagil' emadvodz' emacakala. 22 Inyoni ledlalel' emhubheni wetintsaba. 23 Ingwe ledl' ematfol' etinyatsi. 24 Buhlal' abuhlangan' entsanyeni. 25 Umvemve wakitsi 26 Ngeke ngawubek' emtaneni, 27 Ngingawubeka kaZombodze wemagugu. 28 Bayethe! [Likhasi: 104–105] 13.8 Bunkondlo buni lobuvetwa ngumugca we-10 newe-11 kuletibongo letingenhla? (1) 13.9 Khokha umugca lochaza kutsi iNgwenyama Bhunu beyondla sive. (1) 13.10 Ngulenjani intsamo lendzatja, njengobe kushiwo emgceni we-1 kuletibongo? (1) 13.11 Ngubuphi bunkondlo lobugcanyiswa nguletinhlavu leticindzetelwe emgceni we-8 newe-9 kuletibongo letingenhla? (1) 13.12 Ucabanga kutsi yini leyenta kutsi Mahlokohla afaniswe nemutsi lomnyama? Nika KUBILI. (2) 13.13 Chaza umugca logcanyisiwe kuletibongo letingenhla ubhekise ebunjalweni baMahlokohla. Shano nekutsi usetjentiswa nakwentenjani. (2) 13.14 Phawula ngekusetjentiswa kwaleligama lelisemgceni wekugcina kuletibongo letingenhla. Ngabe lisetjentiswe kahle yini? (2) [25] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2018 NSC SIGABA C: UMDLALO Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini lonyaka uphendvule ngawo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kulowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto wendzabambhalo. UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Umuntfu loyishaya emuva ayishaye embili, usuke atibitela emashwa emphilweni yakhe. Bhala indzabambhalo lapho ufakazela khona lesitatimende, ubhekise kuHleta. Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI E (Ngalelinye lilanga Mphotfo angakanaki lutfo wabona Ncobile eta kuye. Sikolo besesiphumile basendleleni leya ekhaya.) NCOBILE: (Amsondzeta edvute naye.) Nansi imadlana singani sami safutsi, utatitsengela lucingo lotangitsintsa ngalo. Lesalako utsenge lokudzingako lokufana nekwekwembatsa nekudla. 5 MPHOTFO: (Anemahloni.) Angifuni lutfo emalini yakho mntfwanaketfu, kuwe bengifuna lutsandvo lolutimele lolungatsengwa ngemali. NCOBILE: (Ambelesela.) Angitsengi lutsandvo ngalemali. Yitsatse Mphotfo ngenhlitiyo lekhululekile mntfwanaketfu, mhlawumbe ungakhohlwa ngalamanyeva alomhlaba ngobe ngifisa kukubona ujabulile njalo 10 ekuphileni kwakho konkhe. MPHOTFO: (Ekhuta.) Imali lengaka uyitsatsaphi wena Ncobile? NCOBILE: (Amoyitela.) Mphotfo ekhaya babe washona ngingedvwa kuye, ngulenye yencenye yetitfukutfuku takhe njengobe abebhalise mine namake ebhange. Imali lasishiyela yona yenele kusondla sinamake, ngifundze 15 ngayo ngicedze njengesifiso sakhe. Lesalako lapho ngitidlele yona ngiyishaye ngiyicotfule. MPHOTFO: (Angetsembi.) Ucinisile Ncobile kutsi lemali longipha yona akusiyo yetinyembeti nengati lengenacala? Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2018 NSC NCOBILE (Afunga.) Vani ngami mntfwanaketfu wena ngiyakwati kutsi awutitsandzi 20 tintfo letiphambene nekulunga. Yitsatse lemali ngalesikhulu sibindzi ungesabi lutfo, siphiwo lesivela kimi. MPHOTFO: (Abonga agangadza.) Ngiyabonga kakhulu nawungipha ngenhlitiyo yakho yonkhe Ncobile, akwandze lapho utsetse khona. (Baphazanyiswe kuchamuka kwaCelani lochamuka atishayela inkwela.) 25 CELANI: (Eme ababuke.) YeNcobile, asengikhulume nawe tsine, kumayelana nalendzaba yetfu leyatiwa ngitsi sobabili. (Abuke Mphotfo.) MPHOTFO: (Eme dvutane naNcobile.) Hawu mnaketfu ungangikhandza ngihamba nemuntfu, ungabingeleli ngisho nekubingelela loku bese utsi ufuna kukhuluma naye? Siswati yini sona lesi? 30 CELANI: (Aphakamisa livi.) Yeyi yeyi yeyi! Wena thula utsi dvu! Awati lutfo. Uyati kutsi ngihlobene njani naNcobile mine? Ohho! NCOBILE: (Aphakamisa livi.) Yeyi wena Cel …! (Amngene emlonyeni.) CELANI: (Abhodla.) Ungacali nakancane uyitsenge lendzaba, kambe unemali? Awuboni kutsi Mphotfo uyangedzelela, nhhi? Ngifuna kukhuluma nawe, 35 tjela lentfo inyamalale khona manje kumbe wena itakuva. Uyeva? (Ahleke kancane.) NCOBILE: (Atsetsa.) Yeyi wena Celani ungifunani kantsi? Angitsi ngikutjelile kutsi angisak ...! (Amngene emlonyeni.) CELANI: (Aphakamisa livi.) Ini? Wena Mphotfo nyamalala lapha angifuni 40 kuphindze ngikubone unalesingani sami. Uyeva? (Akhafule ematse.) MPHOTFO: (Asabila.) Ye mnaketfu ubokhetsa emagama nawukhuluma nami. Uyati kutsi sihlanganiswe yini nalentfombi? Uyati? (Amkhomba.) (Kuchamuke LaHleta behlukane bonkhe.) LAHLETA: (Amemeta abuye afunge.) Nobe ningabaleka tikhohlakalindzini, 45 ngiyanati. Sitawuhlangana. Ngelusa mine, tindvuku ngiyatati, inyanisi sitawuhlangana. Wena Mphotfo wakhona ngakutjela kutsi hlukana naNcobile ngobe ngiyakwenyanya, solo awuva yini? Phi! (Akhafula.) Wena Ncobile, kusesikolweni lapha? Utangitjela kahle. (Ashakutele.) [Likhasi: 95–97] 15.1 Bhala umusho loveta sibekandzaba sesikhatsi kuletheksthi lengenhla uphindze usho nekutsi ngusiphi lesikhatsi lewenteka ngaso lomdlalo. (2) 15.2 Kufa kweyise waNcobile kwaba sibusiso emphilweni yaMphotfo. Vuma nobe uphikise lesitatimende bese wesekela imphendvulo yakho. (2) 15.3 Kuletheksthi lengenhla khokha umusho lochaza kutsi Mphotfo abenesimilo lesicotfo. Shano nekutsi wasikhombisa ngayiphi indlela lesimilo. (2) 15.4 Umbhali usetfulele ngatiphi tindlela LETIMBILI kutsi nanobe unetihibe letitsite njengaMphotfo, tintfo letinyenti letentiwa ngulabanye bantfu nawe ungatenta? (2) 15.5 Tento taLaHleta nabona boNcobile betifanele yini nawubhekisa kubomake balomuhla? Sekela ngeliphuzu LINYE. (2) 15.6 Ucabanga kutsi yinindzaba umbhali ente kutsi LaHleta achamuke lapho kulwa boNcobile naMphotfo naCelani khona? Bhala KUBILI. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2018 NSC 15.7 Tetsamelilwati tifundzani ngaletheksthi lengenhla? Nika KUBILI. (2) 15.8 Lesakhiwana lesikuletheksthi ngabe sibumbene njani nemphilo yaLaHleta naCelani? Usho ngani? (2) 15.9 Bhala tintfo LETIMBILI letiyingoti lomuhla nangabe intfombi itjela singani sayo kutsi ayisasifuni, njengaNcobile atjela Celani. (2) 15.10 Intfombi lefana naNcobile ngalendzaba yekushiyelwa imali, ingaba nagalelo liphi esinganini sayo lomuhla? Bhala KUBILI. (2) 15.11 Imali yimphandze yesono. Ngemaphuzu LAMABILI sekela lesaga ubhekise kuNcobile naCelani. (2) 15.12 Lutsandvo lwaNcobile kuMphotfo beluhambisana neluvelo nesihawu. Sekela lombono ngemaphuzu LAMATSATFU. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2018 NSC UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Umuntfu loyishaya emuva ayishaye embili, usuke atibitela emashwa emphilweni yakhe. Bhala indzabambhalo lapho ufakazela khona lesitatimende, ubhekise kuMahubhulu. Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI F (Mahubhulu naSigogodvolo baselawini eLangeni.) MAHUBHULU: Ngiyalitsandza laNdvungunya, kepha angihambisani nenchubo yalo. Abebutselwani emabutfo lafana nalawa eMahubhulu, Tichelechele, Balondolozi, Tigogodvolo neSishi uma angaphakwa akhonjwe? Ngemabutfo ani lawa langahlaseli? 5 SIGOGODVOLO: Buta uphindze chawe lakitsi. Kwendlulwa kutsi kungabikho lutfo lolubutfwako. Emadvodza aphendvuke bafati. MAHUBHULU: Sinetikhali kodvwa atisebenti. Angiyemukeli lenchubo! Angiyemukeli lamuhla, kusasa nanini! SIGOGODVOLO: (Ahlabela.) 10 Bhuza ulibulele, Tikhali lebeticijile Utitfuntfubetile. MAHUBHULU: (Ahlabela.) Somhlolo uwentil' umhlolo! 15 Kucocisana nesitsa- umhlolo! Kungayiphaki- umhlolo! SIGOGODVOLO: Kuyo yonkhe imihlangano lesiba nayo neNgwenyama sitjelwa emavi lalandzelako. Akukhulunyiswane kungabikhona butsa. Lokonakele ngemlomo netento, akulungiswe ngemlomo. 20 Akulinywe kufuywe! MAHUBHULU: Umuntfu simbita ngelichawe ngobe alwe imphi. Lamuhla asinalo lichawe kulaNdvungunya ngenca yaSomhlolo. SIGOGODVOLO: Emajaha lekumele ngabe ayaphuma ayewuhlasela, aphume imikhaba ingaka! Aphilela kudla kunekutsi adlele kuphila. 25 (Bahleke.) MAHUBHULU: Emajaha aphume imikhaba sengatsi banumzane labafuyile, labanemasimu nesitsembu. Maye iyetfusa lentfo leyentekako kuleli laNdvungunya! SIGOGODVOLO: Singayibonisa njani iNgwenyama kutsi aseneliswa yindlela 30 lesiphetfwe ngayo lapha? Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2018 NSC MAHUBHULU: Kumele ibekhona indlela lesitayibonisa ngayo. Sifana nemankhonyane esisingeni. Loku lokwentekako lapha asikutsandzi. SIGOGODVOLO: Sengatsi bantfu labanyenti bayayitsakasela lenchubo. Lenchubo 35 itawenta kutsi sedzelelwe nguletinye tive. Emabutfo aSomhlolo angangeboya benkhomo, kodvwa awaphumi ayewuhlasela. MAHUBHULU: Njengobe sihlangene lapha ngitawufuna sivumelane ngentfo yinye. Siyahamba siyewucocisana neNgwenyama ngaloku lokwenta imimoya yetfu ihlale iphatseke kabi nobe siyawuketula lombuso. 40 SIGOGODVOLO: (Achucha.) Hheyi ... loku lokukhulumako nyalo kuyangetfusa mine. Kuyewucocisana neNgwenyama kuhle njengobe ihlale isimema kutsi sitewubonisana nayo. Indzaba yekuketulwa kwembuso ingishayisa luvalo. Uma kwenteka imitamo yetfu ingaphumeleli, kutawube kusho kutsi sicalekise imindeni netitukulwane tetfu. 45 MAHUBHULU: Maye uneluvalo entsanyeni njengesicoco Sigogodvolo! Kufanele ngobe wetsiwa ngaso sigogodvolo. Wetfuswa yintfo lencane lebesingayenta kuthuleke dvu. Emagama etfu atawuba semilandvweni yetihlabani. Sitawukwakha umbuso wemachawe emphi, hhayi kutibita ngelichawe ngobe wetsembe umlomo 50 nengcondvo. SIGOGODVOLO: Ngibuye ngikuvumele chawe lakitsi. Kuyawuze kube nini sigoce tandla singenti lutfo simo sibe sivuma kutsi kubekhona lesikwentako? Hhayi, lentfo ayibukwe ngalamanye emehlo. MAHUBHULU: Khuluma kuvakale ungangunanguni. Senta kuphi kunye kuloku 55 lengikubekile. SIGOGODVOLO: Siyawucocisana neNgwenyama. Kutawuba kuhle sihlale nayo phasi sobabili sivete ingonyuluka yendzaba. MAHUBHULU: Nangabe sehluleka kutawufuneka senteni? SIGOGODVOLO: Kutawufuneka sicabange lelinye lisu lesitawulibona liyimphumelelo 60 kitsi. Lekuketulwa kwembuso angihambisani nalo. INgwenyama Somhlolo yasenta tindvuna ngobe isetsemba. Kulwa nemuntfu longalwi nawe akusikuhle. Kutibitela emakhombo. MAHUBHULU: Kumele ulususe luvalo Sigogodvolo. Nangabe iNgwenyama ingavumelani natsi, itawube itigwaze ngesayo. 65 [Likkhasi: 11–13] 17.1 Bhala KUBILI lobekudvunyiswa tindvuna taSomhlolo kuloko lokuhle labekwentela sive. (2) 17.2 Abengehluleka yini Somhlolo kulwa nangabe bekangahlaselwa ngulamanye emakhosi? Sekela imphendvulo yakho. (2) 17.3 Bhala KUBILI labesolwa ngako Somhlolo nobe abeyinkhosi lehlakaniphile nje. (2) 17.4 Umtsetfo wekubonisana wawulandzela ngayiphi indlela Somhlolo? Bhala KUBILI. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Lweti 2018 NSC 17.5 Wakukhomba ngayiphi indlela kuhlakanipha kwakhe Somhlolo esiveni lasiphetse? Nika KUBILI. (2) 17.6 Shano umdlali loyindilinga, logucugucukako, kulaba labadlala kuletheksthi lengenhla, usho nekutsi usho ngani. (2) 17.7 Ngekwakho kubona abetibulalelani Mahubhulu nawufundzisisa letheksthi? Nika KUBILI. (2) 17.8 Shano kutsi lamavi aMahubhulu latsi, 'Itawube itigwaze ngesayo,' afanele muphi umdlali kulencwadzi? Chaza. (2) 17.9 Kube Mahubhulu waphumelela kuketula Somhlolo, ucabanga kutsi umbuso weMaswati bewutawuba njani? Bhala KUBILI. (2) 17.10 Umbhali umveteleni Mahubhulu kutsi abe lukhuni kangaka? Bhala KUBILI. (2) 17.11 Bhala tintfo LETIMBILI lebetenta kutsi indlela Somhlolo labebusa ngayo yehluke kulena yemakhosi labendvulela yena. (2) 17.12 Chaza lesaga, 'Bantfu abayi nganhlanye bangesiwo emanti.' Shano kutsi sihambelana ngayiphi indlela nembuso waSomhlolo. (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all