Skip to content

siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2018 Question Paper

Question papersiSwati HLGrade 12201827 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2018, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2018 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa 2½ Leliphepha linemakhasi la-27. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto. 2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona. 3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Tinkondlo (30) SIGABA B: Inoveli/ temdzabu (25) SIGABA C: Umdlalo (25) 4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A imibuto MITSATFU (3), ESIGABENI B MUNYE (1), ESIGABENI C MUNYE (1) ngalendlela: SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI - Phendvula imibuto ibe MIBILI. ENKONDLWENI LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile kuphendvula lombuto. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE. SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE. 5. KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU) NESIGABA C (UMDLALO)  Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye nemdlalo lowufundzile.  Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC 6. BUDZE BETIMPHENDVULO  Imibuto yendzabambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe ngemagama la-190–240.  Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe ngemagama la-340–390.  Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi. 7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni KWALESO NALESO SIGABA. 8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo ephepheni lemibuto. 9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA. 10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi: SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40 SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55 SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55 11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC LIKHASI LALOKUCUKETFWE Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto. SIGABA A: TINKONDLO Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI. INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI 1. 'Ngoneni Kuwe Mhlaba?' Umbuto loyindzatjanambhalo 10 6 2. 'Shukela' Imibuto lemifisha 10 7 3. 'Tibane' Imibuto lemifisha 10 8 4. 'Lomfundvo' Imibuto lemifisha 10 9 NA Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto. 5. 'Lichibikati' Imibuto lemifisha 10 10 *CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli lemisiwe. 6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12 7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12 8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15 9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 15 10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 17 11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 17 NOBE TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe. 12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 19 13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 19 SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti timidlalo letimisiwe. 14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 22 15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 22 16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 25 17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 25 CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto lekunguyona lekumele bayiphendvule. SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU A: TINKONDLO (Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2 A: TINKONDLO (Inkondlo lengakafundvwa 5 1 eklasini) B: INOVELI/TEMDZABU (Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1 lemifisha) C: UMDLALO (Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1 lemifisha) CAPHELA: Esigabeni B ne-C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto letawulandzela. UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. NGONENI KUWE MHLABA? – MS Mbuyane 1 Ngabe yini lenkhulu nalengakanani loyilindzele kimi? 2 Ngobe kuwe ngingumhambi nesivakashi, 3 Ngiphambukele kutsintsitsa ludzaka etinyaweni, 4 Ngitfole nemandla ekuhamba lendlela leseyindze, 5 Lemkhawulo wayo usitfombe netifiso tami, 6 Tifiso temkhatsi lomhlophe nemivila leluhlata. 7 Ngagob' emadlangala kuwe Mhlaba, 8 Nginelitsemba lekutfotjwa umtimba lovuvukile, 9 Ugcwele butsakatsaka bekudzinwa 10 Nginelitsemba lekukhishw' emanyeva 11 Ngekunyangw' emanceba nemihuzuko, 12 Kodvwa nalomuhla solo ngiyasimbatseka. 13 Kuwe ngiyivile imimoya yaKholwane, 14 Lengiphephetse yangiphuphutsekisa ngetintfuli, 15 Ngaphaphatsekisa kwelizini lishiywe ngunina, 16 Ngaphaphatsekisa kwemphumphutse ishiywe ngumholi, 17 Ngiwe ngivuka nengubo lemfisha, 18 Leval' inhloko kusale tinyawo. 19 Lapho tinhlupheko netinkinga tingikhungetse, 20 lmimoya yetikhova ite kimi ibhej' ingati, 21 Ngikwati kubaleka kepha ngingenakubhaca, 22 Ngobe sidleke sami sadliwa timvula takho, 23 Netinini tami tagwinywa nguwe. 24 Umusa neluvelo awunako, 25 Sineke nekubeketela akusiko kwakho, 26 Uyashelela njengenhlant' isemantini, 27 Uyatichenya futsi njengeliphigogo, 28 Ubhodla njengelibhubesi lilambile, 29 Mhlaba, konje ulambeleni kimi? Bhala indzatjanambhalo lapho uveta khona tintfo letenta sonkondlo awugceke kangaka umhlaba kulenkondlo lengenhla. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa angabi ngetulu kwala-240. [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. SHUKELA – FC Nkosi 1 Kantsi wena ungushukela lonjani 2 Ngoba bonkhe boshukela bayanongotela. 3 Bonkhe boshukela bamnandzi, 4 Bonkhe boshukela bayatsandvwa, 5 Ngobe bayintsandvokati ebantfwaneni, 6 Kepha wena awunjalo, 7 Usitsa sawonkhewonkhe. 8 Ungena sinyenyela endvodzeni, 9 Uyidle kancane, kancane, kancane, 10 Uyishaye kusale lutsi. 11 Umfati we-Afrika awumuva 12 Naye umshaya umbeke le. 13 Ushaya emalunga kusangane ingcondvo. 14 Kusale lithuna kulilwe lesimatsambo. 15 Ngoba udla ungatishiyeli. 16 Ngiyayesaba imisebenti yakho 17 Lekhalisa wonkhe umuntfu loyenta kuye 18 Bobabe bayakhala, bayaphela ngawe 19 Bomake bayakhala, bayaphela ngawe 20 Nebantfwana nabo awunaluvelo kubo, 21 Uhlasela ngisho luswane 22 Lolusanuka lubisi. 23 Ungusathane lucobo, 24 Ngekubhucabhuca umndeni, 25 Kusale kukhala libhungane ekhaya. 26 lngabe wachamukaphi? 27 lngabe uwekutalwa kuphi? 28 Unyoko wabol' ematfumbu. 29 Hamba, natsi asikudzingi, 30 Hamba, khohlwa ngatsi. 2.1 Khokha umugca locuketse imvumelwano maphakatsi kulenkondlo lengenhla? (1) 2.2 Ushoni sonkondlo ngemugca-11, kulenkondlo lengenhla? (1) 2.3 Bunkondlo buni lobuvetwa tinhlavu leticindzetelwe emgceni-3 kulenkondlo lengenhla? (1) 2.4 Khokha umugca locuketse imphindza kulenkondlo lengenhla. (1) 2.5 Ucabanga kutsi ngumuphi loshukela lakhuluma ngaye sonkondlo kulenkondlo lengenhla? Usho ngani? (2) 2.6 Uvumelana kangakanani nekutsi lenkondlo lengenhla iyisathaya? Sekela imphendvulo yakho. (2) 2.7 Sisho lesisemgceni-25, ngabe sonkondlo usisebentise ngalokuhambelana kahle yini naloko lakutjela tetsamelilwati takhe. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC UMBUTO 3:IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. TIBANE – NC Mthethwa 1 Khanyani tibane letikaMkhatsi, 2 Nichakate njengetimbali kaMkhatsi, 3 Kutfokote tsine kaMhlaba 4 Ngebuhle nekukhanya lokungenambalandlati. 5 Khanyani lapho kaMkhatsi 6 Ningikhontele kuSibhakabhaka naNyanga, 7 Ningikhontele kuNyeti nakulanga, 8 Nibahle tibane takaMkhatsi. 9 Nibonakala ngemnyama wasebusuku. 10 Kanifaniswa nangalukhalo emini, 11 Entsatsakusa niholwa likhweti 12 Lilandzelwa yindvonsa idvons' emasuku. 13 Khanyani tibane teMvelinchanti, 14 Khanyani ningacimi nanini. 15 Lapho libalele kuletimphisi, 16 Nivela nilandzelan' emkhatsini, 17 Nichakate nigcame ngekukhanya, 18 Kuhlob' emkhatsini ngebuhle benu, 19 lsuke seyendzel' esokeni 20 Kubomandvukulu nemalulwane, 21 Laph' umtimba netingubo 22 Kusuke sekucoca ndzabanye, 23 Kucedvwe konkhe kwelusuku, 24 Kuphunyulwe kulungiselwe likusasa. 25 Kukhanya kwenu tibane 26 Kusho kuphumula kimi. 27 Khanyiselani tonkhe tidalwa 28 TeMvelinchanti tibane, 29 Khanyani ningacimi nanini. 3.1 Khokha umugca wenkondlo losho kutsi letibani atikhetsi bala lemuntfu. (1) 3.2 Bunkondlo buni lobakhiwa imigca-14 na-29, kulekondlo lengenhla. (1) 3.3 Yini leyenta letibani tingafaniswa nangelukhalo emini? (1) 3.4 Kusuke kwentekani, nakwenteka loku lokusemigceni 21 na 22 kulenkondlo lengenhla? (1) 3.5 Ucabanga kutsi yini lengenteka nangabe letibani tingacima, njengobe sonkondlo atsi tingacimi nanini? Usho ngani? (2) 3.6 Sinongo sesifaniso lesisemgceni 2 walenkondlo, sisebentiseke kahle yini? Chaza. (2) 3.7 Lenkondlo yetseke ngalokwenembako yini? Usho ngani? (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. LOMFUNDVO – GT Nkosi 1 Ngikubone kahle wena makoti, 2 Ukhaliphile wacija njengemkhonto, 3 Ungucelemba locota acotisise makoti, 4 Uyamengetela ngekukhalipha kwakho, 5 Mane kungakwebi kufa makoti. 6 Balole ngetandla takho Lomfundvo, 7 Tilola umuntfu acije njengenyalitsi, 8 Wasika kungatsi kuyotsi cubasha, 9 Wahlaba inhlupheko yatsi gal' uyephuka, 10 Kungakhoni kwatsi tinyawo ngetfwale. 11 Lomfundvo ngubani lonjengawe s'tsandvwa, 12 Locatulula tinkinga temphilo s'tsandvwa, 13 Lonetandla letikhaliphisa kwetakho s'tsandvwa, 14 Loneliphimbo lelikhaliphe njengelakho s'tsandvwa, 15 Mane kungakwebi kufa s'tsandvwa. 16 Lomfundvo uhlakaniphile s'tsandwa sami, 17 Ngeke ngikwale futsi angeke ngikulahle s'tsandvwa, 18 Funa ngisal' eliteni sewungekho s'tsandvwa, 19 Ungisus' ekhatsi kwelubishi s'tsandwa, 20 Pho uligagu lelendlul' emagagu s'tsandvwa, 21 Lomfundvo chubeka kute kubone bani nabani, 22 Nalapho ulibhuloho lekuwela s'tsandvwa, 23 Nalapho usikhiya lesivula noma kuphi s'tsandvwa, 24 Ulichawekati lelicocodz' emachawe s'tsandvwa, 25 Nalapho uligugu lelendlule emagugu s'stsandvwa. 26 Chubeka ungigone ungifumbatse s'tsandvwa, 27 Ngigone ngetandla takho letifutfumalako s'tsandwa, 28 Ngitfukuse ekujuleni kwenhlakanipho yakho s'tsandvwa, 29 Ekujuleni kwenhlitiyo yakho ngitfukuse s'tsandvwa, 30 Ngibindzise ngitinte ngihlaliseke s'tsandvwa. 4.1 Bhala luhlobo lwebunkondlo lobuvetwa ngemagama lacindzetelwe emigceni 28 na 29 yalenkondlo lengenhla. (1) 4.2 Nguyiphi indlela Lomfundvo lahlaba ngayo inhlupheko itsi gal' uyephuka? (1) 4.3 Yini ingcikitsi yalenkondlo? (1) 4.4 Usuke anjani umuntfu nasacije njengenyalitsi, ngekusho kwalenkondlo? (1) 4.5 Bhala tintfo LETIMBILI locabanga kutsi tingenteka nangabe lomakoti angeke abe khona eveni. (2) 4.6 Phawula ngekukhetseka kweligama lelicindzetelwe emgceni-1 walenkondlo. (2) 4.7 Mlayeto muni sonkondlo lawubhekisa kulabo labatetsamelilwati takhe ngalenkodlo? Bhala kube KUBILI. (2) [10] NA Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto. UMBUTO 5 Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. LICHIBIKATI – JP Shongwe 1 Nangibuka buluhlata balamampokoya, 2 Kufik' imilandv' engcondvweni yami 3 Lengingayilandza busuku nemini, 4 Ngigcwalis' emakhasi nemakhasi. 5 Kukulo lelitsafakati, 6 Kukuyo lena ngubokati 7 Lapho kuphila khona tilwane 8 Letinhlobonhlobo ngekulawula kweMdali 9 Niyajabula tinkhomo temanti, 10 Ngobe lenu likhay' alinay' imimoya 11 Ledzilit' ilalis' ematsafeni 12 lmitamo netitfukutfuku teluNtfu. 13 Niyajabula bafokati bakaChibikati, 14 Nine leningaphandlwa tintfuli taNtfulikati, 15 Nine lenigiyela busika nelihlobo 16 Ngengubo yinye ... niyajabula bafokati! 17 Niyajabula majah' akaChibikati, 18 Lenu live alinangucuko, 19 Lena lekhungets' umhlaba-jikelele 20 Ngekulets' injabulo nenjabho. 21 Oyili wema-Arabu 22 Uligugu ngengcebo kuyalabany' imphilo, 23 Akasiy' ingcebo neligugu kuyakh; imphilo, 24 Chibikati longenakulinganiswa ngumuntfu. 25 Ngiyivile imishashadvu yelive, 26 Its' uyindlela yetitimela temanti, 27 Its' ungumehlukanisi wemave 28 Chibikati! Chibikati! 29 Wakits' umlandvo kawutintanga, 30 Ugucuk' imihla nemalanga 31 Uyagucuka, uyawugucuka, utawugucuka; 32 Kepha wakho Chibikati cha! [Impalampala 3: 49–50] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC 5.1 Caphuna umugca locuketse silinganisamcondvo endzimeni 6 kulenkondlo lengenhla. (1) 5.2 Bunkondlo buni lobuvetwe ekucaleni kwemigca-14 na-15 yalenkondlo lengenhla? (1) 5.3 Ngutiphi letitimela temanti lakhuluma ngato sonkondlo emgceni-26 walenkondlo? Nika SINYE. (1) 5.4 Bunkondlo buni lobuvetwa ekugcineni kwemigca-14 na-16 yalenkondlo lengenhla? (1) 5.5 Kuliciniso kangakanani kutsi bafokati bakaChibikati 'bagiyela busika nelihlobo ngengubo yinye?' Chaza. (2) 5.6 Ligama lelidvwetjelwe emgceni 5 lifaneleka ngayiphi indlela naloku lokukhulunywa ngako kulenkondlo? (2) 5.7 Uvumelana kangakanani naloku lokushiwo yindzima yekugcina kulenkondlo lengenhla? Chaza ubhekise kulokwenteka lomuhla. (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Kulesigaba kunemanoveli LAMATSATFU netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE incwadzi loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo naleyo noveli/temdzabu lokufundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha. INOVELI Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi. UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, umuntfu nakunentfo layitsandzako emphilweni yakhe, akekho lomunye longamehlukanisa nayo, ngisho kungaba netihibe letitsite. Fakazela lenkhulumo ubhekise kuLaMagagula. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Fundza letheksthi leyincenye yendzaba bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI A Ngalelinye lilanga watsi asemsebentini watfola umbiko lotsi indlu yakhe iyasha. Tindlebe tema enhloko kuLushawulo nakeva lombiko ngobe bekati kahle kutsi kusha kwalendlu kwakutamshiya naloko labekwembetse. Watsi lapho abhangatela ayawubona kutsi umonakalo unganani, wakhangwa yindvundvuma yemlotsa lowawusabhunya intfutfu lapha nalapha. Bantfu behluleka 5 ngobe nalaba lebebatsi bayaphalala bakhandza umlilo sevele umkhulu kakhulu. Kute-ke ngisho lokuncane lokwakhishwa. Bantfu labakhandza lapho behluleka kutsi bangambuka batsini ngenca yekumangala nekumvela buhlungu umntfwanaKhumalo. Naye wefika wema wabuka lowo mlotsa lowawungeke uphindze ube timphahla. Lushawulo wema wangete wanyakata sikhatsi lesidze. lndlela labeme ngayo 10 bewungatsi akasaphefumuli. Aseme lapho wakhumbula ekhaya. Wakhumbula umkakhe nenina. Khetsile labengakaze ambone ngemehlo, wambona ngemehlo engcondvo. Watsi nakacabanga kutsi loko labekwembetse kwakukuphela kwako, wativa anemahloni kungatsi angesuka kuleyo ndzawo aye lapho bangamati khona. Waya ngekucina lomcondvo wekuduka kuleya ndzawo yaseMankayane ngobe 15 abesacabanga nekutsi bantfu labamatiko batakube bambona agcoke timphahla tekubolekwa. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC Ngakusasa batsi bavuka balungisela kuya emsebentini, naLushawulo wavuka walungisa. Kodvwa yena abengayi emsebentini, yakhe indlela yayicondze emabhasini. Yebo, Lushawulo abehamba kodvwa abengati kutsi utakutsi nakefika lena emabhasini 20 agibele leyaphi. Lapho nakefika esiteshini semabhasi awakhandza advunuselene, ingcondvo yakhe yasebentisa kwesambane. Wavele watitjela kutsi akabambe leya kaloliwe ibhasi. Kutsi-ke utakutsi nakefika ePitelitifu abambe siphi sitimela kwakuyawukhanya khona asefikile. Kwatsi lapho kwehliwa ePitelitifu Lushawulo naye walandzela labo lababeyawutsenga 25 emathikithi esitimela. Akubanga sikhatsi lesidze befikile sachamuka sitimela lesibange eJozi. Sagudvuta busuku bonkhe sesibheke kulela lasenhla. Bonkhe bantfu batisonga balala. NaLushawulo naye watsi tjeke wetama kulala. Kucimeta-ke akusho kutsi umuntfu usuke alele, kwaba njalo kuLushawulo. Akazange akwetfwale enhloko kutsi ufundzile Lushawulo nakefika eJozi. Naye nje 30 wangena edelezini lalabo labafuna umsebenti. Waba nenhlanhla kutsi bantfu labanyenti bebaye emakhaya kuyewulima. Loko kwenta kutsi asheshe awutfole umsebenti ngaphandle kwenkinga. Nobe abengaketayeli kusebenta kalukhuni, kodvwa watimisela kutsi utawulibamba lifosholo acinise emandla angaze aphelelwe ngumsebenti. Etimayini-ke basebenti bakhona labangazange batfole litfuba lekufundza 35 nekubhala, bayaye bafundziswe kusihlwa nasebashayisile. Ngulapho-ke kwefika kwabonakala khona kutsi Lushawulo ungumuntfu lowafundza. Loko kwamenta wakhishwa emgodzini watfola sikhundla sekuba ngulomunye wabomabhalane. Naye-ke abesahle asita ekufundziseni labo labebafundza. [Likhasi 26–30] 7.1 Ngutiphi tintfo leTIMBILI letikulenoveli letibufakazi bekutsi bantfu baseMankayane bebahlalisene kahle futsi banesihawu? (2) 7.2 Wakukhombisa ngayiphi indlela Tintfombi kutsi akatani nalesehlakalo sekusha kwelilonto laLushawulo? (2) 7.3 Yini leyenta kutsi Lushawulo asheshe atfole umsebenti nakefika eJozi? (2) 7.4 Nguluphi lwati lolwazuzwa basebenti basemayini ngemfundvo yaLushawulo? Nika KUBILI. (2) 7.5 Abefanele yini Lushawulo kulalela konkhe lebekushiwo nguTintfombi? Sekela ngemaphuzu laMABILI. (2) 7.6 Yini locabanga kutsi ngabe yentiwa nguKhetsile kute akwati kuya emngcwabeni wemnakabo? Nika KUBILI. (2) 7.7 Ucabanga kutsi kwentekani ngebantfwana baTintfombi emva kwekucoshwa kwakhe nguLushawulo? (2) 7.8 Kwabangelwa yini kuya kwaLushawulo emashingweni lokuyintfo labengakatayeli kuyenta ngalelilanga lacosha ngalo unina? (2) 7.9 Siphetfo salencwadzi sisetfulela muphi umlayeto? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC 7.10 Ngekubona kwakho, ngusiphi sizatfu lesenta kutsi LaMagagula acishe tindlu taTintfombi lebetisha tishiswa nguLushawulo emva kwekubuya emkhayeni? (2) 7.11 Kube bewungulomunye welusendvo, yini lebewutayenta nangabe Lushawulo weta watewucela lucolo sekushone unina? (2) 7.12 Lesento saLushawulo sekutsi nobe asatfolile etinyangeni kutsi simo semuti wakhe sinjani, ngekufa kwebanftwabakhe, kepha abe achubekela embili aya emkhayeni, besifanele yini nobe cha? Chaza. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, umuntfu nakunentfo layitsandzako emphilweni yakhe, akekho lomunye longamehlukanisa nayo ngisho kungaba netihibe letitsite. Fakazela lenkhulumo ubhekise kuMphikeleli. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. ITHEKSTHI B 'Asive kuwe mholi Tsabetse usinike imibono yakho ngekwakhiwa kwetindlu,' kusho Mphikeleli. 'Kufanele wonkhe umuntfu abe ngaphasi kweluphahla. lndlu sidzingonchanti. Umuntfu ngumuntfu ngelikhaya. Kumele bakhelwe tindlu letitawubajabulisa, bakwati kutishaya tifuba ngato,' kusho Magumeni anika imibono yakhe ngekwakhiwa kwetindlu 5 njengemholi wesigodzi A. 'Siyabonga mholi wesigodzi A. Asive kuwe mholi Shongwe ngetemphilo endzaweni yakitsi,' kusho Mphikeleli. 'Kumele leso naleso sigodzi sibe nemitfolamphilo lemibili kuya kulemitsatfu. Lokungenani lemibili kumele isebente imini nebusuku. Kumele kwakhiwe tibhedlela 10 letimbili. Tindzawo tabodokotela labatimele kumele tandziswe. Linani lebahlengikati kufanele landze. Emakhambi ekudzambisa sifo sembulalave kumele atfolakale kuyo yonkhe imitfolamphilo. Kufanele kwakhiwe tindzawo letine tekulondvolota labo lasebaciniselwe ligciwane lembulalave. lnkhokhelo yalabasebenta ngetemphilo kumele ibuyeketwe ngekutsi yengetwe ngesamba lesihehako,' kusho Magawula umholi 15 wesigodzi B. 'Siyabonga kakhulu Mntimandze. Asive kuwe Mkhwanati lohola sigodzi D. Sicela uvete imibono yakho ngetebulungiswa netekuphepha,' kusho Mphikeleli. 'Kubalulekile kutsi kuleso naleso sigodzi kube nesikhungo semaphoyisa netikhungo letingetulu kuletimbili tabologadza. Kufanele kube nekusebentisana emkhatsini 20 wemaphoyisa nabologadza. Ummango kumele ubambisane nebemtsetfo ngenhloso yekukhutsata kuphepha nebulungiswa,' kusho Lotifiso. 'Ngutiphi tibonelo tebugebengu lobandzile kulamalanga longasinika tona?' kubuta Mphikeleli. 'Bugebengu lobandzile bekweba, kugagadlela, kugcekeza, kukhwabanisa nalokunye.' 25 'Bungancishiswa kanjani bugebengu lobunyenti? Veta imibono yakho locabanga kutsi ingasisita sive sonkhe.' Kuniketwa kwemibiko akumange kuschubeka ngenca yetinsolo letachamuka kuMagumeni. 'Mine angeneliswa yindlela lekuchutjwa ngayo,' washo Magumeni bacala bahlahla 30 emehlo bonkhe ngobe bamangaliswa nguloku labakuvako. Labanye beva tinhlitiyo tishayela phasi, kulabanye tashayela etulu. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC 'Kuyevakala Sihlasi kutsi aweneliswa yindlela lekuchutjwa ngayo. Saga sitsi, umntfwana longakhali ufela embelekweni. Kulilungelo lakho kuveta imiva yakho yekungeneliswa. Ngicela usiphe litfutjana lekutsi sive imibiko lemayelana nemigwaco- 35 kwakhiwa, kufakwa litiyela nekucanjwa kwayo,' kukhuluma Mphikeleli. 'Cha angivumelani nawe. Akulalelwe mine kucala ngembikwekutsi kuchutjekwe,' kusho Magumeni. 'Lokuvetile kuvakele futsi kwemukeleka. Asikhulumeni ngako ngemuva kwemibiko.' 'Cha, asikhulumeni ngako nyalo!' 40 'Khumbula kutsi akukho emaminithini etfu, ngako-ke ungaphoceleli kutsi kukhulunywe ngako. Yeneliswa nje kutsi ngivumile njengasihlalo kutsi sitawukhuluma ngako.' 'Uma singakhulumi ngako nyalo, ngicela kutsi singabe sisakhuluma ngako.' [Likhasi 48–52] 9.1 Bhala KUBILI lokukhombisa kutsi Mphikeleli abeyikhatsalela imphilo yebantfu kuneyakhe. (2) 9.2 Loku lokwentiwa nguMphikeleli kwekwetfula imibiko yemisebenti leyentiwe kuletheksthi lengenhla kuyenteka emimangweni lesiphila kuyo lomuhla. Shano tindzawo leTIMBILI lapho kwenteka khona. (2) 9.3 Ngumuphi umlingisi longatsi nanobe akhishwa indzaba ingatsikameteki? Usho ngani? (2) 9.4 Lokuba mdzala kwaMphikeleli kwaba nagalelo lini etifundvweni takhe? (2) 9.5 Catsanisa emavi aKhulumile latsi, 'Kufanele kube nekusebentisana emkhatsini wemaphoyisa nabologadza,' kanye naloko lokwentiwa ngemaphoyisa emimangweni yangakini. (2) 9.6 Ucabanga kutsi Magumeni abesitsatsaphi sibindzi sekumisa umhlangano atsi kulalelwe yena? Chaza. (2) 9.7 Yini leyabangela lelinye licembu lemmango waseMbalenhle liphikisane netimfundziso taMphikeleli tetembusave? Nika umbono wakho. (2) 9.8 Ngekubona kwakho Lotifiso wabangelwa yini kutsi esekele Magumeni kunaMphikeleli ngalesikhatsi kukhankhaselwa lukhetfo lwasosifundzave? (2) 9.9 Beyiyini inhloso yembhali ekusetfuleleni laDladla njengemuntfu loneluvelo kulenoveli? (2) 9.10 Ngekubona kwakho yini leyakhutsata Mvakali kutsi asite Mphikeleli abuyele esikolweni? (2) 9.11 Uvumelana kangakanani nekutsi kushona KwaTsabetse kwaletsa kubuyisana emkhatsini waMphikeleli naMagumeni? Sekela imphendvulo yakho. (2) 9.12 Kube wena bewunguMphikeleli, bewutakutsatsa njani kuhamba kwaSikhulu Tsabetse emhlabeni? Bhala emaphuzu LAMATSATFU. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, umuntfu nakunentfo layitsandzako emphilweni yakhe, akekho lomunye longamehlukanisa nayo ngisho kungaba netihibe letitsite. Fakazela lenkhulumo ubhekise kuMlungisi. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala ITHEKSTHI C 'Washesha kangaka kubuya Mlungisi?' Ngunina lowo sekabuta Mlungisi. 'Sisheshe saphuma nje make lamuhla, kukhona lapho siya khona njengamanje. Ngitawubuya.' 'Usheshe ubuye ngobe ngifuna kutsi sikhulume lendzaba yakho.' 'Ngeke ngisheshe kubuya, kuhle siyicoce kusasa lendzaba loyishoko make.' 5 'lnkinga yami kutsi nje angisakwati kulala Mlungisi. Uma ngike ngatsi ngiyalala uyihlo uyangivutsela utsi ngithuleleni ngingakutjeli kutsi tsatsa umfati.' 'Ngiyeva make ngetsembe sitayilungisa leyo ndzaba.' Wabona Mlungisi kutsi cha lendzaba yakhe imatima. Naye akalali, impela akatsatse tinyatselo tekusombulula lenkinga. Litsemba labuyela kuLomusa Watilungisa kahle, 10 wakama enhloko, wapholisha neticatfulo takhe. Waphuma kabo wenyuka nemgwaco sekayohlangabeta Lomusa. Akatange ahlale sikhatsi lesidze. Wefika Lomusa ashaye tona futsi letimnyama kodvwa hhayi letifana netayitolo. Atsi uma abuka letingubo Mlungisi akhumbule emagama aMadvodza, buhle baLomusa buwususe lomcondvo lomfikelako. 15 Bahamba balinganisile boMlungisi naLomusa. Abone Mlungisi kutsi bayalingana. Wakheke kahle Lomusa. Kuba yinkhosikati kumfanele imphela. Abatange bacoce kakhulu endleleni. Lomusa imibuto leminyenti bekatsi utayiphendvula nabefika endlini. Batsite nabefika endlini, wavula Lomusa bangena. 'Ngiyetsemba awuketi ngetindzaba telutsandvo lapha Mlungisi. Ngikutsatsa 20 njengesivakashi sami nje.' Wathula dvu njengemuntfu longeva etindlebeni Mlungisi. Wabona kutsi inkinga labekatsi utayicatulula udlala ngesikhatsi. Kwathula endlini kwate kwachuba yona intfombi. 'Wathula Mlungisi manje?' 'Ngicabanga lenkhulumo yakho. Yini ungafuni sicoce ngobe ngiyakutsandza?' 25 'Sekwacocwa nami, ngagana, ngendza, ngafelwa.' 'Kahle bo!' 'Ngicinisile kunjalo. Bengicabanga kutsi ubonile ngifaka tingubo letimnyama.' Agucuke simungulu futsi Mlungisi nakeva lendzaba. Acedze agcolotele Lomusa emehlweni. Ambambe lihlombe amsondzete kuye kancane kutsi uma sebatewucabuzana, ahlehle 30 Lomusa. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC 'Kulungile ngitawucabanga Mlungisi. Usebenta muphi msebenti?' 'Nginguthishela.' 'Hawu, kantsi usebenta kahle kangaka?' Kutse lapho sekaphuma emnyango Mlungisi, wavalelisa ngekucabuza. Washesha wayolala ngobe bekajake kutsi kuse. Lokwacaka 35 kutsi liphupho leyise alibuyanga ngalelolanga, kodvwa kunina labuya. Wacabanga lenkinga yalomuntfu lofuna Lomusa, langati kutsi kutakwentakalani. [Likhasi 5–7] 11.1 Nguyiphi lemfihlo Lomusa labefihlela Mlungisi yona? (2) 11.2 Lenkhulumo yalomusa lekulenoveli letsi, 'umuntfu lotawusihlanganisa sewutfolakele,' imveta kutsi bekaphila yiphi imphilo? (2) 11.3 Libito lemuntfu livamise kumlandzela. Fakazela lenkhulumo ubhekise kuMacaleni ngemihambo nemasiko eSiswati, emphilweni yakhe. (2) 11.4 Bhala tigameko leTIMBILI letikulenoveli letifakazela kutsi Lomusa abenaye nembeza. (2) 11.5 Shano umehluko lokhona emkhatsini wendlela latekwa ngayo Lomusa nendlela lesetjentiswa emimangweni yalomuhla nakutekwa umfati. (2) 11.6 Bekungenteka yini kutsi simo semphilo yaMlungisi sifane nesimo semphilo yaLomusa? Sekela imphendvulo yakho. (2) 11.7 Nguyiphi imbangela leyenta Lomusa ajakele kushada naMiungisi babe bangakafundzani kahle? (2) 11.8 Nangabe bewungateyamanisa naLomusa, bewungamecwayisa ngayiphi indlela kulemphilo labekayiphila? Nika KUBILI. (2) 11.9 Ngekubona kwakho, abeyokwentani Sitsembile nemntfwanakhe emshadweni waMiungisi naLomusa? (2) 11.10 Nguliphi ligalelo lebelitawuba khona emphilweni yaMlungisi kube wateka Sitsembile emva kwekuboshwa kwaLomusa? Nika KUBILI. (2) 11.11 Ngabe sihloko salenoveli sikhetseke kahle yini? Sekela imphendvulo yakho. (2) 11.12 Humusha lesaga lesitsi, 'Likhiwa lelihle ligcwele tibungu,' ubhekise kulokwenteka kulenoveli. (3) [25] NOBE Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe. UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Bhala indzabambhalo lapho ukhuluma khona ngebuhlakaniphi lobuvetwa balingisi bemibhalo yetemdzabu, ubhekise kulenganekwane nakuletibongo letingentasi.  'Indlulamitsi nengwenya'  'Tibongo taNgwane III' Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. ITHEKSTHI D INDVODZA LEYANIKWA LIDADA Lomdzeshi lona abengamholeli kahle umfana. Abemnika imadlana bese umnika kudla amembulele netimphahla, letinye tibe takhe letinye tibe tenina. Nobe abesebenta matima nje, wabeketela wachubeka nekusebenta wate waba yindvodza, wacatsatela netimvu, solo tigaya ngamhlatsi munye. Ngalelinye lilanga umdzeshi wambita wakhuluma naye. 5 'Ngifuna kukwatisa kutsi kulenyanga letako ngiyahamba nemndeni wami sibuyela kulakitsi ngesheya kwetilwandle.' 'Kusho kutsi kutawuba kuphela kwemsebenti wami ngaleyo ndlela?' 'Kute lengingakwenta, sikhatsi sami sekubuyela emuva sesifikile. Nawe njengendvodza utawuhamba uyewufuna umsebenti kulabanye labakhona.' 10 'Cha kwaze kwaba buhlungu loko.' Nembala sefika sikhatsi umdzeshi watsengisa konkhe labenako washiya lidada linye. Watsatsa lelidada walinika lesisebenti sakhe. 'Ngikunika nali lidada uliphatse kahle. Ulondle ngemfanelo ulinatsise nemanti, ungacali ulihlabe.' 15 'Kulokusebenta kwami lokumatima emashumishumi eminyaka ngihola imadlana, ngifanelwe kutfola lidada kuphela? lphelile yini imali?' Wahleka umdzeshi wanikina inhloko. Wasibuka sisebenti sakhe waphindze wahleka. 'lmali angeke ikwentele lutfo. Wena tsatsa lelidada uyewulifuya, wente lengikutjela kona nje kuphela.' 20 'Ngilondle ngani?' 'Ngikubekele lisaka lemmbila. Lommbila ningawudli ngobe walelidada.' lndvodza yalitsatsa lidada nanobe beyisisimba nje. Bavalelisana nemdzeshi, yatjatsa lisaka, yagodla lidada layo yashona kunina ekhaya. Yefika yayetfula indzaba kunina. Wamangala kodvwa wamyala umntfwanakhe kutsi ente njengobe ayaliwe. Lidada 25 lahlala emalanga lamabili, kulesitsatfu latalela licandza legolide. Yalitsatsa licandza indvodza yayawulitsengisa yatfola imali lenyenti. Batsenga timphahla nekudla. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC Laphindza lidada latalela lelinye licandza legolide, latsengiswa kwatfolakala lenye imali lenyenti. Lemali bakha ngayo indlu lenkhulu bayigcwalisa ngefenisha. Lachubeka lidada nemsebenti walo, yangena nemali. Salukati nemntfwanaso banjinga. 30 [Likhasi: 80–81] 13.1 Bhala ngesimonchanti setenhlalo kulenganekwane. (2) 13.2 Yini lebanga insweleko kulenganekwane? (2) 13.3 Tetsamelilwati tifundzani ngalokwenteka kulenganekwane? (2) 13.4 Ucabanga kutsi kubangelwa yini kutsi lenganekwane ibe nebunganekwane? (2) 13.5 Yini lokwenteka kulenganekwane lokungaba licala lelibovu etikhatsini talomuhla nawubuka temnotfo? Usho ngani? (2) 13.6 Kube bewungunina walomfana, bewutawenta njani ngalesento salomfana sekubulala lidada? Nika KUBILI. (2) 13.7 Humusha saga lesitsi, 'Salakutjelwa sibona ngemopho,' ubuye usho kutsi sihambisana kangakanani nalokwenteka kulenganekwane? (3) NA Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC Fundza letibongo letilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. TIBONGO TENGWENYAMA BHUNU 1 Mahlokohla londzatja ngentsamo, 2 Lohlokohle timbiba taphuma 3 Tenta buhlakalala, 4 Taye tabanjwa ngudalad' esangweni 5 KaZombodze wemagugu. 6 Ngwane usona nonani, 7 Loku bahlaba nkhomo bahlindzisana. 8 Ngitayitsatsaphi inkhomo lengangaNgwane 9 Ngiyikhwet' etikweMdzimba 10 Umlom' ufik' ezulwini? 11 Ngwane lulaka nekhaya netsafeni 12 Kushe kube sehlobo, 13 Kuye kusuk' emalangabi. 14 Sihlangu sinembele wenkhomo. 15 Ngwane emantini ngimfanisa nesitiba. 16 Ngwane endleleni ngimfanisa nalevundlako, 17 Ngwane emtsini ngimfanisa nalomnyama; 18 Ngwane embutini ngimfanisa nesiphongwana 19 Ngwane enkhomeni ngimfanisa nemshivana 20 Ligodze laZombodze wemagugu, 21 Loku liwagil' emadvodz' emacakala. 22 lnyoni ledlalel' emhubheni wetintsaba. 23 lngwe ledl' ematfol' enyatsi. 24 Buhlal' abuhlangan' entsanyeni. 25 Umvemve wakitsi 26 Ngeke ngawubek' emtaneni, 27 Ngingawubeka kaZombodze wemagugu. 28 Bayethe! [Likhasi 104–105] 13.8 Sinongo sini lesivetwa ngumugca 10 kuletibongo lengenhla? (1) 13.9 Khokha umugca lokuletibongo lochaza kutsi iNgwenyama Bhunu beyisukelana. (1) 13.10 Hlobo luni lwebunkondlo lobuvetwa yimigca 25–26 yaletibongo letingenhla? (1) 13.11 Lomugca lobhalwe ngalokugcamile kuletibongo, uyiveta ingumuntfu lonjani iNgwenyama Bhunu? (1) 13.12 Ucabanga kutsi yini lebeyenta kutsi iNgwenyama Bhunu ifaniswe nendlela levundlako? Chaza ubhekise kulokushiwo kuletibongo letingenhla. (2) 13.13 Humusha umugca 20 waletibongo letingenhla bese uyasho kutsi uhlangana ngayiphi indlela nemasiko eSiswati. (2) 13.14 Sifanisongco lesisemgceni 23 sihambisana kangakanani neNgwenyama Bhunu, kuletibongo? (2) [25] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC SIGABA C: UMDLALO Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini lonyaka uphendvule ngawo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto wendzabambhalo. UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi, 'Sitsa semuntfu ngeke siyivimbe imphumelelo yakhe.' Fakazela loku ubhekise kuMphotfo. Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela. ITHEKSTHI E NCOBILE: (Amoyitela.) Ngivele ngabona ngemantjwele alwa odvwa kwekutsi lamuhla ngitawufikelwa sivakashi lengasigcina kudzala lapha ekhaya. Ngavakashelwa nguwe lamuhla Ncane kumbe ungiphatsele letitsini? NCANE: (Abuke le.) Kukhona lengifuna kutekubuta kuwe, ngicela ungiphendvule ungabi nemahloni mngani wami, mine phela ngimdzala nangingaka, tintfo 5 ngiyatibona. Kungani kulamalanga wena sewuhlala njalo utsakasile ukhuluma nangetelutsandvo nasetincingweni, intfo lowagcina kudzala kukhuluma ngayo? NCOBILE: (Ahleka.) Hho, kantsi vele utengisenga? NCANE: Angikusengi Ncobile ngifuna kwati. 10 NCOBILE: (Amoyitela.) Utawutsi ungati-ke bese wentani? NCANE: (Ambukisisa emehlweni.) Kute ngikhone kumoyitela nawe. NCOBILE: (Ahlekelela.) Uva batsi kuyangehlula yini kumoyitela ngingedvwa? NCANE: Angikeva njalo mngani, phela nami ngiyatsandza kubona umngani wami ahlala atsakasile. 15 NCOBILE: Wena ulicili sibili, umuntfu umgubhuluta ngisho angafuni kepha agcine akutjele nesifuba sakhe. Mine Ntfombilencane dzadze, kukutjela liciniso kutsi sengicabange ngacedza njengobe ngasho kutsi anginawuloku ngimelana nekubhulwa ngemiboyi lapha ekhaya, ngibhulelwa Mphotfo kutsi ngitsandzana naye ekubeni akusilo liciniso. Nyalo sengifuna 20 bangishayele liciniso ngobe vele sengimganile. (Asukume abuye ahlale phasi.) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC NCANE: Nami ngitsi nangikhumbula leto tilondza dzadze, ngifikelwe kungabadzabukeli. Wena nyalo utabakhomba tiga tetigadla bangaphindzi bakwetsembe nakancane emphilweni yabo! 25 NCOBILE: (Ahleka agegetseke.) Bacabanga kutsi indvodza iyalinywa ivunwe. Umuntfu longafuni kukhwesha enhlitiyweni yami nguGedlembane. Angati kutsi loku kubangwa yini Ntfombi. (Ashaye kancane tandla.) NCANE: Ncobile kantsi wena sewutsandzana naMphotfo ngaliphi ngobe ngeva ngetimbobo temuhlwa kutsi sewubuyele kuCelani Mavimbela? Khohlwa 30 ngaGedlembane Ncobz, likhwa lelijaha, lishaya ngelihwanca lelihle. Hhawu! Nona mhlaba! (Ambuke bese unatsa emahewu.) NCOBILE: (Ahleke.) Celani ngehlukana naye singakacedzi nenyanga ngobe wangivisa buhlungu lobuphindziwe, inhlitiyo yenyela mlibe mzukwana abukisa ngaMphotfo lowo kubantfwabesikolo nakamtfola ahamba nami 35 kantsi yena ungihlangabetile. Watsi nakehla nje emotweni, wehla emehlo asavutsa umlilo, buso sebumnyama njengelitulu lihlomile, agcwele lulaka lodvwa. Ngaphandle kwekubuta, wefika wamhudvula budlabha ambita ngesichaga lesingakafaneli kuhamba nami. NCANE: (Amkhomba.) Mine ngibona kuncono ubuyele kuCelani, muhle futsi 40 akasolisi nakubantfu kutsi likhwa. Umhlalele phasi umtjele kutsi lakwenta kuMphotfo awutange ukutsandze, kute naye etsembe kwekutsi beningatsandzani ngaleso sikhatsi. (Amntjontje.) NCOBILE: (Enyanya.) Ucinisile lapho Ncane kepha ubowati kutsi kulomhlaba naloyishayile akayosi, naloyosile akayidli, loyidlile nguye lodle licala. Mine 45 angifuni kutsi ngalelinye lilanga imphilo yami ngiyishiye eludzakeni lolumatima ngingasenawuhlehlela nyovana. Celani muhle vele kunaMphotfo kodvwa ute buntfu, Mphotfo yena unebuntfu. Mine angifuni buhle bemuntfu kepha ngifuna buntfu bemuntfu. Wati kushayela timoti longatati nato kutsi utitsatsaphi. 50 [Likhasi 109-113] 15.1 Bhala KUBILI lokutfolakala kulomdlalo lokungenta bafana balomuhla labatiphatsa njengaCelani behluleke kuphatsa emakhaya abo nasebatekile. (2) 15.2 Ncobile nanobe abengamhloniphi unina, ngukuphi LOKUBILI kulomdlalo tetsamelilwati lebetingamncomela kona. (2) 15.3 Catsanisa indlela batali bakadzeni labebayisebentisa kufunela bantfwababo umendvo naloku lokwenteka kulomdlalo. (2) 15.4 Bhala tigameko LETIMBILI letikulomdlalo letibufakazi bekutsi kulesinye sikhatsi indzima lenkhulu etimphilweni tebantfwana idlalwa bangani kunebatali babo. (2) 15.5 Emavi aNcobile latsi, 'Mine angifuni buhle bemuntfu kepha ngifuna buntfu bemuntfu', ayemukeleka yini nawubuka lusha lwalomuhla? Chaza. (2) 15.6 Ucabanga kutsi ngutiphi tizatfu LETIMBILI Ietenta bolaHleta naHleta bangayi emngcwabeni waGedlembane? (2) 15.7 Kube Mphotfo naCelani bebaphila kulemimango yalomuhla, yini lebeyitawulindzelwa tetsamelilwati ngekuhlangana kwabo endleleni? Chaza ubhekise kulomdlalo. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC 15.8 Yini lebeyifanele yentiwe Litiko Letemfundvo etikolweni njengemkhankhaso wekuvikela kukhulelwa kwebantfwana labasebancane njengobe kuvela kulomdlalo? Bhala KUBILI. (2) 15.9 Phawula ngendlela Hleta lemukela ngayo emaphoyisa nakefika atewumbopha emshadweni waNcobile. (2) 15.10 Sikolo besingakuncandza ngayiphi indlela kuphutselwa kwebafundzi sikhatsi lesidze esikolweni njengaNcane? Bhala KUBILI. (2) 15.11 Uvumelana kangakanani nekutsi kukhulisa umntfwana ngesandla lesicinile nobe lesitsambile akunaluhlelo lekumele lulandzelwe? Sekela ubhekise kulomdlalo. (2) 15.12 Humusha lesaga lesitsi, 'Tibi tendlu atikhishelwa ngaphandle,' ubhekise kulaHleta. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi, 'Sitsa semuntfu ngeke siyivimbe imphumelelo yakhe.' Fakazela loku ubhekise kuSomhlolo. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela. ITHEKSTHI F (Sikhunyana ucoca naMahubhulu nelibutfo.) SIKHUNYANA: Ndvuna yeNkhosi nelibutfo lakho eMahubhulu, iyanibita iNgwenyama. Utsite uMlomo longacambimanga ningalenti liphutsa. MAHUBHULU: Suka endleleni yetfu Sikhunyana, ncelebane ndzini! SIKHUNYANA: Butfo leNkhosi, iyanibita iNkhosi. (Emahubhulu aphelelwa 5 ngemandla abuyela emuva emphakatsi.) MAHUBHULU: Libutfo eMahubhulu licondzene nami. Yini ungayi kuyewukhuluma neBalondolozi uyekele leli lami? SIKHUNYANA: Umuntfu lophambukako uyancandvwa akhonjiswe indlela lefanele. Ndvuna, yimbi lentfo loyentako yekuphikisana neNgwenyama, 10 itakwenta usheshe ufinyelele kulamakhata. Sewubeketelelwe kwenele. MAHUBHULU: Ngiyayati intfo lengiyentako futsi ngitimisele kuyimela. Utsi ngubani lophambukako? SIKHUNYANA: Nguwe lophambukako ndvuna. Wenta tintfo ngaphandle kwemvumo 15 yeNkhosi. Sive sibuke imphikiswano lekhona ekhatsi wakho neNkhosi. Uphumelele kudvonsa emehlo esive. Lentfo loyicalile utayigcina yini? MAHUBHULU: Ngeke ucale intfo ungayigcini. Konkhe lakwentako umuntfu unesizatfu sako. Ngitimisele kuphendvula nobe nguyiphi imibuto 20 ngaloku lengikwentako. Kuyawugcina mine! Lami lisiphetfo. SIKHUNYANA: Utsi uphile kahle engcondvweni nje Mahubhulu? Akekho umuntfu lophilile loye ente tintfo letifana naleti lewutentako nyalo. Mine ngeke ngiyibeketelele lentfo lewuyentako. Ngitakusondzeta masinyane kubakini labalala. 25 MAHUBHULU: Awashiwo emavi lanjalo endvodzeni. Funa leyontfo ngiyente kuwe. Kuyawugcina mine. SIKHUNYANA: Wetsembeni Mahubhulu? lnkhomo yetsembe timphondvo. Bhejane wetsembe luphondvo. Libhubesi litsembe tidladla. Wena-ke wetsembe leso sijula? 30 MAHUBHULU: Ayibutwa indvodza kutsi yetsembeni. Kwati mine kutsi ngetsembeni. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC SIKHUNYANA: Libutfo loliholako leNkhosi, akusilo lakho. Ngako-ke yekela kulentisa tintfo takho ngaphandle kwekukhuluma nenkhosi. MAHUBHULU: Libutfo eMahubhulu laMahubhulu. Liva Mahubhulu kutsi utsini, hhayi lomunye umuntfu. 35 SIKHUNYANA: lngani lingilalele nangitsi iNkhosi iyalibita? Ngikhuluma nje liphikelele esigodlweni. (Litsite lifika libutfo esigodlweni, wabe efika naSikhunyana.) SOMHLOLO: Nibitwa ngimi butfo lami. Besekuvakele kutsi niyaviva nicondze kaMabhula. Asiphikisani nekuviva kwenu. Siyabona kutsi 40 benililungisele loluhambo. Noko-ke asilubulali nya luhambo lwenu, kodvwa sinatisa loku: kusasa ntsambama nitakwatiswa tindzaba letinhle. LIBUTFO: Bayethe! NYOSI: LeliBhuza lindlebendze! lmbekwa kanye, 45 lngabhekwa kabili. Wena Waphakatsi! Bayethe! (lphume.) SIKHUNYANA: Kubonakele kutsi kuviva loku niyewuhlasela niyakutsandza. Tindvuna titawuhlangana tonkhe lamuhla tibonisane kutsi kusasa 50 ningaphuma nicondze kuphi. LIBUTFO: Letfu! Letfu! Letfu! SIKHUNYANA: Kuyinhloso yetfu kutsi nikhululeke nente intfo leniyitsandzako. Sive siba sive lesicinile ngemabutfo landzile. Kuhlangana kwebakaNkhasa, Bhocwane, Mabhoko nebakaMashobeni kwente 55 simo saba sihle kakhulu kulelive. Bukani nje abasekho labahlala emihhomeni njengobe bekwenteka kucala. SOMHLOLO: Ngibonga inhlonipho yenu ngekutsi ningilalele uma ngikhuluma. INkhosi yiNkhosi ngemabutfo. (Ahlakateka.) Sikhunyana, ngibonga sibindzi sakho sekutsi ulicondze libutfo leMahubhulu ulincandze. 60 [Likhasi 60–62] 17.1 Likhono laMahubhulu lekuhhunga libonakala lingatange liphumelela kulomdlalo. Nika KUNYE lokufakazela loko. (2) 17.2 Umbhali ube nalo yini likhono lekuhlela letheksthi lengenhla kutsi idlaleke esiteji? Sekela imphendvulo yakho. (2) 17.3 Bhala umdlali longubangiswako kulomdlalo bese unika sizatfu sekukhetsa lowo mdlali. (2) 17.4 Yini lebeyingenta kutsi Sikhunyana atintiswe esikhundleni labekuso angakhishwa? Bhala KUBILI ubhekise kulokwenteka kuletheksthi. (2) 17.5 Catsanisa emavi aMahubhulu latsi, 'Ngitimisele kuphendvula none nguyiphi imibuto ngaloku lengikwentako,' nesiphetfo salomdlalo. (2) 17.6 Phawula ngeligalelo letimphi emindenini lekhona emimangweni lekuphilwa kuyo lomuhla, nendlela Somhlolo labebusa ngayo kulomdlalo. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018 NSC 17.7 Bantfu labanjengaMahubhulu bayatfolakala etikolweni talomuhla. Veta tento LETIMBILI tebafundzi labafana naMahubhulu etikolweni. (2) 17.8 Chaza ngemaphuzu LAMABILI imbangela yaMahubhulu yekutsi abe nesibindzi sekuphendvulana neNgwenyama Somhlolo. (2) 17.9 Ucabanga kutsi yini leyenta Mahubhulu atibulale? Chaza. (2) 17.10 Phawula ngekuhambisana kwalamavi latsi, Lami Lisiphetfo, nebuholi baSomhlolo. (2) 17.11 Kushona kwaNdvungunya kwaba nemtselela ekudvungekeni kwebuve beMaswati. Usho ngani? Sekela ubhekise kulomdlalo. (2) 17.12 Hlola simo umbuso waSomhlolo lebewutawuba ngiso kube Mahubhulu abengatange atibulale. (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all