Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2018
EMAMAKI: 80
SIKHATSI: Ema-awa 2½
Leliphepha linemakhasi la-27.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2018 Question Paper
Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2018, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · siswati. Question paper, 27 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 27
- File size
- 468.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 27
This exam
NSC Supplementary Exam 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
TICONDZISO KULABAHLOLWAKO
1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.
2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.
3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:
SIGABA A: Tinkondlo (30)
SIGABA B: Inoveli/ temdzabu (25)
SIGABA C: Umdlalo (25)
4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
imibuto MITSATFU (3), ESIGABENI B MUNYE (1), ESIGABENI C MUNYE
(1) ngalendlela:
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI - Phendvula imibuto ibe MIBILI.
ENKONDLWENI LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile
kuphendvula lombuto.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE.
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE.
5. KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
NESIGABA C (UMDLALO)
Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
nemdlalo lowufundzile.
Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule
imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha
ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto wendzabambhalo
ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
6. BUDZE BETIMPHENDVULO
Imibuto yendzabambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe
ngemagama la-190–240.
Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe
ngemagama la-340–390.
Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani
lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.
7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni KWALESO NALESO SIGABA.
8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
ephepheni lemibuto.
9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.
10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:
SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40
SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55
SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55
11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
LIKHASI LALOKUCUKETFWE
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI
1. 'Ngoneni Kuwe Mhlaba?' Umbuto loyindzatjanambhalo 10 6
2. 'Shukela' Imibuto lemifisha 10 7
3. 'Tibane' Imibuto lemifisha 10 8
4. 'Lomfundvo' Imibuto lemifisha 10 9
NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto.
5. 'Lichibikati' Imibuto lemifisha 10 10
*CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO
EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo
ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C.
ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli lemisiwe.
6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12
7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12
8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15
9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 15
10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 17
11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 17
NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 19
13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 19
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti timidlalo letimisiwe.
14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 22
15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 22
16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 25
17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 25
CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO
nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo
LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto
lekunguyona lekumele bayiphendvule.
SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA
TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa 5 1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1
lemifisha)
CAPHELA: Esigabeni B ne-C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO
NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto
lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto
letawulandzela.
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
NGONENI KUWE MHLABA? – MS Mbuyane
1 Ngabe yini lenkhulu nalengakanani loyilindzele kimi?
2 Ngobe kuwe ngingumhambi nesivakashi,
3 Ngiphambukele kutsintsitsa ludzaka etinyaweni,
4 Ngitfole nemandla ekuhamba lendlela leseyindze,
5 Lemkhawulo wayo usitfombe netifiso tami,
6 Tifiso temkhatsi lomhlophe nemivila leluhlata.
7 Ngagob' emadlangala kuwe Mhlaba,
8 Nginelitsemba lekutfotjwa umtimba lovuvukile,
9 Ugcwele butsakatsaka bekudzinwa
10 Nginelitsemba lekukhishw' emanyeva
11 Ngekunyangw' emanceba nemihuzuko,
12 Kodvwa nalomuhla solo ngiyasimbatseka.
13 Kuwe ngiyivile imimoya yaKholwane,
14 Lengiphephetse yangiphuphutsekisa ngetintfuli,
15 Ngaphaphatsekisa kwelizini lishiywe ngunina,
16 Ngaphaphatsekisa kwemphumphutse ishiywe ngumholi,
17 Ngiwe ngivuka nengubo lemfisha,
18 Leval' inhloko kusale tinyawo.
19 Lapho tinhlupheko netinkinga tingikhungetse,
20 lmimoya yetikhova ite kimi ibhej' ingati,
21 Ngikwati kubaleka kepha ngingenakubhaca,
22 Ngobe sidleke sami sadliwa timvula takho,
23 Netinini tami tagwinywa nguwe.
24 Umusa neluvelo awunako,
25 Sineke nekubeketela akusiko kwakho,
26 Uyashelela njengenhlant' isemantini,
27 Uyatichenya futsi njengeliphigogo,
28 Ubhodla njengelibhubesi lilambile,
29 Mhlaba, konje ulambeleni kimi?
Bhala indzatjanambhalo lapho uveta khona tintfo letenta sonkondlo awugceke
kangaka umhlaba kulenkondlo lengenhla.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa
angabi ngetulu kwala-240. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
SHUKELA – FC Nkosi
1 Kantsi wena ungushukela lonjani
2 Ngoba bonkhe boshukela bayanongotela.
3 Bonkhe boshukela bamnandzi,
4 Bonkhe boshukela bayatsandvwa,
5 Ngobe bayintsandvokati ebantfwaneni,
6 Kepha wena awunjalo,
7 Usitsa sawonkhewonkhe.
8 Ungena sinyenyela endvodzeni,
9 Uyidle kancane, kancane, kancane,
10 Uyishaye kusale lutsi.
11 Umfati we-Afrika awumuva
12 Naye umshaya umbeke le.
13 Ushaya emalunga kusangane ingcondvo.
14 Kusale lithuna kulilwe lesimatsambo.
15 Ngoba udla ungatishiyeli.
16 Ngiyayesaba imisebenti yakho
17 Lekhalisa wonkhe umuntfu loyenta kuye
18 Bobabe bayakhala, bayaphela ngawe
19 Bomake bayakhala, bayaphela ngawe
20 Nebantfwana nabo awunaluvelo kubo,
21 Uhlasela ngisho luswane
22 Lolusanuka lubisi.
23 Ungusathane lucobo,
24 Ngekubhucabhuca umndeni,
25 Kusale kukhala libhungane ekhaya.
26 lngabe wachamukaphi?
27 lngabe uwekutalwa kuphi?
28 Unyoko wabol' ematfumbu.
29 Hamba, natsi asikudzingi,
30 Hamba, khohlwa ngatsi.
2.1 Khokha umugca locuketse imvumelwano maphakatsi kulenkondlo lengenhla? (1)
2.2 Ushoni sonkondlo ngemugca-11, kulenkondlo lengenhla? (1)
2.3 Bunkondlo buni lobuvetwa tinhlavu leticindzetelwe emgceni-3 kulenkondlo
lengenhla? (1)
2.4 Khokha umugca locuketse imphindza kulenkondlo lengenhla. (1)
2.5 Ucabanga kutsi ngumuphi loshukela lakhuluma ngaye sonkondlo kulenkondlo
lengenhla? Usho ngani? (2)
2.6 Uvumelana kangakanani nekutsi lenkondlo lengenhla iyisathaya? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
2.7 Sisho lesisemgceni-25, ngabe sonkondlo usisebentise ngalokuhambelana
kahle yini naloko lakutjela tetsamelilwati takhe. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
UMBUTO 3:IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
TIBANE – NC Mthethwa
1 Khanyani tibane letikaMkhatsi,
2 Nichakate njengetimbali kaMkhatsi,
3 Kutfokote tsine kaMhlaba
4 Ngebuhle nekukhanya lokungenambalandlati.
5 Khanyani lapho kaMkhatsi
6 Ningikhontele kuSibhakabhaka naNyanga,
7 Ningikhontele kuNyeti nakulanga,
8 Nibahle tibane takaMkhatsi.
9 Nibonakala ngemnyama wasebusuku.
10 Kanifaniswa nangalukhalo emini,
11 Entsatsakusa niholwa likhweti
12 Lilandzelwa yindvonsa idvons' emasuku.
13 Khanyani tibane teMvelinchanti,
14 Khanyani ningacimi nanini.
15 Lapho libalele kuletimphisi,
16 Nivela nilandzelan' emkhatsini,
17 Nichakate nigcame ngekukhanya,
18 Kuhlob' emkhatsini ngebuhle benu,
19 lsuke seyendzel' esokeni
20 Kubomandvukulu nemalulwane,
21 Laph' umtimba netingubo
22 Kusuke sekucoca ndzabanye,
23 Kucedvwe konkhe kwelusuku,
24 Kuphunyulwe kulungiselwe likusasa.
25 Kukhanya kwenu tibane
26 Kusho kuphumula kimi.
27 Khanyiselani tonkhe tidalwa
28 TeMvelinchanti tibane,
29 Khanyani ningacimi nanini.
3.1 Khokha umugca wenkondlo losho kutsi letibani atikhetsi bala lemuntfu. (1)
3.2 Bunkondlo buni lobakhiwa imigca-14 na-29, kulekondlo lengenhla. (1)
3.3 Yini leyenta letibani tingafaniswa nangelukhalo emini? (1)
3.4 Kusuke kwentekani, nakwenteka loku lokusemigceni 21 na 22 kulenkondlo
lengenhla? (1)
3.5 Ucabanga kutsi yini lengenteka nangabe letibani tingacima, njengobe
sonkondlo atsi tingacimi nanini? Usho ngani? (2)
3.6 Sinongo sesifaniso lesisemgceni 2 walenkondlo, sisebentiseke kahle yini?
Chaza. (2)
3.7 Lenkondlo yetseke ngalokwenembako yini? Usho ngani? (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
LOMFUNDVO – GT Nkosi
1 Ngikubone kahle wena makoti,
2 Ukhaliphile wacija njengemkhonto,
3 Ungucelemba locota acotisise makoti,
4 Uyamengetela ngekukhalipha kwakho,
5 Mane kungakwebi kufa makoti.
6 Balole ngetandla takho Lomfundvo,
7 Tilola umuntfu acije njengenyalitsi,
8 Wasika kungatsi kuyotsi cubasha,
9 Wahlaba inhlupheko yatsi gal' uyephuka,
10 Kungakhoni kwatsi tinyawo ngetfwale.
11 Lomfundvo ngubani lonjengawe s'tsandvwa,
12 Locatulula tinkinga temphilo s'tsandvwa,
13 Lonetandla letikhaliphisa kwetakho s'tsandvwa,
14 Loneliphimbo lelikhaliphe njengelakho s'tsandvwa,
15 Mane kungakwebi kufa s'tsandvwa.
16 Lomfundvo uhlakaniphile s'tsandwa sami,
17 Ngeke ngikwale futsi angeke ngikulahle s'tsandvwa,
18 Funa ngisal' eliteni sewungekho s'tsandvwa,
19 Ungisus' ekhatsi kwelubishi s'tsandwa,
20 Pho uligagu lelendlul' emagagu s'tsandvwa,
21 Lomfundvo chubeka kute kubone bani nabani,
22 Nalapho ulibhuloho lekuwela s'tsandvwa,
23 Nalapho usikhiya lesivula noma kuphi s'tsandvwa,
24 Ulichawekati lelicocodz' emachawe s'tsandvwa,
25 Nalapho uligugu lelendlule emagugu s'stsandvwa.
26 Chubeka ungigone ungifumbatse s'tsandvwa,
27 Ngigone ngetandla takho letifutfumalako s'tsandwa,
28 Ngitfukuse ekujuleni kwenhlakanipho yakho s'tsandvwa,
29 Ekujuleni kwenhlitiyo yakho ngitfukuse s'tsandvwa,
30 Ngibindzise ngitinte ngihlaliseke s'tsandvwa.
4.1 Bhala luhlobo lwebunkondlo lobuvetwa ngemagama lacindzetelwe
emigceni 28 na 29 yalenkondlo lengenhla. (1)
4.2 Nguyiphi indlela Lomfundvo lahlaba ngayo inhlupheko itsi gal' uyephuka? (1)
4.3 Yini ingcikitsi yalenkondlo? (1)
4.4 Usuke anjani umuntfu nasacije njengenyalitsi, ngekusho kwalenkondlo? (1)
4.5 Bhala tintfo LETIMBILI locabanga kutsi tingenteka nangabe lomakoti angeke
abe khona eveni. (2)
4.6 Phawula ngekukhetseka kweligama lelicindzetelwe emgceni-1 walenkondlo. (2)
4.7 Mlayeto muni sonkondlo lawubhekisa kulabo labatetsamelilwati takhe
ngalenkodlo? Bhala kube KUBILI. (2)
[10]
NA
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.
UMBUTO 5
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
LICHIBIKATI – JP Shongwe
1 Nangibuka buluhlata balamampokoya,
2 Kufik' imilandv' engcondvweni yami
3 Lengingayilandza busuku nemini,
4 Ngigcwalis' emakhasi nemakhasi.
5 Kukulo lelitsafakati,
6 Kukuyo lena ngubokati
7 Lapho kuphila khona tilwane
8 Letinhlobonhlobo ngekulawula kweMdali
9 Niyajabula tinkhomo temanti,
10 Ngobe lenu likhay' alinay' imimoya
11 Ledzilit' ilalis' ematsafeni
12 lmitamo netitfukutfuku teluNtfu.
13 Niyajabula bafokati bakaChibikati,
14 Nine leningaphandlwa tintfuli taNtfulikati,
15 Nine lenigiyela busika nelihlobo
16 Ngengubo yinye ... niyajabula bafokati!
17 Niyajabula majah' akaChibikati,
18 Lenu live alinangucuko,
19 Lena lekhungets' umhlaba-jikelele
20 Ngekulets' injabulo nenjabho.
21 Oyili wema-Arabu
22 Uligugu ngengcebo kuyalabany' imphilo,
23 Akasiy' ingcebo neligugu kuyakh; imphilo,
24 Chibikati longenakulinganiswa ngumuntfu.
25 Ngiyivile imishashadvu yelive,
26 Its' uyindlela yetitimela temanti,
27 Its' ungumehlukanisi wemave
28 Chibikati! Chibikati!
29 Wakits' umlandvo kawutintanga,
30 Ugucuk' imihla nemalanga
31 Uyagucuka, uyawugucuka, utawugucuka;
32 Kepha wakho Chibikati cha!
[Impalampala 3: 49–50]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
5.1 Caphuna umugca locuketse silinganisamcondvo endzimeni 6 kulenkondlo
lengenhla. (1)
5.2 Bunkondlo buni lobuvetwe ekucaleni kwemigca-14 na-15 yalenkondlo
lengenhla? (1)
5.3 Ngutiphi letitimela temanti lakhuluma ngato sonkondlo emgceni-26
walenkondlo? Nika SINYE. (1)
5.4 Bunkondlo buni lobuvetwa ekugcineni kwemigca-14 na-16 yalenkondlo
lengenhla? (1)
5.5 Kuliciniso kangakanani kutsi bafokati bakaChibikati 'bagiyela busika nelihlobo
ngengubo yinye?' Chaza. (2)
5.6 Ligama lelidvwetjelwe emgceni 5 lifaneleka ngayiphi indlela naloku
lokukhulunywa ngako kulenkondlo? (2)
5.7 Uvumelana kangakanani naloku lokushiwo yindzima yekugcina kulenkondlo
lengenhla? Chaza ubhekise kulokwenteka lomuhla. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Kulesigaba kunemanoveli LAMATSATFU netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
incwadzi loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
kuleyo naleyo noveli/temdzabu lokufundzile. Nangabe ukhetsa
kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi
ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha.
INOVELI
Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi.
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, umuntfu nakunentfo layitsandzako
emphilweni yakhe, akekho lomunye longamehlukanisa nayo, ngisho kungaba netihibe
letitsite. Fakazela lenkhulumo ubhekise kuLaMagagula.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Fundza letheksthi leyincenye yendzaba bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI A
Ngalelinye lilanga watsi asemsebentini watfola umbiko lotsi indlu yakhe iyasha.
Tindlebe tema enhloko kuLushawulo nakeva lombiko ngobe bekati kahle kutsi kusha
kwalendlu kwakutamshiya naloko labekwembetse.
Watsi lapho abhangatela ayawubona kutsi umonakalo unganani, wakhangwa
yindvundvuma yemlotsa lowawusabhunya intfutfu lapha nalapha. Bantfu behluleka 5
ngobe nalaba lebebatsi bayaphalala bakhandza umlilo sevele umkhulu kakhulu.
Kute-ke ngisho lokuncane lokwakhishwa. Bantfu labakhandza lapho behluleka kutsi
bangambuka batsini ngenca yekumangala nekumvela buhlungu umntfwanaKhumalo.
Naye wefika wema wabuka lowo mlotsa lowawungeke uphindze ube timphahla.
Lushawulo wema wangete wanyakata sikhatsi lesidze. lndlela labeme ngayo 10
bewungatsi akasaphefumuli. Aseme lapho wakhumbula ekhaya. Wakhumbula
umkakhe nenina. Khetsile labengakaze ambone ngemehlo, wambona ngemehlo
engcondvo. Watsi nakacabanga kutsi loko labekwembetse kwakukuphela kwako,
wativa anemahloni kungatsi angesuka kuleyo ndzawo aye lapho bangamati khona.
Waya ngekucina lomcondvo wekuduka kuleya ndzawo yaseMankayane ngobe 15
abesacabanga nekutsi bantfu labamatiko batakube bambona agcoke timphahla
tekubolekwa.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
Ngakusasa batsi bavuka balungisela kuya emsebentini, naLushawulo wavuka
walungisa. Kodvwa yena abengayi emsebentini, yakhe indlela yayicondze emabhasini.
Yebo, Lushawulo abehamba kodvwa abengati kutsi utakutsi nakefika lena emabhasini 20
agibele leyaphi. Lapho nakefika esiteshini semabhasi awakhandza advunuselene,
ingcondvo yakhe yasebentisa kwesambane. Wavele watitjela kutsi akabambe leya
kaloliwe ibhasi. Kutsi-ke utakutsi nakefika ePitelitifu abambe siphi sitimela
kwakuyawukhanya khona asefikile.
Kwatsi lapho kwehliwa ePitelitifu Lushawulo naye walandzela labo lababeyawutsenga 25
emathikithi esitimela. Akubanga sikhatsi lesidze befikile sachamuka sitimela lesibange
eJozi. Sagudvuta busuku bonkhe sesibheke kulela lasenhla. Bonkhe bantfu batisonga
balala. NaLushawulo naye watsi tjeke wetama kulala. Kucimeta-ke akusho kutsi
umuntfu usuke alele, kwaba njalo kuLushawulo.
Akazange akwetfwale enhloko kutsi ufundzile Lushawulo nakefika eJozi. Naye nje 30
wangena edelezini lalabo labafuna umsebenti. Waba nenhlanhla kutsi bantfu
labanyenti bebaye emakhaya kuyewulima. Loko kwenta kutsi asheshe awutfole
umsebenti ngaphandle kwenkinga. Nobe abengaketayeli kusebenta kalukhuni, kodvwa
watimisela kutsi utawulibamba lifosholo acinise emandla angaze aphelelwe
ngumsebenti. Etimayini-ke basebenti bakhona labangazange batfole litfuba lekufundza 35
nekubhala, bayaye bafundziswe kusihlwa nasebashayisile.
Ngulapho-ke kwefika kwabonakala khona kutsi Lushawulo ungumuntfu lowafundza.
Loko kwamenta wakhishwa emgodzini watfola sikhundla sekuba ngulomunye
wabomabhalane. Naye-ke abesahle asita ekufundziseni labo labebafundza.
[Likhasi 26–30]
7.1 Ngutiphi tintfo leTIMBILI letikulenoveli letibufakazi bekutsi bantfu
baseMankayane bebahlalisene kahle futsi banesihawu? (2)
7.2 Wakukhombisa ngayiphi indlela Tintfombi kutsi akatani nalesehlakalo
sekusha kwelilonto laLushawulo? (2)
7.3 Yini leyenta kutsi Lushawulo asheshe atfole umsebenti nakefika eJozi? (2)
7.4 Nguluphi lwati lolwazuzwa basebenti basemayini ngemfundvo yaLushawulo?
Nika KUBILI. (2)
7.5 Abefanele yini Lushawulo kulalela konkhe lebekushiwo nguTintfombi? Sekela
ngemaphuzu laMABILI. (2)
7.6 Yini locabanga kutsi ngabe yentiwa nguKhetsile kute akwati kuya
emngcwabeni wemnakabo? Nika KUBILI. (2)
7.7 Ucabanga kutsi kwentekani ngebantfwana baTintfombi emva kwekucoshwa
kwakhe nguLushawulo? (2)
7.8 Kwabangelwa yini kuya kwaLushawulo emashingweni lokuyintfo
labengakatayeli kuyenta ngalelilanga lacosha ngalo unina? (2)
7.9 Siphetfo salencwadzi sisetfulela muphi umlayeto? (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
7.10 Ngekubona kwakho, ngusiphi sizatfu lesenta kutsi LaMagagula acishe tindlu
taTintfombi lebetisha tishiswa nguLushawulo emva kwekubuya emkhayeni? (2)
7.11 Kube bewungulomunye welusendvo, yini lebewutayenta nangabe Lushawulo
weta watewucela lucolo sekushone unina? (2)
7.12 Lesento saLushawulo sekutsi nobe asatfolile etinyangeni kutsi simo semuti
wakhe sinjani, ngekufa kwebanftwabakhe, kepha abe achubekela embili aya
emkhayeni, besifanele yini nobe cha? Chaza. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, umuntfu nakunentfo layitsandzako
emphilweni yakhe, akekho lomunye longamehlukanisa nayo ngisho kungaba netihibe
letitsite. Fakazela lenkhulumo ubhekise kuMphikeleli.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI B
'Asive kuwe mholi Tsabetse usinike imibono yakho ngekwakhiwa kwetindlu,'
kusho Mphikeleli.
'Kufanele wonkhe umuntfu abe ngaphasi kweluphahla. lndlu sidzingonchanti. Umuntfu
ngumuntfu ngelikhaya. Kumele bakhelwe tindlu letitawubajabulisa, bakwati kutishaya
tifuba ngato,' kusho Magumeni anika imibono yakhe ngekwakhiwa kwetindlu 5
njengemholi wesigodzi A.
'Siyabonga mholi wesigodzi A. Asive kuwe mholi Shongwe ngetemphilo endzaweni
yakitsi,' kusho Mphikeleli.
'Kumele leso naleso sigodzi sibe nemitfolamphilo lemibili kuya kulemitsatfu.
Lokungenani lemibili kumele isebente imini nebusuku. Kumele kwakhiwe tibhedlela 10
letimbili. Tindzawo tabodokotela labatimele kumele tandziswe. Linani lebahlengikati
kufanele landze. Emakhambi ekudzambisa sifo sembulalave kumele atfolakale kuyo
yonkhe imitfolamphilo. Kufanele kwakhiwe tindzawo letine tekulondvolota labo
lasebaciniselwe ligciwane lembulalave. lnkhokhelo yalabasebenta ngetemphilo kumele
ibuyeketwe ngekutsi yengetwe ngesamba lesihehako,' kusho Magawula umholi 15
wesigodzi B.
'Siyabonga kakhulu Mntimandze. Asive kuwe Mkhwanati lohola sigodzi D. Sicela uvete
imibono yakho ngetebulungiswa netekuphepha,' kusho Mphikeleli.
'Kubalulekile kutsi kuleso naleso sigodzi kube nesikhungo semaphoyisa netikhungo
letingetulu kuletimbili tabologadza. Kufanele kube nekusebentisana emkhatsini 20
wemaphoyisa nabologadza. Ummango kumele ubambisane nebemtsetfo ngenhloso
yekukhutsata kuphepha nebulungiswa,' kusho Lotifiso.
'Ngutiphi tibonelo tebugebengu lobandzile kulamalanga longasinika tona?' kubuta
Mphikeleli.
'Bugebengu lobandzile bekweba, kugagadlela, kugcekeza, kukhwabanisa nalokunye.' 25
'Bungancishiswa kanjani bugebengu lobunyenti? Veta imibono yakho locabanga kutsi
ingasisita sive sonkhe.'
Kuniketwa kwemibiko akumange kuschubeka ngenca yetinsolo letachamuka
kuMagumeni.
'Mine angeneliswa yindlela lekuchutjwa ngayo,' washo Magumeni bacala bahlahla 30
emehlo bonkhe ngobe bamangaliswa nguloku labakuvako. Labanye beva tinhlitiyo
tishayela phasi, kulabanye tashayela etulu.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
'Kuyevakala Sihlasi kutsi aweneliswa yindlela lekuchutjwa ngayo. Saga sitsi,
umntfwana longakhali ufela embelekweni. Kulilungelo lakho kuveta imiva yakho
yekungeneliswa. Ngicela usiphe litfutjana lekutsi sive imibiko lemayelana nemigwaco- 35
kwakhiwa, kufakwa litiyela nekucanjwa kwayo,' kukhuluma Mphikeleli.
'Cha angivumelani nawe. Akulalelwe mine kucala ngembikwekutsi kuchutjekwe,'
kusho Magumeni.
'Lokuvetile kuvakele futsi kwemukeleka. Asikhulumeni ngako ngemuva kwemibiko.'
'Cha, asikhulumeni ngako nyalo!' 40
'Khumbula kutsi akukho emaminithini etfu, ngako-ke ungaphoceleli kutsi kukhulunywe
ngako. Yeneliswa nje kutsi ngivumile njengasihlalo kutsi sitawukhuluma ngako.'
'Uma singakhulumi ngako nyalo, ngicela kutsi singabe sisakhuluma ngako.'
[Likhasi 48–52]
9.1 Bhala KUBILI lokukhombisa kutsi Mphikeleli abeyikhatsalela imphilo yebantfu
kuneyakhe. (2)
9.2 Loku lokwentiwa nguMphikeleli kwekwetfula imibiko yemisebenti leyentiwe
kuletheksthi lengenhla kuyenteka emimangweni lesiphila kuyo lomuhla.
Shano tindzawo leTIMBILI lapho kwenteka khona. (2)
9.3 Ngumuphi umlingisi longatsi nanobe akhishwa indzaba ingatsikameteki?
Usho ngani? (2)
9.4 Lokuba mdzala kwaMphikeleli kwaba nagalelo lini etifundvweni takhe? (2)
9.5 Catsanisa emavi aKhulumile latsi, 'Kufanele kube nekusebentisana
emkhatsini wemaphoyisa nabologadza,' kanye naloko lokwentiwa
ngemaphoyisa emimangweni yangakini. (2)
9.6 Ucabanga kutsi Magumeni abesitsatsaphi sibindzi sekumisa umhlangano atsi
kulalelwe yena? Chaza. (2)
9.7 Yini leyabangela lelinye licembu lemmango waseMbalenhle liphikisane
netimfundziso taMphikeleli tetembusave? Nika umbono wakho. (2)
9.8 Ngekubona kwakho Lotifiso wabangelwa yini kutsi esekele Magumeni
kunaMphikeleli ngalesikhatsi kukhankhaselwa lukhetfo lwasosifundzave? (2)
9.9 Beyiyini inhloso yembhali ekusetfuleleni laDladla njengemuntfu loneluvelo
kulenoveli? (2)
9.10 Ngekubona kwakho yini leyakhutsata Mvakali kutsi asite Mphikeleli abuyele
esikolweni? (2)
9.11 Uvumelana kangakanani nekutsi kushona KwaTsabetse kwaletsa kubuyisana
emkhatsini waMphikeleli naMagumeni? Sekela imphendvulo yakho. (2)
9.12 Kube wena bewunguMphikeleli, bewutakutsatsa njani kuhamba kwaSikhulu
Tsabetse emhlabeni? Bhala emaphuzu LAMATSATFU. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, umuntfu nakunentfo layitsandzako
emphilweni yakhe, akekho lomunye longamehlukanisa nayo ngisho kungaba netihibe
letitsite. Fakazela lenkhulumo ubhekise kuMlungisi.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
ITHEKSTHI C
'Washesha kangaka kubuya Mlungisi?' Ngunina lowo sekabuta Mlungisi.
'Sisheshe saphuma nje make lamuhla, kukhona lapho siya khona njengamanje.
Ngitawubuya.'
'Usheshe ubuye ngobe ngifuna kutsi sikhulume lendzaba yakho.'
'Ngeke ngisheshe kubuya, kuhle siyicoce kusasa lendzaba loyishoko make.' 5
'lnkinga yami kutsi nje angisakwati kulala Mlungisi. Uma ngike ngatsi ngiyalala uyihlo
uyangivutsela utsi ngithuleleni ngingakutjeli kutsi tsatsa umfati.'
'Ngiyeva make ngetsembe sitayilungisa leyo ndzaba.'
Wabona Mlungisi kutsi cha lendzaba yakhe imatima. Naye akalali, impela akatsatse
tinyatselo tekusombulula lenkinga. Litsemba labuyela kuLomusa Watilungisa kahle, 10
wakama enhloko, wapholisha neticatfulo takhe.
Waphuma kabo wenyuka nemgwaco sekayohlangabeta Lomusa. Akatange ahlale
sikhatsi lesidze. Wefika Lomusa ashaye tona futsi letimnyama kodvwa hhayi letifana
netayitolo. Atsi uma abuka letingubo Mlungisi akhumbule emagama aMadvodza,
buhle baLomusa buwususe lomcondvo lomfikelako. 15
Bahamba balinganisile boMlungisi naLomusa. Abone Mlungisi kutsi bayalingana.
Wakheke kahle Lomusa. Kuba yinkhosikati kumfanele imphela. Abatange bacoce
kakhulu endleleni. Lomusa imibuto leminyenti bekatsi utayiphendvula nabefika endlini.
Batsite nabefika endlini, wavula Lomusa bangena.
'Ngiyetsemba awuketi ngetindzaba telutsandvo lapha Mlungisi. Ngikutsatsa 20
njengesivakashi sami nje.' Wathula dvu njengemuntfu longeva etindlebeni Mlungisi.
Wabona kutsi inkinga labekatsi utayicatulula udlala ngesikhatsi. Kwathula endlini kwate
kwachuba yona intfombi.
'Wathula Mlungisi manje?'
'Ngicabanga lenkhulumo yakho. Yini ungafuni sicoce ngobe ngiyakutsandza?' 25
'Sekwacocwa nami, ngagana, ngendza, ngafelwa.'
'Kahle bo!'
'Ngicinisile kunjalo. Bengicabanga kutsi ubonile ngifaka tingubo letimnyama.' Agucuke
simungulu futsi Mlungisi nakeva lendzaba. Acedze agcolotele Lomusa emehlweni.
Ambambe lihlombe amsondzete kuye kancane kutsi uma sebatewucabuzana, ahlehle 30
Lomusa.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
'Kulungile ngitawucabanga Mlungisi. Usebenta muphi msebenti?'
'Nginguthishela.'
'Hawu, kantsi usebenta kahle kangaka?' Kutse lapho sekaphuma emnyango Mlungisi,
wavalelisa ngekucabuza. Washesha wayolala ngobe bekajake kutsi kuse. Lokwacaka 35
kutsi liphupho leyise alibuyanga ngalelolanga, kodvwa kunina labuya. Wacabanga
lenkinga yalomuntfu lofuna Lomusa, langati kutsi kutakwentakalani.
[Likhasi 5–7]
11.1 Nguyiphi lemfihlo Lomusa labefihlela Mlungisi yona? (2)
11.2 Lenkhulumo yalomusa lekulenoveli letsi, 'umuntfu lotawusihlanganisa
sewutfolakele,' imveta kutsi bekaphila yiphi imphilo? (2)
11.3 Libito lemuntfu livamise kumlandzela. Fakazela lenkhulumo ubhekise
kuMacaleni ngemihambo nemasiko eSiswati, emphilweni yakhe. (2)
11.4 Bhala tigameko leTIMBILI letikulenoveli letifakazela kutsi Lomusa abenaye
nembeza. (2)
11.5 Shano umehluko lokhona emkhatsini wendlela latekwa ngayo Lomusa
nendlela lesetjentiswa emimangweni yalomuhla nakutekwa umfati. (2)
11.6 Bekungenteka yini kutsi simo semphilo yaMlungisi sifane nesimo semphilo
yaLomusa? Sekela imphendvulo yakho. (2)
11.7 Nguyiphi imbangela leyenta Lomusa ajakele kushada naMiungisi babe
bangakafundzani kahle? (2)
11.8 Nangabe bewungateyamanisa naLomusa, bewungamecwayisa ngayiphi
indlela kulemphilo labekayiphila? Nika KUBILI. (2)
11.9 Ngekubona kwakho, abeyokwentani Sitsembile nemntfwanakhe emshadweni
waMiungisi naLomusa? (2)
11.10 Nguliphi ligalelo lebelitawuba khona emphilweni yaMlungisi kube wateka
Sitsembile emva kwekuboshwa kwaLomusa? Nika KUBILI. (2)
11.11 Ngabe sihloko salenoveli sikhetseke kahle yini? Sekela imphendvulo yakho. (2)
11.12 Humusha lesaga lesitsi, 'Likhiwa lelihle ligcwele tibungu,' ubhekise
kulokwenteka kulenoveli. (3)
[25]
NOBE
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Bhala indzabambhalo lapho ukhuluma khona ngebuhlakaniphi lobuvetwa balingisi
bemibhalo yetemdzabu, ubhekise kulenganekwane nakuletibongo letingentasi.
'Indlulamitsi nengwenya'
'Tibongo taNgwane III'
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI D
INDVODZA LEYANIKWA LIDADA
Lomdzeshi lona abengamholeli kahle umfana. Abemnika imadlana bese umnika kudla
amembulele netimphahla, letinye tibe takhe letinye tibe tenina. Nobe abesebenta
matima nje, wabeketela wachubeka nekusebenta wate waba yindvodza, wacatsatela
netimvu, solo tigaya ngamhlatsi munye.
Ngalelinye lilanga umdzeshi wambita wakhuluma naye. 5
'Ngifuna kukwatisa kutsi kulenyanga letako ngiyahamba nemndeni wami sibuyela
kulakitsi ngesheya kwetilwandle.'
'Kusho kutsi kutawuba kuphela kwemsebenti wami ngaleyo ndlela?'
'Kute lengingakwenta, sikhatsi sami sekubuyela emuva sesifikile. Nawe
njengendvodza utawuhamba uyewufuna umsebenti kulabanye labakhona.' 10
'Cha kwaze kwaba buhlungu loko.'
Nembala sefika sikhatsi umdzeshi watsengisa konkhe labenako washiya lidada linye.
Watsatsa lelidada walinika lesisebenti sakhe.
'Ngikunika nali lidada uliphatse kahle. Ulondle ngemfanelo ulinatsise nemanti, ungacali
ulihlabe.' 15
'Kulokusebenta kwami lokumatima emashumishumi eminyaka ngihola imadlana,
ngifanelwe kutfola lidada kuphela? lphelile yini imali?'
Wahleka umdzeshi wanikina inhloko. Wasibuka sisebenti sakhe waphindze wahleka.
'lmali angeke ikwentele lutfo. Wena tsatsa lelidada uyewulifuya, wente lengikutjela
kona nje kuphela.' 20
'Ngilondle ngani?'
'Ngikubekele lisaka lemmbila. Lommbila ningawudli ngobe walelidada.'
lndvodza yalitsatsa lidada nanobe beyisisimba nje. Bavalelisana nemdzeshi, yatjatsa
lisaka, yagodla lidada layo yashona kunina ekhaya. Yefika yayetfula indzaba kunina.
Wamangala kodvwa wamyala umntfwanakhe kutsi ente njengobe ayaliwe. Lidada 25
lahlala emalanga lamabili, kulesitsatfu latalela licandza legolide. Yalitsatsa licandza
indvodza yayawulitsengisa yatfola imali lenyenti. Batsenga timphahla nekudla.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
Laphindza lidada latalela lelinye licandza legolide, latsengiswa kwatfolakala lenye imali
lenyenti. Lemali bakha ngayo indlu lenkhulu bayigcwalisa ngefenisha. Lachubeka
lidada nemsebenti walo, yangena nemali. Salukati nemntfwanaso banjinga. 30
[Likhasi: 80–81]
13.1 Bhala ngesimonchanti setenhlalo kulenganekwane. (2)
13.2 Yini lebanga insweleko kulenganekwane? (2)
13.3 Tetsamelilwati tifundzani ngalokwenteka kulenganekwane? (2)
13.4 Ucabanga kutsi kubangelwa yini kutsi lenganekwane ibe nebunganekwane? (2)
13.5 Yini lokwenteka kulenganekwane lokungaba licala lelibovu etikhatsini
talomuhla nawubuka temnotfo? Usho ngani? (2)
13.6 Kube bewungunina walomfana, bewutawenta njani ngalesento salomfana
sekubulala lidada? Nika KUBILI. (2)
13.7 Humusha saga lesitsi, 'Salakutjelwa sibona ngemopho,' ubuye usho kutsi
sihambisana kangakanani nalokwenteka kulenganekwane? (3)
NA
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
Fundza letibongo letilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
TIBONGO TENGWENYAMA BHUNU
1 Mahlokohla londzatja ngentsamo,
2 Lohlokohle timbiba taphuma
3 Tenta buhlakalala,
4 Taye tabanjwa ngudalad' esangweni
5 KaZombodze wemagugu.
6 Ngwane usona nonani,
7 Loku bahlaba nkhomo bahlindzisana.
8 Ngitayitsatsaphi inkhomo lengangaNgwane
9 Ngiyikhwet' etikweMdzimba
10 Umlom' ufik' ezulwini?
11 Ngwane lulaka nekhaya netsafeni
12 Kushe kube sehlobo,
13 Kuye kusuk' emalangabi.
14 Sihlangu sinembele wenkhomo.
15 Ngwane emantini ngimfanisa nesitiba.
16 Ngwane endleleni ngimfanisa nalevundlako,
17 Ngwane emtsini ngimfanisa nalomnyama;
18 Ngwane embutini ngimfanisa nesiphongwana
19 Ngwane enkhomeni ngimfanisa nemshivana
20 Ligodze laZombodze wemagugu,
21 Loku liwagil' emadvodz' emacakala.
22 lnyoni ledlalel' emhubheni wetintsaba.
23 lngwe ledl' ematfol' enyatsi.
24 Buhlal' abuhlangan' entsanyeni.
25 Umvemve wakitsi
26 Ngeke ngawubek' emtaneni,
27 Ngingawubeka kaZombodze wemagugu.
28 Bayethe!
[Likhasi 104–105]
13.8 Sinongo sini lesivetwa ngumugca 10 kuletibongo lengenhla? (1)
13.9 Khokha umugca lokuletibongo lochaza kutsi iNgwenyama Bhunu
beyisukelana. (1)
13.10 Hlobo luni lwebunkondlo lobuvetwa yimigca 25–26 yaletibongo letingenhla? (1)
13.11 Lomugca lobhalwe ngalokugcamile kuletibongo, uyiveta ingumuntfu lonjani
iNgwenyama Bhunu? (1)
13.12 Ucabanga kutsi yini lebeyenta kutsi iNgwenyama Bhunu ifaniswe nendlela
levundlako? Chaza ubhekise kulokushiwo kuletibongo letingenhla. (2)
13.13 Humusha umugca 20 waletibongo letingenhla bese uyasho kutsi uhlangana
ngayiphi indlela nemasiko eSiswati. (2)
13.14 Sifanisongco lesisemgceni 23 sihambisana kangakanani neNgwenyama
Bhunu, kuletibongo? (2)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
SIGABA C: UMDLALO
Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula
umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba
uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto
lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
wendzabambhalo.
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi, 'Sitsa semuntfu ngeke siyivimbe
imphumelelo yakhe.' Fakazela loku ubhekise kuMphotfo.
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.
ITHEKSTHI E
NCOBILE: (Amoyitela.) Ngivele ngabona ngemantjwele alwa odvwa kwekutsi lamuhla
ngitawufikelwa sivakashi lengasigcina kudzala lapha ekhaya.
Ngavakashelwa nguwe lamuhla Ncane kumbe ungiphatsele letitsini?
NCANE: (Abuke le.) Kukhona lengifuna kutekubuta kuwe, ngicela ungiphendvule
ungabi nemahloni mngani wami, mine phela ngimdzala nangingaka, tintfo 5
ngiyatibona. Kungani kulamalanga wena sewuhlala njalo utsakasile
ukhuluma nangetelutsandvo nasetincingweni, intfo lowagcina kudzala
kukhuluma ngayo?
NCOBILE: (Ahleka.) Hho, kantsi vele utengisenga?
NCANE: Angikusengi Ncobile ngifuna kwati. 10
NCOBILE: (Amoyitela.) Utawutsi ungati-ke bese wentani?
NCANE: (Ambukisisa emehlweni.) Kute ngikhone kumoyitela nawe.
NCOBILE: (Ahlekelela.) Uva batsi kuyangehlula yini kumoyitela ngingedvwa?
NCANE: Angikeva njalo mngani, phela nami ngiyatsandza kubona umngani wami
ahlala atsakasile. 15
NCOBILE: Wena ulicili sibili, umuntfu umgubhuluta ngisho angafuni kepha agcine
akutjele nesifuba sakhe. Mine Ntfombilencane dzadze, kukutjela liciniso
kutsi sengicabange ngacedza njengobe ngasho kutsi anginawuloku
ngimelana nekubhulwa ngemiboyi lapha ekhaya, ngibhulelwa Mphotfo
kutsi ngitsandzana naye ekubeni akusilo liciniso. Nyalo sengifuna 20
bangishayele liciniso ngobe vele sengimganile. (Asukume abuye
ahlale phasi.)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
NCANE: Nami ngitsi nangikhumbula leto tilondza dzadze, ngifikelwe
kungabadzabukeli. Wena nyalo utabakhomba tiga tetigadla bangaphindzi
bakwetsembe nakancane emphilweni yabo! 25
NCOBILE: (Ahleka agegetseke.) Bacabanga kutsi indvodza iyalinywa ivunwe.
Umuntfu longafuni kukhwesha enhlitiyweni yami nguGedlembane. Angati
kutsi loku kubangwa yini Ntfombi. (Ashaye kancane tandla.)
NCANE: Ncobile kantsi wena sewutsandzana naMphotfo ngaliphi ngobe ngeva
ngetimbobo temuhlwa kutsi sewubuyele kuCelani Mavimbela? Khohlwa 30
ngaGedlembane Ncobz, likhwa lelijaha, lishaya ngelihwanca lelihle.
Hhawu! Nona mhlaba! (Ambuke bese unatsa emahewu.)
NCOBILE: (Ahleke.) Celani ngehlukana naye singakacedzi nenyanga ngobe
wangivisa buhlungu lobuphindziwe, inhlitiyo yenyela mlibe mzukwana
abukisa ngaMphotfo lowo kubantfwabesikolo nakamtfola ahamba nami 35
kantsi yena ungihlangabetile. Watsi nakehla nje emotweni, wehla emehlo
asavutsa umlilo, buso sebumnyama njengelitulu lihlomile, agcwele lulaka
lodvwa. Ngaphandle kwekubuta, wefika wamhudvula budlabha ambita
ngesichaga lesingakafaneli kuhamba nami.
NCANE: (Amkhomba.) Mine ngibona kuncono ubuyele kuCelani, muhle futsi 40
akasolisi nakubantfu kutsi likhwa. Umhlalele phasi umtjele kutsi lakwenta
kuMphotfo awutange ukutsandze, kute naye etsembe kwekutsi
beningatsandzani ngaleso sikhatsi. (Amntjontje.)
NCOBILE: (Enyanya.) Ucinisile lapho Ncane kepha ubowati kutsi kulomhlaba
naloyishayile akayosi, naloyosile akayidli, loyidlile nguye lodle licala. Mine 45
angifuni kutsi ngalelinye lilanga imphilo yami ngiyishiye eludzakeni
lolumatima ngingasenawuhlehlela nyovana. Celani muhle vele
kunaMphotfo kodvwa ute buntfu, Mphotfo yena unebuntfu. Mine angifuni
buhle bemuntfu kepha ngifuna buntfu bemuntfu. Wati kushayela timoti
longatati nato kutsi utitsatsaphi. 50
[Likhasi 109-113]
15.1 Bhala KUBILI lokutfolakala kulomdlalo lokungenta bafana balomuhla
labatiphatsa njengaCelani behluleke kuphatsa emakhaya abo nasebatekile. (2)
15.2 Ncobile nanobe abengamhloniphi unina, ngukuphi LOKUBILI kulomdlalo
tetsamelilwati lebetingamncomela kona. (2)
15.3 Catsanisa indlela batali bakadzeni labebayisebentisa kufunela bantfwababo
umendvo naloku lokwenteka kulomdlalo. (2)
15.4 Bhala tigameko LETIMBILI letikulomdlalo letibufakazi bekutsi kulesinye
sikhatsi indzima lenkhulu etimphilweni tebantfwana idlalwa bangani kunebatali
babo. (2)
15.5 Emavi aNcobile latsi, 'Mine angifuni buhle bemuntfu kepha ngifuna buntfu
bemuntfu', ayemukeleka yini nawubuka lusha lwalomuhla? Chaza. (2)
15.6 Ucabanga kutsi ngutiphi tizatfu LETIMBILI Ietenta bolaHleta naHleta bangayi
emngcwabeni waGedlembane? (2)
15.7 Kube Mphotfo naCelani bebaphila kulemimango yalomuhla, yini
lebeyitawulindzelwa tetsamelilwati ngekuhlangana kwabo endleleni? Chaza
ubhekise kulomdlalo. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
15.8 Yini lebeyifanele yentiwe Litiko Letemfundvo etikolweni njengemkhankhaso
wekuvikela kukhulelwa kwebantfwana labasebancane njengobe kuvela
kulomdlalo? Bhala KUBILI. (2)
15.9 Phawula ngendlela Hleta lemukela ngayo emaphoyisa nakefika atewumbopha
emshadweni waNcobile. (2)
15.10 Sikolo besingakuncandza ngayiphi indlela kuphutselwa kwebafundzi sikhatsi
lesidze esikolweni njengaNcane? Bhala KUBILI. (2)
15.11 Uvumelana kangakanani nekutsi kukhulisa umntfwana ngesandla lesicinile
nobe lesitsambile akunaluhlelo lekumele lulandzelwe? Sekela ubhekise
kulomdlalo. (2)
15.12 Humusha lesaga lesitsi, 'Tibi tendlu atikhishelwa ngaphandle,' ubhekise
kulaHleta. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi, 'Sitsa semuntfu ngeke siyivimbe
imphumelelo yakhe.' Fakazela loku ubhekise kuSomhlolo.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.
ITHEKSTHI F
(Sikhunyana ucoca naMahubhulu nelibutfo.)
SIKHUNYANA: Ndvuna yeNkhosi nelibutfo lakho eMahubhulu, iyanibita
iNgwenyama. Utsite uMlomo longacambimanga ningalenti liphutsa.
MAHUBHULU: Suka endleleni yetfu Sikhunyana, ncelebane ndzini!
SIKHUNYANA: Butfo leNkhosi, iyanibita iNkhosi. (Emahubhulu aphelelwa 5
ngemandla abuyela emuva emphakatsi.)
MAHUBHULU: Libutfo eMahubhulu licondzene nami. Yini ungayi kuyewukhuluma
neBalondolozi uyekele leli lami?
SIKHUNYANA: Umuntfu lophambukako uyancandvwa akhonjiswe indlela lefanele.
Ndvuna, yimbi lentfo loyentako yekuphikisana neNgwenyama, 10
itakwenta usheshe ufinyelele kulamakhata. Sewubeketelelwe
kwenele.
MAHUBHULU: Ngiyayati intfo lengiyentako futsi ngitimisele kuyimela. Utsi ngubani
lophambukako?
SIKHUNYANA: Nguwe lophambukako ndvuna. Wenta tintfo ngaphandle kwemvumo 15
yeNkhosi. Sive sibuke imphikiswano lekhona ekhatsi wakho
neNkhosi. Uphumelele kudvonsa emehlo esive. Lentfo loyicalile
utayigcina yini?
MAHUBHULU: Ngeke ucale intfo ungayigcini. Konkhe lakwentako umuntfu
unesizatfu sako. Ngitimisele kuphendvula nobe nguyiphi imibuto 20
ngaloku lengikwentako. Kuyawugcina mine! Lami lisiphetfo.
SIKHUNYANA: Utsi uphile kahle engcondvweni nje Mahubhulu? Akekho umuntfu
lophilile loye ente tintfo letifana naleti lewutentako nyalo. Mine ngeke
ngiyibeketelele lentfo lewuyentako. Ngitakusondzeta masinyane
kubakini labalala. 25
MAHUBHULU: Awashiwo emavi lanjalo endvodzeni. Funa leyontfo ngiyente kuwe.
Kuyawugcina mine.
SIKHUNYANA: Wetsembeni Mahubhulu? lnkhomo yetsembe timphondvo. Bhejane
wetsembe luphondvo. Libhubesi litsembe tidladla. Wena-ke
wetsembe leso sijula? 30
MAHUBHULU: Ayibutwa indvodza kutsi yetsembeni. Kwati mine kutsi ngetsembeni.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
SIKHUNYANA: Libutfo loliholako leNkhosi, akusilo lakho. Ngako-ke yekela kulentisa
tintfo takho ngaphandle kwekukhuluma nenkhosi.
MAHUBHULU: Libutfo eMahubhulu laMahubhulu. Liva Mahubhulu kutsi utsini, hhayi
lomunye umuntfu. 35
SIKHUNYANA: lngani lingilalele nangitsi iNkhosi iyalibita? Ngikhuluma nje liphikelele
esigodlweni. (Litsite lifika libutfo esigodlweni, wabe efika
naSikhunyana.)
SOMHLOLO: Nibitwa ngimi butfo lami. Besekuvakele kutsi niyaviva nicondze
kaMabhula. Asiphikisani nekuviva kwenu. Siyabona kutsi 40
benililungisele loluhambo. Noko-ke asilubulali nya luhambo lwenu,
kodvwa sinatisa loku: kusasa ntsambama nitakwatiswa tindzaba
letinhle.
LIBUTFO: Bayethe!
NYOSI: LeliBhuza lindlebendze! lmbekwa kanye, 45
lngabhekwa kabili.
Wena Waphakatsi!
Bayethe! (lphume.)
SIKHUNYANA: Kubonakele kutsi kuviva loku niyewuhlasela niyakutsandza.
Tindvuna titawuhlangana tonkhe lamuhla tibonisane kutsi kusasa 50
ningaphuma nicondze kuphi.
LIBUTFO: Letfu! Letfu! Letfu!
SIKHUNYANA: Kuyinhloso yetfu kutsi nikhululeke nente intfo leniyitsandzako.
Sive siba sive lesicinile ngemabutfo landzile. Kuhlangana
kwebakaNkhasa, Bhocwane, Mabhoko nebakaMashobeni kwente 55
simo saba sihle kakhulu kulelive. Bukani nje abasekho labahlala
emihhomeni njengobe bekwenteka kucala.
SOMHLOLO: Ngibonga inhlonipho yenu ngekutsi ningilalele uma ngikhuluma.
INkhosi yiNkhosi ngemabutfo. (Ahlakateka.) Sikhunyana, ngibonga
sibindzi sakho sekutsi ulicondze libutfo leMahubhulu ulincandze. 60
[Likhasi 60–62]
17.1 Likhono laMahubhulu lekuhhunga libonakala lingatange liphumelela
kulomdlalo. Nika KUNYE lokufakazela loko. (2)
17.2 Umbhali ube nalo yini likhono lekuhlela letheksthi lengenhla kutsi idlaleke
esiteji? Sekela imphendvulo yakho. (2)
17.3 Bhala umdlali longubangiswako kulomdlalo bese unika sizatfu sekukhetsa
lowo mdlali. (2)
17.4 Yini lebeyingenta kutsi Sikhunyana atintiswe esikhundleni labekuso
angakhishwa? Bhala KUBILI ubhekise kulokwenteka kuletheksthi. (2)
17.5 Catsanisa emavi aMahubhulu latsi, 'Ngitimisele kuphendvula none nguyiphi
imibuto ngaloku lengikwentako,' nesiphetfo salomdlalo. (2)
17.6 Phawula ngeligalelo letimphi emindenini lekhona emimangweni lekuphilwa
kuyo lomuhla, nendlela Somhlolo labebusa ngayo kulomdlalo. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
NSC
17.7 Bantfu labanjengaMahubhulu bayatfolakala etikolweni talomuhla. Veta tento
LETIMBILI tebafundzi labafana naMahubhulu etikolweni. (2)
17.8 Chaza ngemaphuzu LAMABILI imbangela yaMahubhulu yekutsi abe
nesibindzi sekuphendvulana neNgwenyama Somhlolo. (2)
17.9 Ucabanga kutsi yini leyenta Mahubhulu atibulale? Chaza. (2)
17.10 Phawula ngekuhambisana kwalamavi latsi, Lami Lisiphetfo, nebuholi
baSomhlolo. (2)
17.11 Kushona kwaNdvungunya kwaba nemtselela ekudvungekeni kwebuve
beMaswati. Usho ngani? Sekela ubhekise kulomdlalo. (2)
17.12 Hlola simo umbuso waSomhlolo lebewutawuba ngiso kube Mahubhulu
abengatange atibulale. (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
siSwati HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2018 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 P3 NSC Supplementary 2018 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2017 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2016 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2015 Question Paper
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum