Skip to content

siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2017 Question Paper

Question papersiSwati HLGrade 12201724 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2017, 24 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2017 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa 2½ Leliphepha linemakhasi la-24. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto. 2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini lesine bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona. 3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Tinkondlo (30) SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25) SIGABA C: Umdlalo (25) 4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A imibuto MITSATFU (3), ESIGABENI B MUNYE (1), ESIGABENI C MUNYE (1) ngalendlela: SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI - Phendvula imibuto ibe mibili. ENKONDLWENI LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile kuphendvula lombuto. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE. SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE. 5. KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU) NESIGABA C (UMDLALO) o Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye nemdlalo lowufundzile. o Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC 6. BUDZE BETIMPHENDVULO o Imibuto yendzabambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe ngemagama la-190–240. o Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe ngemagama la-340–390. o Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi. 7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso NALESO SIGABA. 8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo ephepheni lemibuto. 9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA. 10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi: SIGABA A: Lokungenani emaminitsi la-40 SIGABA B: Lokungenani emaminitsi la-55 SIGABA C: Lokungenani emaminitsi la-55 11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC LIKHASI LALOKUCUKETFWE Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto. SIGABA A: TINKONDLO Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI. INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI 1. 'Kuhle Ketfu' Umbuto loyindzatjanambhalo 10 6 2. 'Kants' Uphumula Nini?' Imibuto lemifisha 10 7 3. 'Iwil' Insika' Imibuto lemifisha 10 8 4. 'Nkhosi Yemkhatsi' Imibuto lemifisha 10 10 NA Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto. 5. 'Malandzakati' Imibuto lemifisha 10 11 *CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli lemisiwe. 6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 13 7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 13 8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15 9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 15 NOBE TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe. 10. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 17 11. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 17 SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti timidlalo letimisiwe. 12. Kwahlwa Emini Umbuto loyindzabambhalo 25 19 13. Kwahlwa Emini Imibuto lemifisha 25 19 14. Umvuzo Umbuto loyindzabambhalo 25 22 15. Umvuzo Imibuto lemifisha 25 22 CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto lekunguyona lekumele bayiphendvule. SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU A: TINKONDLO (Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2 A: TINKONDLO (Inkondlo lengakafundvwa 5 1 eklasini) B: INOVELI/TEMDZABU (Indzabambhalo nobe imibuto 6–11 1 lemifisha) C: UMDLALO (Indzabambhalo nobe imibuto 12–15 1 lemifisha) CAPHELA: ESIGABENI B ne–C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto letawulandzela. UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. KUHLE KETFU – OA Bhiya 1 Kusemtsimbeni lomangalisako, 2 Kusemgidvweni lowesabekako; 3 Bapheleketeli bamakoti banyukubele, 4 Buso betibukeli buncumile; 5 Bahlabelela kungatsi bakhatsele, 6 Makoti ucambalele tfwi! 7 Lomshad' uyangimangalisa! 8 Umlobokati wembets' iveyili yelipulango, 9 Umyeni wembetse letimnyama, 10 Bahlabeleli bambetse inyunifomu lemnyama; 11 Buso babo buphaphatsekile, 12 Imiphefumulo yab' ikhatsatekile. 13 Talukat' atililiteli; 14 Emajah' awaphoseki, 15 Tintfomb' atigidz' ekudzeni, 16 Bamunya titfuph' emlonyeni, 17 Kungabe bayawulala badleni? 18 Iwil' insika yelikhaya. 19 Sicumbi setivakashi siyashuca, 20 Libandla lebafundisi liyahuba; 21 Bayolim' ensimini lengafulwa. 22 Likhaba lalensimu liyababa; 23 Likhaba lalensimu alibonwa. 24 Umbhishobh' ubusis' umlobokati, 25 Umbhishobh' ubhek' emculwini; 26 'Lutful' elutfulin' umphefumulo kuMnikati' 27 Liyakhemetel' etibukelini, 28 Iyan' imvula yetinsizi; 29 Umtsimba wonkh' uhluneme, 30 Umlobokati usele weneme. 31 Insimu bayifulatsela ngenjabulo, 32 Tinini tichawulana ngenjabulo, 33 Tibukeli titfwayitela ngenjabulo. 34 Sebayawusala bamkhumbula; 35 Sebayawusala batintsandzane 36 Batsandzane ngebuntsandzane. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC Bhala indzatjanambhalo lapho ucoca khona ngengcikitsi yalenkondlo lengenhla ubuye uvete nendlela sonkondlo layetfule ngayo. Budze bendzatjanambhalo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa angabi ngetulu kwala-240. [10] UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. KANTS' UPHUMULA NINI? – JJ Ncongwane 1 Uma ngihamb' uyagcumagcuma 2 Utfutsel' utsats' ubeke, 3 Ufise lok' ufise lokwa, 4 Wale lok' ufune lokwa; 5 Ngikuyise ngasemitfonjeni lepholile, 6 Ngihlale kulepholil' imitfunti 7 Ngiphumule ... wen' ushaye njalo, 8 Ubelesele ngesivinini sakho semihla; 9 Kants' uphumula nini? 10 Ngilala ngikushiy' unoma, 11 Ngitumeka solo wen' udidiyela, 12 Uhamb' ungishiy' ube ngumcubashi 13 Emaven' enjabulo netinsizi, 14 Lapho tifiso tikutfwala tikubeke khona, 15 Ungishiye ngisiphalat' emaphusheni; 16 Ungishiye ngilele ngentfokomalo; 17 Kants' uphumula nini? 18 Buka sebakubonile bodokotela 19 Kutsi laph' ukhuphuk' imicansa 20 Wetfwel' imicabango netifiso, 21 Udvons' elubikibikini lwendvumalo, 22 Ugabadvul' imimango yetinsizi, 23 Kuvakale nemoya sewushona phansi; 24 Uva sebatsi kufanel' uphumule, 25 Kants' uphumula nini? 26 Lebakwati ncono bats' ulibhikawozi, 27 Kuwe kuhlum' ematsemba netifiso, 28 Kuphekwe nelutsandvo luphuphume; 29 Nalokubi batsi kuvela kuwe, 30 Nentondvo nemavundvo kukuwe, 31 Kungak' usigayo lesingaphumuli, 32 Nasidziniwe ngulokuhle sigcakaza lokubi; 33 Kantsi nasewuphemba kuthula nelucolo 34 Utsats' ubeke taba tekudvudvuta 35 Kungats' ulitiko lemhlatjelo wekuthula; 36 Nome kunjalo kants' uphumula nini? Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC 2.1 Khokha imigca yenkondlo lecuketse luchumanomaphakatsi uyibhale phasi. (1) 2.2 Bobani tetsamelilwati talenkondlo nawufundza emigceni 18–20 yalenkondlo? (1) 2.3 Humusha 'lokugcumagcuma' lokusemgceni 1 walenkondlo? (1) 2.4 Usuke akusiphi simo sonkondlo nasekwenteka loku lokushiwo ngulenkondlo emigceni 19–23? (1) 2.5 Ngumaphi lamave enjabulo netinsizi lakhuluma ngawo sonkondlo emgceni 13 walenkondlo lengenhla? Usho ngani? (2) 2.6 Phawula ngekuphumelela/kwehluleka kwasonkondlo ekusebentiseni leligama lelicindzetelwe emgceni wesibili kulenkondlo lengenhla. (2) 2.7 Akha saga SINYE lesihambisana nalenkondlo ngeligama, 'inhlitiyo', bese uyasho kutsi sihambelana ngayiphi indlela nalenkondlo. (2) [10] UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. IWIL' INSIKA – JJ Thwala 1 Yeka leto tikhatsi 2 Letendlula letingenawuphindze tibuye: 3 Tendlulise kwemanti lageletako 4 Tendlulise kwemphilo yesotsamlilo 5 Lenemabanga lamafisha njalo 6 Lendlul' ingab' isakhonjwa ndzawo. 7 O! nkhosikati yelikhaya, 8 Bekukuhl' usime ngensika, 9 Bekukuhl' unemtfunti wekukhosela, 10 Kubuhlungu kuyashacisa namuhla, 11 Sililo setinyembeti sodvwana. 12 Yebo-ke, awehl' umoya … 13 Insika lebeyimise lelikhaya 14 Kusukela kwatsi nhlo, 15 Idliwe ngumuhlwa yawa, 16 Kayiphindz' ivuke nanini. 17 Kuyobuye kulunge, cola … 18 Nob' emanceb' opha, 19 Nobe tilondza tibhibha, 20 Nom' iminjunju ifutsa, 21 Kulukhuni kulitje kuwe, 22 Cola … cola … cola … Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC 23 Bukhulu nebucotfo bakho, 24 Umusa nesimilo sakho, 25 Kuyawufakw' emehlo tedzeleli, 26 Tikuchukulute nom'usemantini 27 Ngob' ungasenansika lekumisile. 28 Emehlwen' akho kuyakwakheka 29 Emachaphoti lachucha tinyembeti, 30 Buso bakho lobubusheleleti 31 Buvele tisihla letingahhudluleki, 32 Boph' inhlitiyo ngamabopha. 33 Bamb' inhlitiyo uyibambisise, 34 Landzel 'umgudvu lofanele, 35 Tifanise nalabanye bantfu. 36 Kwemhlaba kuyendlula Mntfwanebantfu, 37 Lokwentekile kuyafana nalokwadalwa. 3.1 Bunkondlo buni lobuletfwa nguletinhlavu letidvwetjelwe emgceni 4 walenkondlo lengenhla? (1) 3.2 Khokha umugca lokulenkondlo lengenhla lochaza kutsi lona lekucondziswe kuye ulungile. (1) 3.3 Yini kutsiwe iphethini yalenkondlo ayikahleleki? (1) 3.4 Kubangelwa yini kutsi lensika lekukhulunywa ngayo, itsi nangabe seyidliwe ngumuhlwa yawa, ingaphindzi ivuke nanini? (1) 3.5 Ngekwakho kubona yini letawubangela buso balona lekukhulunywa ngaye kulenkondlo buvele tisihla letingahhudluleki? Chaza. (2) 3.6 Yini sonkondlo akhetse kusebentisa leligama lelitsi, 'nkhosikati', emgceni 7? Chaza. (2) 3.7 Lomyalo losemgceni 34 kulenkondlo lengenhla usilungela kangakanani simo lesifana nalesi lesikulenkondlo emimangweni lesiphila kuyo? Sekela imphendvulo yakho. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. NKHOSI YEMKHATSI – OA Bhiya 1 Bhalasha nkhosi yendalo yonkhe! 2 Bhalasha mbusi wemkhatsi wonkhe, 3 Bhalash' etul' emafin' esibhakabhakeni, 4 Indalo yonkh' isuk' ebumnyameni, 5 Umhlaba wonkh' utfokot' ekukhanyeni, 6 Bhalasha sibani semhlaba! 7 Bukhulu bakho buyamangalisa, 8 Kukhanya kwakho kuyajabulisa, 9 Tandla takho tifana nebutjoki, 10 Tandla takho tibutjok' emehlweni, 11 Mani njalo sibani semvelo 12 Khanyisa njalo liso lendalo! 13 Tonkhe timbali tiyachakata tibune, 14 Kukhanya kwakh' akufiphali kubune, 15 Umbala wakh' awugucuk' ubune, 16 Buso bakh' abushwaphani bubune, 17 Bukhulu bakh' abunciphi bubune, 18 Mani njalo nkhosi yemvelo! 19 Konkhe lokuphilako kusingatfwe nguwe, 20 Konkhe lokufako kuboliswa nguwe, 21 Bukhulu bakho buyesabeka ngemandl' akho, 22 Emandl' akho ayesabeka ngebukhulu bakho, 23 Kuyini lokungamelana naw' emhlabeni? 24 Hlala njal' ubus' emhlabeni! 25 Somandla wakugcob' etikwayo yonkh' indalo, 26 Bantfu netilwane kukhotsamela wena, 27 Inyanga netinkhanyeti kubuswa nguwe, 28 Laph' uvela kunyamalala konkhe, 29 Laph' ulele kuyakhululek' emkhatsini, 30 Bhalasha nkhosi yemkhatsi! 31 Kutfukutsela kwakho kutala Somiso. 32 Kutfokota kwakho kulamisa ngaMvula, 33 Tintsandzane tiyatfokomal' ebusika, 34 Tintsandzan' atibonakal' ehlobo, 35 Lunya lwakho ngiyalwesaba, 36 Umusa wakh' uyababateka 37 Noma umkhulu kangaka 38 Wayikhotsamel' inkhosi esiphambanweni. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC 4.1 Phindza ubhale umugca wenkondlo lonesifanangwaca endzimeni yesitsatfu. (1) 4.2 Khokha umugca lokulenkondlo losho kutsi loku lokukhulunywa ngako, kwabekwa kutsi kubuse tonkhe tintfo letisemhlabeni. (1) 4.3 Ngaphandle kwalenkhosi yemkhatsi lekukhulunywa ngayo kulenkondlo, yini lenye lekungasetjentiswa kuyo ligama lekubhalasha? Nika KUNYE. (1) 4.4 Yini sonkondlo asebentise silinganisamcondvo saloku lokukhulunywa ngako nesibhakabhaka? (1) 4.5 Ucabanga kutsi yini lebangela sonkondlo atsi loku lakhuluma ngako kuyinkhosi yemkhatsi? Nika tizatfu LETIMBILI. (2) 4.6 Ngekubona kwakho, yini lengenteka nangabe lenkhosi yemkhatsi ingawela phasi emhlabeni. Chaza. (2) 4.7 Ligama lelicindzetelwe endzimeni yesibili ngabe likhetseke kahle yini? Usho ngani? (2) [10] NA INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto. UMBUTO 5: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. MALANDZAKATI – JP Shongwe 1 Nibahle-ke, malandzakati! 2 Nembetse bumhlophe 3 Kusukel' enhloko kuy' etinyaweni, 4 Nibahle, malandzakati. 5 Nifana nelichwa lembese 6 Sihloko seThabana Tlenyana, 7 Nibe njengesitfwatfwa 8 Silele kulo luKhahlamba. 9 Malandzakati, nigeze nacopha ngelubisi, 10 Nibukeka nibafokati, malandzakati. 11 Sembatfo senu 12 Sipholisa imivimbo yetinhlungu. 13 Nginitsandza niphapha, 14 Senifanisene nemafu, 15 Nente nawo mabhongo emkhatsi, 16 Senitinyawana bovana. 17 Malandzakati nitsandzeka 18 Senishelela niphephuka 19 Kuwo emagumbi lalele 20 Labatinhlungu atincamuki. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC 21 Ninhlitiyo mhlophe, malandzakati, 22 Aninasinini nasitsa, 23 Nimhlophe kuso sonkhe sive 24 Nakuso sonkhe Sintfu. 25 Malandzakati nibahle! 26 Nitandla tinotfonotfo 27 Tibalekisa buhlungu balocumako. 28 Senimtsintsile uyatfokomala. 29 Malandzakati, nibahle! 30 Ngibo bumhlophe bangekhatsi 31 Lobuvetwa sambatfo senu 32 Lesingete sabufuta sabucedza nanini. [Kugeleta Imicabango: 25–26] 5.1 Khokha umugca lokulenkondlo losho kutsi loku lokukhulunywa ngako akunalubandlululo. (1) 5.2 Hlobo luni lwebunkondlo lobuletfwa ngumugca 7–8 kulenkondlo lengenhla? (1) 5.3 Khokha umugca loveta simo sonkondlo bekakuso nakabhala lenkondlo. (1) 5.4 Bobani laba sonkondlo labafanisa nalamalandza emmangweni? (1) 5.5 Yini kutsiwe loku lekukhulunywa ngako 'sekufanisene nemafu' emgceni 14? (2) 5.6 Nawubuka indzima 5, itsini ingcikitsi yalenkondlo? (2) 5.7 Nangabe lamalandza afaniswa nebantfu, ummango ulindze kutsi babe ngulabanjani nawufundza lenkondlo lengenhla? Nika KUBILI. (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Kulesigaba kunemanoveli lamabili nencwadzi yetemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo naleyo noveli nobe incwadzi yetemdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha. INOVELI Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi. UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi lenoveli, Liphume Nebovu, inetintfo letentekako letifana nalokwenteka kulemimango lesihlala kuyo. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Fundza letheksthi leyincenye yendzaba bese uphendvula imibuto letawulandzela. ITHEKSTHI A 'Mzala ungamangali kutsi sekwente njani. Ngitsi angikudvonse ngendlebe. Ungacali udle kudla lokushiyelwa nguzakwenu. Sonkhe sikhatsi udle naye. Uma adle wakushiyela ukucitse, ungakuniki ngisho bantfwana.' Ahlahle emehlo manje LaMagagula ngobe asabona kutsi indzaba uyitsatsa kancane nje yinkhulu. 5 'Kantsi kwente njani yemzala, nonkhe nangililela ngasinye nje?' 'Phela kuwe bekufanele kubuye libhokisi. Kwakuvele kulungiswe kutsi ufe nalowo mntfwana.' Wacalela phasi manje kukhala LaMagagula nakeva letiga. 'Uphi nje Zakwenu? Ungambona?' Ukhuluma nje sevele uyaphuma. LaMagagula wasala watibuta watiphendvula kutsi Tintfombindzini abekuphi. 10 Kwaphela inyanga LaMagagula abuyile esibhedlela. Tintfombi abeloku akhukhubele etigangeni kungatiwa kutsi ufunani. Bantfu abebatjela kutsi ugulelwa ngumntfwanakhe. Kwesuka kwaba simanga nje kutsi intfombi lendzala iyagadvwa yini. Abesangumtfwalo sibili kulabantfu labahleti kubo. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC Mzukwana Lushawulo efika akhandza kutsi Tintfombi abengekho ekhaya, 15 watfukutsela watselwa ngemanti. Watsi kube avusele LaMagagula wangena elawini lakhe lapho abevamise kutihlalela khona nangafuni kube abangelwa umsindvo. Akahlalanga sikhatsi lesidze weva sekukhulekela lichegu lakaKunene lelalimetayele kakhulu. Empeleni nalo latsi kube libone imoti ingena ekhaya lase liyeta kutekwekhuta lomhlolo. 20 'Sinibona nani Mntungwa ngalelifu lelimnyama lelisibekele umuti wakho.' 'Singayitsini Kunene imisebenti yebatsakatsi, loku nabo basebentela uyise Sathane.' 'Kodvwa lentfo nayentiwe ngumuntfu ngabe unesibulawela lesibi ngingafunga eMantimandze.' 'Mine sengilihambe ngalicedza Kunene futsi nanyalo ngisetalihamba ngifuna bona 25 bogobela labangahle banginike likhambi. Umtsakatsi ngidla naye liphalishi, akekho khashane. Naloku ngikhuluma nje kuhhuma inhloko.' Atsi kutsatsa litsamo lemahewu kucedza koma, wabuye waniketa Kunene kutsi anatse. 'Uyakwati kambe kutsi umtsakatsi uyaye afukame nangabe kukhona lamlindzele kutsi afe? Nguko-ke loku lokwentiwa ngulomfati lomncane. Uphi nje, ungambona? 30 Ungati kutsi LaMagagula solo abuya esibhedlela akazange alugcobe lapha ekhaya. Kusebaleni-ke kutsi abengakalindzeli kutsi abuye aphila.' Eve efikelwa kumenyanya kungatsi akatange amtsandze Tintfombi. 'Kodvwa indzaba lenjena iyaye yentiwe njani Khumalo? Bona bemanga batsini?' 'Kantsi utsi ngikhuluma imvabetsi yini? Mine sengiticedze tonkhe tinyanga kanye 35 nebapholofithi ngaletigigaba letivela kulomuti wami. Tonkhe tingitjela intfo yinye. Taze tangitjela nekutsi lomtsakatsi wacala ngekungibulala inhlitiyo.' [Likhasi 96–97] 7.1 Bhala tintfo LETIMBILI letivetwe kuletheksti letitinkhomba tekubaluleka kwekuphilisana nanitakhamuti emmangweni. (2) 7.2 Yini lebeyenta Lushawulo atfukutsele aze atselwe ngemanti nakatfola Tintfombi angekho ekhaya? Chaza ubhekise enovelini. (2) 7.3 Veta KUBILI lokwaba neligalelo esimilweni saLaMagagula. (2) 7.4 Phawula ngekuphatfwa kwesitsembu, ubhekise kuLushawulo. (2) 7.5 Nguyiphi intfutfuko leyaletfwa nguLamagagula kaKhumalo? Bhala KUBILI. (2) 7.6 Ngekubona kwakho, ngabe Lushawulo wahlangabetana njani nesimo semnotfo kute alinge kusincoba? Bhala KUBILI. (2) 7.7 Tinkinga tini umndeni waLushawulo lebewuhlangabetana nato? Nika TIMBILI. (2) 7.8 Ucabanga kutsi Lushawulo bekufanele enteni emva kwekutsi emaphoyisa aseshe emtini wakhe kodvwa angatfoli lutfo lolusolekako? Usho ngani? (2) 7.9 Kwaba namtselela muni kuyekeliswa sikolo kwaSibolile? (2) 7.10 Nangabe bekungatsiwa usishikashiki lesilwela emalungelo ebantfwana, nguwaphi emalungelo lamabili lebewungawalwela. Bhekisa imphendvulo yakho kulenoveli. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC 7.11 Sifundvo sini lesatfolwa nguLushawulo ngekusha kwelilawu lakhe Emankayane? Chaza. (2) 7.12 Uvumelana/Uphikisana kangakanani nekutsi Lushawulo abengaboshwa ngesento lasenta esiphetfweni salenoveli? Sekela ngemaphuzu LAMATSATFU ubhekise emtsetfwenisisekelo waseNingizimu Afrika. (3) [25] UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi lenoveli, Kubamba letingelako, inetintfo letentekako letifana nalokwenteka kulemimango lesihlala kuyo. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. ITHEKSTHI B Inkhulumo yabo yachubeka kwaze kwefika Khulumile naMsiti, yantjintja yangena ekunikweni kwalabasikati tikhundla. Lowo nalowo waveta umbono wakhe ngekunikwa kwalabasikati tikhundla. 'Labasikati bebabalulekile kusukela kadzeni esiveni seMaswati. Babe bekuba ngubabe sibili ngamake. Namake bekuba ngumake sibili ngababe. Likhaya 5 lelingenamake belifana nelilala. Likhaya lelinamake belishisa njengobe lisashisa nalamuhla. Umuntfu lowati lokunyenti ekhaya ngumake. Kuyashiwo nje kutsi babe ngumnikati welikhaya, kepha bekumele kugcame make ngobe nguye lowati konkhe kwelikhaya,' kusho Msiti. 'Bekumele kutsiwe ngumake umnikati welikhaya, hhayi indvodza,' kusho Lotifiso 10 bahleke bonkhe loku lakushoko. 'Likhaya lendvodza ngaso sonkhe sikhatsi. Ngiko nje kugcama sibongo sayo. Make lisekela ekuphatfweni kwelikhaya,' kusho Msiti. 'Ngumbono wakho lowo Methula. Nalabasikati banawo emakhaya abo labaticalele wona phasi,' kukhuluma Khulumile. 15 'Angiphikisani naloko lokwentekako. Liciniso lelo kutsi banato tindlu hhayi emakhaya. Kuze kube likhaya uma sekunendvodza lapho,' kubelesela Msiti. Wachubeka watsi, 'ningicolele tihlobo tami ngiyatidlalela bo.' Bahleka bonkhe ngobe babona kutsi lapha sekudlalwa ngenchazamagama nenshokutsi yawo. Sekubukwa emagama lalandzelako: likhaya nendlu kutsi ngabe asho kutsini. Lowo nalowo 20 ucondze kuwanika inshokutsi lehambisana naye. 'Likhaya likhaya ngamake. Ngiko nje kuye kutsiwe lapha kukaLaNdlela, kukakhe LaNdlovu noma kukakhe LaBhembe. Loko kukhombisa kubaluleka kwamake ekhaya,' kusho Mphikeleli. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC 'Akhona emadvodza lekamadvodza ngetibongo emakhaya awo. Nitsini-ke ngalawo 25 madvodza?' Kubuta Lotifiso. 'Simo sekuntjintja kwelive senta kutsi imisebenti ibe khashane, ngiso lesenta kutsi babe efike ngakanye ekhaya. Loko kwenta kutsi nebantfwana bangamati ngalokuphelele. Kusebenta khashane kuyimbangela leyenta indzima lebanjwa ngubabe ekhaya ibe yincane. Loko kwenta likhaya limiswe ngumake,' kuphendvula 30 Mphikeleli. 'Make lihlo, sisekelo, umsiti nemelekeleli wababe. Ngiko nje kumele abikele babe ngako konkhe lokwenteka ekhaya,' kusho Msiti. 'Kubaluleka kwebantfu labasikati esiveni seMaswati kusukela etindlovukazini LaYaka Ndwandwe lowatala Ngwane III, Somnjalose Simelane lowatala Sobhuza I, 35 lobuye atiwe ngalelitsi Somhlolo, Tsandzile Ndvwandvwe lowatala Mswati II, Sisile Khumalo lowatala Ludvonga II, Gwamile LaBotsibeni Mdluli lowatala Mbandzeni naLoMawa Ndvwandvwe lowatala Sobhuza II, Indzima lebanti yebukhosi beMaswati ibanjwe tindlovukazi kusukela kadzeni kuze kube sikhatsi sanyalo. Bukhosi besive seMaswati basimama batinta ngenca yetindlovukazi,' kusho Mphikeleli. 40 [Likhasi 69–70] 9.1 Emandla ekubusa ebantfu labasikati, abebonakala ngayiphi indlela esikhatsini lesengcile? (2) 9.2 Nika tibonelo LETIMBILI temaphuphotifiso Mphikeleli labekasho wona. (2) 9.3 Liphumelela njani likhaya lapho indvodza itsatsa tincumo khona, njengoba kwenteka kaMvakali? (2) 9.4 Tintfo tini LETIMBILI lebekumele Magumeni atente njengemuntfu labengativa kahle emtimbeni lapha emhlanganweni? (2) 9.5 Lisinamuva liyabukwa. Sekela lesaga ubhekise kuMatsiya. (2) 9.6 Kungabi khona kwebatali baMphikeleli kube namtselela muni emphilweni yakhe yonkhe? Sekela imphendvulo yakho ngalokwenteka kulenoveli. (2) 9.7 Njengobe Velakhe angumntfwana waMphikeleli kuningi sive lesitakulindzela esimilweni sakhe nasakhulile? Nika KUBILI lokutawulindzelwa sive. (2) 9.8 Nguliphi likhambi leliletfwe eNingizimu Afrika leliphatselene nemfundvo yalabadzala, lelesekelwa kulenoveli? (2) 9.9 Phawula ngesento saMphikeleli sekutsi atsi asamele imphendvulo esikolweni, abe angenela lukhetfo lwetembusave. (2) 9.10 Catsanisa emavi aLaDladla lasesingenisweni salenoveli latsi, 'lapha emhlabeni kusa kusa,' nesiphetfo salenoveli. (2) 9.11 Kuliciniso kangakanani kutsi emuva kwaleyo naleyo ndvodza lephumelelako, kunamake loyesekelako. Sekela imphendvulo yakho ubhekise kuletheksthi lengenhla. (2) 9.12 Bhala tintfo LETINTSATFU locabanga kutsi labasikati balamuhla bawesekela ngato bayeni babo. (3) [25] NOBE Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Bhala indzabambhalo lapho uveta khona sakhiwo setemibhalo yetemdzabu ubhekise kulenganekwane netibongelelo letilapha ngentasi. Indzabambhalo yakho yibhekise kulemibhalo yemdzabu lelandzelako: • 'Umfati enyangeni' • 'Tibongo TeNgwenyama Bhunu' Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. ITHEKSTHI C KUFIKA KWEKUFA Lokwa endvulo ematje asemanti, Mlentengamunye waphosa liso lakhe lelikhulu emhlabeni, wakhangwa bantfu bakhe bafa baphela, bacedvwa kufa. Wabita lunwabu, walutfuma kutsi alugijime luye emhlabeni lufike lutjele bantfu kutsi bangasafi, baphile kudzine kube ngunaphakadze. Waludvonsa ngendlebe kutsi lungase lulinge lulibatiseke endleleni, alunonophe impela lungemi nekuma loku. 5 Phela lunwabu belutendlula tonkhe tilwane ngematubane. Nembala luvume lunwabu, lusuke lutsatsele ngematubane selubhekise emabombo emhlabeni. Ngulo lolwa selucondze kaMhlaba. Endleleni lukhangwe tihlahla tebukhwebeletane titsele tikhehlete titselo tidzine setilengela phasi. Pho luyatifela ngebukhwebeletane. Khimilili, Lunwabu. 10 Lucalacalate bese lutsi; 'Awutsi ngitsi kukha kabili, katsatfu nginambitse letitselo ngive kutsi tiyanambitseka yini,' lusho njalo luyaphambuka endleleni lucondza etihlahleni tebukhwebeletane. Lufike luhulule titselo luphose emlonyeni, luloboshele, luloboshele, lushaye sentfwala. Atsi uyabuka Mvelincanti emhlabeni, abone bantfu bakhe baloku bayafa futsi 15 abasafeli kwalapha. Kumale kutsi angaloku alindzele lunwabu ekuhambiseni umbiko wakhe ebantfwini. Loku naku nembiko awukefiki, bantfu bayaphela ngekufa. Asale atidzela abite intfulo. 'Ntfulo gijima uye emhlabeni, ufike utjele bantfu kutsi ngeke bafe batawuphila kube phakadze,' kusho Mvelinchanti atjela intfulo umlayeto lomusha loya ebantfwini. 20 Ivume intfulo, isho isuka ngematubane seyintininita ilibangise emhlabeni. Lunwabu aluyingene, luchwakele esihlahleni ludla bukhwebeletane. Luloku lutsi; 'Awutsi ngidlayidle bo, ngitawubuye ngihambe.' [Likhasi: 49–50] 11.1 Ngutiphi timphawu LETIMBILI, letenta kutsiwe lenganekwane ibe yinganeko? (2) 11.2 Kwephuka kwemyalo, kutfolakala kuphi kulenganekwane? Chaza. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC 11.3 Ngusiphi sigameko lesiletsa bunganekwane, kulenganekwane? Usho ngani? (2) 11.4 Catsanisa lunwabu lolukulenganekwane nelunwabu lesilubona kulamalanga alomuhla. (2) 11.5 Phawula ngekushayisana kwalemibiko lebeyitfunywe lunwabu nentfulo kulenganekwane lengenhla. (2) 11.6 Utsini umbono wakho ngaloku lokwentiwa lunwabu kulenganekwane lengenhla nawubuka simo semphilo yalomuhla? (2) 11.7 Sifundvo sini lesitfolakala kulenganekwane? Chaza ngemaphuzu LAMATSATFU. (3) NA Fundza letibongelelo letilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. ITHEKSTHI D SIKHUNGO SASEMATSAMO 1 Ulidvonsamehlo sikhungo setimangaliso, 2 Kuwe kubonakala labadzala nalabancane, 3 Kuwe kubonakala labamnyama nalabamhlophe, 4 Sibona bomake netidziya netidvwaba, 5 Sibon' ematjitji ngendlamu nemihelwane, 6 Sibona tintfombi ngemahiya netimvadla, 7 Sibon' emajaha ngengwe nenkhonyane, 8 Sibon' emadvodza ngemajobo nemibhenso, 9 Sibon' emachegu ngencincane nemibhodze. 10 Ngawe sati inchoboza nencoshane, 11 Ngawe sati indvuli nelikhwane, 12 Ngawe sati imidvonso nelikhotsamo, 13 Ngawe sati ingcongwane nemshayo, 14 Ngawe sati imiganu nelishongwe, 15 Ngawe sati imigwenya nemihlanga. [Likhasi 118] 11.8 Khokha umugca locuketse sifanisongco kuletibongo letingenhla uwubhale phasi. (1) 11.9 Bunkondlo buni lesibuvetelwa ngemagama ekugcina emigceni 5 na-7? (1) 11.10 Isetjentiselwani inchoboza lapha kulesikhungo saseMatsamo? Bhala KUNYE. (1) 11.11 Hlobo luni lwemvunulo lolu lolubitwa ngekutsi ngumbhodze? (1) 11.12 Ucabanga kutsi letintfo leticindzetelwe emgceni 12–13, tibaluleke ngani kulesikhungo saseMatsamo. (2) 11.13 Yini lengenta kutsi ukhutsate kwakhiwa kwetikhungo letifana naleti. Bhala kube KUBILI. (2) 11.14 Lesikhungo saseMatsamo sihambisana kahle kakhulu nemtsetfosisekelo welive lophatselene nentsandvo yelinyenti. Vumela nobe uphikise lesitatimende bese wesekela imphendvulo yakho. (2) [25] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC SIGABA C: UMDLALO Kulesigaba kunemidlalo lemibili. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini lonyaka uphendvule ngawo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo enovelini/temdzabu, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha enovelini/temdzabu, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto wendzabambhalo. UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KWAHLWA EMINI – JJ Thwala Bantfu lophilisana nabo, bangayiphumelelisa nobe bayidvonsele ebubini imphilo yakho. Bhala indzabambhalo lapho wesekela khona lesitatimende ngekubhekisa kuNkhanise. Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA KWAHLWA EMINI – JJ Thwala Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela. ITHEKSTHI E (LaHlatjwako ukhuluma naMakhosi basedladleni) LAHLATJWAKO: Utsini umbono wakho ngaloku lokuvako nalokukhulunywako ngawe? MAKHOSI: Kute lengingakusho make ngoba kukhulunyelwa khashane nami. Kute losondzela edvute nami abeke sikhalo sakhe kuze nami 5 ngitiphendvulele. LAHLATJWAKO: Kuyatiwa mfana wami kutsi umuntfu losesikhundleni uyahletjwa, kukhulunywe kabi nobe kahle ngaye. Loku lonkwenteka kuwe kungetulu kwemandla akho. Uyakubona yini loko? MAKHOSI: Cha, angikuboni make. Ngibona simo sifana nato tonkhe timo 10 letikhona. Nkhanise ngimfanisa namabibini inyoka lengenabutsi. Ndzabeni ngubhova longenamatinyo. Ngedze ingadvula leyaphiwa emandla yeswela lulaka. Ngako-ke make ungetfuki. Abasiyo ingoti bobatsatfu labantfu. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC LAHLATJWAKO: Lalela mine ngikutjele ndvodzana. Ngiyakubona ulunjiwe kutsi 15 usimbatseke futsi ulitjatiswe kungundzata nje ungaphumi nelivi lekungilo. Uhleti ngaphansi kwesifu lesingakungcivita nobe kunini. Imphilo yakho izulelwa ngemangce. Yekela kutsatsela tintfo phansi! Kungahlwa emini sisale simunya titfupha. MAKHOSI: Maye netfuswa lite. Ayihlabi ngakumisa. Labantfu labakhulumela 20 futsi ngemagogogo nje labanga umsindvo lomkhulu mahhala. Batangitfolaphi ngoba angihlali nabo; angidli nabo futsi angisondzeli kubo. LAHLATJWAKO: Emachinga emuntfu ngeke uwacedze. Uma umuntfu atimisele kwenta tintfo, usebentisa onkhe emakhono lanawo agcine 25 aphumelele. MAKHOSI: Kuyawugcina mine hhayi bona. Ngimi gcinalishone. Kuhlangana kwabo kumakhata, nobe kushisa, angeke, kubasite ngalutfo. LAHLATJWAKO: Makhosi. MAKHOSI: Mhayise lomuhle. 30 LAHLATJWAKO: Utsini ngelibito lakho lekukhulunywa ngalo kuwo onkhe emadladla, emalawu netintsanga? Uyivile lengoma lebeyihlatjelwa lilima lakaNdlondlo letsi: Sitekeleni madlot' esive, Sitekeleni bogogo bo! 35 Ngabe Makhosi uyawulibusa Ahlal' esihlalwen' akhibike, Imihlangan' ibhokile bo? Khanyisani madlot' esive, Khanyisani bogogo bo. 40 MAKHOSI: Loko kusho ludvumo lwami make. Nakute intfo lobaluleke ngayo ebantfwini, angeke bakhulume ngawe. Libito lami lisemilonyeni yebantfu nje likhombisa kona kutsi ngiyaphila. LAHLATJWAKO: Sewuke waphuma yini Makhosi wayawuhlahluba etangomeni nasetinyangeni kutsi lusuku lwangeMgcibelo lutawuhamba njani? 45 MAKHOSI: Angikholelwa ekuhlahlubeni, ngoba konkhe lengitawutjelwa kona angeke ngikwemukele. Kimi kufana nekutsela emanti emhlane welidada. Angifuni kutihlupha ngentfo lengingahambisani nayo. (Aphume Makhosi acondze elawini) [Likhasi 86–88] 13.1 Bhala tintfo LETIMBILI letiholela ekutseni baholi bahletjwe. Bhekisa imphendvulo yakho kuMkhalelwa. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC 13.2 Ngaphandle kwekutsi Sicongo ungumuntfu loneludlame, yini lenye lengenta kutsi sikhundla lebekanganikwa sona simehlule? Chaza ngemaphuzu LAMABILI lakulomdlalo. (2) 13.3 Ngusiphi sigameko lesifakazela kutsi ligama laMakhosi kukhulunywa ngalo emalawini njengobe kushiwo lapha kuletheksthi? (2) 13.4 Sijeziso sini lebesitawunikwa boNdzabeni naNgedze nakutfolakala kutsi basifakile sandla ekushoneni kwaboNkhanise? Chaza ubhekise endleleni lekutsetfwa ngayo emacala asebukhosini bakaNhlapho. (2) 13.5 Yini lebangela umbhali kutsi ente Makhosi asalele emuva, Ndleleni acale phambili esiphetfweni salomdlalo? (2) 13.6 Catsanisa sikhatsi lebesisetjentwa ngumholi welive loyinkhosi kulomdlalo nesikhatsi lesinikwa baholi etikhatsini talomuhla. (2) 13.7 Ngekubona kwakho Ntfwasahlobo bekufanele asitakale ngayiphi indlela kulesimo lakuso kube bekaphila kuletikhatsi talomuhla? Nika KUBILI. (2) 13.8 Ludvweshu lolusemkhatsini waNkhanise naMakhosi, luwutfutfukisa ngayiphi indlela lomdlalo? Chaza. (2) 13.9 Lilumbo lidla umnikati. Humusha kuhambelana kwalesaga nemlingisi longuNdzabeni. (2) 13.10 Nangabe bantfu lababili batsandzana, kubalulekile kutsi besekelane etinkingeni nasebumatimeni labahlangabetana nato. Lungile wakuphumelelisa ngayiphi indlela loku? Nika KUBILI. (2) 13.11 Humusha lesaga lesitsi, 'Akabalwa emantjwele inkhukhu ingakachamuseli,' ubhekise kuNkhanise. (2) 13.12 Bhala tintfo LETINTSATFU lebetitawubanga kutsi LaJele aphatseke kabi njengobe Nkhanise angakabutfoli lobukhosi. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO UMVUZO – NS Nzima Bantfu lophilisana nabo bangayiphumelelisa nobe bayidvonsele ebubini imphilo yakho. Bhala indzabambhalo lapho wesekela khona lesitatimende ngekubhekisa kuSatile. Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA UMVUZO – NS Nzima Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela. ITHEKSTHI F MAPHAHLA: Ngabe bagcoki bayakholelwa emadlotini? SHABALALA: Angeke ngikhulumele letinye tive, kepha ngitawuphawula loku lokulandzelako. Uma uhamba emigwacweni ubona tiphambano netimbali letinyenti letikhombisa kutsi lomunye wemindeni yabo umphefumulo wakhe waphumela lapho. Indzawo lekuphumele kuyo 5 umphefumulo iyahlonishwa njengesivivane kitsi. Lithuna liyakhiwa, linakekelwe, likhunjulwe, ligcanyiswe, livakashelwe nalokunye lokunyenti. Loko kwenteka ngemaholide nangetimphelasontfo. MAPHAHLA: Inchazelo yakho thishela ikhombisa kutsi ligama lelitsi emadloti nje lelingaphinyiswa, kepha kwenta kwabo kukhombisa ngalokusobala 10 kutsi umuntfu losahambile uyahlonishwa, akalitjalwa, kwatiswa batukulu ngaye kukhunjulwe kubuye kugcanyiswe nemisebenti yakhe. SHABALALA: Lokunye lengifuna kucace kahle futsi kugcame emicondvweni yenu kutsi asikho sive lesikhonta emadloti njengobe kuhlambalata 15 labatsite. Tonkhe tive tikhonta Mlentemunye noma Nkulunkulu ngetindlela letehlukene. Kadzeni bekucelwa emadloti kutsi abakhulumele naMlentemunye. Konkhe bebakucela ngaleyo ndlela bebakutfola. Bekukhontwa Mlentemunye ngendlela yemadloti. MAPHAHLA: Kuyabonakala kutsi kunyenti kakhulu kuhlambalata nekukhobosa 20 lokwentiwe ngulabo labangananateli. SAKHILE: Labo labangananateli kumele bafundziswe kuhlonipha emalungelo alabanye, bayekele kukhobosa emasiko nemihambo yaletinye tive. SHABALALA: Incabhayi yekuhlonishwa kwemasiko netinchubo tetive letehlukene isemahlombe enu. Live letfu linemihlobohlobo netilwimilwimi ngako- 25 ke kumele kube khona kusebentisana, kuvelana, kukhutsatana, kwemukelana nebunye. Ngiko nje sibitwa ngesive lesingumushi wenkhosatane. Loko kugcama kahle emiphumeleni lesemcoka naletfutfukisako MAPHAHLA: Bangasitakala kanjani labantfu labangananateli? 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC SHABALALA: Abafundziswe lulwimi lweSiswati, emasiko nemihambo yetfu. Akuphilwe, kuhlalwe, kusetjentwe kubuye kuhlanganyelwe nabo kuto tonkhe tibhimbi. BATJELE: Mine nginembono lowehlukile ngekutsi kukhona labangananateli nalabananatelako. Loko ngikubona kulubandlululo lolunye. Umuntfu 35 longenaso sinanatelo kumele ananatele ngesibongo sesikhulu nome inkhosi langaphasi kwayo. Tibonelo nje nguleti letilandzelako; Etigodzini teNkomazi kwatiwa tibongo letilandzelako; Ngomane, Maziya, Mahlalela naletinye. Etigodzini teMlumati kwatiwa tibongo letilandzelako; Mhlongo, Shongwe, Mkhatjwa naletinye. Tonkhe 40 tindzawo letiseSwatini nasesifudzaveni iMpumalanga tinebukhosi lobutsite lobukhona kumele buhlonishwe. SHABALALA: Liciniso leli lewulivetako mfundzi noma lokunyenti sekufiphele. Kumele bacwaningi bakitsi bakuvete live lonkhe likwati. Umkhondvo nemaphetselo utsintsa bakaNkosi belusendvo lwakaNdlela, 45 bakaTsabetse, Mtsetfwa naletinye tibongo. Umsukaligwa naseTimbalini bakaNhlapho, kantsi Ligwa nekuyela eMhlongamvula bakaShabalala. Uma uncamula umfula iMgwenya uya enyakatfo utfola bukhosi bakaMbuyane, bakaShabalala, bakaMnisi nalobunye. Asitfole imibuto yekugcina lechamuka kini bafundzi. 50 SAKHILE: Imibuto lebesinayo iphendvuleke yonkhe thishela. Sibonga kakhulu kuphendvula imibuto yetfu lebeyitsintsa temlandvo, lulwimi, temphilo naleminye imikhakha yemphilo. SHABALALA: Nginifisela kufundza lokuhle nemphumelelo etifundvweni tenu. Sifuna kunibona nilandzela imikhakha yemfundvo leyehlukene 55 emayunivesithi ngemnyaka lotako. Lokuhle kodvwa! [Likhasi: 50–54] 15.1 Khokha umugca lokuletheksthi lofakazela kutsi ummango unetifiso letinhle ngemphumelelo yebantfwana. (2) 15.2 Ngusiphi siphakamiso lesishiwo nguBatjele lekukhulunywa ngaso kuletheksthi lesiphambene nemihambo yeSiswati? (2) 15.3 Ngutiphi tindlela tekufundzisa letisetjentiswa nguthishela Shabalala letikhombisa kutsi uhambisana nalokushiwo Sitatimende Sekharikhulamu Yavelonkhe? Nika tibe TIMBILI. (2) 15.4 Lomdlalo unenselelo yesakhiwo. Sekela lesitatimende ngemibono LEMIBILI. (2) 15.5 Phawula ngemaphuziu LAMABILI ngesento sekulandvwa kwebantfu nekubekwa kwetimbali emigwacweni lapho basuke bashonele khona. (2) 15.6 Nawubhekisa engcikitsini yalomdlalo, tibaluleke ngani tinanatelo? (2) 15.7 Shano kutsi Sakhile usicaba nobe uyindilinga yini, bese wesekela ngesigameko SINYE setintfo latentako emdlalweni. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC 15.8 Sakhiwana saletheksthi lengenhla sibaluleke kangakanani ekubumbaneni kwesakhiwo semdlalo wonkhe? Chaza. (2) 15.9 Emkhatsini waLaNgwenya naFakudze, ngumuphi umdlali lovisisako nakukhulunywa naye? Usho ngani? (2) 15.10 Sifundvo Setemlandvo, Shabalala labafundzisa ngaso kuletheksthi lengenhla, simsita ngani Batjele esimeni lesikhona lomuhla eNingizimu Afrika? Chaza. (2) 15.11 Umbhali ucondze kuwutjelani ummango ngalomdlalo wakhe? Bhala kube kubili. (2) 15.12 Lusuku lwangamhlaka-24 Inyoni lubaluleke ngani etimphilweni tebantfu balomuhla? Nika KUTSATFU. (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all