Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2017
IMEMORANDAMU
EMAMAKI: 70
Leliphepha linemakhasi la-9.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 9 pages. Read online or download the free PDF.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · siswati. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 318.3 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC Supplementary Exam 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary21 marks
- Question 1.2Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 3Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 4Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 5Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
NSC – Imemorandamu
SIGABA A: SIVISISO
Imemorandamu yekumaka sivisiso:
Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe
luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo
ngalokugcwele.
UMBUTO 1
1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A
1.1.1 Umusa wakho ngiyawubonga, sewutawugcinela bozakwetfu. (1)
1.1.2 Bananatela batsi Mhayise. (1)
1.1.3 D/Umphako (1)
1.1.4 Lucingo lwajubeka Bholoja asakhuluma naDanisile, wehluleka
kuphindze amshayele kute bacedzele inkhulumo yabo. (1)
1.1.5 Belungabekwa phasi/Belunganikwa Mthokozisi, njll. (Kunye
kwaloku). (1)
1.1.6 Bholoja watsembisa kutsengela Danisile i-Chicken Licken
nemaperi-peri chips/Wagcwalisa ibhuthi yemoto ngekudla
netimphahla temntfwana. (Kunye kwaloku). (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
NSC – Imemorandamu
1.1.7 BoMthokozisi bashayisa ngensimbi yesihlanu. (1)
1.1.8 Bholoja indvodzana yaNjojela ngobe ngeSiswati ligama lelitsi
'umsa' lichaza indvodzana./Njojela nguyise waBholoja. (Kunye
kwaloku). (1)
1.1.9 Yenteka ngaBhimbidvwane/NgaJanawari. Incwadzi itsi umntfwana
sekusele tinyanga letimbili ahlanganise umnyaka ngaMashi-30. (2)
1.1.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako: Gabisile
bekatawulwa naDanisile kutsi utsandzana nesingani sakhe/
Bekatawutsatsa sinyatselo sekwehlukana naBholoja atichubekele
nemphilo/Bekatawulwisa Bholoja ngalesento sakhe sekumbhanca,
njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.11 Lenkhulumo yaDanisile iyaphukuta. Bholoja angeke kutsiwe
unemusa abe ehluleka kondla umntfwanakhe. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.12 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako: Kutsatsa loluswane
uluyise ebatalini bakho bakukhulisele lona/Kulucashela umuntfu
kutsi asale nalo nawusemsebentini/Kuya kubetenhlalakahle
bakusite kutsi uchumane nenina waloluswane, njll. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.13 Imibono itawehluka: Labavumako batawesekela ngekutsi Bholoja
ungumuntfu wemtsetfo, uyawati umtsetfo lomayelana nesondlo
sebantfwana, ngaloko kufanele agwetjwe iminyaka leminyenti
ngobe bekangondli luswane lwakhe.
Labaphikisako batawesekela.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2)
1.1.14 Lesaga sichaza kutsi konkhe lokubi lokwenta ekusitsekeni kugcina
kuphumele ebaleni. Siyahambisana naBholoja ngobe
bekatsandzana netintfombi letimbili tingatani, kodvwa sento
sekuletfwa kweluswane emsebentini wakhe sabudzalula/saveta
bunjalo bakhe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2)
[20]
1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B
1.2.1 Buso lobumamatsekako lobukhomba injabulo/Ngumtimba lobukeka
uphilile wondlekile. (Kunye kwaloku.) (1)
1.2.2 Tindlu takhiwe ngemhlanga/Yindlu lefulelwe ngeliseyila/Yindlu
lengakafulelwa/Umnyango uvalwa ngendwangu lephoswe
etikhwendlu, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile).
(Kunye kwaloku). (1)
1.2.3 Ulidlabha/Uyatenyanya ngobe titja tigicika phasi. (Kunye kwaloku). (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
NSC – Imemorandamu
1.2.4 Ngumkhuhlane longapheli/Bangangenwa sifo sesifuba/Sifo
semsheko/Sifo semakhata (inyumoniya)/Sifo sesikhumba, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (Kunye kwaloku). (1)
1.2.5 Imibono itawehluka. Labavumelana naso batawesekela ngekutsi:
Abanawubulawa ngemakhata/Baba nekudla lokunyenti
lokuhlanyelwako/Baba nemanti lamanyenti/Tifo letibangwa
ngemakhata tiyancipha, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile). (Kunye kwaloku).
Labaphikisana naso batawesekela. Sib. Kungenelwa kalula
tigebengu/tinambutane letinjengetimbuzulwane, njll. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile). (2)
1.2.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Itheksthi A ikhuluma ngendvodza nemfati, kantsi itheksthi B
iveta umfati kuphela.
Itheksthi A ikhuluma ngeluswane loluyewuhlanganisa umnyaka,
kantsi itheksthi B iveta umntfwana losakhulakhulile.
Itheksthi A ikhulumo ngesiteshi semaphoyisa, kantsi itheksthi B
iveta likhaya lelikhomba inhlupheko.
Itheksthi B inebuphuya, kantsi itheksthi A ayinabo.
Itheksthi A ayikhulumi ngemabhodo, kantsi itheksthi B iveta
emabhodo lagicika phasi, njll. (Nalomunye umehluko
lowemukelekako longakabalwa lapha). (Lombili wawo). (4)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
NSC – Imemorandamu
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:
Kwabiwa kwemamaki:
o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
labelwa liphuzu ngalinye).
o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
o Samba semamaki: 10.
Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
emagama akhe:
o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki.
o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki.
o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.
Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
kunjalo etheksthini:
o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.
CAPHELA:
Sibalo semagama:
o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
esifinyetweni.
o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
lasetjentisiwe.
o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye
lesele yesifinyeto.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
NSC – Imemorandamu
UMONGO WESIFINYETO
EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI
LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa laveta bumatima
Boy lahlangabetana nabo ngalesikhatsi enta umnyaka wakhe wekugcina e-
UNISA.)
Boy bekafihla kutsi uchuba tifundvo takhe ngasese. Umcashi wakhe watsi
utamkhiphela imali yekubhadala gezi lamntjontja ngalesikhatsi afundza. Watsenga
emakhandlela labetawufundza ngawo ebusuku ngobe angakavunyelwa kusebentisa
gezi.
Wagcina aphosisa ngalesikhatsi kufanele ayewubhala luhlolo ngobe bekangafuni
kwatiwe kutsi uyafundza. Walunywa tinja ngelilanga leluhlolo.
Kwaba lukhuni kutsi avunyelwe kubhala njengobe likhadi lase-UNISA lilahlekile.
Kwaba matima kubhala ngobe tandla talimala nakalunywa tinja, kodvwa wacedza.
Sicashunwa Emagama emhlolwa
1 'Cha mnumzane, angifundzi ngekuntjontja, 1 Sipho bekafihla kutsi uchuba tifundvo
letincwadzi temngani wami.' takhe ngasese.
2 'Kusukela kulenyanga letako 2 Umcashi wakhe watsi utamkhiphela imali
ngitakudvonsela emashumi lamatsatfu yekubhadala gezi lamntjontja
emarandi tinyanga letilishumi ngalesikhatsi afundza.
ngalokusebentisa gezi ngaphandle
kwemvumo yami.'
3 'Wabona kuncono kutsi ngakusasa 3 Watsenga emakhandlela labetawufundza
ayewutsenga emakhandlela ngawo ebusuku ngobe angakavunyelwa
latawasebentisa ngobe besekusondzele kusebentisa gezi.
luhlolo lwekugcina.'
4 'Njengaloku bekafihla kutsi ufundza 4 Wagcina aphosisa ngalesikhatsi kufanele
ngasese, waba nenkinga nasekufika ayewubhala luhlolo ngobe bekangafuni
sikhatsi sekuyewubhala luhlolo. kwatiwe kutsi uyafundza.
Kwadzingeka kutsi acambe emanga.'
5 'Kutsite asafuna, kwachamuka tinja 5 Walunywa tinja ngelilanga leluhlolo.
letimbili, tamsukela kwancipha indzawo.'
6 'Ngalesikhatsi atsi ucala kubhala, watfola 6 Kwaba lukhuni kutsi avunyelwe kubhala
kutsi likhadi lelikhomba kutsi ungumfundzi njengobe likhadi lase-UNISA lilahlekile.
waseUNISA, alikho.'
7 'Wabhala kamatima ngetinhlungu 7 Kwaba matima kubhala ngobe tandla
temanceba, noko wabhala wacedza talimala nakalunywa tinja, kodvwa
ngesikhatsi.' wacedza.
(Nalamanye emaphuzu lasetheksthini emukelekile).
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
NSC – Imemorandamu
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
Imemorandamu yekumaka SIGABA C.
Sipelingi/Lupelomagama:
Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
inshokutsi yalelo gama.
Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3
3.1 Kuba bugwinkli gwinkli ubone ngetinsalela teligwebu engilazini kutsi
bekubunandzi bodvwa. (1)
3.2 Lokufunako, akadzingi kuya etitolo, kwehluta sihhenga nje, sewunawe. (1)
3.3 Tinhlavu letinkhulu esihlokweni salesikhangisi efremini 1/SICEDZAKOMA
LESEHLA ESIPHUNDVU!/Ngufremu 1/Sitfombe salokukhangiswako. (Kunye
kwaloku.) (1)
3.4 Ngulabanatsa ijuzi leyentiwe ngesihhenga/Tidudla/Labatsandza kuhlala
baphilile/Labadla kakhulu/Labatsandza konga imali, njll. (Kunye kwaloku.) (1)
3.5 Sibabato/!. (1)
3.6 B/Uvelelwe yinhlanhla lenkhulu. (1)
3.7 Kwakhiwa umusho ngeligama 'labamitako/labamintako' kuveta umcondvo
wekuncwila ubulawe ngemanti.
Sib. Bafana labangcwatjwako ngulabamita ngalesikhatsi kuvakashwe
elwandle. (1)
3.8 Lokushiwo ngulenkhulumo akunamaciniso, kuyimfundzisolite. Akukho
lokungatsatsa indzawo yemanti kuze kuvaleke timpompi, nanobe kungaba
mnandzi kangakanani. Sikhala semanti emtimbeni sihlala sikhona.
(Kwesekela kutawehluka kodvwa kuhambisane nembuto). (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
NSC – Imemorandamu
3.9 Ligama, 'sihlangu,' lisho nanobe ngabe yini yekutivikela. Liyahambisana
nalokukhangiswako ngobe kwentiwe ngetitselo lekukhutsatwa ngato kutsi
bantfu batidle kute bavikeleke etifeni. (Kwesekela kutawehluka kodvwa
kuhambisane nembuto).
Labatsi alihambisani nabo batawesekela. (2)
[10]
UMBUTO 4
4.1 Njengobe nisibona nje, ifulayimashini isimele, siyewutsintsa sibhakabhaka. (1)
4.2 Banjingile ngabongcondvomshini njengobe beme embikwenu. (1)
4.3 Konkhe kwenteke ngoba bengitilolongele kufa nekuphila. (1)
4.4 Nguletsatsa luhlangotsi/Ngulebandlululako, awufuni imishwedla. (1)
4.5 A/Bantfu labasikati lababuya ekwendzeni. (1)
4.6 Usuke abukeka ungatsi akanalwati, akati lutfo kantsi unelwati lolunyenti/ wati
lokunyenti. (1)
4.7 Kukhutsata kutsi emantfombatane lasakhula atigcine buntfombi bawo/
Emantfombatane lasakhula atiphatse ngalokwemukelekako/Emantfombatane
lasakhula atigcabhe ngebungibo nemitimba yawo/Emantfombatane lasakhula
angasheshi atfole bantfwana angakashadi/Emantfombatane lamahle agcine
buhle bawo/Kucokelela timali, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile). (Kunye kwaloku.) (1)
4.8 Kwakhiwa umusho ngeligama, 'lunwabu,' kuveta umcondvo wesilwanyana
lesingenawo ematubane lesintjintjantjintja nembala ufane nendzawo lesikuyo.
Sib. Make ulesaba kakhulu lunwabu naseluntjintja umbala walo. (1)
4.9 Kwakhiwa umusho ngenkhulumonkholelo letsi, 'kulunywa tindlebe,' kuveta
umcondvo wekutsi kunebantfu labakhuluma ngawe ungati.
Sib. Ngitsite nangifika ekhaya bangitjela kutsi bekucocwa ngami ngayitolo,
ngabona kutsi ngiko bengilunywa tindlebe kangaka. (2)
[10]
UMBUTO 5
5.1 Ngalesinye sikhatsi kulahlwa umhlambi wonkhe. (1)
5.2 Empeleni solo kwahamba Dokotela Thatcher, kwefika lodokotela lomusha,
sekukhona ematfumbu lalahlwako. (1)
5.3 Cha, yonkhe lemibuto lengaka akatibutanga/ … akazange atibute …/….
akamange atibute … yona Sibhono. (1)
5.4 Nanobe kunjalo labadzala bebakhipha ingcuba ematfumbu, bawalahle. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
NSC – Imemorandamu
5.5 Kusetjentiswa sikhombabito, 'leli,' emshweni sibe sabito.
Sib. Leli litfolakele itolo selifunwa tinja temaphoyisa. (1)
5.6 Umcondvo wekwenteka/sento siyatentakalela ngekwaso. (2)
5.7 'Ubovula emehlo ngemachinga ebaninimasilaha wena.' (2)
5.8 Kukhishwa sento 'wasukuma', endzaweni yaso kufakwe sentakutsi 'vutfu'.
Sib: Watsi vutfu asacondze kakhe ngekutfukutsela. (2)
5.9 Kusetjentiswa sibalulinsombo 'labasebenta' emshweni kuveta budlelwano
bendzawo.
Sib: Lipulasi labasebenta kulo lisekudzeni. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA C: 30
SAMBA SAKO KONKHE: 70
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper