Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 1220179 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 9 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2017 IMEMORANDAMU EMAMAKI: 70 Leliphepha linemakhasi la-9. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu SIGABA A: SIVISISO Imemorandamu yekumaka sivisiso:  Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa.  Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.  Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.  Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.  Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.  Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.  Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile. Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 Umusa wakho ngiyawubonga, sewutawugcinela bozakwetfu. (1) 1.1.2 Bananatela batsi Mhayise. (1) 1.1.3 D/Umphako (1) 1.1.4 Lucingo lwajubeka Bholoja asakhuluma naDanisile, wehluleka kuphindze amshayele kute bacedzele inkhulumo yabo. (1) 1.1.5 Belungabekwa phasi/Belunganikwa Mthokozisi, njll. (Kunye kwaloku). (1) 1.1.6 Bholoja watsembisa kutsengela Danisile i-Chicken Licken nemaperi-peri chips/Wagcwalisa ibhuthi yemoto ngekudla netimphahla temntfwana. (Kunye kwaloku). (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu 1.1.7 BoMthokozisi bashayisa ngensimbi yesihlanu. (1) 1.1.8 Bholoja indvodzana yaNjojela ngobe ngeSiswati ligama lelitsi 'umsa' lichaza indvodzana./Njojela nguyise waBholoja. (Kunye kwaloku). (1) 1.1.9 Yenteka ngaBhimbidvwane/NgaJanawari. Incwadzi itsi umntfwana sekusele tinyanga letimbili ahlanganise umnyaka ngaMashi-30. (2) 1.1.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako: Gabisile bekatawulwa naDanisile kutsi utsandzana nesingani sakhe/ Bekatawutsatsa sinyatselo sekwehlukana naBholoja atichubekele nemphilo/Bekatawulwisa Bholoja ngalesento sakhe sekumbhanca, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.11 Lenkhulumo yaDanisile iyaphukuta. Bholoja angeke kutsiwe unemusa abe ehluleka kondla umntfwanakhe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.12 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lelandzelako: Kutsatsa loluswane uluyise ebatalini bakho bakukhulisele lona/Kulucashela umuntfu kutsi asale nalo nawusemsebentini/Kuya kubetenhlalakahle bakusite kutsi uchumane nenina waloluswane, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.13 Imibono itawehluka: Labavumako batawesekela ngekutsi Bholoja ungumuntfu wemtsetfo, uyawati umtsetfo lomayelana nesondlo sebantfwana, ngaloko kufanele agwetjwe iminyaka leminyenti ngobe bekangondli luswane lwakhe. Labaphikisako batawesekela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2) 1.1.14 Lesaga sichaza kutsi konkhe lokubi lokwenta ekusitsekeni kugcina kuphumele ebaleni. Siyahambisana naBholoja ngobe bekatsandzana netintfombi letimbili tingatani, kodvwa sento sekuletfwa kweluswane emsebentini wakhe sabudzalula/saveta bunjalo bakhe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2) [20] 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Buso lobumamatsekako lobukhomba injabulo/Ngumtimba lobukeka uphilile wondlekile. (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.2 Tindlu takhiwe ngemhlanga/Yindlu lefulelwe ngeliseyila/Yindlu lengakafulelwa/Umnyango uvalwa ngendwangu lephoswe etikhwendlu, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (Kunye kwaloku). (1) 1.2.3 Ulidlabha/Uyatenyanya ngobe titja tigicika phasi. (Kunye kwaloku). (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu 1.2.4 Ngumkhuhlane longapheli/Bangangenwa sifo sesifuba/Sifo semsheko/Sifo semakhata (inyumoniya)/Sifo sesikhumba, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (Kunye kwaloku). (1) 1.2.5 Imibono itawehluka. Labavumelana naso batawesekela ngekutsi: Abanawubulawa ngemakhata/Baba nekudla lokunyenti lokuhlanyelwako/Baba nemanti lamanyenti/Tifo letibangwa ngemakhata tiyancipha, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (Kunye kwaloku). Labaphikisana naso batawesekela. Sib. Kungenelwa kalula tigebengu/tinambutane letinjengetimbuzulwane, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2) 1.2.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:  Itheksthi A ikhuluma ngendvodza nemfati, kantsi itheksthi B iveta umfati kuphela.  Itheksthi A ikhuluma ngeluswane loluyewuhlanganisa umnyaka, kantsi itheksthi B iveta umntfwana losakhulakhulile.  Itheksthi A ikhulumo ngesiteshi semaphoyisa, kantsi itheksthi B iveta likhaya lelikhomba inhlupheko.  Itheksthi B inebuphuya, kantsi itheksthi A ayinabo.  Itheksthi A ayikhulumi ngemabhodo, kantsi itheksthi B iveta emabhodo lagicika phasi, njll. (Nalomunye umehluko lowemukelekako longakabalwa lapha). (Lombili wawo). (4) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:  Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10.  Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.  Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi. CAPHELA:  Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu UMONGO WESIFINYETO EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa laveta bumatima Boy lahlangabetana nabo ngalesikhatsi enta umnyaka wakhe wekugcina e- UNISA.) Boy bekafihla kutsi uchuba tifundvo takhe ngasese. Umcashi wakhe watsi utamkhiphela imali yekubhadala gezi lamntjontja ngalesikhatsi afundza. Watsenga emakhandlela labetawufundza ngawo ebusuku ngobe angakavunyelwa kusebentisa gezi. Wagcina aphosisa ngalesikhatsi kufanele ayewubhala luhlolo ngobe bekangafuni kwatiwe kutsi uyafundza. Walunywa tinja ngelilanga leluhlolo. Kwaba lukhuni kutsi avunyelwe kubhala njengobe likhadi lase-UNISA lilahlekile. Kwaba matima kubhala ngobe tandla talimala nakalunywa tinja, kodvwa wacedza. Sicashunwa Emagama emhlolwa 1 'Cha mnumzane, angifundzi ngekuntjontja, 1 Sipho bekafihla kutsi uchuba tifundvo letincwadzi temngani wami.' takhe ngasese. 2 'Kusukela kulenyanga letako 2 Umcashi wakhe watsi utamkhiphela imali ngitakudvonsela emashumi lamatsatfu yekubhadala gezi lamntjontja emarandi tinyanga letilishumi ngalesikhatsi afundza. ngalokusebentisa gezi ngaphandle kwemvumo yami.' 3 'Wabona kuncono kutsi ngakusasa 3 Watsenga emakhandlela labetawufundza ayewutsenga emakhandlela ngawo ebusuku ngobe angakavunyelwa latawasebentisa ngobe besekusondzele kusebentisa gezi. luhlolo lwekugcina.' 4 'Njengaloku bekafihla kutsi ufundza 4 Wagcina aphosisa ngalesikhatsi kufanele ngasese, waba nenkinga nasekufika ayewubhala luhlolo ngobe bekangafuni sikhatsi sekuyewubhala luhlolo. kwatiwe kutsi uyafundza. Kwadzingeka kutsi acambe emanga.' 5 'Kutsite asafuna, kwachamuka tinja 5 Walunywa tinja ngelilanga leluhlolo. letimbili, tamsukela kwancipha indzawo.' 6 'Ngalesikhatsi atsi ucala kubhala, watfola 6 Kwaba lukhuni kutsi avunyelwe kubhala kutsi likhadi lelikhomba kutsi ungumfundzi njengobe likhadi lase-UNISA lilahlekile. waseUNISA, alikho.' 7 'Wabhala kamatima ngetinhlungu 7 Kwaba matima kubhala ngobe tandla temanceba, noko wabhala wacedza talimala nakalunywa tinja, kodvwa ngesikhatsi.' wacedza. (Nalamanye emaphuzu lasetheksthini emukelekile). SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI Imemorandamu yekumaka SIGABA C.  Sipelingi/Lupelomagama:  Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama.  Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.  Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele.  Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3 3.1 Kuba bugwinkli gwinkli ubone ngetinsalela teligwebu engilazini kutsi bekubunandzi bodvwa. (1) 3.2 Lokufunako, akadzingi kuya etitolo, kwehluta sihhenga nje, sewunawe. (1) 3.3 Tinhlavu letinkhulu esihlokweni salesikhangisi efremini 1/SICEDZAKOMA LESEHLA ESIPHUNDVU!/Ngufremu 1/Sitfombe salokukhangiswako. (Kunye kwaloku.) (1) 3.4 Ngulabanatsa ijuzi leyentiwe ngesihhenga/Tidudla/Labatsandza kuhlala baphilile/Labadla kakhulu/Labatsandza konga imali, njll. (Kunye kwaloku.) (1) 3.5 Sibabato/!. (1) 3.6 B/Uvelelwe yinhlanhla lenkhulu. (1) 3.7 Kwakhiwa umusho ngeligama 'labamitako/labamintako' kuveta umcondvo wekuncwila ubulawe ngemanti. Sib. Bafana labangcwatjwako ngulabamita ngalesikhatsi kuvakashwe elwandle. (1) 3.8 Lokushiwo ngulenkhulumo akunamaciniso, kuyimfundzisolite. Akukho lokungatsatsa indzawo yemanti kuze kuvaleke timpompi, nanobe kungaba mnandzi kangakanani. Sikhala semanti emtimbeni sihlala sikhona. (Kwesekela kutawehluka kodvwa kuhambisane nembuto). (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu 3.9 Ligama, 'sihlangu,' lisho nanobe ngabe yini yekutivikela. Liyahambisana nalokukhangiswako ngobe kwentiwe ngetitselo lekukhutsatwa ngato kutsi bantfu batidle kute bavikeleke etifeni. (Kwesekela kutawehluka kodvwa kuhambisane nembuto). Labatsi alihambisani nabo batawesekela. (2) [10] UMBUTO 4 4.1 Njengobe nisibona nje, ifulayimashini isimele, siyewutsintsa sibhakabhaka. (1) 4.2 Banjingile ngabongcondvomshini njengobe beme embikwenu. (1) 4.3 Konkhe kwenteke ngoba bengitilolongele kufa nekuphila. (1) 4.4 Nguletsatsa luhlangotsi/Ngulebandlululako, awufuni imishwedla. (1) 4.5 A/Bantfu labasikati lababuya ekwendzeni. (1) 4.6 Usuke abukeka ungatsi akanalwati, akati lutfo kantsi unelwati lolunyenti/ wati lokunyenti. (1) 4.7 Kukhutsata kutsi emantfombatane lasakhula atigcine buntfombi bawo/ Emantfombatane lasakhula atiphatse ngalokwemukelekako/Emantfombatane lasakhula atigcabhe ngebungibo nemitimba yawo/Emantfombatane lasakhula angasheshi atfole bantfwana angakashadi/Emantfombatane lamahle agcine buhle bawo/Kucokelela timali, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (Kunye kwaloku.) (1) 4.8 Kwakhiwa umusho ngeligama, 'lunwabu,' kuveta umcondvo wesilwanyana lesingenawo ematubane lesintjintjantjintja nembala ufane nendzawo lesikuyo. Sib. Make ulesaba kakhulu lunwabu naseluntjintja umbala walo. (1) 4.9 Kwakhiwa umusho ngenkhulumonkholelo letsi, 'kulunywa tindlebe,' kuveta umcondvo wekutsi kunebantfu labakhuluma ngawe ungati. Sib. Ngitsite nangifika ekhaya bangitjela kutsi bekucocwa ngami ngayitolo, ngabona kutsi ngiko bengilunywa tindlebe kangaka. (2) [10] UMBUTO 5 5.1 Ngalesinye sikhatsi kulahlwa umhlambi wonkhe. (1) 5.2 Empeleni solo kwahamba Dokotela Thatcher, kwefika lodokotela lomusha, sekukhona ematfumbu lalahlwako. (1) 5.3 Cha, yonkhe lemibuto lengaka akatibutanga/ … akazange atibute …/…. akamange atibute … yona Sibhono. (1) 5.4 Nanobe kunjalo labadzala bebakhipha ingcuba ematfumbu, bawalahle. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu 5.5 Kusetjentiswa sikhombabito, 'leli,' emshweni sibe sabito. Sib. Leli litfolakele itolo selifunwa tinja temaphoyisa. (1) 5.6 Umcondvo wekwenteka/sento siyatentakalela ngekwaso. (2) 5.7 'Ubovula emehlo ngemachinga ebaninimasilaha wena.' (2) 5.8 Kukhishwa sento 'wasukuma', endzaweni yaso kufakwe sentakutsi 'vutfu'. Sib: Watsi vutfu asacondze kakhe ngekutfukutsela. (2) 5.9 Kusetjentiswa sibalulinsombo 'labasebenta' emshweni kuveta budlelwano bendzawo. Sib: Lipulasi labasebenta kulo lisekudzeni. (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all