Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
LWETI 2017
IMEMORANDAMU
EMAMAKI: 70
Leliphepha linemakhasi la-10.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2017, 10 pages. Read online or download the free PDF.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · siswati. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 295.7 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
NSC November Exam 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paper
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
SIGABA A: SIVISISO
Imemorandamu yekumaka sivisiso:
• Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
• Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
• Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA/nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
• Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
• Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
• Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
• Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
imphendvulo ngalokugcwele.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 1
1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A
1.1.1 Kepha kwatsi ngibona bangani bami baphumelela kubaleka
babuye nalokumnandzi, ngagcina nami sengiyekele kwesaba. (1)
1.1.2 Kugadza emantfombatane kutsi angabaleki emhlangeni/Kwenta
siciniseko sekutsi emantfombatane aphephile/Kusita labangahle
babanjwe kugula/ Kuyala/ Kunika teluleko/ Kuhola tintfombi
letiya emhlangeni, njll. (Kunye kwaloku.) (1)
1.1.3 Ngumuntfu lokudzala akhona kuleyo ndzawo/Umuntfu lonelwati
lolunyenti ngalokutsite/ losatayela/ longumphetsa ekwenteni
intfo. (1)
1.1.4 Kusukela Thuli wacala kuya emhlangeni bekabaleka aye
embukisweni, angabanjwa/ Ngalesikhatsi kunikwa imiyalo tona
tiyacoca. (1)
1.1.5 Kushuca libanga lelidze/ Kugidza. (1)
1.1.6 Bekacondze kutsi nababuya emhlangeni babuya nemali lenyenti/
Babuya baphetse emalangeni lamanyenti. (1)
1.1.7 B Umyala (1)
1.1.8 Bebangemahlongandlebe ngobe bebabaleka nakuyiwe
emhlangeni/Lesikhatsi indvuna ibayala, bashaya imiyalo yayo
ngenhlanekela/Beyitsi nayikhuluma indvuna bona babe bagigitseka
bangalaleli, njll. (1)
1.1.9 Labavumako batawutsi lelisiko likahle ngobe liletsa bunye/Lenta
kutsi emantfombatane agcine buntfombi bawo/Lenta kutsi
emantfombatane avikeleke ekutfoleni tifo letahlukahlukene/
Ligcamisa kutichenya ngemasiko, njll.
Labaphikisako batawesekela ngekutsi: Batali betfweswa emacala
ngetintfo letimbi letentiwa bantfwana emhlangeni/ Linika
bantfwana litfuba lekugana nobe kwenta imikhuba lemibi.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.10 Siphiwe ukhuliseke ngendlela lenemfundziso lenhle futsi ukhulele
ekhaya lelinemitsetfo ngobe abengakawetfwali emehlo / Imadlana
lencane layinikwe ngunina uyemukela njengoba injalo,
akayisoli/ Akahambi aya emacasini emhlangeni. (2)
1.1.11 Thuli angakhulelwa/angabulawa/angatfola tifo temacansi/
angatfunjwa/ angalimala/ angadla tidzakamiva/
angagagadlelwa/ angagcina asatsengisa umtimba/ angagcina
asantjontja ngobe afuna imali, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
1.1.12 Abesho kutsi imali yakhe ngeke ayinike nobe ngumuphi umuntfu/
ngeke aphisane ngemali yakhe ngatsi ngulenhlangano lenikela
ngekudla kulabahluphekile/ abesho kutsi angeke asabatsengela
bangani bakhe njengobe enta ekucaleni/ Abesho kutsi angeke
asebentele bona njengakucala. (2)
1.1.13 Labavumako batawesekela ngekutsi: sikahle lesijeziso kute batali
badvonse bantfwababo ngendlebe nabaya emhlangeni/ Kwenta
letintfombi titiphatse kahle kute tingafaki batali babo etindlekweni.
Labangavumelani naso batawesekela ngekutsi: Akusikahle
ngobe basuke bangakabatfumi kutsi bayewuganga/ Lamanye
emakhaya aphuyile awanato tinkhomo/ Kufanele kube
nguletindvuna letijeziswako ngobe ngito lekufanele tibagadze.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.14 Lamavi anemlayeto wekwecwayisa tetsamelilwati kutsi emhlangeni
kunemasotja lahlukumeta tintfombi letiya emhlangeni/ Umlayeto
wekutsi lamasotja ayingoti/ afuna kucashelwa/
awaketsembeki, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B
1.2.1 Bayafundza lokungenteka babe nelikusasa lelichakatile/ Bagcoke
injinifomu, baya esikolweni lokungenteka babe nelikusasa
lelihle/ Injinifomu/ baya esikolweni. (1)
1.2.2 Tindlu letibhadziwe/tindlu letifulelwe ngetjani/kunetinkhuni/
kunetinkhukhu/ kunendumba/ akunagezi. (1)
1.2.3 Ngekunikela ngetindlu letiphephile/ngekubafakela gesi/
ngekubafakela emaphayiphi emanti/ anganikela ngetitfutsi
tekuya esikolweni/ kubatsengela injinifomu/ bangakhelwa
sikolo/ kunikwa kudla esikolweni/ kubapha imali yesibonelelo,
njll. (1)
1.2.4 Bentela kusitana/babalekela kudlwengulwa/bafundza esikolweni
sinye/babalekela kutfunjwa/babalekela kuhlaselwa tigebengu/
bangumndeni/ bayatsandzana/ babangani bayemelana, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1)
1.2.5 Imibono itawehluka. Labatsi awukaphephi batawesekela ngekutsi:
Nakungafika timvula letinesiphepho letindlu tingadzilika/umbani
ungashisa luphahla lwaletindlu ngobe tifulelwe ngetjani/ tindlu
tingashiswa ngumlilo wemahlatsi, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.)
Labatsi uphephile batawesekela ngekutsi abahanjelwa ngugezi. (2)
1.2.6 • Omabili lamatheksthi akhuluma ngemfundvo.
• Omabili lamatheksthi akhuluma ngemantfombatane nebafana.
• Omabili lamatheksthi akhuluma ngekumema tikhwama
emhlane.
• Omabili lamatheksthi akhuluma ngekuba sendleleni, njll
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (4)
SAMBA SESIGABA A [30]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi.
Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:
• Kwabiwa kwemamaki:
o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
labelwa liphuzu ngalinye).
o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
o Samba semamaki: 10.
• Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
emagama akhe:
o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki.
o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki.
o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.
• Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
kunjalo etheksthini:
o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.
CAPHELA:
• Sibalo semagama:
o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
esifinyetweni.
o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
lasetjentisiwe.
o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele
incenye lesele yesifinyeto.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
UMONGO WESIFINYETO
Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa etintfo letaba tinkinga ekusungulweni
kwenyonyana yebasebenti basepulazini lakaHlabisa.
EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA
Linani lelimiselwe kucala lenyonyana lincane. Inchubomgomo yekuvula lenyonyana
ayikho. Kunekuphikisana ngebantfu lekufanele babe ngemalunga alenyonyana.
Basebenti abavumi kutsi meninjeni nalabanye baphatsi balenkapani babe yincenye
yayo.
Basebenti bayesaba kungenela lenyonyana ngobe bayetfuswa. Sitifiketi sekuvula
lenyonyana asikho.
Bebasalindze imphendvulo lebuya kulenyonyana lenkhulu lebatawungena ngaphasi
kwayo. Masilela bekati kutsi imali yekucala lenyonyana ayikho. (49)
Sicashunwa Emagama emhlolwa
1 'Linani lemalunga lalindzeleke kusungula 1 Linani lelimiselwe kucala lenyonyana
lenyonyana yebasebenti lingephasi lincane.
kwalokulindzelekile.'/
2 'Basebenti bafuna kuvula inyonyana kepha 2 Inchubomgomo yekuvula lenyonyana
abanayo inchubomgomo.' ayikho.
3 'Akukho kuvumelana kutsi bobani labafanele 3 Kunekuphikisana ngebantfu lekufanele
babe ngemalunga alenyonyana.' babe ngemalunga alenyonyana.
4 Basebenti balwa yekutsi meninjeni 4 Basebenti abavumi kutsi meninjeni
nalabengamele ematiko latsite kulenkapani nalabanye baphatsi balenkapani babe
abangangeni kulenyonyana.' yincenye yayo.
5 'Sekukhona nekwesatjiswa kwebasebenti 5 Basebenti bayesaba kungenela
lebatawungenela lenyonyana.' lenyonyana ngobe bayetfuswa.
6 'Lelibandla lebasebenti selincandvwe kabili 6 Sitifiketi sekuvula lenyonyana asikho.
ngenca yekwehluleka kuveta sitifiketi.'
7 'Labasebenti basepulazini 7 Bebasalindze imphendvulo lebuya
bebangakaphendvulwa ngulenyonyana kulenyonyana lenkhulu lebatawungena
lenkhulu kutsi sicelo sabo siyemukeleka yini.' ngaphasi kwayo.
8 'Kepha ati kamhlophe kutsi nemali 8 Masilela bekati kutsi imali yekucala
yekusungula lenyonyana abanayo.' lenyonyana ayikho.
CAPHELA: KUMAKWA EMAPHUZU LASIKHOMBISA KUPHELA (7)
SAMBA SESIGABA B: [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
Imemorandamu yekumaka SIGABA C.
• Sipelingi/Lupelomagama:
o Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
inshokutsi yalelo gama.
o Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
o Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
• Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3
3.1 Mafihlita/Mangcivita/Manyatselisisa/ Magaya/ Magcoba wetimanga!!! (1)
3.2 Kubasa umlilo/Kusungula umlilo/ Kucala kubasa umlilo. (1)
3.3 A Kumuntfutisa (1)
3.4 Labanawe emakhaya batiwa umhlaba wonkhe jikelele/ Ngulabafundzile
labakwati kuyisebentisa/ Nga-1500 umuntfu ukhukhumba nawe akuyise
kakhe kuphele tinhlupheko. (1)
3.5 Lichaza timphahla letishwabene kakhulu. (1)
3.6 Ngulelinani lale-ayini, lelibita kakhulu/ngulo-R1 500,00/ Ngulabafundzile
labakwati kuyisebentisa.. (1)
3.7 Ngumahhala hha/ Mahhala, ngobe kute lokukhokhelwako nangabe
kumahhala hha/ Likhona linani lale-ayini kulesikhangisi. (2)
3.8 Kwakhiwa umusho ngeligama, 'sidziya,' lelisho imvunulo yabomake leyentiwe
ngesikhumba sembuti.
Sib:
Sikhumba sembuti lehlatjelwe bakhongi, kutsiwa kutawentiwa ngaso
sidziya samake latasivunula elutsangweni. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 4
4.1 Yekela kungenta lichawe. (1)
4.2 Labantfu basikhombe emehlo esibungu. (1)
4.3 Ngumuntfu losuke adzakiwe/Anatse tjwala/ Abutselile/ Achuba imbuti. (Kunye
kwaloku.) (1)
4.4 Ngumshini lotfwebula/ lotsatsa titfombe. (1)
4.5 C Kumangala. (1)
4.6 Kunetitfwebulatitfombe/ Kuneticophamavi/ Kunalabenta inkhulumoluhlolo/
Kunalofundzako/ Kunemibhobho yekukhuluma/ Kunalobhalako/
Kunekhamera. (1)
4.7 Kwakhiwa umusho ngeligama lelisha lelibunjiwe, 'sidlani'.
Sib:
Ekhaya singenelwe bosidlani basitsatsela bomakhalekhukhwini betfu. (2)
4.8 Kwakhiwa umusho ngeligama, 'sibindzi', kuveta inchazelo 'yesitfo semtimba
lesitfolakala etibilini/umuntfu longakhulumeli futsi.
Sib:
Itolo gogo usiphekele sibindzi senkhomo lesimnandzi/ Sibongile
usibindzi/sibindzi akatsandzi kukhulumela futsi/ Babe ubulawa sibindzi. (2)
[10]
UMBUTO 5
5.1 Naye NaboNkhanise abetivile letinkhulumo letitsi uyatsakatsa. (1)
5.2 Selulo semphambosi yekwentela, '-el-', siveta umcondvo wekutsi LaShongwe
wesuka wacondzaphi/ umcondvo wendlela/ Kwenta intfo kanyenti. (1)
5.3 Kubhalwa lomusho, kutsi sabitonanibhanca sihambisane nelibito lesilimele,
sibe sikhombabito.
Sib.
Kwabuye kwatsiwa akayikhiphe yonkhe inhlawulo yakaShabangu
lebesebamnike yona njengobe injalo. (1)
5.4 Kwakhiwa umusho ngasinye saletento 'kuchubeka/ abengakawucedzi/ watsi'.
Sib.
Bafundzi bafuna kuchubeka netifundvo tabo. (1)
5.5 Kuvetwa umsebenti wesakhi 'ku-' kukhomba sandziso sendzawo/indzawo/
ndzaweni. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 10 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
5.6 Kwakhiwa umusho ngelibitomfakela, 'imali'.
Sib.
Babe utasinika imali lenyenti ngaKhisimusi/Batawuhamba nasebatfole
imali. (1)
5.7 Kubhalwa umusho lobhalwe ngalokucindzetelwe endzimeni yesibili usho
kuphika/ube sendleleni lephikako.
Sib.
Tinkhulumo nekungevani emtini wakaNsele besekungakakhuli/
bekusengakakhuli impela/ betisengakakhuli. (1)
5.8 Kusetjentiswa siphawulo, 'lomdzala', emshweni sibe sabito/sitimela sodvwa.
Sib.
Lomdzala unika bafundzi ticondziso lekufanele tilandzelwe. (1)
5.9 Kuguculwa umusho lobhalwe ngalokucindzetelwe endzimeni yekugcina ube
yinkhulumongco.
Sib.
Sibisi utsi: 'Mine bengingakawucedzi umsebenti wami' (2)
[10]
SAMBA SESIGABA C: 30
SAMBA SAKO KONKHE: 70
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2020 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper