You're offline
Skip to content
Memorandum

Siswati HL P1 Nov 2017 Memo_hlayiso.com_.pdf

Subject: Siswati HlGrade 12201710 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) LWETI 2017 IMEMORANDAMU EMAMAKI: 70 Leliphepha linemakhasi la-10. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lweti 2017 NSC – Imemorandamu SIGABA A: SIVISISO Imemorandamu yekumaka sivisiso: • Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa. • Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile. • Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA/nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele. • Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. • Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe. • Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala. • Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lweti 2017 NSC – Imemorandamu UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 Kepha kwatsi ngibona bangani bami baphumelela kubaleka babuye nalokumnandzi, ngagcina nami sengiyekele kwesaba. (1) 1.1.2 Kugadza emantfombatane kutsi angabaleki emhlangeni/Kwenta siciniseko sekutsi emantfombatane aphephile/Kusita labangahle babanjwe kugula/ Kuyala/ Kunika teluleko/ Kuhola tintfombi letiya emhlangeni, njll. (Kunye kwaloku.) (1) 1.1.3 Ngumuntfu lokudzala akhona kuleyo ndzawo/Umuntfu lonelwati lolunyenti ngalokutsite/ losatayela/ longumphetsa ekwenteni intfo. (1) 1.1.4 Kusukela Thuli wacala kuya emhlangeni bekabaleka aye embukisweni, angabanjwa/ Ngalesikhatsi kunikwa imiyalo tona tiyacoca. (1) 1.1.5 Kushuca libanga lelidze/ Kugidza. (1) 1.1.6 Bekacondze kutsi nababuya emhlangeni babuya nemali lenyenti/ Babuya baphetse emalangeni lamanyenti. (1) 1.1.7 B Umyala (1) 1.1.8 Bebangemahlongandlebe ngobe bebabaleka nakuyiwe emhlangeni/Lesikhatsi indvuna ibayala, bashaya imiyalo yayo ngenhlanekela/Beyitsi nayikhuluma indvuna bona babe bagigitseka bangalaleli, njll. (1) 1.1.9 Labavumako batawutsi lelisiko likahle ngobe liletsa bunye/Lenta kutsi emantfombatane agcine buntfombi bawo/Lenta kutsi emantfombatane avikeleke ekutfoleni tifo letahlukahlukene/ Ligcamisa kutichenya ngemasiko, njll. Labaphikisako batawesekela ngekutsi: Batali betfweswa emacala ngetintfo letimbi letentiwa bantfwana emhlangeni/ Linika bantfwana litfuba lekugana nobe kwenta imikhuba lemibi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.10 Siphiwe ukhuliseke ngendlela lenemfundziso lenhle futsi ukhulele ekhaya lelinemitsetfo ngobe abengakawetfwali emehlo / Imadlana lencane layinikwe ngunina uyemukela njengoba injalo, akayisoli/ Akahambi aya emacasini emhlangeni. (2) 1.1.11 Thuli angakhulelwa/angabulawa/angatfola tifo temacansi/ angatfunjwa/ angalimala/ angadla tidzakamiva/ angagagadlelwa/ angagcina asatsengisa umtimba/ angagcina asantjontja ngobe afuna imali, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lweti 2017 NSC – Imemorandamu 1.1.12 Abesho kutsi imali yakhe ngeke ayinike nobe ngumuphi umuntfu/ ngeke aphisane ngemali yakhe ngatsi ngulenhlangano lenikela ngekudla kulabahluphekile/ abesho kutsi angeke asabatsengela bangani bakhe njengobe enta ekucaleni/ Abesho kutsi angeke asebentele bona njengakucala. (2) 1.1.13 Labavumako batawesekela ngekutsi: sikahle lesijeziso kute batali badvonse bantfwababo ngendlebe nabaya emhlangeni/ Kwenta letintfombi titiphatse kahle kute tingafaki batali babo etindlekweni. Labangavumelani naso batawesekela ngekutsi: Akusikahle ngobe basuke bangakabatfumi kutsi bayewuganga/ Lamanye emakhaya aphuyile awanato tinkhomo/ Kufanele kube nguletindvuna letijeziswako ngobe ngito lekufanele tibagadze. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.14 Lamavi anemlayeto wekwecwayisa tetsamelilwati kutsi emhlangeni kunemasotja lahlukumeta tintfombi letiya emhlangeni/ Umlayeto wekutsi lamasotja ayingoti/ afuna kucashelwa/ awaketsembeki, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lweti 2017 NSC – Imemorandamu 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Bayafundza lokungenteka babe nelikusasa lelichakatile/ Bagcoke injinifomu, baya esikolweni lokungenteka babe nelikusasa lelihle/ Injinifomu/ baya esikolweni. (1) 1.2.2 Tindlu letibhadziwe/tindlu letifulelwe ngetjani/kunetinkhuni/ kunetinkhukhu/ kunendumba/ akunagezi. (1) 1.2.3 Ngekunikela ngetindlu letiphephile/ngekubafakela gesi/ ngekubafakela emaphayiphi emanti/ anganikela ngetitfutsi tekuya esikolweni/ kubatsengela injinifomu/ bangakhelwa sikolo/ kunikwa kudla esikolweni/ kubapha imali yesibonelelo, njll. (1) 1.2.4 Bentela kusitana/babalekela kudlwengulwa/bafundza esikolweni sinye/babalekela kutfunjwa/babalekela kuhlaselwa tigebengu/ bangumndeni/ bayatsandzana/ babangani bayemelana, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1) 1.2.5 Imibono itawehluka. Labatsi awukaphephi batawesekela ngekutsi: Nakungafika timvula letinesiphepho letindlu tingadzilika/umbani ungashisa luphahla lwaletindlu ngobe tifulelwe ngetjani/ tindlu tingashiswa ngumlilo wemahlatsi, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Labatsi uphephile batawesekela ngekutsi abahanjelwa ngugezi. (2) 1.2.6 • Omabili lamatheksthi akhuluma ngemfundvo. • Omabili lamatheksthi akhuluma ngemantfombatane nebafana. • Omabili lamatheksthi akhuluma ngekumema tikhwama emhlane. • Omabili lamatheksthi akhuluma ngekuba sendleleni, njll (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (4) SAMBA SESIGABA A [30] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lweti 2017 NSC – Imemorandamu SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi. Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako: • Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10. • Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki. • Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi. CAPHELA: • Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lweti 2017 NSC – Imemorandamu UMONGO WESIFINYETO Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa etintfo letaba tinkinga ekusungulweni kwenyonyana yebasebenti basepulazini lakaHlabisa. EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA Linani lelimiselwe kucala lenyonyana lincane. Inchubomgomo yekuvula lenyonyana ayikho. Kunekuphikisana ngebantfu lekufanele babe ngemalunga alenyonyana. Basebenti abavumi kutsi meninjeni nalabanye baphatsi balenkapani babe yincenye yayo. Basebenti bayesaba kungenela lenyonyana ngobe bayetfuswa. Sitifiketi sekuvula lenyonyana asikho. Bebasalindze imphendvulo lebuya kulenyonyana lenkhulu lebatawungena ngaphasi kwayo. Masilela bekati kutsi imali yekucala lenyonyana ayikho. (49) Sicashunwa Emagama emhlolwa 1 'Linani lemalunga lalindzeleke kusungula 1 Linani lelimiselwe kucala lenyonyana lenyonyana yebasebenti lingephasi lincane. kwalokulindzelekile.'/ 2 'Basebenti bafuna kuvula inyonyana kepha 2 Inchubomgomo yekuvula lenyonyana abanayo inchubomgomo.' ayikho. 3 'Akukho kuvumelana kutsi bobani labafanele 3 Kunekuphikisana ngebantfu lekufanele babe ngemalunga alenyonyana.' babe ngemalunga alenyonyana. 4 Basebenti balwa yekutsi meninjeni 4 Basebenti abavumi kutsi meninjeni nalabengamele ematiko latsite kulenkapani nalabanye baphatsi balenkapani babe abangangeni kulenyonyana.' yincenye yayo. 5 'Sekukhona nekwesatjiswa kwebasebenti 5 Basebenti bayesaba kungenela lebatawungenela lenyonyana.' lenyonyana ngobe bayetfuswa. 6 'Lelibandla lebasebenti selincandvwe kabili 6 Sitifiketi sekuvula lenyonyana asikho. ngenca yekwehluleka kuveta sitifiketi.' 7 'Labasebenti basepulazini 7 Bebasalindze imphendvulo lebuya bebangakaphendvulwa ngulenyonyana kulenyonyana lenkhulu lebatawungena lenkhulu kutsi sicelo sabo siyemukeleka yini.' ngaphasi kwayo. 8 'Kepha ati kamhlophe kutsi nemali 8 Masilela bekati kutsi imali yekucala yekusungula lenyonyana abanayo.' lenyonyana ayikho. CAPHELA: KUMAKWA EMAPHUZU LASIKHOMBISA KUPHELA (7) SAMBA SESIGABA B: [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lweti 2017 NSC – Imemorandamu SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI Imemorandamu yekumaka SIGABA C. • Sipelingi/Lupelomagama: o Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama. o Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako. o Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele. • Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3 3.1 Mafihlita/Mangcivita/Manyatselisisa/ Magaya/ Magcoba wetimanga!!! (1) 3.2 Kubasa umlilo/Kusungula umlilo/ Kucala kubasa umlilo. (1) 3.3 A Kumuntfutisa (1) 3.4 Labanawe emakhaya batiwa umhlaba wonkhe jikelele/ Ngulabafundzile labakwati kuyisebentisa/ Nga-1500 umuntfu ukhukhumba nawe akuyise kakhe kuphele tinhlupheko. (1) 3.5 Lichaza timphahla letishwabene kakhulu. (1) 3.6 Ngulelinani lale-ayini, lelibita kakhulu/ngulo-R1 500,00/ Ngulabafundzile labakwati kuyisebentisa.. (1) 3.7 Ngumahhala hha/ Mahhala, ngobe kute lokukhokhelwako nangabe kumahhala hha/ Likhona linani lale-ayini kulesikhangisi. (2) 3.8 Kwakhiwa umusho ngeligama, 'sidziya,' lelisho imvunulo yabomake leyentiwe ngesikhumba sembuti. Sib: Sikhumba sembuti lehlatjelwe bakhongi, kutsiwa kutawentiwa ngaso sidziya samake latasivunula elutsangweni. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Lweti 2017 NSC – Imemorandamu UMBUTO 4 4.1 Yekela kungenta lichawe. (1) 4.2 Labantfu basikhombe emehlo esibungu. (1) 4.3 Ngumuntfu losuke adzakiwe/Anatse tjwala/ Abutselile/ Achuba imbuti. (Kunye kwaloku.) (1) 4.4 Ngumshini lotfwebula/ lotsatsa titfombe. (1) 4.5 C Kumangala. (1) 4.6 Kunetitfwebulatitfombe/ Kuneticophamavi/ Kunalabenta inkhulumoluhlolo/ Kunalofundzako/ Kunemibhobho yekukhuluma/ Kunalobhalako/ Kunekhamera. (1) 4.7 Kwakhiwa umusho ngeligama lelisha lelibunjiwe, 'sidlani'. Sib: Ekhaya singenelwe bosidlani basitsatsela bomakhalekhukhwini betfu. (2) 4.8 Kwakhiwa umusho ngeligama, 'sibindzi', kuveta inchazelo 'yesitfo semtimba lesitfolakala etibilini/umuntfu longakhulumeli futsi. Sib: Itolo gogo usiphekele sibindzi senkhomo lesimnandzi/ Sibongile usibindzi/sibindzi akatsandzi kukhulumela futsi/ Babe ubulawa sibindzi. (2) [10] UMBUTO 5 5.1 Naye NaboNkhanise abetivile letinkhulumo letitsi uyatsakatsa. (1) 5.2 Selulo semphambosi yekwentela, '-el-', siveta umcondvo wekutsi LaShongwe wesuka wacondzaphi/ umcondvo wendlela/ Kwenta intfo kanyenti. (1) 5.3 Kubhalwa lomusho, kutsi sabitonanibhanca sihambisane nelibito lesilimele, sibe sikhombabito. Sib. Kwabuye kwatsiwa akayikhiphe yonkhe inhlawulo yakaShabangu lebesebamnike yona njengobe injalo. (1) 5.4 Kwakhiwa umusho ngasinye saletento 'kuchubeka/ abengakawucedzi/ watsi'. Sib. Bafundzi bafuna kuchubeka netifundvo tabo. (1) 5.5 Kuvetwa umsebenti wesakhi 'ku-' kukhomba sandziso sendzawo/indzawo/ ndzaweni. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 10 DBE/Lweti 2017 NSC – Imemorandamu 5.6 Kwakhiwa umusho ngelibitomfakela, 'imali'. Sib. Babe utasinika imali lenyenti ngaKhisimusi/Batawuhamba nasebatfole imali. (1) 5.7 Kubhalwa umusho lobhalwe ngalokucindzetelwe endzimeni yesibili usho kuphika/ube sendleleni lephikako. Sib. Tinkhulumo nekungevani emtini wakaNsele besekungakakhuli/ bekusengakakhuli impela/ betisengakakhuli. (1) 5.8 Kusetjentiswa siphawulo, 'lomdzala', emshweni sibe sabito/sitimela sodvwa. Sib. Lomdzala unika bafundzi ticondziso lekufanele tilandzelwe. (1) 5.9 Kuguculwa umusho lobhalwe ngalokucindzetelwe endzimeni yekugcina ube yinkhulumongco. Sib. Sibisi utsi: 'Mine bengingakawucedzi umsebenti wami' (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Verified matching documents

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Siswati Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all