Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 12201710 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2017, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) 2017 IMEMORANDAMU EMAMAKI: 70 Lememorandamu inemakhasi la-10. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/2017 SCE – Imemorandamu SIGABA A: SIVISISO – 30 EMAMAKI Imemorandamu yekumaka sivisiso: • Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa. • Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile. • Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele. • Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/ kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. • Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe. • Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala. • Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/2017 SCE–Imemorandamu UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 Kubuye kufike kutsi batawuphatseka njani batali baLokulunga nangabe amshiya etandleni temphisi lenguSento? (1) 1.1.2 Asiphohlongo/Asishiyagalombili. (1) 1.1.3 Lesento asihambisani nekuba yindvodza mbamba ngobe yena akalikhatsaleli likhaya lakhe nemphilo yaLokulunga/Indvodza mbamba ayilali ngaphandle/indvodza mbamba ayiwacambi emanga/indvodza mbamba ayimntjontjeli umkayo/indvodza mbamba ayimcasukeli umkayo. (Kunye kwaloku (1) 1.1.4 Lisiko lekwendza ngobe Sento abesendze kaboLokulunga, lokungemukeleki ngekwelisiko lesintfu/Lisiko lekuteka umfati/ Umkhwenyane akahlali ekhakhakhe. (Kunye kwaloku.) (1) 1.1.5 Batali baLokulunga bashona bobabili bashonela engotini yemoti/ Lokulunga watfola ingoti yemoti leyamshiya ajutjwe totimbili tinyawo, akhubatekile. (Kunye kwaloku.) (1) 1.1.6 B/Sihlalomasondvo. (1) 1.1.7 Kusukela ahlala nebatali bakhe LaSigudla, akakaze eve kutsiwa webile/Kusukela basala bobabili alikho nalinye lilanga lapho ake wamebela khona/Besabona Lokulunga kutsi ngatsi sigebengu nguSento. (Kunye kwaloku.) (1) 1.1.8 Lilungelo laLokulunga lekufundza, lahlukumeteka ngekutsi ehluleke kuyewufundza esikhungweni semfundvo lephakeme ngobe lesikhungo singenato tinsita tebantfu labanetihibe letifana netakhe/ Lilungelo lekushiywa ngumyeni wakhe angalali ekhaya. (1) 1.1.9 Imibono itawehluka, ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Kungenteka kutsi Sento wawantjontja wayewutivulela lakhe libhizinisi ngasese/Kungenteka Sento wawatsengisa ngaphandle kwekuvumelana naLokulunga/Kungenteka ayephuka Sento ehluleke kuwalungisa ngobe nemali seyincane/Abengekho umuntfu lolawula kusebenta kwalamatekisi/Kungenteka abejeziswa nguNkulunkulu ngekuphatsa kabi Lokulunga/ Kungenteka ujeziswa ngulabaphasi ngobe bangafuni adle lifa lakhe naSento, kulabo labakholelwa elwatini lwendzabuko, njll. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kubili kwaloku.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/2017 SCE–Imemorandamu 1.1.10 Imibono itawehluka, ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Abengayitsatsa ayoyifaka ebhange kute ivikeleke ekwebiweni/ Abengacasha umgcinitincwadzi lotamentela tincwadzi takhe kubona yonkhe imali lengenako nalephumako/Abengashaya umtsetfo wekutsi bonkhe bashayeli bematekisi baletse imali lesuke isetjentwe ngalelo langa kuye, ibalwe ifakwe ebhange ngelilanga lelilandzelako/Abengacasha umuntfu lotawulawula kuhamba kwematekisi akhe/Abengatitfolela yena imininingwane yekuhamba kwematekisi enhlanganweni yematekisi/ Abengenta umsebenti wekuphahla acela kutsi labaphasi bamgcinele timali takhe tingalahleki lula, nangabe akholelwa elwatini lwendzabuko/Abengakhuleka acele Nkulunkulu amsite amongele timali takhe, njll. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.11 Kusuke kunentfo lemvise buhlungu lefuna nekumkhalisa kodvwa alwe netinyembeti kutsi tingaphumi tibonwe bantfu/Usuke afuna kukhala kodvwa atibambe/Usuke kuhlengetela tinyembeti tibonakale kodvwa tingageleti, njll. (Naleminye imibono yemukelekile). (2) 1.1.12 Imibono itawehluka, ifake ekhatsi loku lokulandzelako: • Kubecwayisa kutsi babocaphela bantfu lababafalisi, lababayenga ngekutsi bayabatsandza kantsi batsandza umcebo wabo. • Nangabe kwenteka kutsi banetimali letinyenti, abatigcine etikhungweni letigcina imali. • Bangayengeki kutsi basheshe bashade ngobe bangalahlekelwa ngiko konkhe labanako. • Kubalulekile kutsi batsatse teluleko tebantfu labadzala lesebayibonile imphilo. • Kubalulekile kutsi basebentise emalungelo abo • Abaceceshwe mayelana nekuphatfwa kwemabhizinisi, njll. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.13 Imibono itawehluka. Labavumako batawesekela ngekutsi: Lokulunga abemtsandza kakhulu Sento, angaboni ngisho sekadla timali takhe abuye adlabhatisa netimoti takhe/Lokulunga akazange abone kutsi Sento udlala ngaye ngekuhamba emalanga angalali ekhaya ngenca yelutsandvo/Lokulunga bekangalaleli teluleko taLaSigudla ametsembisa nekumcosha nangena tindzaba takhe naSento/Lokulunga wavumela Sento wayewuhlala kabo, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Labaphikisako nabo batawesekela. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/2017 SCE–Imemorandamu 1.1.14 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lena lelandzelako: • Kufaka sehlukaniso angaphindzi abonane naSento emva kwemahlandla angalali ekhaya. • Kumangalela Sento ngesento sekudla imali. • Kumangalela Sento ngesento sekunyamalala kwetimoti. • Kulalela tecwayiso taLaSigudla. • Kuyewucela incwadzi yekutivikela emaphoyiseni kute Sento angaphindzi asondzele kabo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) [20] 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Uhamba yedvwa nebantfwana labancane/Uyedvwa ehlatsini lelitfusako/Ngulokumamatseka, njll. (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.2 Tigitjelwa/Sikhwama sekutfwala timphahla/Teluleko tekuhlela umndeni/Weswela kwetfwaliswa/Yincola letfwala bantfwana, njll. (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.3 Bantfwana lahamba nabo bakhomba imphilo lokusho kutsi abalambi/Bantfwana babukeka bondlekile/Lomake ubukeka ondlekile/Umntfwana uphetse lokusindzako labengeke akhone kukuphakamisa nangabe alamba, njll. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.4 Bagucule tintsamo, babuke emuva/ Babuke emuva. (1) 1.2.5 Imibono itawehluka: Labaphikako batawesekela ngekutsi: lombono utsintsa imiva yalabasikati ngobe akusibo bonkhe bomake labancelencele. Lomake lokulesibonwa ukhombisa kuba nemandla nekukhona kutentela tintfo ngobe utfwele umtfwalo wabuye wamema umntfwana lomunye wamgona/Lomake akatetemi, uhamba ngetinyawo akemeli kwekugibela/ Lomake wetfwele lokusindzako kodvwa uyamoyitela. Labavumako batawesekela babhekise kulokwenteka kulesibonwa. (2) 1.2.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: • Itheksthi A inalomsikati lokhubatekile itheksthi B inalomsikati longakakhubateki. • Itheksthi A inalomsikati longakajabuli kantsi itheksthi B inamake lotijabulele. • Itheksthi A inalomsikati lonemali nelibhizinisi lematekisi kantsi itheksthi B inalomsikati longakanjingi. • Itheksthi A inalomsikati longenabantfwana kantsi itheksthi B inamake lohamba nebantfwana bakhe. • Itheksthi A inalomdvuna kantsi itheksthi B inamake lohamba nebantfwana bakhe, njll. (Nalomunye umehluko lowemukelekako longakabalwa lapha). (Kubili kwaloku.) (4) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/2017 SCE–Imemorandamu SIGABA B: SIFINYETO – 10 EMAMAKI UMBUTO 2 Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako: • Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10. • Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki. • Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi. CAPHELA: • Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/2017 SCE–Imemorandamu UMONGO WESIFINYETO EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa etintfo Lomini lebekufanele atente nakayewujuma ekhakhakhe.) Sib. Lomini bekufanele acele kuhamba nentfombi lendzala kuye kute imsite ngendlela lebekumele atiphatse ngayo ekhakhakhe. Bekufanele angangeni kaboMnyetane kusakhanya bonkhe bambukile. Lokunye, atfobele imihambo nemasiko asekhakhakhe. Bekufanele abuke phasi ngaso sonkhe sikhatsi aze abuyele emuva kabo. Angagoloteli basekhakhakhe. Angakhulumi namuntfu futsi angabaphendvuli. Nangabe anikwa lokuya ngasetfunjini, angaphangi ngobe bekungatsiwa usidli. Bekufanele angadli ngekusheshisa, atsatse kancane ngatsi uphatsekile. Endleleni, bekungakafaneli atsintse lokudliwako lokunjengetitselo tesiganga. [61 emagama] Sicashunwa Emagama emhlolwa 1 'Wacela lenye intfombi lendzala kunaye 1 Lomini bekufanele acele kuhamba kutsi itewumsita imkhokhele kutsi kufanele nentfombi lendzala kuye kute imsite atiphatse njani nakasemtini.' ngendlela lebekumele atiphatse ngayo ekhakhakhe. 2 'Intfombi beyingamane iyewungena 2 Lomini bekufanele angangeni ekhabosingani emini bantfu bayibuka.' kaboMnyetane kusakhanya bonkhe bambukile. 3 'Uyabona-ke Lomini, lapho siyakhona 3 Bekufanele atfobele imihambo kufuneka inhlonipho.' nemasiko asekhakhakhe. 4 'Siyawute sihambe wena ucobodzisile.' 4 Bekufanele abuke phasi ngaso sonkhe sikhatsi aze abuyele emuva kabo. 5 'Ungacali uphakamise emehlo ubuke bantfu 5 Bekufanele angagoloteli bemtini.' basekhakhakhe. 6 'Phela wena awuvuli umlomo ukhulume 6 Bekufanele angakhulumi namuntfu futsi noma ngakutsiwani, uvala sitolo sakho.' angabaphendvuli 7 'Lokunye, uma basipha kudla, ungabodla 7 Bekufanele nangabe anikwa lokuya kakhulu, bomkhula wakho bangaze batsi ngasetfunjini angaphangi ngoba usimiti.' bekungatsiwa usidli. 8 ‘Futsi kufuneka nasidla sidle katwi, 8 Bekufanele angadli ngekusheshisa, shangatsi siyagula.’ atsatse kancane ngatsi uphatsekile. 9 ‘Uyati kutsi uma singabona titselo lapha 9 Endleleni bekungakafaneli atsintse esigangeni, akukafaneli sitidle?’ lokudliwako lokunjengetitselo tesiganga. SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/2017 SCE–Imemorandamu SIGABA C: TAKHI NETIMISO TELULWIMI - 30 EMAMAKI Imemorandamu yekumaka SIGABA C. • Sipelingi/Lupelomagama:  Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama.  Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.  Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele. • Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3 3.1 Halala Magwinyakonkhe, setsenjwa lesiphatsa umnotfo welive. (1) 3.2 Ngulehhungako. (1) 3.3 Kubonwa nje uphetse Magwinyakonkhe, ukhuthuzwa/ useshwa usale umangele. (1) 3.4 D/Bayavisisana (1) 3.5 Wakhiwe ngesikhumba seluhlobo lolusembili/Wakhiwe ngesikhumba senkhomo nobe semphala/Ufaka imali lenyenti/Wakhiwe ngesikhumba senyamatane. (1) 3.6 Kusetjentiswa ligama 'kumita' emshweni kuveta inchazelo leyehlukile kulena lekulesikhangisi. Inchazelo: Kumita kusho kucwila emantini. Sib. Umfana wakamakhelwane umite elwandle ngalesikhatsi sikolo sabo sivakashile ngemaholide. (1) 3.7 Sihambisana ngendlela lenhle kakhulu ngobe sipashi sifaka imali siyivalele ingabonakali, lokufaniswa nekuyigwinya/Konkhe losuke ukufake ngekhatsi kuyavaleleka njenganawugwinyile. (1) 3.8 Lesisho sichaza 'kubukwa kabi.' Sisetjentiswa nangabe umuntfu akubuka kabi, kungenteka nangabe akwenyanya/akudlela umona/angakufuni eceleni naye, njll. (Kunye kwaloku.) (1) 3.9 Lenkhulumo ayemukeleki ngoba itsatsa luhlangotsi, ibandlulula labanjingile nalabaphuyile/Sipashi semali siphatfwa yinjinga nobe luphuya. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/2017 SCE–Imemorandamu UMBUTO 4 4.1 Buka nje mine licolo lami alisavumi. (1) 4.2 Emanti atawuba setaleni/ Sesitawumane silanyulelwe ngilo lolwenyulo lolutako ngobe emanti atawuba setaleni. (1) 4.3 Ihlola kutsi utawukhala/utawuva tindzaba letingajabulisi/letimbi. (1) 4.4 Ikhombisa bantfu labasikati kuphela labawashako emadvodza awekho/ Lokunyenti kwentiwa ngulabasikati emadvodza akanakwa. (1) 4.5 D/Betitawusha. (1) 4.6 Batfukutsele/Bakwatile. (1) 4.7 Kwakhiwa umusho ngeligama lethekniki lelitsi 'Siwashabome.' Sib. Make usebentisa siwashabome uma awasha timphahla temndeni. (2) 4.8 Kusetjentiswe ligama lendzabuko lelitsi 'tingcugce' emshweni kuveta inchazelo yalo letsi: Tintfombi lesetikhulile letilungele kutekwa. Sib. Yejaha, yekela kulandzelana nemishwedla tibe titinyenti tingcugce letilindzele kutekwa esigodzini sakini. (2) [10] UMBUTO 5 5.1 Bacala bamtsatsa kancane batsi ujatjuliswe kutsi emsebentini wakhe babuye bamkhuphula esikhundleni/ujatjuliswe. (1) 5.2 Intfo lenhle lebebamati ngayo uMhl. Maseko kutsi akahambisani nebugebengu/ uMhl. (1) 5.3 Kubhalwa lomusho, ukhishwe sakhi sekuphika 'aka-……i'. Uyatsandza/ utsandza nekucasha ngebuhlobo, (1) 5.4 Sakhi -el-: siletsa umcondvo wekwentela. (1) 5.5 Kubhalwa umusho, siphawulo, 'lenhle,' abe sabito. Ngiyo lenhle lefanele yekucasha. (1) 5.6 Kusetjentiswa libito 'emaphepha' emshweni libe ngumentiwansombo. Sib. Babe ugubhela emaphepha umgodzi wekuwalahla/babe ugubha umgodzi wekulahla emaphepha. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 10 DBE/2017 SCE – Imemorandamu 5.7 Kusetjentiswa sabito sekukhomba, 'lowo,' emshweni sibe ngundzaweni. Sib. Wagijimela kulowo mnyango wavala kwabete longenako/Ngitawuhlala kulowo ngobe untofontofo. (1) 5.8 Kwakhiwa umusho ngesentakutsi 'lucu' emshweni. Sib. Kagogo bapheke inyama yavutfwa lucu ngalesikhatsi kunemcimbi. (1) 5.9 Kusetjentiswa sicu sesento, 'buka', emshweni sibe sendleleni leyamile. Sib. Sipho usukuma abuke eceleni nawumkhulumisa/Umane abuke eceleni (2) nangabe ukhuluma naye/Wasukuma wabuka eceleni nakhulunyiswa. [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all