Downloaded from hlayiso.com
GRAAD 12
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESITSATFU (P3)
2017
IMEMORANDAMU
EMAMAKI: 100
Lememorandamu inemakhasi la-13.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2017, 13 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · siswati. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 13
- File size
- 298.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 13
This exam
NSC June Exam 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 2 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
SIGABA A: INDZABA
UMBUTO 1: KUBHALWA KWENDZABA (340–390 emagama) (50 emamaki)
CAPHELA: Kuyo yonkhe imibhalo cikelela linani lemagama lelimisiwe. Indzaba
lephatselene nesitfombe inikwe sihloko.
1.1 Mhla ngicala ngca kuya etinkhundleni tetemidlalo.
LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LELANDZISAKO
LOKUBALULEKILE:
• Endzabeni lelandzisako kumele kucikelelwe kutsi kubhalwa ngesikhatsi
lesengca ngobe ilandzisa ngalokwenteka ngalelo langa.
• Caphela kutsi indzaba ikhuluma ngalokwenteka mhla umhlolwa acala
ngca kuya etinkhundleni tetemidlalo.
• Kubumbana kwemibono etindzimeni.
• Imibono ihambelane nesihloko.
• Indzaba itfokotise loyifundzako.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
1.2 Intfutfuko longayiletsa emmangweni wangakini nawungaba ngusomabhizinisi
lomkhulu.
LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LECHAZAKO
LOKUBALULEKILE:
• Indzaba lechazako kumele icikelele kutsi ichaza intfo njengobe injalo.
Intfo lechazwako kumele kuvetwe sitfombe sayo ngalokusobala kuleto
tetsamelilwati tembhali.
• Cikelela kutsi indzaba ichaza ngentfutfuko umhlolwa langayiletsa
emmangweni wangakubo nakangaba ngusomabhizinisi lomkhulu. Sib.
Kwakha imigwaco, kunikela ngetimali tekufundzisa labeswele, kwakhela
tintsandzane likhaya, njll.
• Kubumbana kwemibono etindzimeni.
• Imibono ihambelane nesihloko.
• Indzaba itfokotise loyifundzako.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 3 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
1.3 Kwephuta kwebafundzi kwenta ticelo tekuyewufundza etikhungweni
temfundvo lephakeme emva kwamatekuletjeni, kubavimbela ematfuba
ekuchubeka nemfundvo. Utsini umbono wakho?
LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LEVETA UMBONO WEMBHALI/
HLANGOTSILUNYE
LOKUBALULEKILE:
• Bahlolwa kumele bakhetse luhlangotsi lunye bangagudluki kulo
endzabeni yonkhe. (Bavumelane nobe baphikisane nalombono.)
• Caphela kutsi indzaba iveta luhlangotsi lolukhetfwe ngumhlolwa,
ingakhulumi ngako kokubili. Kwephuta kwebafundzi kwenta ticelo
tekuyewufundza etikhungweni temfundvo lephakeme emva
kwamatekuletjeni, kubavimbela ematfuba ekuchubeka nemfundvo nobe
akubavimbeli ematfuba ekuchubeka nemfundvo.
• Kubumbana kwemibono etindzimeni.
• Imibono ihambelane nesihloko.
• Indzaba itfokotise loyifundzako.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
1.4 Kuyajabulisa kubuye kudzabukise kuphila etikhatsini talomuhla.
LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LENHLANGOTSIMBILI/MBACAMBILI/
LEVETA SIMO NJENGOBE SINJALO.
LOKUBALULEKILE:
• Kuloluhlobo lwendzaba bahlolwa kumele bavete totimbili tinhlangotsi,
bubi nebuhle besihloko.
• Caphela kutsi indzaba ikhuluma ngekujabulisa nekungajabulisi
kwekuphila etikhatsini talomuhla. (Sib. Lokujabulisako: Imfundvo
yamahhala emfundvweni lesisekelo, kuba nemalungelo ebantfwana, njll/
Lokungajabulisi: Inkhohlakalo etikhungweni tahulumende, imibhikisho
legcwele lonkhe live, njll.)
• Kubumbana kwemibono etindzimeni.
• Imibono ihambelane nesihloko.
• Indzaba itfokotise loyifundzako.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 4 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
1.5 Nginje nje, nje lomuhla, ngenca yekuyekeliswa sikolo.
LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LEBALISA NGEMPHILONCHANTI
YEMBHALI/LEVETA LIKAMUVA LEMBHALI.
LOKUBALULEKILE:
• Kuloluhlobo lwendzaba umbhali ubalisa ngato tonkhe tintfo latenta
ngenca yekuyekeliswa sikolo waze waba kulesimo lakuso lomuhla.
• Emaphuzu lasendzabeni akavete simo semhlolwa ngembikwekutsi
ayekeliswe sikolo nalapho simo sakhe sesintjintja khona kuze kube
ngulomuhla. (Sib. Asafundza: Kuhlakanipha, kutsengelwa konkhe
lakufunako ekhaya, kuphila imphilo lemnandzi, kunikwa imifundzate
ngenca yekuphuma ngemalengiso etifundvweni takhe, njll. Asayekeliswe
sikolo: Kucoshwa ekhaya abe ngumhambuma, kudla tidzakamiva,
kungenela bugebengu, njll.)
• Kubumbana kwemibono etindzimeni.
• Imibono ihambelane nesihloko.
• Indzaba itfokotise loyifundzako.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
1.6 Tonkhe tindzaba letiphatselene netitfombe tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo
lwendzaba: indzaba lechazako, hlangotsilunye, nhlangotsimbili, lelandzisako
naleveta likamuva lembhali/Imphilonchanti yembhali.
1.6.1 Indzaba lephatselene nesitfombe.
LUHLOBO LWENDZABA: INGATSATSA NOBE NGULUPHI
LUHLOBO LWENDZABA KULETI
LETINGENHLA
LOKUBALULEKILE:
• Bahlolwa kumele babe nemaphuzu lesekelako lahambisana
nesitfombe, bangagudluki kuso.
• Tihloko titawehluka. Sib. Bumatima bekuhamba emabanga
lamadze uya esikolweni/Imfundvo isikhali salomuhla/
Kuphepha kwebantfwana besikolo njll.
• Kubumbana kwemibono etindzimeni.
• Imibono ihambelane nesihloko.
• Indzaba itfokotise loyifundzako.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 5 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
1.6.2 Indzaba lephatselene nesitfombe.
LUHLOBO LWENDZABA: INGATSATSA NOBE NGULUPHI
LUHLOBO LWENDZABA KULETI
LETINGENHLA.
LOKUBALULEKILE:
• Bahlolwa kumele babe nemaphuzu levakalako lahambelana
nesitfombe, bangagudluki kuso.
• Tihloko titawehluka. Sib. Kutilolongela umncintiswano
wemdanso/Tinhlelo letisetjentiswa kucosha bantfwana
emigwacweni/Kubaluleka kwekutibandzakanya emidlalweni
njll.
• Kubumbana kwemibono etindzimeni.
• Imibono ihambelane nesihloko.
• Indzaba itfokotise loyifundzako.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
1.6.3 Indzaba lephatselene nesitfombe.
LUHLOBO LWENDZABA: INGATSATSA NOBE NGULUPHI
LUHLOBO LWENDZABA KULETI
LETINGENHLA.
LOKUBALULEKILE:
• Bahlolwa kumele babe nemaphuzu levakalako lahambelana
nesitfombe, bangagudluki kuso.
• Tihloko titawehluka. sib. Tekuphepha kwelive/Umsebenti
lengiwutsandzako (wemaphoyisa)/Bungoti bekweca emnceleni
ngalokungemtsetfo/kugadvwa kwetiboshwa, njll.
• Kubumbana kwemibono etindzimeni.
• Imibono ihambelane nesihloko.
• Indzaba itfokotise loyifundzako.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
CAPHELA: KWABIWA KWEMAMAKI: (BONA IRUBHRIKI)
SAMBA SESIGABA A: 50
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 6 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO
UMBUTO 2: IMIBHALOMBIKO (100–120 emagama itheksthi ngayinye)
(50 emamaki)
2.1 INCWADZI LEHLELEKILE
SAKHIWO:
• Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
• Emakheli aba mabili langakafakwa timphawu tekufundza. (Lalohlolwako
liba sesandleni sekudla, lalobhalelwako liba sesandleni sebuncele.)
• Likheli lesibili lifakwa sikhundla salobhalelwako. Sib. Thishelanhloko,
Mphatsisiteshi.
• Kweciwa umugca embikwesibingelelo.
• Sibingelelo sencwadzi. (Sibingelelo kufanele sivete bulili
balobhalelwako, sib. Mnumzane/Nkhosatana).
• Sihloko sendzaba lokutawukhulunywa ngaso.
• Singeniso lesetfula loko lokutawucocwa ngako ngelulwimi loluhlelekile.
• Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
• Tindzima letinemicondvo lebumbene.
• Kweciwa umugca embikwesiphetfo.
• Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
• Kweciwa umugca embikwekuvalelisa.
• Kuvalelisa lokutitfobako lokuhambelana nesibingelelo. (Sib. Ngimi
lotitfobako).
• Sibongo siyafakwa.
LOKUBALULEKILE:
• Kusetjentiswa irejista lefanele.
• Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile nangalokuhlelekile.
• Incwadzi yemhlolwa ayicele lihhovisi lenduna/lekhansela kutsi
liyewukhulumisa makhelwane wemhlolwa mayelana netinja
letingakhungwa letiyingoti.
• Incwadzi ayichaze tizatfu leticinile ngalesicelo semhlolwa.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 7 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
2.2 UMLANDVOMUFI
SAKHIWO
• Unesingeniso, umtimba nesiphetfo.
• Sihloko semlandvomufi. Sib. Umlandvomufi wa--- (Ligama nesibongo
semufi) lotelwe, (lusuku latelwe ngalo.) washona (lusuku lashone ngalo.)
• Batali bakhe.
• Wesingaki ekhaya ngekutalwa.
• Indzawo latalelwa kuyo nalashonele kuyo.
• Imfundvo yakhe.
• Umsebenti wakhe.
• Umndeni wakhe lawushiya emhlabeni.
• Emavi ekumvalelisa. (Sib. Lala ngekuthula/Tinanatelo temufi njll.)
LOKUBALULEKILE:
• Kusetjentiswa irejista lefanele.
• Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
• Umlandvomufi awukhulume ngathishelakati wemhlolwa.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)
2.3 I-ATHIKHELI YELIPHEPHANDZABA
SAKHIWO:
• Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
• Sihloko se-athikheli (Kulahleka kwesimilo ebantfwaneni nendlela
lesingabuyiswa ngayo.)
• Lusuku lebhalwe ngalo.
• Ibhalwe ngubani.
• Ligama leliphephandzaba leya kulo (sib. MPUMALANGA NEWS).
• Lokucuketfwe (Kusola ngesimilo lesibi ebantfwaneni, nendlela
lesingabuyiswa ngayo.)
• Ibhalwa ngetindzima nobe ngemaphuzu/ngemakholomu.
• Ingasebentisa emafonti lehlukahlukene.
• Tincomo.
LOKUBALULEKILE:
• Lulwimi luhlelekile
• Kusetjentiswa irejista lefanele.
• Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
• Caphela kutsi i-athikili iphatselene nekulahleka kwesimilo ebantfwaneni.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 8 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
2.4 INKHULUMO LEHLELEKILE
SAKHIWO:
• Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
• Sihloko senkhulumo. (Kubungatwa kwelusuku lwekubonga bothishela)
• Kubingelela sihlalo netetsamelilwati.
• Singeniso lesetfula loko lokutawukhulunywa ngako.
• Tindzima tenkhulumo letinemaphuzu labumbene.
• Siphetfo senkhulumo lapho kusongwa khona onkhe emaphuzu
labeketfulwa enkhulumeni.
• Kubonga sihlalo wesikolo, thishelanhloko, sihlalo wemkhandlu webatali
netetsamelilwati.
LOKUBALULEKILE:
• Kusetjentiswa irejista lefanele.
• Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
• Caphela kutsi inkhulumo iphatselene nelusuku lwekubonga bothishela
ngekukhicita imiphumela lemihle yamatekuletjeni.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)
2.5 INKHULUMOLUHLOLO
SAKHIWO:
• Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
• Sihloko. (Iphatselene nani lenkhulumoluhlolo).
• Balingisi labaphatselene nenkhulumoluhlolo. (Emagama abo abhalwa
esandleni sesancele ehlukaniswe ngekholoni).
• Ibhalwa ibe njengenkhulumiswano
• Umtimba wakhiwa yimibuto yalohlolako, sib. (Yini lekwente wabona
lomsebenti ukufanele?) lehambelana netimphendvulo talohlolwako, sib.
(Luhlobo lweticu lenginato luhambelana ncamashi nalomsebenti.)
• Siphetfo. (Kusongwa kwenkhulumoluhlolo). Sib. Sibongile kutsi ufike,
sitakwatisa imiphumela emva kweliviki …
• Kubumbana kwesihloko nalokwentiwako kulenkhulumoluhlolo.
LOKUBALULEKILE:
• Kubingelelana (labahlolako nalohlolwako.)
• Lulwimi lolusetjentiswako luhlelekile futsi lwetayelekile.
• Kusetjentiswa irejista lefanele.
• Caphela kutsi inkhulumoluhlolo iphatselene nesicelo sekubamba
ematoho esitolo lesikhulu salapho umhlolwa ahlala ngakhona
ngemaholide enyanga yeNgongoni.
• Lwati lanalo ngalomsebenti.
• Kuvalelisa.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 9 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
2.6 INCWADZI YEBUNGANI
SAKHIWO:
• Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
• Likheli linye leliphelele lelingakafakwa timphawu lelisesandleni sekudla.
• Kweciwa umugca embikwesibingelelo.
• Sibingelelo sencwadzi. (Sibingelelo kufanele sivete buhlobo lobukhona
emkhatsini walobhalako nalobhalelwako,) sib. Mngani/Nozipho/Vusi.
• Kweciwa umugca embikwesingeniso.
• Singeniso lesetfula loko lokutawucocwa ngako.
• Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
• Tindzima letinemicondvo lebumbene.
• Kweciwa umugca embikwesiphetfo.
• Siphetfo lesisonga loko lobekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
• Kweciwa umugca embikwekuvalelisa.
• Kuvalelisa lokuhambelana nesibingelelo. (Sivaleliso kufanele sivete
buhlobo lobukhona emkhatsini walobhalako nalobhalelwako.) Sib. Ngimi
umshana wakho/Ngimi umngani wakho Sipho/Vuyo
LOKUBALULEKILE:
• Kusetjentiswa irejista lefanele.
• Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
• Incwadzi ayisole umngani wemhlolwa ngesento sekungamsiti
ngekumboleka kwekwembatsa.
• Sibongo asifakwa.
• Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)
SAMBA SESIGABA B: 50
SAMBA SAKO KONKHE: 100
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 10 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
CAPHELA:
• Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
• Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako,
Lokusacatfuta naLokungaphumelelisi).
• Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako
nelizinga lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
• Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelinelizinga lelisetulu ngalokungababateki.
IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NEKUHLELA -Imphendvulo -Imphendvulo -Imphendvulo leyenetisako -Imphendvulo -Yonkhe imphendvulo
lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu -Imibono ibumbene futsi lengakabumbani iyanhlanhlatsa
(Imphendvulo lababateka ngetulu ngalokubabatekako ikholweka -Imibono ayikacaci kantsi -Imibono ihlangahlangene
Lizinga lelisetulu
nemibono) kwalokulindzelekile -Imibono ivutsiwe, ngalokwenetisako futsi akusiyo futsi iyadidana, ayikacondzi
Kuhleleka kwemibono -Imibono ivutsiwe, iyaheha ihambisana -Kuhleleka kubumbene yekuticambela ngco
nakulungiselelwa inekuhlakanipha, nesihloko ngalokuphelele nesingeniso, umtimba -Buncane bufakazi -Kunekuphindzaphindza
kubhala lokukhombisa kucabanga -Kuhleleka nesiphetfo bekuhleleka lokungevakali
ngalokubabatekako
Kucikelelwa lokujulile kusecophelweni lelisetulu ngalokwenetisako nekubumbana -Akukho kuhleleka
kwenhloso, -Kuhleleka kakhulu, lokubumbene nekubumbana
tetsamelilwati kungemalengiso nesingeniso, umtimba
nesimongcondvo lababatekako, nesiphetfo
kubumbene nesingeniso,
30 EMAMAKI umtimba kanye
nesiphetfo
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Imphendvulo -Imphendvulo -Imphendvulo -Imphendvulo legcwele -Awukho namncane
Lizinga lelisetulu
lengemalengiso kodvwa lesecophelweni lelisetulu leyenetiisako kodvwa kunhlanhlatsa umzamo wekuphendvula
ingenato timphawu -Imibono iyaheha, kukhona lokungevakali -Imibono ayihlangani, ngesihloko
tekubabateka ihambisana nesihloko kahle iyadidana -Yonkhe imphendvulo
-Imibono ivutsiwe futsi -Kuhleleka -Imibono ibumbene, -Abukho bufakazi iyanhlanhlatsa,
ngalokungababateki
ihlakaniphile lokusecophelweni iyakholweka bekuhleleka ayemukeleki
-Kuhleleka lelisetulu lokubumbene -Kukhona kuhleleka nekubumbana -Akuvakali,
lokungemalengiso, nesingeniso, umtimba lokutsite kanye kuhlangahlangene
kubumbene nesingeniso, nesiphetfo nekubumbana
umtimba nesiphetfo nesingeniso, umtimba
nesiphetfo
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LULWIMI, SITAYELA 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
NEKUHLUNGWA -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista, -Lulwimi aluvakali
KWEMAPHUTSA nesilulumagama nesilulumagama nesilulumagama sitayela -Umoya, irejista, sitayela
kuhambelana nenhloso, kuhambelana nenhloso, kuhambelana nenhloso, nesilulumagama nesilulumagama
Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
Kuhambelana tetsamelilwati tetsamelilwati tetsamelilwati akuhambelani akuhambelani nakancane
kwemoya irejista, nesimongcondvo nesimongcondvo nesimongcondvo nenhloso, nenhloso, tetsamelilwati
sitayela, ngemalengiso ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako tetsamelilwati nesimongcondvo
silulumagama lababatekako -Lulwimi lusecophelweni -Lulwimi lusetjentiswe nesimongcondvo -Silulumagama sincane
nenhloso -Lulwimi lolunekutetsemba, lelisetulu kantsi nemoya ngalokwenetisako kwetfula -Kusetjentiswa ngendlela yekutsi
nesimongcondvo lolugculisako nalolunemba uyemukeleka lokushiwo embhalweni kwelulwimi lokubhaliwe
Kusetjentiswa ngemalengiso emphendvulweni yonkhe -Umoya uyenetisa kusacatfuta akungalandzeleki
kwelulwimi, timphawu lababatekako -Emaphutsa eluhlelo -Emasu ebugagu belulwimi -Umoya nekukhetseka
tekufundza -Emasu ebugagu belulwimi nesipelingi akasimanyenti asetjentisiwe kunotsisa kwemagama
nekubhala, luhlelo, asetjentiswe -Kuticambela lokucuketfwe akwemukeleki
sipelingi ngemphumelelo lenkhulu lokusecophelweni -Silulumagama
(lupelomagama) kuveta umoya nekuheha lelisetulu sincane kakhulu
kwemphendvulo
15 EMAMAKI -Esikhatsini lesinyenti
kakhulu emaphutsa eluhlelo
nesipelingi kute
-Kunekuticambela
lokungemalengiso lasetulu
kakhulu
13 10 7 4
-Lulwimi lusetjentiswe -Lulwimi lusetjentiswe -Lulwimi lusetjentiswe -Lulwimi lusetjentiswe
Lizinga lelisetulu
ngemalengiso ngemphumelelo ngalokwenetisako kodvwa ngalokungenetisi
nangalokuveta umoya lesecopheweni lelisetulu ngalokungafani -Kusetjentiswa
lokhutsatako -Umoya uyemukeleka embhalweni wonkhe kwetinhlobo
ngemphumelelo futsi uneligalelo -Imvamisa umoya letehlukene temisho
ngalokungababateki
-Esikhatsini lesinyenti lelemukelekile wemukelekile, emasu kuncane/kute
emaphutsa eluhlelo -Emaphutsa eluhlelo ebugagu belulwimi -Silulumagama
nesipelingi awekho nesipelingi ambalwa asetjentiswe kancane sincane kakhulu
-Kuticambela -Icambeke kahle
kungemalengiso
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 12 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
SAKHIWO 5 4 3 2 0–1
-Sihloko sitfutfukiswe -Imininingwane -Imininingwane ihambisana -Lamanye emaphuzu -Emaphuzu ladzingekile
Timphawu tetheksthi ngemalengiso itfutfukiswe nesihloko emukelekile asilele
Kutfutfukiswa -Imininingwane yetfulwe ngalokuihlelekile -Imisho netindzima -Imisho netindzima -Imisho netindzima
kwetindzima ngemalengiso -Kunekubumbana kwakheke kahle kunemaphutsa kunemaphutsa
nekwakhiwa -Imisho, netindzima -Imisho, netindzima Indzaba iyevakala -Indzaba iyevakala -Indzaba ayinamcondvo
kwemisho kwakheke ngemalengiso kuhlelekile futsi noko
lababatekako kutinhlobonhlobo
5 EMAMAKI
KWEHLUKA
KWEMAMAKI 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 13 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZANA (25)
IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWASEKHAYA (LIPHEPHA LE-3, SIGABA B & C (25 EMAMAKI)
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
KUHLELA NESAKHIWO -Imphendvulo -Imphendvulo -Imphendvulo -Imphendvulo lecatfutako -Imphendvulo ayikhombisi
lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu leyenetisako, lekhombisa lwati loluncane nakancane kuba nelwati
Imphendvulo nemibono lababatekako lekhombisa lekhombisa lwati lweluhlobo lwetheksthi lwetimphawu teluhlobo
Kuhleleka kwemibono -Imibono ivutsiwe, -Lwati lolusecophelweni lweluhlobo lwetheksthi lebhalwako lwetheksthi lebhalwako
nakulungiselelwa kubhala inekuhlakanipha, lelisetulu lweluhlobo lebhalwako -Umbhalo unekutsemeleta -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
Inhloso, tetsamelilwati, lokukhombisa kucabanga lwetheksthi lebhalwako -Umbhalo awukacondzi lokunyenti igcwele kutsemeleta
timphawu/timiso, lokujulile -Umbhalo ucondze ngco – ngco ngalokuphelele, -Kubumbana kwemaphuzu lokunyenti
nesimongcondvo -Lwati lolungemalengiso awutsemeleti unekutsemeleta alokucuketfwe kuncane -Emaphuzu alokucuketfwe
lwetimphawu teluhlobo -Lokucuketfwe kunemibono lokutsite kakhulu akakabumbani nakancane
15 EMAMAKI lwetheksthi lebhalwako lebumbene ngelicophelo -Emaphuzu -Imbalwa imininingwane -Imbalwa kakhulu
-Umbhalo ucondze ngco lelisetulu alokucuketfwe leyesekela sihloko imininingwane leyesekela
-Lokucuketfwe kunemibono -Imininingwane yetfulwe abumbene -Imitsetfo netimiso sihloko
lebumbene ngemalengiso ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako letibalulekile tesakhiwo -Imitsetfo netimiso
-Yonkhe imininingwane kantsi yonkhe yesekela -Leminye imininingwane setheksthi atikalandzelwa tesakhiwo setheksthi
icaciswe ngemalengiso sihloko iyasesekela sihloko ngalokufanele letibalulekile
kantsi futsi yesekela sihloko -Sakhiwo lesemukelekako -Sakhiwo siyenetisa -Kunyenti lokubalulekile atikalandzelwa nakancane
-Sakhiwo lesifanele lesinemaphutsa langasho kodvwa sinemaphutsa lokusilele
lesingemalengiso lutfo latsite
nalesingenamaphutsa
LULWIMI, SITAYELA 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
NEKUHLUNGWA -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista, -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista, sitayela
KWEMAPHUTSA nesilulumagama nesilulumagama sitayela nesilulumagama nesilulumagama
kuhambelana ngemalengiso kuhambelana nenhloso, nesilulumagama akuhambelani kahle akuhambelani nakancane
Umoya, irejista, sitayela, nenhloso, tetsamelilwati tetsamelilwati kuhambelana nenhloso, nenhloso, tetsamelilwati nenhloso, tetsamelilwati
inhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo nesimongcondvo tetsamelilwati nesimongcondvo nesimongcondvo
nesimongcondvo -Luhlelo alunamaphutsa ngelicophelo lelisetulu nesimongcondvo -Kunemaphutsa -Kugcwele emaphutsa
Timiso nekusetjentiswa kantsi futsi icambeke kahle -Luhlelo luvame kungabi ngalokwenetisako lamanyenti eluhlelo lamanyenti ladidanako
kwelulwimi -Esikhatsini lesinyenti nemaphutsa kantsi futsi -Kunemaphutsa latsite -Silulumagama sincane -Silulumagama
Kukhetseka kwemagama akunamaphutsa umbhalo ucambeke eluhlelo kakhulu asihambisani nakancane
Timphawu tekufundza ngelicophelo lelisetulu -Silulumagama -Inshokutsi nenhloso
nekubhala nesipelingi -Silulumagama lesenetisako iyaphazamiseka -Inshokutsi
sisecophelweni lelisetulu -Emaphutsa ihlangahlangene kakhulu
10 EMAMAKI -Emaphutsa ambalwa akayiphazamisi
kakhulu inshokutsi
KWEHLUKA 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5
KWEMAMAKI
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2021 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper