Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
2018
IMEMORANDAMU
EMAMAKI: 70
Lememorandamu inemakhasi la-9.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2018, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · siswati. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 192.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC June Exam 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Memo
Questions in this paper
- Question 1.1Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary
- Question 1.2Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 3Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 4Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 5Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
SIGABA A: SIVISISO
Imemorandamu yekumaka sivisiso:
• Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
• Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
• Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
• Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
• Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
• Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
• Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
imphendvulo ngalokugcwele.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
UMBUTO 1
1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A
1.1.1 Makhweyana wamshada LaMkhonta/Wamshiyela lifa/Wamvikela
nakubodzadzewabo. (1)
1.1.2 Kuphakamisa umbhedze nakahlanta likamelo lakhe/Kukhuculula
emabhokisi lasekudzala ahlala/Kuhhahlula nekugceba kabusha
timphahla temuyi, njll. (1)
1.1.3 Bekutawenta kutsi Somancandzeka angetfuki/Kwetfuka
kwaSomancandzeka. (1)
1.1.4 Kokhela umlilo. (1)
1.1.5 D Sanyase. (1)
1.1.6 Bakha emanti emfuleni/Bawashela emfuleni/Akunagezi, njll. (1)
1.1.7 Wenta imisebenti lengetulu kwemandla akhe, njengekuhlanta
yonkhe indlu lenemakamelo lamatsatfu ngesikhatsi sinye/
Kuphakamisa umbhedze ayedvwa/Kuvuka lokwa atsanyele libala
ayedvwa, njll. (1)
1.1.8 Tihlangana ngekutsi sikhatsi labetsanyela ngaso besisasekuseni
kakhulu kusemnyama lokukholelwa kutsi sikhatsi sekuhamba
kwetimphaka/batsakatsi. (1)
1.1.9 Lesaga sichaza kutsi nawutawulala ungavuki usebente
awunawudla lutfo/Kulala akunamvuzo/akukhokheli, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.10 Tingaba bufakazi bekutsi sikweleti sikhokhelwe/Kwati kutsi
sewusikhokhele kangakanani sikweleti sakhe, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.11 Timphendvulo titawehluka tifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Bebafuna imali netimphahla temnakabo/Bebacabanga kutsi
Lamkhonta utatitsatsela imali angondli bantfwana/Bebacabanga
kutsi angatsatsa konkhe labeshiyelwe kona, ahambe ayewuhlala
kubo/Bebacabanga kutsi kungenteka ayewendza embili, ahambe
nelifa lemnakabo/Kungenteka abengatiphatsi ngendlela
lemukelekile embikwabo, ngaloko babona kuncono bamcoshe
babuye bamemuke konkhe, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.12 Kungenteka kutsi letimphahla utibekele kutsi tibe sikhumbuto kuye/
Kungenteka kutsi ubekele labanye bantfwana bakhe bebafana
labasebancane, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
1.1.13 Bafundza kunakekela emakhaya abo nekuphatsa kahle imali
labayishiyelwe bayeni babo. LaMkhonta lifa lalishiyelwa
nguMakhweyane wakha ngalo indlu, wayisa bantfwana esikolweni,
bekondla bantfwabakhe ngalo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.1.14 Labatsi abefanele batawesekela ngekutsi: Abefanele kute lifa
labalishiyelwe ngumyeni wakhe lingasheshi liphele/Bekufanele vele
kutsi avuke ayewusebenta njengobe bantfwana bebasebancane
sekute longabakhulisa/Bekuyindlela yekutilibatisa njengobe umyeni
wakhe besashonile, njll.
Labaphikisako batawesekela ngalokwenembako.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B
1.2.1 Abakafaki kwekuvikela timphumulo/Abakembatsi timphahla
tekuvikela imikhono/Lomunye kulesibonwa akakafaki kwekuvikela
tandla. (1)
1.2.2 Kuhloba kwetitaladi/Kuvikeleka etifweni/Kutsandzeka kwendzawo/
Kuvuleka kwematfuba emsebenti, njll. (1)
1.2.3 Angabanika imigcomo yekulahla tibi sitaladi ngesitaladi/
Angabafundzisa ngetemphilo, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1)
1.2.4 Kutsi basheshe babonakale kutsi babuya ndzawonye/nangabe
lomunye wabo avelelwa yingoti/Kuvikela timphahla tabo kutsi
tingangcoli, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1)
1.2.5 Letibi tingavundziswa kwentiwe manyolo ngato, longasetjentiswa
nakulinywa/Letinye taletibi kungentiwa ngato umkhicito kabusha,
njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
1.2.6 Umehluko.
• Theksthi A ukhuluma ngentfombatane lehlantisisa indlu kantsi
kuTheksthi B kuvetwe bobabe labahlanta sitaladi.
• Theksthi A ukhuluma ngaNomkhosi lowetfusa
Somancandzeka kantsi Theksthi B akanako kwetfusana.
• Lokwentekako kuTheksthi A kwenteka ekhaya kantsi
lokukuTheksthi B kwenteka esitaladini, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Budlelwano
• Omabili lamatheksthi akhuluma ngekuhlanta indzawo letsite.
• Kuwo omabili lamathekisthi bantfu babutsa tibi.
• Kuwo omabili lamathekisthi baphetse imitsanyelo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (4)
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:
• Kwabiwa kwemamaki:
o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
labelwa liphuzu ngalinye).
o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
o Samba semamaki: 10.
• Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
emagama akhe:
o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki.
o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki.
o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.
• Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
kunjalo etheksthini:
o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.
CAPHELA:
• Sibalo semagama:
o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
esifinyetweni.
o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
lasetjentisiwe.
o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye
lesele yesifinyeto.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
UMONGO WESIFINYETO
EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI
LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete tintfo letisikhombisa Lifa lahlangabetana
nato emva kwekuvelelwa yingoti yemoto.)
Sib.
Tintfo besetimjikele Lifa sekete ngisho nendzawo yekufihla inhloko, sahlala
emkhukhwini nawo lofuna kuwa. Imoti yakhe beyingasasebenti sekuyindzawo
yekutalela tinkhukhu. Besasaba nekubukana nebantfu ngenca yekuhlushwa
ngunembeza.
Bantfu besebahlekisa ngaye, sekwentiwa ngaye sibonelo nakwekhutwa bantfwana.
Tonkhe tinini takhe kanye netihlobo besetihambela ekudzeni naye, timecwaya.
Yonkhe imali labenayo yashabalalisa kwemanti ageleta emhlabatsini. Imphilo yakhe
beseyilukhuni, wagcine angasenalo ngisho nelucingo lwekushaya.
[56 emagama]
Sicashunwa Emavi emhlolwa
1 'Kepha lamuhla Lifa bese atiphice yena, 1 Tintfo besetimjikele Lifa
angasenandlu, asahlala emkhukhwini angasenandzawo yekufihla inhloko,
lotjekile lobuye ungenamafasitelo.' sahlala emkhukhwini nawo lofuna kuwa.
2 'Lifa besekete ngisho imoto, besekulihhoko 2 Imotoi yakhe beyingasasebenti
letinkhukhu lucobo.' sekuyindzawo yekutalela tinkhukhu.
3 'Abesanemahloni ekubukana nebantfu 3 Besasaba nekubukana nebantfu
ngenca yesatelo lebesesimhlupha busuku ngenca yekuhlushwa ngunembeza.
nemini.'
4 'Labanye besebabona nkalwane embetse 4 Bantfu besebahlekisa ngaye,
sikhumba sesahhukulu, sebenta sibonelo sekwentiwa ngaye sibonelo
ngaye nabekhuta bantfwababo.' nakwekhutwa bantfwana.
5 'Bonkhe bangani bakhe kanye netihlobo 5 Tonkhe tinini takhe kanye netihlobo
besetimbalekele asayintfo lengafunwa besetihambela ekudzeni naye,
nangubani emhlabeni.' timecwaya.
6 'Lokungapheli kuyahlola ngobe nayo lemali 6 Yonkhe imali labenayo yashabalalisa
yetinyembeti yanyamalala njengemanti kwemanti ageleta emhlabatsini.
lacitseke emhlabatsini.'
7 'Kwaba matima ngobe namakhalekhukhwini 7 Imphilo yakhe beseyilukhuni, wagcina
abengasenaye, konkhe besekushabalele.' angasenalo ngisho nelucingo
lwekushaya.
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TELULWIMI
Imemorandamu yekumaka SIGABA C
• Sipelingi/Lupelomagama:
Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
inshokutsi yalelo gama.
Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi loluhlolwako.
Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
• Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3
3.1 HHule!!! Kulabo labanaso. (1)
3.2 Umoya waleSiphuphutsi uphephetsa ngesishingishane/siphepho, upholise
yonkhe indlu. (1)
3.3 Usondzele kakhulu kulomkhicito/Ulalele umoya lomnandzi lophephetsa
tindlebe takhe, njll (1)
3.4 C/Simuntfutiso. (1)
3.5 Lomusho uyahhunga, udvonsa bantfu kutsi lomkhicito umahhala,
uyemukelwa kube ubita imali lenkhulu lebhalwe ngemagama lamancane kute
tetsamelilwati tingaboni, titewusondzela esikhangisweni. (1)
3.6 Sihambisana ngekutsi lomkhicito ukhokha umoya kantsi nesicubulo
sikhangisa ngaloko lokukhokha umoya, 'Siphuphutsi'. (1)
3.7 Siyakhutsata ngobe sitjela bantfu kutsi abayekele kukhala ngekushiswa
lilanga, batsenge lomkhicito batewuphola/Siyakhutsata ngobe sitjela bantfu
kutsi ababalekele ingoti yekushiswa lilanga batsenge lomkhicito
lotabaphotisa. (1)
3.8 Lomusho ucuketse imfundzisolite ngobe umoya lokhishwa ngulomkhicito
ubanga kutsi labawuhlalele bavimbane, babe nemkhuhlane, kakhulukati
nangabe ubashaya ngco ebusweni njengobe kwente lenja. (1)
3.9 Lomusho awemukeleki ngobe utsatsa luhlangotsi, ubandlulula labanjingile
nalabaphuyile/Lomkhicito utfolakala kunanobe nguluphi luhlobo lwebantfu
ingce nje nabanemali yekuwutsenga, kungasikutsi baphuyile. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
UMBUTO 4
4.1 Emadvodza ayadlalana. (1)
4.2 Bangematse nelulwimi/Bangumjingi namkhotsane/Inyalitsi nakotini/
Basinkhwa nabhotela, njll nalabanye bomahambisana labachaza simo salaba
labeme embikwemfundisi. (1)
4.3 Ubukeka angakujabuleli loku lokwenteka kulesibonwa ngobe ukhamise
umlomo umangele. (1)
4.4 Achaza kutsi kukhona lokushiyiwe/Kunenkhulumo leshiyiwe/lesele. (1)
4.5 A/Ngumtsimba. (1)
4.6 Kucedzelelwa umusho ngesiga senkhulumo lesihambelana nesimo semlomo
walomsikati lohleti phasi kulekhathuni.
Sib. Uhlela kuphila kamnandzi ingunaphakade, klibhi klololo/tiga/hebegu/
yenabakitsi, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1)
4.7 'Ngelilungelo lenginikwe lona, lamuhla ngitsi nine nobabili seninyamanye!!!!.'
Kushiwo ngobe ngaphandle kwalomfundisi ngeke uchubeke lomshado/
ngekuba nelilungelo lekushadisa/ngekutsi konkhe lokuyowenteka emva
kwalomshado kutawube kugunyatwe nguye, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
4.8 Kubhalwa umusho lonesaga lophendvula lokushiwo ngulomake lohleti phasi,
lokuhambisana nesimo sebuso balona lomdvuna locabangako.
Sib. Unemona, awati kutsi umjingi udliwa yinhlitiyo/inhlitiyo
ayiphakelwa/umona usuka esweni, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
UMBUTO 5
5.1 Kubhalwa lomusho lodvwetjelwe endzimeni yesibili bese kufakwa sijobelelo
sesinciphiso (-ana) egameni lelingundzaweni, 'emahlatsini.'
Ntsambama utababona balandzelana bayewushona ngale emahlashaneni. (1)
5.2 Kwaba nemchudzelwano wegalufu ngemnyaka we-1989. (1)
5.3 Kukhokhwa umusho lonesibalulingco endzimeni yekucala bese
siyadvwetjelwa.
Kwekhuta Jona etfuswa ngulelihlatsi lelihlala boBhoyi naThemba. (1)
5.4 Kusetjentiswa ligama lelibunikati, 'letinhlatfu,' emshweni.
Sib. Lihlatsi letinhlatfu liyashiswa/lishiswa ngemlilo lomkhulu. (1)
5.5 Kuyawutsi kusa besutsi bafana futsi bashisa/Kuyawutsi kusa bafana besutsi
futsi bashisa. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
5.6 Kusetjentiswa sabito sekukhomba edvute, 'lapha,' emshweni.
Sib. Utse nakefika lapha samangala sonkhe. (1)
5.7 Kuvetwa inshokutsi yeselulo sesento ngasinye lesidvwetjelwe kulemisho
lelandzelako.
5.7.1 Kulitjatwa/Kwenta intfo yinye sikhatsi lesidze. (1)
5.7.2 Sizatfu. (1)
5.8 Kwakhiwa umusho lophocako ngeligama, 'buchwabalalana'.
Sib. Nginike buchwabalalana bami ngobe ngisebentile! (2)
[10]
SAMBA SESIGABA C: 30
SAMBA SAKO KONKHE: 70
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper