You're offline
Skip to content
Memorandum

Siswati HL P1 May June 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf

Subject: Siswati HlGrade 1220189 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) 2018 IMEMORANDAMU EMAMAKI: 70 Lememorandamu inemakhasi la-9. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/2018 SCE – Imemorandamu SIGABA A: SIVISISO Imemorandamu yekumaka sivisiso: • Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa. • Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile. • Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele. • Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. • Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe. • Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala. • Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/2018 SCE – Imemorandamu UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 Makhweyana wamshada LaMkhonta/Wamshiyela lifa/Wamvikela nakubodzadzewabo. (1) 1.1.2 Kuphakamisa umbhedze nakahlanta likamelo lakhe/Kukhuculula emabhokisi lasekudzala ahlala/Kuhhahlula nekugceba kabusha timphahla temuyi, njll. (1) 1.1.3 Bekutawenta kutsi Somancandzeka angetfuki/Kwetfuka kwaSomancandzeka. (1) 1.1.4 Kokhela umlilo. (1) 1.1.5 D Sanyase. (1) 1.1.6 Bakha emanti emfuleni/Bawashela emfuleni/Akunagezi, njll. (1) 1.1.7 Wenta imisebenti lengetulu kwemandla akhe, njengekuhlanta yonkhe indlu lenemakamelo lamatsatfu ngesikhatsi sinye/ Kuphakamisa umbhedze ayedvwa/Kuvuka lokwa atsanyele libala ayedvwa, njll. (1) 1.1.8 Tihlangana ngekutsi sikhatsi labetsanyela ngaso besisasekuseni kakhulu kusemnyama lokukholelwa kutsi sikhatsi sekuhamba kwetimphaka/batsakatsi. (1) 1.1.9 Lesaga sichaza kutsi nawutawulala ungavuki usebente awunawudla lutfo/Kulala akunamvuzo/akukhokheli, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.10 Tingaba bufakazi bekutsi sikweleti sikhokhelwe/Kwati kutsi sewusikhokhele kangakanani sikweleti sakhe, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.11 Timphendvulo titawehluka tifake ekhatsi loku lokulandzelako: Bebafuna imali netimphahla temnakabo/Bebacabanga kutsi Lamkhonta utatitsatsela imali angondli bantfwana/Bebacabanga kutsi angatsatsa konkhe labeshiyelwe kona, ahambe ayewuhlala kubo/Bebacabanga kutsi kungenteka ayewendza embili, ahambe nelifa lemnakabo/Kungenteka abengatiphatsi ngendlela lemukelekile embikwabo, ngaloko babona kuncono bamcoshe babuye bamemuke konkhe, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.12 Kungenteka kutsi letimphahla utibekele kutsi tibe sikhumbuto kuye/ Kungenteka kutsi ubekele labanye bantfwana bakhe bebafana labasebancane, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/2018 SCE – Imemorandamu 1.1.13 Bafundza kunakekela emakhaya abo nekuphatsa kahle imali labayishiyelwe bayeni babo. LaMkhonta lifa lalishiyelwa nguMakhweyane wakha ngalo indlu, wayisa bantfwana esikolweni, bekondla bantfwabakhe ngalo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.1.14 Labatsi abefanele batawesekela ngekutsi: Abefanele kute lifa labalishiyelwe ngumyeni wakhe lingasheshi liphele/Bekufanele vele kutsi avuke ayewusebenta njengobe bantfwana bebasebancane sekute longabakhulisa/Bekuyindlela yekutilibatisa njengobe umyeni wakhe besashonile, njll. Labaphikisako batawesekela ngalokwenembako. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Abakafaki kwekuvikela timphumulo/Abakembatsi timphahla tekuvikela imikhono/Lomunye kulesibonwa akakafaki kwekuvikela tandla. (1) 1.2.2 Kuhloba kwetitaladi/Kuvikeleka etifweni/Kutsandzeka kwendzawo/ Kuvuleka kwematfuba emsebenti, njll. (1) 1.2.3 Angabanika imigcomo yekulahla tibi sitaladi ngesitaladi/ Angabafundzisa ngetemphilo, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1) 1.2.4 Kutsi basheshe babonakale kutsi babuya ndzawonye/nangabe lomunye wabo avelelwa yingoti/Kuvikela timphahla tabo kutsi tingangcoli, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1) 1.2.5 Letibi tingavundziswa kwentiwe manyolo ngato, longasetjentiswa nakulinywa/Letinye taletibi kungentiwa ngato umkhicito kabusha, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 1.2.6 Umehluko. • Theksthi A ukhuluma ngentfombatane lehlantisisa indlu kantsi kuTheksthi B kuvetwe bobabe labahlanta sitaladi. • Theksthi A ukhuluma ngaNomkhosi lowetfusa Somancandzeka kantsi Theksthi B akanako kwetfusana. • Lokwentekako kuTheksthi A kwenteka ekhaya kantsi lokukuTheksthi B kwenteka esitaladini, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Budlelwano • Omabili lamatheksthi akhuluma ngekuhlanta indzawo letsite. • Kuwo omabili lamathekisthi bantfu babutsa tibi. • Kuwo omabili lamathekisthi baphetse imitsanyelo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (4) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/2018 SCE – Imemorandamu SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako: • Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10. • Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki. • Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi. CAPHELA: • Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/2018 SCE – Imemorandamu UMONGO WESIFINYETO EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete tintfo letisikhombisa Lifa lahlangabetana nato emva kwekuvelelwa yingoti yemoto.) Sib. Tintfo besetimjikele Lifa sekete ngisho nendzawo yekufihla inhloko, sahlala emkhukhwini nawo lofuna kuwa. Imoti yakhe beyingasasebenti sekuyindzawo yekutalela tinkhukhu. Besasaba nekubukana nebantfu ngenca yekuhlushwa ngunembeza. Bantfu besebahlekisa ngaye, sekwentiwa ngaye sibonelo nakwekhutwa bantfwana. Tonkhe tinini takhe kanye netihlobo besetihambela ekudzeni naye, timecwaya. Yonkhe imali labenayo yashabalalisa kwemanti ageleta emhlabatsini. Imphilo yakhe beseyilukhuni, wagcine angasenalo ngisho nelucingo lwekushaya. [56 emagama] Sicashunwa Emavi emhlolwa 1 'Kepha lamuhla Lifa bese atiphice yena, 1 Tintfo besetimjikele Lifa angasenandlu, asahlala emkhukhwini angasenandzawo yekufihla inhloko, lotjekile lobuye ungenamafasitelo.' sahlala emkhukhwini nawo lofuna kuwa. 2 'Lifa besekete ngisho imoto, besekulihhoko 2 Imotoi yakhe beyingasasebenti letinkhukhu lucobo.' sekuyindzawo yekutalela tinkhukhu. 3 'Abesanemahloni ekubukana nebantfu 3 Besasaba nekubukana nebantfu ngenca yesatelo lebesesimhlupha busuku ngenca yekuhlushwa ngunembeza. nemini.' 4 'Labanye besebabona nkalwane embetse 4 Bantfu besebahlekisa ngaye, sikhumba sesahhukulu, sebenta sibonelo sekwentiwa ngaye sibonelo ngaye nabekhuta bantfwababo.' nakwekhutwa bantfwana. 5 'Bonkhe bangani bakhe kanye netihlobo 5 Tonkhe tinini takhe kanye netihlobo besetimbalekele asayintfo lengafunwa besetihambela ekudzeni naye, nangubani emhlabeni.' timecwaya. 6 'Lokungapheli kuyahlola ngobe nayo lemali 6 Yonkhe imali labenayo yashabalalisa yetinyembeti yanyamalala njengemanti kwemanti ageleta emhlabatsini. lacitseke emhlabatsini.' 7 'Kwaba matima ngobe namakhalekhukhwini 7 Imphilo yakhe beseyilukhuni, wagcina abengasenaye, konkhe besekushabalele.' angasenalo ngisho nelucingo lwekushaya. SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/2018 SCE – Imemorandamu SIGABA C: TAKHI NETIMISO TELULWIMI Imemorandamu yekumaka SIGABA C • Sipelingi/Lupelomagama:  Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama.  Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi loluhlolwako.  Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele. • Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3 3.1 HHule!!! Kulabo labanaso. (1) 3.2 Umoya waleSiphuphutsi uphephetsa ngesishingishane/siphepho, upholise yonkhe indlu. (1) 3.3 Usondzele kakhulu kulomkhicito/Ulalele umoya lomnandzi lophephetsa tindlebe takhe, njll (1) 3.4 C/Simuntfutiso. (1) 3.5 Lomusho uyahhunga, udvonsa bantfu kutsi lomkhicito umahhala, uyemukelwa kube ubita imali lenkhulu lebhalwe ngemagama lamancane kute tetsamelilwati tingaboni, titewusondzela esikhangisweni. (1) 3.6 Sihambisana ngekutsi lomkhicito ukhokha umoya kantsi nesicubulo sikhangisa ngaloko lokukhokha umoya, 'Siphuphutsi'. (1) 3.7 Siyakhutsata ngobe sitjela bantfu kutsi abayekele kukhala ngekushiswa lilanga, batsenge lomkhicito batewuphola/Siyakhutsata ngobe sitjela bantfu kutsi ababalekele ingoti yekushiswa lilanga batsenge lomkhicito lotabaphotisa. (1) 3.8 Lomusho ucuketse imfundzisolite ngobe umoya lokhishwa ngulomkhicito ubanga kutsi labawuhlalele bavimbane, babe nemkhuhlane, kakhulukati nangabe ubashaya ngco ebusweni njengobe kwente lenja. (1) 3.9 Lomusho awemukeleki ngobe utsatsa luhlangotsi, ubandlulula labanjingile nalabaphuyile/Lomkhicito utfolakala kunanobe nguluphi luhlobo lwebantfu ingce nje nabanemali yekuwutsenga, kungasikutsi baphuyile. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/2018 SCE – Imemorandamu UMBUTO 4 4.1 Emadvodza ayadlalana. (1) 4.2 Bangematse nelulwimi/Bangumjingi namkhotsane/Inyalitsi nakotini/ Basinkhwa nabhotela, njll nalabanye bomahambisana labachaza simo salaba labeme embikwemfundisi. (1) 4.3 Ubukeka angakujabuleli loku lokwenteka kulesibonwa ngobe ukhamise umlomo umangele. (1) 4.4 Achaza kutsi kukhona lokushiyiwe/Kunenkhulumo leshiyiwe/lesele. (1) 4.5 A/Ngumtsimba. (1) 4.6 Kucedzelelwa umusho ngesiga senkhulumo lesihambelana nesimo semlomo walomsikati lohleti phasi kulekhathuni. Sib. Uhlela kuphila kamnandzi ingunaphakade, klibhi klololo/tiga/hebegu/ yenabakitsi, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1) 4.7 'Ngelilungelo lenginikwe lona, lamuhla ngitsi nine nobabili seninyamanye!!!!.' Kushiwo ngobe ngaphandle kwalomfundisi ngeke uchubeke lomshado/ ngekuba nelilungelo lekushadisa/ngekutsi konkhe lokuyowenteka emva kwalomshado kutawube kugunyatwe nguye, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 4.8 Kubhalwa umusho lonesaga lophendvula lokushiwo ngulomake lohleti phasi, lokuhambisana nesimo sebuso balona lomdvuna locabangako. Sib. Unemona, awati kutsi umjingi udliwa yinhlitiyo/inhlitiyo ayiphakelwa/umona usuka esweni, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [10] UMBUTO 5 5.1 Kubhalwa lomusho lodvwetjelwe endzimeni yesibili bese kufakwa sijobelelo sesinciphiso (-ana) egameni lelingundzaweni, 'emahlatsini.' Ntsambama utababona balandzelana bayewushona ngale emahlashaneni. (1) 5.2 Kwaba nemchudzelwano wegalufu ngemnyaka we-1989. (1) 5.3 Kukhokhwa umusho lonesibalulingco endzimeni yekucala bese siyadvwetjelwa. Kwekhuta Jona etfuswa ngulelihlatsi lelihlala boBhoyi naThemba. (1) 5.4 Kusetjentiswa ligama lelibunikati, 'letinhlatfu,' emshweni. Sib. Lihlatsi letinhlatfu liyashiswa/lishiswa ngemlilo lomkhulu. (1) 5.5 Kuyawutsi kusa besutsi bafana futsi bashisa/Kuyawutsi kusa bafana besutsi futsi bashisa. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/2018 SCE – Imemorandamu 5.6 Kusetjentiswa sabito sekukhomba edvute, 'lapha,' emshweni. Sib. Utse nakefika lapha samangala sonkhe. (1) 5.7 Kuvetwa inshokutsi yeselulo sesento ngasinye lesidvwetjelwe kulemisho lelandzelako. 5.7.1 Kulitjatwa/Kwenta intfo yinye sikhatsi lesidze. (1) 5.7.2 Sizatfu. (1) 5.8 Kwakhiwa umusho lophocako ngeligama, 'buchwabalalana'. Sib. Nginike buchwabalalana bami ngobe ngisebentile! (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Verified matching documents

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Siswati Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all
Grade 12 · Siswati Hl · 2018 · NSC June Exam · Memorandum · Paper 1 · siswati | Hlayiso | Hlayiso