Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 1220169 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2016, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2016

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) 2016 IMEMORANDAMU EMAMAKI: 70 Lememorandamu inemakhasi la-9. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/2016 SCE – Imemorandamu SIGABA A: SIVISISO – 30 EMAMAKI Imemorandamu yekumaka sivisiso: • Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa. • Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile. • Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele. • Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/ kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. • Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe. • Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala. • Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/2016 SCE – Imemorandamu UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 LaNkhosi uyidlile indvwangu/Ushaye isudu lesikoshi lesibovu nalokumnyama. (Kunye kwaloku.) (1) 1.1.2 Bananatelwa batsi Mkhonkhosi. (1) 1.1.3 Umntfwana wetfu kwavalwa ngelihlahla ngalapha etifundvweni. (1) 1.1.4 Sicwayi. (1) 1.1.5 Kugijimisa imoti kwaMndzebele ngelitubane lelisetulu lokuphambene nemtsetfo wemgwaco/Imoti beyigijima emakhilomitha lalikhulu nemashumi lasihlanu. (Kunye kwaloku.) (1) 1.1.6 Kupha bafundzi labahlabene tipho/kubita bafundzi labahlabene babonwe nguwo wonkhe umuntfu kutsi behlule labanye/ tinkhulumo temphatsisikolo letihalalisela labahlabene, njll. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kunye kwaloku.) (1) 1.1.7 Timoti tebatali betingagcekezwa ngobe nobe angaba khona emaphoyisa timoti tiyagcekezwa/kushayiswa/Timoti tiyaphepha atintjontjwa. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kunye kwaloku.) (1) 1.1.8 Kusile nakimi/Umuntfu ufundza aze afe. (1) 1.1.9 Kuncipha lizinga lebugebengu emmangweni/Ngekutivocavoca ummango uba nebantfwana labanetingcondvo letihlala tikhaliphile/ Ngekutivocavoca ummango uba nebantfwana labanemitimba lehlala iphilile/Kuphepha kwebantfwana etidzakamiveni/Kuvula ematfuba emisebenti/Ngekukhula kwemabhizinisi nemnotfo, njll. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.10 Emaminithi langemashumi lamane (40 emaminithi), boMndzebele besuka ekhaya igabence insimbi yemfica befika esikolweni insimbi yelishumi seyidlule ngemaminithi lalishumi. (2) 1.1.11 Bekangatiphilisa ngemisebenti yekutfunga/Angaba ngumcondzisi wemidlalo lefana nalona wabogcabholiyavutsa lobalwe kuletheksthi lengenhla/Angavula imboni yekutfunga timphahla. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kubili kwaloku.) (2) 1.1.12 Batali baDudu bafundzisa batali kutsi tingcondvo tebantfwana atilingani abaphatfwe ngendlela lelinganako nangekwetiphiwo tabo/ batali bawukhatsalele babuye bawesekele umsebenti webantfwababo njengekuba khona emicinjini yabo yesikolo/batali babambisane njengemndeni nangabe benta tintfo letiphatselene nebantfwana babo, njll. (Imibono itawehluka). (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/2016 SCE – Imemorandamu 1.1.13 Imibono itawehluka. Labavumako batawesekela ngekutsi kulesikolo lesikuletheksthi kufundziswa tibalo, isayensi nemisebenti lephatselene nemakhono njengekutfunga timphahla, lokuhambisana kahle kakhulu netifundvo letentiwa kulekharikhulamu yetikolo talomuhla eNingizimu Afrika. Labaphikisako nabo batawesekela. Tikhona tikolo letingenato tifundvo letiphaselene nemakhono lanjengekutfunga. (2) 1.1.14 Lesaga lesitsi ayihlabi ngakumisa sichaza kutsi kuyenteka kutsi umuntfu longakahlakaniphi abe sihlakaniphi/simo semuntfu asiwaveti emakhono akhe, kungenteka ati kwenta lokukhulu kunaloku lalindzelwe kona. Lesaga sikufanele lokwenteka kuletheksthi ngobe Dudu bekatiwa njengemntfwana longakahlakaniphi kodvwa ekugcineni utfolakala anikwa umklomelo wekutfunga ngekuhamba embili/Dudu abebukeka angati lutfo kantsi kukhona lakwati kukwenta naye. (Imphendvulo ivete kutsi Dudu ubukeka ngatsi akati lutfo kantsi kukhona lakwatiko.) (2) [20] 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Ngumugca lomhlophe lodvwetjwe etjanini/Emapali ebhola lembhoco/Tihlahla eceleni nenkhundla. (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.2 D/Emabhudzi. (1) 1.2.3 Bangagilana bawe bephuke/Bangahlabana ngaletindvukwana labatiphetse/Tifo letingabangwa kuphefumula tintfuli leticubuka etjanini, njll. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.4 Kunalosemuva lotimele longenti lokwentiwa ngulabanye/Lomunye ubuke emuva kantsi labanye babuke embili/Labanye basemugceni kantsi lomunye uhambela eceleni/Kunalabaphambanisa indlela tinyawo letihamba ngayo/Lomunye ubuka kulabanye kutsi benta njani, njll. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kunye kwaloku.) (1) 1.2.5 Lilanga libalele (Kuyashisa), kubonakala titfunti phasi/Kunemoya, tingubo tabo tiyaphephuka. (2) 1.2.6 Imibono itawehluka. Sib. • Itheksthi A inetetsamelilwati kantsi itheksthi B ayinato tetsamelilwati. (Batali) • Itheksthi A ikhuluma ngekuklonyeliswa kwebafundzi, kantsi itheksthi B ayikhulumi ngekuklonyeliswa kwebafundzi. • Itheksthi A inebafana labashaya tigubhu, kantsi itheksthi B ayinabo. • Itheksthi A inetimoti, kantsi itheksthi B ayinato, njll. (Nalomunye umehluko lowemukelekako longakabalwa lapha). (Kubili kwaloku.) (4) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/2016 SCE – Imemorandamu SIGABA B: SIFINYETO – 10 EMAMAKI UMBUTO 2 Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako: • Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10. • Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki. • Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi. CAPHELA: • Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/2016 SCE – Imemorandamu UMONGO WESIFINYETO EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa labufakazi bekutsi LaShabangu bekanemfundziso lembi kuSimphiwe.) LaShabangu uvumela Simphiwe kutsi ahambe nesingani sakhe lesingatiwa nguyise ngemoto. LaShabangu usukuma ngekusheshisa kubalekela imibuto yaMagagula lengahle ifake Simphiwe enkingeni. Kusukela ebuncaneni LaShabangu bekamtetemisa Simphiwe angamshayi nobe one kangakanani. Unina umtjela kutsi atigulise angatewubanjwa. LaShabangu uvimba Magagula kutsi ayewuhlola Simphiwe ngobe ati kutsi unesingani sakhe. LaShabangu uyala kutsi kuyewuhlolwa tinja letikhonkhotsako ngobe ati kutsi tikhonkhotsa singani saSimphiwe. Uvumelana naSimphiwe kutsi utawucamba emanga kuMagagula kutsi uyewufundza kantsi uhambe neligayiza lakhe. Sicashunwa Emagama emhlolwa 1 'Kulungile Sisi phutfuma angaze aphatseke 1 LaShabangu uvumela Simphiwe kutsi kabi lowekunene kantsi nivumelene.' ahambe nesingani sakhe lesingatiwa nguyise ngemoto. 2 'LaShabangu watsi vutfu masinyane entela 2 LaShabangu usukuma ngekusheshisa kutsi indzaba yaSimphiwe ingatewuchubeka kubalekela imibuto yaMagagula imfake elubishini.' lengahle ifake Simphiwe enkingeni. 3 'Simphiwe bekangakaze ashaywe ngunina 3 Kusukela ebuncaneni LaShabangu kusukela watalwa, bekatsi nakonile unina bekamtetemisa Simphiwe angamshayi atsi liphutsa.' nobe one kangakanani. 4 'Utsite nakangena Simphiwe unina wamtjela 4 LaShabangu utjela Simphiwe kutsi kutsi akalale atente logulako.' atigulise angatewubanjwa. 5 'Cha, Mtfombeni utsite singamphazamisi, 5 LaShabangu uvimba Magagula kutsi usatumekile ngenca yemaphilisi etinhlungu.' ayewuhlola Simphiwe ngobe ati kutsi unesingani sakhe. 6 'Hawu babe, kantsi tiyacala kukhonkhotsa 6 LaShabangu uyala kutsi kuyewuhlolwa namuhla? Asilale, kungenteka utsi tinja letikhonkhotsako ngobe ati kutsi uyolamula kantsi bekufunwa wena.' tikhonkhotsa singani saSimphiwe. 7 'Ungahlupheki sisi ngitamvala ngekutsi 7 Uvumelana naSimphiwe kutsi uyewufundza nemngani wakho.' utawucamba emanga kuMagagula kutsi uyewufundza kantsi uhambe neligayiza lakhe. (Nalamanye emaphuzu lasetheksthini emukelekile). SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/2016 SCE – Imemorandamu SIGABA C: TAKHI NETIMISO TELULWIMI – 30 EMAMAKI Imemorandamu yekumaka SIGABA C. • Sipelingi/Lupelomagama:  Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama.  Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.  Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele. • Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3 3.1 Buya kitsi sikunike inkhomo mo. (1) 3.2 Yinyama. (1) 3.3 Mazizi, nikamgodzuyagcina!! (1) 3.4 A/Yinkhulumo leyimfundzisolite. (1) 3.5 Tinhlavu letinkhulu tesihloko tidvonsa emehlo etetsamelilwati letitsandza inyama kutsi tiheheke/tisondzele titewutsenga lenyama ledvunyiswa kangaka. (1) 3.6 Kusetjentiswa ligama 'sisu' emshweni kuveta inchazelo yalo. Inchazelo: sisu yinyama yenkhomo yangekhatsi. Sib. Emadzelweni, sisu senkhomo sitfolakala ngebunyenti. (1) 3.7 Lenkhulumo itsatsa luhlangotsi. Wonkhe umuntfu uyangena esilaheni, akungeni bantfu labadvumile kuphela kutewutsenga lenyama. (2) 3.8 Lesisho, 'kuvova inkhani,' sichaza kucedza umuntfu inkhani/kudzelisa. Siyafaneleka ngobe lenyama itfolakala ngebunyenti idzelise labayitsandzako. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/2016 SCE – Imemorandamu UMBUTO 4 4.1 Yewukani naye majaha. (1) 4.2 Sisetjentiswa nanibanyenti nibambisene intfo lesindzako niyiphakamisa. (1) 4.3 Bewuvele uhambela khashane kuhle kwelilanga lasebusika. (1) 4.4 Lamadvodza etfuswa ngulomuntfu lamtfwele lobukeka aculekile kutsi kungenteka ashonele etandleni tabo/Etfuswa ngulomuntfu lolimele. (1) 4.5 C/Ingadzibe. (1) 4.6 Umlaza- Ngemanti lacengwa emasini./Ngemanti laphuma elubisini lolulatile. (1) 4.7 Kwakhiwa umusho ngeligama lelisha lelibunjiwe eSiswatini lelitsi 'sihlalomasondvo'. Sib. Gogo bamchuba ngesihlalomasondvo nakaya empheshenini ngobe ehluleka kutihambela. (2) 4.8 Kusetjentiswe saga lesitsi 'emehlo lamabili ayabonisana' emshweni kuveta inchazelo yaso letsi: Inchazelo: bantfu labanyenti bayabonisana/Emehlo lamanyenti abona kancono. Sib. Ngikubitele kutsi utewungicatululisisa lenkinga lengibukene nayo ngobe emehlo lamabili ayabonisana. (2) [10] UMBUTO 5 5.1 Titolo letinkhulu taseNingizimu Afrika tikhicitelwa nguye ngetitselo letivutisa ematse/Lihhabhula longalikha esihlahleni ngeke usinike lesingaboni. (1) 5.2 Lihhabhula lewungalikha esihlahleni sakulelo khaya angeke usinike lesingaboni. (1) 5.3 Tinja talapho tiyalumana, kufanele ucaphele nangabe ungena khona! (1) 5.4 Kuleliviki lelitako uyise utawetama kubatsetsisa. (1) 5.5 Simangele akawuvali umlomo ngekunjinga kwalomndeni. (1) 5.6 Labatidlako batsi, 'Siyacala kudla titselo letehla esiphundvu kangaka.' (1) 5.7 Kwakhiwa umusho ngesabito selucobo 'yena' sikhombe kugcizelela (Sendvulele libito). Sib. Yena babe uyawatsandza emasi/Yena Galaja unemasimu lamakhulu. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/2016 SCE - Imemorandamu 5.8 Kwakhiwa umusho ngesandziso sesimo 'kakhulu/kangaka'. Sib. Bafundzi bahamba kakhulu nabaya esikolweni/Bafundzi bahamba kangaka ngobe bajakele esikolweni. (Sebentisa sandziso sinye kuphela.) (1) 5.9 Kusetjentiswa siphawulo, 'letinkhulu,' emshweni njengesabito. Sib. Letinkhulu tiwile itolo. (1) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all