Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
2016
IMEMORANDAMU
EMAMAKI: 70
Lememorandamu inemakhasi la-9.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2016 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2016, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · siswati. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 293.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC June Exam 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary
- Question 1.2Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 3Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 4Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 5Kubhala nekwetfula (Writing and Presenting)10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
SIGABA A: SIVISISO – 30 EMAMAKI
Imemorandamu yekumaka sivisiso:
• Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
• Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
• Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
• Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/ kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
• Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
• Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
• Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
imphendvulo ngalokugcwele.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
UMBUTO 1
1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A
1.1.1 LaNkhosi uyidlile indvwangu/Ushaye isudu lesikoshi lesibovu
nalokumnyama. (Kunye kwaloku.) (1)
1.1.2 Bananatelwa batsi Mkhonkhosi. (1)
1.1.3 Umntfwana wetfu kwavalwa ngelihlahla ngalapha etifundvweni. (1)
1.1.4 Sicwayi. (1)
1.1.5 Kugijimisa imoti kwaMndzebele ngelitubane lelisetulu
lokuphambene nemtsetfo wemgwaco/Imoti beyigijima
emakhilomitha lalikhulu nemashumi lasihlanu. (Kunye kwaloku.) (1)
1.1.6 Kupha bafundzi labahlabene tipho/kubita bafundzi labahlabene
babonwe nguwo wonkhe umuntfu kutsi behlule labanye/
tinkhulumo temphatsisikolo letihalalisela labahlabene, njll.
(Naleminye imibono yemukelekile). (Kunye kwaloku.) (1)
1.1.7 Timoti tebatali betingagcekezwa ngobe nobe angaba khona
emaphoyisa timoti tiyagcekezwa/kushayiswa/Timoti tiyaphepha
atintjontjwa. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kunye kwaloku.) (1)
1.1.8 Kusile nakimi/Umuntfu ufundza aze afe. (1)
1.1.9 Kuncipha lizinga lebugebengu emmangweni/Ngekutivocavoca
ummango uba nebantfwana labanetingcondvo letihlala tikhaliphile/
Ngekutivocavoca ummango uba nebantfwana labanemitimba
lehlala iphilile/Kuphepha kwebantfwana etidzakamiveni/Kuvula
ematfuba emisebenti/Ngekukhula kwemabhizinisi nemnotfo,
njll. (Naleminye imibono yemukelekile).
(Kubili kwaloku.) (2)
1.1.10 Emaminithi langemashumi lamane (40 emaminithi), boMndzebele
besuka ekhaya igabence insimbi yemfica befika esikolweni insimbi
yelishumi seyidlule ngemaminithi lalishumi. (2)
1.1.11 Bekangatiphilisa ngemisebenti yekutfunga/Angaba ngumcondzisi
wemidlalo lefana nalona wabogcabholiyavutsa lobalwe kuletheksthi
lengenhla/Angavula imboni yekutfunga timphahla. (Naleminye
imibono yemukelekile). (Kubili kwaloku.) (2)
1.1.12 Batali baDudu bafundzisa batali kutsi tingcondvo tebantfwana
atilingani abaphatfwe ngendlela lelinganako nangekwetiphiwo tabo/
batali bawukhatsalele babuye bawesekele umsebenti
webantfwababo njengekuba khona emicinjini yabo yesikolo/batali
babambisane njengemndeni nangabe benta tintfo letiphatselene
nebantfwana babo, njll. (Imibono itawehluka). (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
1.1.13 Imibono itawehluka. Labavumako batawesekela ngekutsi
kulesikolo lesikuletheksthi kufundziswa tibalo, isayensi nemisebenti
lephatselene nemakhono njengekutfunga timphahla,
lokuhambisana kahle kakhulu netifundvo letentiwa
kulekharikhulamu yetikolo talomuhla eNingizimu Afrika.
Labaphikisako nabo batawesekela.
Tikhona tikolo letingenato tifundvo letiphaselene nemakhono
lanjengekutfunga. (2)
1.1.14 Lesaga lesitsi ayihlabi ngakumisa sichaza kutsi kuyenteka kutsi
umuntfu longakahlakaniphi abe sihlakaniphi/simo semuntfu
asiwaveti emakhono akhe, kungenteka ati kwenta lokukhulu
kunaloku lalindzelwe kona. Lesaga sikufanele lokwenteka
kuletheksthi ngobe Dudu bekatiwa njengemntfwana
longakahlakaniphi kodvwa ekugcineni utfolakala anikwa umklomelo
wekutfunga ngekuhamba embili/Dudu abebukeka angati lutfo
kantsi kukhona lakwati kukwenta naye. (Imphendvulo ivete kutsi
Dudu ubukeka ngatsi akati lutfo kantsi kukhona lakwatiko.) (2)
[20]
1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B
1.2.1 Ngumugca lomhlophe lodvwetjwe etjanini/Emapali ebhola
lembhoco/Tihlahla eceleni nenkhundla. (Kunye kwaloku.) (1)
1.2.2 D/Emabhudzi. (1)
1.2.3 Bangagilana bawe bephuke/Bangahlabana ngaletindvukwana
labatiphetse/Tifo letingabangwa kuphefumula tintfuli leticubuka
etjanini, njll. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kunye kwaloku.) (1)
1.2.4 Kunalosemuva lotimele longenti lokwentiwa ngulabanye/Lomunye
ubuke emuva kantsi labanye babuke embili/Labanye basemugceni
kantsi lomunye uhambela eceleni/Kunalabaphambanisa indlela
tinyawo letihamba ngayo/Lomunye ubuka kulabanye kutsi benta
njani, njll. (Naleminye imibono yemukelekile). (Kunye kwaloku.) (1)
1.2.5 Lilanga libalele (Kuyashisa), kubonakala titfunti phasi/Kunemoya,
tingubo tabo tiyaphephuka. (2)
1.2.6 Imibono itawehluka. Sib.
• Itheksthi A inetetsamelilwati kantsi itheksthi B ayinato
tetsamelilwati. (Batali)
• Itheksthi A ikhuluma ngekuklonyeliswa kwebafundzi, kantsi
itheksthi B ayikhulumi ngekuklonyeliswa kwebafundzi.
• Itheksthi A inebafana labashaya tigubhu, kantsi itheksthi B
ayinabo.
• Itheksthi A inetimoti, kantsi itheksthi B ayinato, njll.
(Nalomunye umehluko lowemukelekako longakabalwa lapha).
(Kubili kwaloku.) (4)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
SIGABA B: SIFINYETO – 10 EMAMAKI
UMBUTO 2
Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:
• Kwabiwa kwemamaki:
o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
labelwa liphuzu ngalinye).
o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
o Samba semamaki: 10.
• Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
emagama akhe:
o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki.
o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki.
o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.
• Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
kunjalo etheksthini:
o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
o 1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.
CAPHELA:
• Sibalo semagama:
o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
esifinyetweni.
o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
lasetjentisiwe.
o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye
lesele yesifinyeto.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
UMONGO WESIFINYETO
EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI
LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa labufakazi bekutsi
LaShabangu bekanemfundziso lembi kuSimphiwe.)
LaShabangu uvumela Simphiwe kutsi ahambe nesingani sakhe lesingatiwa nguyise
ngemoto. LaShabangu usukuma ngekusheshisa kubalekela imibuto yaMagagula
lengahle ifake Simphiwe enkingeni. Kusukela ebuncaneni LaShabangu bekamtetemisa
Simphiwe angamshayi nobe one kangakanani.
Unina umtjela kutsi atigulise angatewubanjwa. LaShabangu uvimba Magagula kutsi
ayewuhlola Simphiwe ngobe ati kutsi unesingani sakhe. LaShabangu uyala kutsi
kuyewuhlolwa tinja letikhonkhotsako ngobe ati kutsi tikhonkhotsa singani saSimphiwe.
Uvumelana naSimphiwe kutsi utawucamba emanga kuMagagula kutsi uyewufundza
kantsi uhambe neligayiza lakhe.
Sicashunwa Emagama emhlolwa
1 'Kulungile Sisi phutfuma angaze aphatseke 1 LaShabangu uvumela Simphiwe kutsi
kabi lowekunene kantsi nivumelene.' ahambe nesingani sakhe lesingatiwa
nguyise ngemoto.
2 'LaShabangu watsi vutfu masinyane entela 2 LaShabangu usukuma ngekusheshisa
kutsi indzaba yaSimphiwe ingatewuchubeka kubalekela imibuto yaMagagula
imfake elubishini.' lengahle ifake Simphiwe enkingeni.
3 'Simphiwe bekangakaze ashaywe ngunina 3 Kusukela ebuncaneni LaShabangu
kusukela watalwa, bekatsi nakonile unina bekamtetemisa Simphiwe angamshayi
atsi liphutsa.' nobe one kangakanani.
4 'Utsite nakangena Simphiwe unina wamtjela 4 LaShabangu utjela Simphiwe kutsi
kutsi akalale atente logulako.' atigulise angatewubanjwa.
5 'Cha, Mtfombeni utsite singamphazamisi, 5 LaShabangu uvimba Magagula kutsi
usatumekile ngenca yemaphilisi etinhlungu.' ayewuhlola Simphiwe ngobe ati kutsi
unesingani sakhe.
6 'Hawu babe, kantsi tiyacala kukhonkhotsa 6 LaShabangu uyala kutsi kuyewuhlolwa
namuhla? Asilale, kungenteka utsi tinja letikhonkhotsako ngobe ati kutsi
uyolamula kantsi bekufunwa wena.' tikhonkhotsa singani saSimphiwe.
7 'Ungahlupheki sisi ngitamvala ngekutsi 7 Uvumelana naSimphiwe kutsi
uyewufundza nemngani wakho.' utawucamba emanga kuMagagula kutsi
uyewufundza kantsi uhambe neligayiza
lakhe.
(Nalamanye emaphuzu lasetheksthini emukelekile).
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TELULWIMI – 30 EMAMAKI
Imemorandamu yekumaka SIGABA C.
• Sipelingi/Lupelomagama:
Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
inshokutsi yalelo gama.
Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
• Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3
3.1 Buya kitsi sikunike inkhomo mo. (1)
3.2 Yinyama. (1)
3.3 Mazizi, nikamgodzuyagcina!! (1)
3.4 A/Yinkhulumo leyimfundzisolite. (1)
3.5 Tinhlavu letinkhulu tesihloko tidvonsa emehlo etetsamelilwati letitsandza
inyama kutsi tiheheke/tisondzele titewutsenga lenyama ledvunyiswa kangaka. (1)
3.6 Kusetjentiswa ligama 'sisu' emshweni kuveta inchazelo yalo.
Inchazelo: sisu yinyama yenkhomo yangekhatsi.
Sib.
Emadzelweni, sisu senkhomo sitfolakala ngebunyenti. (1)
3.7 Lenkhulumo itsatsa luhlangotsi. Wonkhe umuntfu uyangena esilaheni,
akungeni bantfu labadvumile kuphela kutewutsenga lenyama. (2)
3.8 Lesisho, 'kuvova inkhani,' sichaza kucedza umuntfu inkhani/kudzelisa.
Siyafaneleka ngobe lenyama itfolakala ngebunyenti idzelise labayitsandzako. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
UMBUTO 4
4.1 Yewukani naye majaha. (1)
4.2 Sisetjentiswa nanibanyenti nibambisene intfo lesindzako niyiphakamisa. (1)
4.3 Bewuvele uhambela khashane kuhle kwelilanga lasebusika. (1)
4.4 Lamadvodza etfuswa ngulomuntfu lamtfwele lobukeka aculekile kutsi
kungenteka ashonele etandleni tabo/Etfuswa ngulomuntfu lolimele. (1)
4.5 C/Ingadzibe. (1)
4.6 Umlaza- Ngemanti lacengwa emasini./Ngemanti laphuma elubisini lolulatile. (1)
4.7 Kwakhiwa umusho ngeligama lelisha lelibunjiwe eSiswatini lelitsi
'sihlalomasondvo'.
Sib.
Gogo bamchuba ngesihlalomasondvo nakaya empheshenini ngobe ehluleka
kutihambela. (2)
4.8 Kusetjentiswe saga lesitsi 'emehlo lamabili ayabonisana' emshweni kuveta
inchazelo yaso letsi:
Inchazelo: bantfu labanyenti bayabonisana/Emehlo lamanyenti abona
kancono. Sib.
Ngikubitele kutsi utewungicatululisisa lenkinga lengibukene nayo ngobe
emehlo lamabili ayabonisana. (2)
[10]
UMBUTO 5
5.1 Titolo letinkhulu taseNingizimu Afrika tikhicitelwa nguye ngetitselo letivutisa
ematse/Lihhabhula longalikha esihlahleni ngeke usinike lesingaboni. (1)
5.2 Lihhabhula lewungalikha esihlahleni sakulelo khaya angeke usinike
lesingaboni. (1)
5.3 Tinja talapho tiyalumana, kufanele ucaphele nangabe ungena khona! (1)
5.4 Kuleliviki lelitako uyise utawetama kubatsetsisa. (1)
5.5 Simangele akawuvali umlomo ngekunjinga kwalomndeni. (1)
5.6 Labatidlako batsi, 'Siyacala kudla titselo letehla esiphundvu kangaka.' (1)
5.7 Kwakhiwa umusho ngesabito selucobo 'yena' sikhombe kugcizelela
(Sendvulele libito). Sib.
Yena babe uyawatsandza emasi/Yena Galaja unemasimu lamakhulu. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/2016
SCE - Imemorandamu
5.8 Kwakhiwa umusho ngesandziso sesimo 'kakhulu/kangaka'.
Sib.
Bafundzi bahamba kakhulu nabaya esikolweni/Bafundzi bahamba kangaka
ngobe bajakele esikolweni. (Sebentisa sandziso sinye kuphela.) (1)
5.9 Kusetjentiswa siphawulo, 'letinkhulu,' emshweni njengesabito.
Sib.
Letinkhulu tiwile itolo. (1)
[10]
SAMBA SESIGABA C: 30
SAMBA SAKO KONKHE: 70
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2016 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper