Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper

Question papersiSwati HLGrade 12201622 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2016, 22 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2016

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) 2016 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa 2½ Leliphepha linemakhasi la-22. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2016 SCE TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto. 2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini lelilandzelako bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona. 3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Tinkondlo (30) SIGABA B: Inoveli (25) SIGABA C: Umdlalo (25) 4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A imibuto MITSATFU (3), ESIGABENI B MUNYE (1), ESIGABENI C MUNYE (1) ngalendlela: SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI. ETINKONDLWENI LETINGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile kuphendvula lombuto. SIGABA B: INOVELI Phendvula umbuto ube MUNYE. SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE. 5. KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI) NESIGABA C (UMDLALO) • Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli loyifundzile kanye nemdlalo lowufundzile. • Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2016 SCE 6. BUDZE BETIMPHENDVULO • Imibuto yendzatjanambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe ngemagama la-190–240. • Indzabambhalo yenoveli nemdlalo kufanele iphendvulwe ngemagama la-340–390. • Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi. 7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso naleso sigaba. 8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo ephepheni lemibuto. 9. Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA. 10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi: SIGABA A: Lokungenani emaminitsi la-40. SIGABA B: Lokungenani emaminitsi la-55. SIGABA C: Lokungenani emaminitsi la-55. 11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2016 SCE LIKHASI LALOKUCUKETFWE Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto. SIGABA A: TINKONDLO Tinkondlo letimisiwe: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI. INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI 1. 'Ncamul' emave' Umbuto 10 6 loyindzatjanambhalo 2. 'Ntfombi Yetimanga' Imibuto lemifisha 10 7 3. 'Imfihlo Yetimfihlo' Imibuto lemifisha 10 8 4. 'Yinakekele!' Imibuto lemifisha 10 9 NA Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto. 5. 'Dumazile' Imibuto lemifisha 10 10 SIGABA B: INOVELI Phendvula umbuto ube MUNYE. 6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12 7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12 8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 14 9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 14 SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto MUNYE. 10. Kwahlwa Emini Umbuto loyindzabambhalo 25 17 11. Kwahlwa Emini Imibuto lemifisha 25 17 12. Umvuzo Umbuto loyindzabambhalo 25 20 13. Umvuzo Imibuto lemifisha 25 20 CAPHELA: Esigabeni B na-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2016 SCE LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto lekunguyona lekumele bayiphendvule. SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU A: TINKONDLO (Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2 A: TINKONDLO (Inkondlo lengakafundvwa 5 1 eklasini) B: INOVELI (Indzabambhalo nobe imibuto 6–9 1 lemifisha) C: UMDLALO (Indzabambhalo nobe imibuto 10–13 1 lemifisha) CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2016 SCE SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto letawulandzela. UMBUTO 1 (UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO) Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. NCAMUL' EMAVE – SR Mdluli 1 Inhlitiyo lengalali namuntfu 2 Ibubula ingacedzi namuhla 3 Ngitiva tehla nesibibitfwane singasiti 4 Idzabuka ingeke iletse mehluko 5 Timsitsile tintsaba letikudze Ncamul' emave 6 Namuhla ngikudla kwemizindlo nemicabango 7 Ingabe uyawubuya aphila nje nebakitsi? 8 Ngubani longakhohlwa ngulesa simomondiya 9 Sikhikhikhi Lomagadvula sishingishane selucobo 10 Uma sekajika ekhoneni kudzela sibukeli 11 Abelesele asho ngaleliphansi livi 12 Ngimoyitele kancane ngisho ngekutichenya 13 Ncamul' emave tintsaba tiyamdedela! 14 Uma agezile wapolishwa kudzela botsotsi 15 Umkhandza asakhukhumukise emahlombe acunusile 16 Ubone ngemehlo kutsi simele kutsintfwa silwane 17 Uyalalela akasiye sonkhanise Ncamula 18 Ubhukula imincele aye kuleSwatini ngekwetsembeka 19 Akakhononi ngisho akhonjwa leya eKZN indlela 20 Sifungo sekutsi siyofa silahlane sisacinile 21 Sinini sami lesihambe naye namuhla 22 Sibika kutsi baphetsene kahle eluhambeni. 23 Nangu achamuka egedeni sebamletsile 24 Nangu amandzatela ngebusokati 25 Waba lilanga lucobo namuhla 26 Ncamul' emave tintsaba tiyamdedela! Bhala indzatjanambhalo lapho ucoca khona ngekuphumelela kwasonkondlo kusebentisa sifanisongco kulenkondlo lengenhla. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa angabi ngetulu kwala-240. [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2016 SCE UMBUTO 2 (IMIBUTO LEMIFISHA) Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. NTFOMBI YETIMANGA – SR Mdluli 1 Ababangaki labatiba buso bakho Ntfombi 2 Ababonwa labatsi uma bahlala bakufulatsele Ntfombi 3 Ngikhuluma ngawe ntsandvokati yaketfu. 4 Kuba kuvuka nje, embikwakho kuyahlalwa 5 Utikhinike ungakhatsali ungahhani 6 Temhlaba netemmango utikhipha ngeliphimbokati 7 Sotilwimilwimi ntsandvose wababe. 8 Khewane ucoca nawe ahlekelele 9 Likhehla uliphulula imphandla likhumbule 10 Likhumbula ebusheni kucine libunti 11 Litikhumbule lisayikhahlela yetinyawo 12 Somidlalodlalo ntfombi yesive. 13 Ungumatfunywa avume sibili 14 Ungumacitsa situnge mbamba 15 Ungumantjilota longenamahloni nekuhlekwa 16 Ungumatsengisa ngenkhani etindlini tebantfu 17 Ungumaphikelela wetimanga ntfombi yetimanga 18 Wakho umkhuhlane ukhuba linyenti. 19 Bothishela bona bavete lemhlatsi ngawe 20 Ngobe umsebenti wekhaya utawentiwa 21 Umkhuhlane ubabambele wena Sobambelela 22 Webafundzi. 2.1 Khokha umugca lokhomba kutsi lentfombi ihambisana nalokushiwo ngumtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika endzimeni yesibili. (1) 2.2 Hlobo luni lweluchumano loluvetwa yindzima yekucala kulenkondlo? (1) 2.3 Bhala umugca wenkondlo lomumetse imphindza endzimeni 4. (1) 2.4 Nika BUNYE buhle balentfombi ebantfwaneni labasakhula. (1) 2.5 Phawula ngekujula kwemigca 21 na 22 walenkondlo. (2) 2.6 Ucabanga kutsi yini leyente sonkondlo kutsi kuto tonkhe tinhlobo tebantfu letikhona, asebentise intfombi? Chaza. (2) 2.7 Kuliciniso kangakanani lokushiwo ngumugca 4 nakucatsaniswa nemphilo lephilwa etikhatsini talomuhla. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2016 SCE UMBUTO 3 (IMIBUTO LEMIFISHA) Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. IMFIHLO YETIMFIHLO –JJ Ncongwane 1 Imfihlo yetimfihlo 2 Lengenakwembulwa nobe nini, 3 Futsi lengenekelwa labaphilako, 4 Iyindumba lengadzalulwa, 5 Imfihlo letfukuswa ekungatini 6 Kwekungati kwalabatiko nalabangati; 7 Ibhacele nebavumbululi betimfihlo. 8 Kub' uyatiwa mfihlo yetimfihlo 9 Ngabe sekuneticu takho 10 Letetfweswa labakwatiko 11 Njengobe betfweswa lebati 12 Tinsuku tekuteta kwalotetfwele; 13 Kodvwa wen' awatiwa mfihlo yetimfihlo. 14 Mfihlo yetimfihlo kungakalindzelwa 15 Uyembulek' utuse kube lusizi- 16 Kulabasetikolweni baphuphum' ematsemba 17 Ekujubalala ngalokwa nalokwa, 18 Batali basafisa lokuhle kodvwa, 19 Ekufungeni kwetidzandzan' ukhona 20 Mfihl' ungukuphela kwetintfo tonkhe. 21 Tinjulamcondvo nabosiyati bemhlaba 22 Abakwati mfihlo yetimfihlo, 23 Luntfu luyafisa kukubalekela, 24 Kodvwa ngobe awubhacelwa 25 Uyabatsatsa bayekufihlwa 26 Emfihlweni yemhlaba. 3.1 Khokha umugca endzimeni yesitsatfu lokulenkondlo lochaza kutsi nangabe kufike lemfihlo, kuyakhalwa. (1) 3.2 Bhala umugca lonesifanangwaca kulenkondlo lengenhla endzimeni yesibili. (1) 3.3 Bunkondlo buni lobuvetwa ngumugca 6 walenkondlo lengenhla? (1) 3.4 Kukuphi ekufungeni kwetidzandzane lapho nalemfihlo isuke ikhona? (1) 3.5 Ngekwakho kubona lenkondlo lengenhla iluhlobo luni? Usho ngani? (2) 3.6 Yini lengenteka nangabe lemfihlo yetimfihlo kungenteka kutsi ivetelwe ummango? Nika KUBILI. (2) 3.7 Uvumelana kangakanani nekutsi umhlaba unemfihlo njengobe kushiwo emgceni wekugcina wenkondlo? Chaza. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2016 SCE UMBUTO 4 (IMIBUTO LEMIFISHA) Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. YINAKEKELE! – SR Mdluli 1 Libibi letibi ngiletayele, 2 Libibi limbonya umhlaba libe yintsaba, 3 Libibi limbonya tjani libe yindvundvuma 4 Kepha ngekuhamba kwesikhatsi litawehla, 5 Ngakhula ngilibona lehla libola embikwami, 6 Ngilibona lehla liphelele etaleni, 7 Ngiyati libibi liyabola liphele, 8 Kepha leli angilati liyangicaka. 9 Libibi letikotela nemabhodlela, 10 Intsabakati levimba ungaboni ngale, 11 Ikhukhumuka imihla nemalanga, 12 Tjani lobungephasi kwayo sebubovana, 13 Tjani buyabonakala budla lite, 14 Tjani lobungephasi kwayo abusalati lilanga, 15 Impela bukhala abucedzi ngekucindzetelwa, 16 Kantsi uyenyanyani umuntfu imvelo? 17 Phela sekuyakhanya iyatondvwa imvelo, 18 Impela akwatiwa yona ngaliphi imvelo, 19 Emabibi etibi emataleni nasemigwacweni, 20 Intfuntfu ibhunya emishinini nasemafemini, 21 Iyodvwa lebhunya ilandzele timoto netitimela, 22 Imifula iluhlata butsi lobubuya emishinini, 23 Kunatsa emanti alemifula kutiloya emitimbeni, 24 Kutse vekelele emabhodlela netikotela eveni, 25 Kundiza emapulasitiki lamibalabala eveni, 26 Kuphephetela emaphepha emibala yonkhana, 27 Tihlahla tishe tangcongca kwaphela emahlatsi, 28 Kantsi kwentekani ngemuntfu eveni nemvelo? 29 Yebo umlilo uyawashisa emaphepha aphele, 30 Kanjalo tiyasha netihlahla tiphele, 31 Kantsi nabo tjani buyasha buphele 32 Umlingo wemlilo ucedze imvelo netibi, 33 Kepha tikotela netinsimbi akushi kuphele, 34 Kuphela umlilo kujame libibi letibi, 35 Hhayi bo yimvelo yakho lena! 36 Lena yimvelo yakho nami. 37 Lena yimvelo yesitukulwane sakho nesami. 38 Yinakekele! 39 Yonge! 4.1 Bhala ligama lelisendzimeni yesibili kulenkondlo lelisho kutsi lelibibi letibi liyandza. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2016 SCE 4.2 Khokha umugca wenkondlo lochaza kutsi umoya lebewuphefunyulwa ngusonkondlo bewungakahlobi. (1) 4.3 Ngubuphi bufakazi lobukhomba kutsi imvelo iyatondvwa? Nika BUNYE. (1) 4.4 Bunkondlo buni lobuvetwa ngemagama lagcanyisiwe emgceni 34 walenkondlo? (1) 4.5 Ucabanga kutsi yini leyenta sonkondlo asho loku lokusemgceni 8 walenkondlo? Chaza. (2) 4.6 Ngubuphi budlelwane lobukhona emkhatsini wesihloko salenkondlo nemugca wayo wekugcina? Chaza. (2) 4.7 Phawula ngekuphumelela kwembhali kukhetsa ligama lelidvwetjelwe endzimeni yekugcina yalenkondlo. (2) [10] NA INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto. UMBUTO 5 (IMIBUTO LEMIFISHA) Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. DUMAZILE – MJ Masilela 1 Ngitsite ngikubona 2 Uvundlisa lutsi lwakho, 3 Ukhets' emabala njengentfondvolo; 4 Ngacela kubuta indlela, 5 Indlela leya elutsandvweni. 6 Ngekwetsembeka wangikhombisa indlela, 7 Kepha lamuhla akusenjalo, 8 Waye wangidvumata Dumazile. 9 Ngitsite ngikubona uchakaza, 10 Uchakaza njengembali etsafeni, 11 Ukhanga tinyosi njengabhekilanga, 12 Ngacela uhlobise emabala, 13 Emabala emuti wababe. 14 Ngekwetsembeka wahlobis' emabala, 15 Kepha lamuhla akusenjalo, 16 Wate wangidvumata, Dumazile. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2016 SCE 17 Ngitsite nginawe wangilondza, 18 Ngisho ebusuku nasemini, 19 Ungifak' ekhwapheni sincane sengelozi, 20 Ngacela ube ngumlondvoloti, 21 Umlondvoloti wemphilo yami, 22 Ngekwetsembeka waba ngumlondvoloti, 23 Kepha lamuhla akusenjalo, 24 Wate wangidvumata Dumazile. 25 Ngitsite ngisenawe waphela, 26 Waphela umsebenti kamdzeshi, 27 Laphuma enshonalanga, lashona emphumalanga. 28 Ngacela kube siphile leyo mphilo, 29 Imphilo yekweswela indilinga, 30 Ngekungangabati wangetsembisa, 31 Kepha lamuhla akusenjalo, 32 Wate wangidvumata Dumazile. 33 Ngitsite ngikubona wabuphuma, 34 Ungasacalati emuva nembili, 35 Welula tinyawo njengadvoye, 36 Ngakutjela kutsi limaseko matsatfu, 37 Ngekungalaleli watsi alisiwo, 38 Kepha lamuhla akusenjalo, 39 Waye wangidvumata Dumazile. [Ligabazi: 34–35] 5.1 Khokha umugca lonesifanisongco endzimeni yesine kulenkondlo lengenhla. Dvwebela lesifanisongco. (1) 5.2 Caphuna umugca loveta kutsi lona lokukhulunywa ngaye kulenkondlo bekanemtimba lomncane. (1) 5.3 Bunkondlo buni lobuvetwa ngumugca 16 walenkondlo? (1) 5.4 Lisuke linjani nalimaseko matsatfu njengobe kushiwo kulenkondlo? (1) 5.5 Ucabanga kutsi yini leyente sonkondlo asebentise silinganisamcondvo lesisemgceni 27 walenkondlo? Chaza. (2) 5.6 Sonkondlo uyisebentiseleni imphindvwa ekugcineni kwaleyo naleyo ndzima kulenkondlo lengenhla? Chaza. (2) 5.7 Uphumelele kangakanani umbhali kwetsa lenkondlo sihloko lesitsi Dumazile? Chaza. (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2016 SCE SIGABA B: INOVELI Kulesigaba kunemanoveli lamabili. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo naleyo noveli loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha. UMBUTO 6 (UMBUTO LOYINDZABAMBHALO) LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letifakazela kutsi indlela leya emphumelelweni imatima ubhekise kuLaMagagula. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 7 (IMIBUTO LEMIFISHA) LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto letawulandzela. THEKSTHI A 'Kantsi, lapha ekhaya indvodza sengubani ngobe naku sengitsetsiswa emacala nje lapho ngitsi ngiyalawula.' 'Cha, ungatsi sekutsandza kungehlula-ke manje loku losekwenteka ngobe kungatsi mine lapha ekhaya ngeta kutekwakha tindlu angitanga khona kutokwendza.' Watsi kuphakamisa emehlo abuka leto tindlu letatakhiwe nguletakhe tandla. Nayo leyo yinye layikhandza yayilungiswe nguye kuze ibukeke iyindlu. Tatsi hhohlo. Lushawulo watsi kube abone kutsi LaMagagula uyadlondlobala wavukwa lulaka naye. 'Konkhe loko lokushoko ngiyakuva, kodvwa nje lami linye, ngitsi lendlu yona itakwakhiwa. Futsi akukho lokukhulu lotakwenta wena kuphela nje kutsi ucele bantfu labatakwenta lomsebenti. Nayi imali, uma iyincane usho ngitayengeta,' asho akhipha emakhulu lamabili emalangeni awabeka embikwakhe. 'Impela bayajabula belumbi bona banetisebenti, nami ngentiwa libala lami ngabe angikuboni konkhe loku.' 'Nine bafati nihlushwa sikhwele nje kuphela,' kusho Lushawulo etama kutiba lendzaba. 'Kantsi-ke alikho licinisa lapho Khumalo, nawe uyati nje kutsi semadvodza sikhwele sehlula senja. Ungeke nje uvume kutsi lomunye webafati bakho abe nalenye indvodza ecadzini. Ngisho noma ngabe unabo balikhulu.' Lihlabe lephukele lelo kuLushawulo aze ajike nasebusweni ngobe asakhumbule Tintfombi wakhe labengati kutsi uphi nje loku bakhuluma. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2016 SCE LaMagagula abetsi noma avukwa yinhloko bese kubuya emagama labamyala ngawo mhlanzana esuka ekhaya. Ekwendzeni kukagobagagu sibili ngobe nangu naye sihonga sekutalwa kodvwa abesagucuke imvu nje. 'Kulungile babe sitakwetama mane intfo letasihlupha nje ngibo tjani ngobe abusatfolakali kalula.' Akabange asandza nemagama Lushawulo, wavele wavalelisa wagcwala indlela. Kute lowampheleketela ngalelo langa ngobe kute lutfo labeluphetse ngaphandle kwesikhwanyana sakhe lesincane. Indlu yakhiwa umjako kuLaMagagula. Bantfu bebamsita ngato tonkhe tindlela ikakhulukati labo lebebatihlobo takhe nalabo labehlanganyela nabo enkonzweni. 'Nanyalo wakubona wakubeleka mntfwanababe, kutsi live lingaka nje ngase ngakubonaphi kutsi ungatsi ungumfati wendzile wakhelwe nguzakwenu indlu,' kusho lesinye silomo sakaMagagula. Loku bakhuluma nje bayabhadza. 'Dzadze, ngavuma ngatsi ngiyakuyibamba ishisa. Ngavuma nekutsi ngiyawuphekela ngisho timphaka takhona. Ngito-ke timphaka takhona leti.' Kwatsi ngcobo luhleko. 'Simane siyahleka-ke nebakitsi ngobe nome kufiwe kuyahlekwa, phela lendzaba yinkhulu le. Khona lena esilungwini sebadzakene ngani loku asafuna kumbuyisa ekhaya njena,' kuphendvula lomunye walabo babelapho. 'Uyadlala wena udlalela indvodza. Lapho khona nje seyibone labanye labete lamatilokisi.' Baphindze balwephule futsi. Umuntfu lositsele abengatsi bahleka nje bajabulile kantsi beva buhlungu lobuphindziwe ngaletiga letentiwa nguLaMagagula. 'Mine ngiyala nebakitsi, lomfati akayedvwa lona.' Tinkhulumo letinjena tachubeka baze bawucedza umsebenti. Bonkhe babefisa kubona lenyoka lembelwa umgodzi. [Likhasi: 56–58] 7.1 Kutfola umsebenti kwaLushawulo eSikhwahlande edvute nasekhaya, kwayenta yaba lula ngayiphi indlela imphilo yaLushawulo. Nika KUBILI. (2) 7.2 Bhala SINYE sento saLushawulo lesikhombisa kutsi bekamtsandza Tintfombi. (2) 7.3 Kwabangelwa yini kutsi emaphoyisa ayewusesha kaLushawulo? (2) 7.4 Ngusiphi sento lesikhomba kutsi Lushawulo abenanembeza ngelikhaya lakhe nanobe angazange aye emngcwabeni. (2) 7.5 Abefanele LaMagagula kutsi angamtsandzi Tintfombi. Sekela nobe uphikise lesitatimende. (2) 7.6 Lamagama latsi 'Kantsi, lapha ekhaya indvodza sengubani …'. Lushawulo amveta angubabe lonasiphi similo lapha emtini wakhe? (2) 7.7 Umuti wakaLaHlophe kube bewakhiwe kulesikhatsi salomuhla, hulumende abetabasita ngayiphi indlela. Nika KUBILI. (2) 7.8 Inkelebhe lapho umntfwana waLaMagagula washonela khona, iveta siphi simo senhlalo. Nika KUBILI. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2016 SCE 7.9 Ngekwakho kubona Tintfombi watfola njani kutsi Lushawulo uye Ejozi? Nika KUBILI. (2) 7.10 Ucabanga kutsi yini leyavula Lushawulo emehlo aze abone kutsi Tintfombi uyatsakatsa? (2) 7.11 Setfulo salenoveli sihambisana kangakanani nalokwenteka endzabeni? Sekela imphendvulo. (2) 7.12 Umbango usuka emlotseni. Chaza lesaga ubhekise kuLushawulo nenina. (3) [25] UMBUTO 8 (UMBUTO LOYINDZABAMBHALO) KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letifakazela kutsi indlela leya emphumelelweni imatima ubhekise kuMphikeleli. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 9 (IMIBUTO LEMIFISHA) KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. THEKSTHI B Kukhutsala kwaboMphikeleli naMsiti etifundvweni tabo kwatiwa sikolo sonkhe, loko kwenta bafundzi labanye bafisa kufanana nabo ekutinikeleni emisebentini yesikolo. 'Ngutiphi tinhloso lewunato ngematfuba etemfundvo kulomnyaka lotako Msiti?' 'Umcondvo wami utsatsa uyabeka kuloko. Angikasitsatsi sincumo lesiphelele, kepha ngitimisele kuyewufundza tifundvo te-B. Tech eVaal University of Technology. Ngifisa kulandzela umkhakha wekuphatfwa kwebantfu ecophelweni lahulumende wasekhaya.' 'Sitimisele kwenta tifundvo letifananako. Yinhloso yami kubona libalela kuwo wonkhe ummango nesive jikelele.' 'Ufuna kulibona libalela, kantsi lisibekele yini Mphikeleli?' 'Sive asiwati emalungelo aso Msiti. Ngitimisele kufundzisa sive sonkhe ngemalungelo, ngekutiphatsa nangemfundziso.' 'Ase uchaze kutsi tinhloso takho utawutenta tiphumelele njani.' 'Nginemasu lamanyenti lengifuna kuwasebentisa kutsi sive siphumelele. Lisu lekucedza umcondvo wekwehlukana lewuletfwa kutsi tindzawo tibitwe ngemadolobha nemalokishi. Uma ubita ligama linye lelingenhla, kufika kwehlukana ngekwelibala nangekwemnotfo. Tindzawo atibitwe ngemiti, emadoloba, emasababhu nobe tigceme. Kufanele kuhlalwe ngekungakhetsi buve nelulwimi. Kumele kugcame kutsi iNingizimu Afrika yakhelwe sive lesimushi wenkhosatana. Kumele kukhutsatwe bunye, inhlalakahle, kusitana, kuhloniphana nekwatana.' 'Ungawucedza njani umbalandlati etintfweni letinyenti telive?' Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2016 SCE 'Lekumele kube semicondvweni yebantfu bonkhe kunye vo: kutsi sonkhe sinengati lenembala munye. Simunye emehlweni aloseTulu ngako-ke kumele singakuvumeli kwehlukana ngekwebuve nangekwembala. Siyawuncoba simunye!' 'Yini leyenta kutsi njalo ukhulume ngesive kunekutsi ukhulume ngawe?' 'Liciniso lelingeke liguculwe lelo Msiti. Angifuni kubona sive sidla imbuya ngelutsi ngikhona ngibe nginemandla ekusisita,' kusho Mphikeleli akhombisa kutsi loku lakukhulumako kuphuma ekujuleni kwenhlitiyo yakhe. Batsite basakhuluma kwachamuka Lotifiso naKhulumile labafundza nabo ekilasini linye. Inkhulumo yabo yantjintja kwakhulunywa ngemiphumela lemihle etikolweni. 'Ngitjeleni kutsi nguwaphi emasu leningawasebentisa kwenta imiphumela yesikolo ibe mihle,' kusho Mphikeleli. 'Ngibona kufanele kukhutsatwe batali basite bantfwababo emakhaya ngekutsi babalekelele etifundvweni nekutsi babanikete sikhatsi lesinyenti sekufundza,' kusho Khulumile aveta umbono wakhe ngendzima lebukene nebatali. 'Bafundzi kumele bakhutsatwe, banikwe nemasu ekufundza kuze basebente kahle emisebentini yabo yesikolo,' kusho Lotifiso aveta umbono wakhe ngebafundzi. 'Umbono wami utsi bothishela kumele bafundzise, bafundzi kumele bafundze,' kusho Msiti. 'Imibono yenu iveta butsatfu lobubalulekile lobulandzelako: umfundzi, umfundzisi nebatali. Kubambisana kulobutsatfu kutawukwenta imfundvo yetfu itfutfuke iye embili,' kusho Mphikeleli. Bavumelana ngekutsi kubalulekile kutsi bafundzi bati imiphumela yekufundza etifundvweni tabo. Etilwimini kwagcanyiswa yomine imphumela yekufundza. Umphumela wekufundza wekucala lotsintsa kulalela nekukhuluma lotsi umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcodvo letehlukene. [Likhasi 28–30] 9.1 Wazuzani ummango ngekuya kwaMphikeleli e-Vaal ekupheleni kwalenoveli. (2) 9.2 Ngusiphi sigameko lesisekucaleni kwalenoveli, lesehlela Mphikeleli, lesibufakazi bekutsi sive asiwati emalungelo lasemtsetfwenisisekelo waseNingizimu Afrika. (2) 9.3 Catsanisa inkhulumo yaMphikeleli ngendlela lekwetsiwa ngayo tindzawo, nendlela lekubitwa ngayo tindzawo talomuhla. (2) 9.4 Phawula ngelikamuva lemphilo yaMphikeleli asafika Embalenhle. (2) 9.5 Tikolo taseNingizimu Afrika tibuphumelelisa ngayiphi indlela lobutsatfu Mphikeleli lakhuluma ngabo kuletheksthi lengenhla? Nika emaphuzu LAMABILI. (2) 9.6 Buholi baMphikeleli busiveta ngayiphi indlela similo sakhe? Nika KUBILI. (2) 9.7 BoMphikeleli bakhuluma ngesive lesingumushi wenkhosatana. Ngabe sive saseNingizimu Afrika naso singumushi wenkhosatana na? Beka umbono wakho ngemaphuzu LAMABILI. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2016 SCE 9.8 Kube Mphikeleli abefuna lusito kuhulumende ngemfundvo yakhe, bekumele enteni? Bhala KUBILI. (2) 9.9 Umphumela wekufundza wekucala bewephulwa ngatiphi tigameko kulenoveli? Chaza ubhekise kuMagumeni. (2) 9.10 Tihibe tini letingavimbela imphumelelo yendlela latsi Khulumile ayisetjentiswe emfundvweni yebantfwana? Bhala kube KUBILI. (2) 9.11 Buhle buni lobentiwa nguSikhulu Tsabetse ekugcineni kwalenoveli? Nika KUBILI. (2) 9.12 Uvumelana kangakanani nekutsi lenoveli iphatselene netenhlalakahle? Sekela ngalokwenteka enovelini. (3) [25] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2016 SCE SIGABA C: UMDLALO Kulesigaba kunemidlalo lemibili. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini lonyaka uphendvule ngawo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto wendzabambhalo. UMBUTO 10 (UMBUTO LOYINDZABAMBHALO) KWAHLWA EMINI – JJ Thwala Bhala indzabambhalo lapho ucoca khona ngekuphumelela kwembhali walomdlalo kusivetela labadlali labalandzelako: • Bangiswako • Imbangi • Umelekeleli Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 11 (IMIBUTO LEMIFISHA) KWAHLWA EMINI – JJ Thwala Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela. THEKSTHI C (Makhosi ucoca naLungile bahleti phasi ngaphasi kwesihlahla.) MAKHOSI: Lusuku lekumele lwendlule masinyane ngulolu lwangeMgcibelo. Kwengca kwalolo suku kutawube kusho kukhanya kwetintfo. Kwanyalo tiya ngekufiphala. Imisebe yelilanga lebeyihlaba ikhanyise, iyalotita lamalanga. LUNGILE: Kufanele kube ngaleyo ndlela. Sikhundla loyawusitsatsa akusiso sikhundla sekudlala. Sikhundla lesitakwenta kutsi usebente ungaphumuli. Kuphatsa bantfu akusiko kwelusa tinkhomo. Tinkhomo utifaka elukhuleni utiyekele uhlale phasi uphumule, bese utilindza ngenjikalanga. MAKHOSI: Kunjalo Lungi. Kunjalo S'tsandvwa. Kunjalo Gama lomuhle. Mbhokane! Wena wakasidvwaba silutfuli. Ingongoni yeMavaneni, Vukani sekusile Malangeni, Wawawa wu! Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2016 SCE LUNGILE: Angisuye umuntfu lekumele kutsi ngabe uyatigaca kuletindzaba nyalo, kodvwa ngitsi angibute ngobe tindlebe tiloku tiyeva nemehlo solo ayabona. Kantsi lobukhosi babani ekhatsi kwakho naNkhanise? MAKHOSI: Bukhosi bami. Kunyenti lokufakazela loko. Angikakhetfwa ngobe ngitsandvwa nje, kodvwa benginikwa lokucondzene nami. Kumele nginikwe ngekwemtsetfo ngeMgcibelo embikwetihlwele tebantfu. LUNGILE: Kumele ngibute lombuto ngobe bantfu bayaphikisana. Ngicabanga kutsi lusuku lwangeMgcibelo ngilo loluyawucedza indzaba. MAKHOSI: Sengatsi kunetimfihlo letijulile batali labangafuni kutibeka ebaleni tivakale. Kulukhuni kugubha umuntfu lomdzala ufune kutsi akutjele liciniso. LUNGILE: Umbango wesihlalo sebukhosi ucalile. Bantfu banemibono lehlukene kakhulu ngalesi sihlalo. Kukhona lababona kutsi nawutsatsa tintsambo tekuhola lesive kutawuchubeka kuthula, emasiko nemisimeto yesive. Kutsatsa kwaNkanise kutawucala lulaka, ingcabano, tiphitsiphitsi nekushabalala kwemasiko latsite. MAKHOSI: Lesikhundla sifuna kuhlakanipha lokujulile. LUNGILE: Sengatsi emadloti akini newesive sonkhe angaba nawe ubekwe kulesikhundla futsi wemukeleke esiveni sonkhana. Ngatsi sengiyabona nje sewuyinkhosi yemaNhlapho, ngiyindlovukati yesive. (Wahamba Lungile wacondza ekhaya, ahlabela.) (Wahamba Makhosi acondze ekhaya, endleleni wahlangana naSicongo.) MAKHOSI: Sawubona Sicongo setintsaba. SICONGO: Yebo ntsanga. MAKHOSI: Wabukeka uhhohlokile kwente njani? SICONGO: Emalanga awafani ntsanga. Akhona ekujabula newekujabha. MAKHOSI: Yini nje lengakujabhisa yeSicongo? Ntsab'atihlangani, Kodvwa bantfu bayahlangana! Sicongo seLubombo. SICONGO: Ngijabhiswe tembusave. Inkhosi seyimane ikhetse nje nome ngubani emadvodzaneni ayo lefuna atsatse bukhosi, ayisalandzeli budzala nebundlalifa. MAKHOSI: Pho, loko kukutsintsa njani Sicongo ngobe awusuye webukhosini? Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2016 SCE SICONGO: Kuyangitsintsa njengemuntfu lotsandza kuthula nenchubekela embili kulendzawo lesatalelwa kuyo. Nakutawuchubeka ngalendlela, kuyawulala emajaha sibili. MAKHOSI: Maye niyatitsandza tindzaba letinganidzingi futsi lenikhashane nato! SICONGO: Sikhashane nje sesidvutane Makhosi. Asifuni kuphatfwa ngumuntfu lofuna kugugumatsa nekugagamela bukhosi. Inkhosi yetfu nguNkhanise lesilindzele kutsi abekwe esihlalweni asiphatse, hhayi wena. MAKHOSI: Yini ndzaba ukhetse Nkhanise sikhona singemajaha akaNhlapho sinaNdleleni? SICONGO: Nkhanise yindlalifa yakaNhlapho. Nguye lekumele atsatse bukhosi. Indlu yakabo yekucala esitsenjini saNhlapho. MAKHOSI: Waticedza tonkhe tasebukhosini nje kwente njani? Ngubani lona abekutekela tonkhe letindzaba? Waba ngugacekile inyama yemsipha etindzabeni tasebukhosini nje yini? SICONGO: Lilanga lingawa licotjongwe tinkhukhu nasingavumela simo sonakale siwahlahle omabili. Ngicinisile kutakuhlwa emini! MAKHOSI: Kufunga kwakho angeke kukusite ngalutfo Sicongo. NgeMgcibelo ngitawube ngihlome teligwalagwala. Ngitawube ngihlobe ngeluhlobo lolutsite lwemabhebha, emangongo. Kutawube kudvuma bayethe esibayeni kukuhle kakhulu. [Likhasi: 28–33] 11.1 Caphuna emavi aMakhosi lakuletheksthi lengenhla, laveta kutsi kunetintfo latisolako embusweni wakaNhlapho langatati. (2) 11.2 Yini leyenta kutsiwe Lungile abemtsandza ngekwemaciniso Makhosi? Bhekisa imphendvulo yakho kulomdlalo. (2) 11.3 Abefanele yini Makhosi kutishaya sifuba, atsi bukhosi bakhe? Chaza. (2) 11.4 Luphawu lweligwalagwala lushoni kulomdlalo? Chaza. (2) 11.5 Yini lefanele bafana labasengakateki bayicaphele nawubuka indlela Mkhalelwa lateka ngayo LaJele kulomdlalo? (2) 11.6 Ngekubona kwakho, loku lokushiwo nguMakhosi kutsi, 'Kutawube kudvuma bayethe, kukuhle …', ngabe kwenteka yini? Sekela imphendvulo yakho. (2) 11.7 Ucabanga kutsi tinkhulumo taMakhosi naSicongo titawusita ngayiphi indlela umfelandzawonye? Chaza. (2) 11.8 Umbhali uwuvete ngayiphi indlela umbono wakhe ngekutsi imbilapho ivuna silondza? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/2016 SCE 11.9 Ngubani lombona awenta kahle umsebenti webunhloli kulomdlalo emkhatsini waSicongo naNdzabeni? Usho ngani? (2) 11.10 Kuhlakanipha kuni lokujulile lokudzingeka emntfwini longumholi njengobe kusho Makhosi kuletheksthi lengenhla? Nika KUBILI. (2) 11.11 Aliciniso kangakanani emavi aLungile latsi, 'Kutsatsa kwaNkhanise kutawucala lulaka, ingcabano, tiphitsiphitsi nekushabalala kwemasiko latsite?' Sekela ngesigameko lesikulomdlalo lesibufakazi baloko. (2) 11.12 Siswati sitsi indzaba ayilali endleleni yesaba amatolo. Humusha lesaga ubhekise kuLungile. (3) [25] UMBUTO 12 (UMBUTO LOYINDZABAMBHALO) UMVUZO – NS Nzima Bhala indzabambhalo lapho ucoca khona ngekuphumelela kwembhali walomdlalo kusivetela labadlali labalandzelako: • Bangiswako • Imbangi • Umelekeleli Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 13 (IMIBUTO LEMIFISHA) UMVUZO – NS Nzima Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela. THEKSTHI D (Kuseklasini leTemphilo nekuhleleka kwayo. Thishela Shabalala utewuphendvula imibuto yebafundzi.) SHABALALA: Ngiyajabula kutfola lelitfuba lekutewucocisana nani mayelana netifundvo tenu netemphilo jikelele. Loku angikuboni kuyincabhayi kimi, kepha kungumsebenti wami njengathishela lofundzisa Siswati neTemphilo nekuhleleka kwayo. BATJELE: Sibonga lelitfuba lelivelile kitsi lekutewumunya lwati lolunyenti lolungumhlanhlandlela wemphilo. Lapha siphetse imibuto leminyenti leyehlukene lesilindzele kutsi siniketwe tinchazelo netimphendvulo kuyo. SHABALALA: Ngicela kutsi nikhululeke njengoba silapha. Butani yonkhe imibuto leninayo ngenkhululeko. Imibuto lengingenato timphendvulo tayo nyalo ngitawuhamba ngiyewutsekela ngibuye nginiphendvule. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/2016 SCE BATJELE: Umbuto wami wekucala utsi: nguwuphi lomunye umsebenti lobalulekile lowentiwa nguthishela ngaphandle kwekufundzisa? SHABALALA: Thishela lilunga lemmango njengabo bonkhe labanye bantfu. Thishela ngubabe, ngumfundisi, ngumeluleki, ngumvangeli, ngumholi nemuntfu lowenta leminye imisebenti. Umsebenti wathishela akusiko kufundzisa eklasini kuphela, kepha ungumtali njengalabanye batali, ungumshumayeli njengalabanye bashumayeli, ungumholi wemmango njengalabanye baholi bemmango. Ulilunga lelisibonelo lesihle emmangweni ngekwenta imisebenti lemihle, lekhutsatako nalefundzisako. BATJELE: Mine benginemcondvo munye wekutsi umsebenti wathishela kufundzisa bafundzi nje kuphela. SHABALALA: Lamuhla seniyati-ke nonkhe kutsi thishela sibane selive ngobe ungumuntfu lowenta imisebenti leminyenti emmangweni. Lapho kungekho khona kuvana uba ngumchumanisi nemcatululi wetinkinga. Lapho kungekho khona kuthula, uyakuletsa kubuse kona. BATJELE: Kusho kutsi uma unguthishela kumele ube ngumuntfu lonesineke, lobeketelako nalonenhlitiyo lenhle? SHABALALA: Liciniso lelo mfundzi. Umsebenti webuthishela lubito loluvela kuMdali. Kumele ube nelutsandvo, ukhutsale, unakekele ubuye ufundzisise. Leto timphawu letengeta kuleti lewutibalile letingumgogodla walomsebenti. BATJELE: Ngitimisele kuwulandzela lomkhakha webuthishela ngifundze ngigogodze kuwo. SHABALALA: Ngumkhakha lomuhle kakhulu. Njengobe ukhombisa kuba nelutsandvo lwelulwimi lweSiswati ungafundza ube ngusotilwimi, ngumeluleki, ngumcondzisi, ngumcwaningi, ngumbhali, nalokunye. BATJELE: Siyabonga thishela wetfu. Lamuhla sesiyati kutsi umkhakha webuthishela wenabile noma wendlalekile wabuye wajula kuhle kwetimphandze tesihlahla. [Likhasi: 30–32] 13.1 Ngumuphi umsebenti longasetjentwa nguthishela weSiswati emmangweni nawufundza letheksthi lengenhla? Bhala MIBILI. (2) 13.2 Nika emaphuzu LAMABILI ebuhle bekubonisana nemmango nakutawucanjwa kabusha emagama etikhungo. (2) 13.3 Tetsamelilwati talomuhla letifundza lomdlalo ngabe tiyacala yini kuva ngesimilo semntfwana lofana naSatile? Usho ngani? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/2016 SCE 13.4 Ngusiphi sicakacaka lesikhona kulomdlalo? Usho ngani? (2) 13.5 Timphawu tini temdlali letibangela kutsi Batjele angemukeleki njengemdlali lophilako? Sekela ubhekise kulokwenteka emdlalweni. (2) 13.6 Kuyenteka kutsi umuntfu abe netifiso emphilweni kodvwa tingaphumeleli. Sekela lombono ubhekise kumunye webadlali balomdlalo. (2) 13.7 Chaza lini lekufanele lidlalwe nguThishelanhloko ngekuta kwetivakashi letitewucocisana nebafundzi etikolweni njengobe kwenteka kulomdlalo? Nika KUBILI. (2) 13.8 Sifundvo seTemphilo lesifundziswa nguthishela Shabalala samsita ngayiphi indlela Satile kulomdlalo? Chaza. (2) 13.9 Phawula ngeligalelo lemphumela locecesha bantfwana kutsi bakwati kubamba lichaza etingcocweni tetindzaba temmango. (2) 13.10 Bhala emaphuzu LAMABILI ngekubumbana kwalomdlalo. (2) 13.11 Bekuludvweshu lwani lolwaba khona emkhatsini waLaNgwenya naLaMbuli ngendzima leyadlalwa nguSiwela naMakhubu ngekuya kwabo eMkhuphukantsaba? (2) 13.12 Ngabe siphetfo saMlandzeli kulomdlalo simfanele yini? Sekela imphendvulo yakho. (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all