Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
2016
EMAMAKI: 80
SIKHATSI: Ema-awa 2½
Leliphepha linemakhasi la-22.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2016 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper
Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2016, 22 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · siswati. Question paper, 22 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Question paper
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 22
- File size
- 401.3 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 22
This exam
NSC June Exam 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2016
SCE
TICONDZISO KULABAHLOLWAKO
1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.
2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
lelilandzelako bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.
3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:
SIGABA A: Tinkondlo (30)
SIGABA B: Inoveli (25)
SIGABA C: Umdlalo (25)
4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
imibuto MITSATFU (3), ESIGABENI B MUNYE (1), ESIGABENI C MUNYE
(1) ngalendlela:
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI.
ETINKONDLWENI LETINGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile
kuphendvula lombuto.
SIGABA B: INOVELI
Phendvula umbuto ube MUNYE.
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE.
5. KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI) NESIGABA C
(UMDLALO)
• Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli loyifundzile kanye nemdlalo
lowufundzile.
• Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi
uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto
lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto
wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute
usitakale.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2016
SCE
6. BUDZE BETIMPHENDVULO
• Imibuto yendzatjanambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe
ngemagama la-190–240.
• Indzabambhalo yenoveli nemdlalo kufanele iphendvulwe ngemagama
la-340–390.
• Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane
nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.
7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso naleso sigaba.
8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
ephepheni lemibuto.
9. Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.
10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:
SIGABA A: Lokungenani emaminitsi la-40.
SIGABA B: Lokungenani emaminitsi la-55.
SIGABA C: Lokungenani emaminitsi la-55.
11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2016
SCE
LIKHASI LALOKUCUKETFWE
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letimisiwe: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI
1. 'Ncamul' emave' Umbuto 10 6
loyindzatjanambhalo
2. 'Ntfombi Yetimanga' Imibuto lemifisha 10 7
3. 'Imfihlo Yetimfihlo' Imibuto lemifisha 10 8
4. 'Yinakekele!' Imibuto lemifisha 10 9
NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto.
5. 'Dumazile' Imibuto lemifisha 10 10
SIGABA B: INOVELI
Phendvula umbuto ube MUNYE.
6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12
7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12
8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 14
9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 14
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto MUNYE.
10. Kwahlwa Emini Umbuto loyindzabambhalo 25 17
11. Kwahlwa Emini Imibuto lemifisha 25 17
12. Umvuzo Umbuto loyindzabambhalo 25 20
13. Umvuzo Imibuto lemifisha 25 20
CAPHELA: Esigabeni B na-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube
YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi
uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2016
SCE
LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto
lekunguyona lekumele bayiphendvule.
SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA
TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa 5 1
eklasini)
B: INOVELI
(Indzabambhalo nobe imibuto 6–9 1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto 10–13 1
lemifisha)
CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE
INDZABAMBHALO NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe
imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2016
SCE
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto
letawulandzela.
UMBUTO 1 (UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO)
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
NCAMUL' EMAVE – SR Mdluli
1 Inhlitiyo lengalali namuntfu
2 Ibubula ingacedzi namuhla
3 Ngitiva tehla nesibibitfwane singasiti
4 Idzabuka ingeke iletse mehluko
5 Timsitsile tintsaba letikudze Ncamul' emave
6 Namuhla ngikudla kwemizindlo nemicabango
7 Ingabe uyawubuya aphila nje nebakitsi?
8 Ngubani longakhohlwa ngulesa simomondiya
9 Sikhikhikhi Lomagadvula sishingishane selucobo
10 Uma sekajika ekhoneni kudzela sibukeli
11 Abelesele asho ngaleliphansi livi
12 Ngimoyitele kancane ngisho ngekutichenya
13 Ncamul' emave tintsaba tiyamdedela!
14 Uma agezile wapolishwa kudzela botsotsi
15 Umkhandza asakhukhumukise emahlombe acunusile
16 Ubone ngemehlo kutsi simele kutsintfwa silwane
17 Uyalalela akasiye sonkhanise Ncamula
18 Ubhukula imincele aye kuleSwatini ngekwetsembeka
19 Akakhononi ngisho akhonjwa leya eKZN indlela
20 Sifungo sekutsi siyofa silahlane sisacinile
21 Sinini sami lesihambe naye namuhla
22 Sibika kutsi baphetsene kahle eluhambeni.
23 Nangu achamuka egedeni sebamletsile
24 Nangu amandzatela ngebusokati
25 Waba lilanga lucobo namuhla
26 Ncamul' emave tintsaba tiyamdedela!
Bhala indzatjanambhalo lapho ucoca khona ngekuphumelela kwasonkondlo
kusebentisa sifanisongco kulenkondlo lengenhla.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa
angabi ngetulu kwala-240. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2016
SCE
UMBUTO 2 (IMIBUTO LEMIFISHA)
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
NTFOMBI YETIMANGA – SR Mdluli
1 Ababangaki labatiba buso bakho Ntfombi
2 Ababonwa labatsi uma bahlala bakufulatsele Ntfombi
3 Ngikhuluma ngawe ntsandvokati yaketfu.
4 Kuba kuvuka nje, embikwakho kuyahlalwa
5 Utikhinike ungakhatsali ungahhani
6 Temhlaba netemmango utikhipha ngeliphimbokati
7 Sotilwimilwimi ntsandvose wababe.
8 Khewane ucoca nawe ahlekelele
9 Likhehla uliphulula imphandla likhumbule
10 Likhumbula ebusheni kucine libunti
11 Litikhumbule lisayikhahlela yetinyawo
12 Somidlalodlalo ntfombi yesive.
13 Ungumatfunywa avume sibili
14 Ungumacitsa situnge mbamba
15 Ungumantjilota longenamahloni nekuhlekwa
16 Ungumatsengisa ngenkhani etindlini tebantfu
17 Ungumaphikelela wetimanga ntfombi yetimanga
18 Wakho umkhuhlane ukhuba linyenti.
19 Bothishela bona bavete lemhlatsi ngawe
20 Ngobe umsebenti wekhaya utawentiwa
21 Umkhuhlane ubabambele wena Sobambelela
22 Webafundzi.
2.1 Khokha umugca lokhomba kutsi lentfombi ihambisana nalokushiwo
ngumtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika endzimeni yesibili. (1)
2.2 Hlobo luni lweluchumano loluvetwa yindzima yekucala kulenkondlo? (1)
2.3 Bhala umugca wenkondlo lomumetse imphindza endzimeni 4. (1)
2.4 Nika BUNYE buhle balentfombi ebantfwaneni labasakhula. (1)
2.5 Phawula ngekujula kwemigca 21 na 22 walenkondlo. (2)
2.6 Ucabanga kutsi yini leyente sonkondlo kutsi kuto tonkhe tinhlobo tebantfu
letikhona, asebentise intfombi? Chaza. (2)
2.7 Kuliciniso kangakanani lokushiwo ngumugca 4 nakucatsaniswa nemphilo
lephilwa etikhatsini talomuhla. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2016
SCE
UMBUTO 3 (IMIBUTO LEMIFISHA)
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
IMFIHLO YETIMFIHLO –JJ Ncongwane
1 Imfihlo yetimfihlo
2 Lengenakwembulwa nobe nini,
3 Futsi lengenekelwa labaphilako,
4 Iyindumba lengadzalulwa,
5 Imfihlo letfukuswa ekungatini
6 Kwekungati kwalabatiko nalabangati;
7 Ibhacele nebavumbululi betimfihlo.
8 Kub' uyatiwa mfihlo yetimfihlo
9 Ngabe sekuneticu takho
10 Letetfweswa labakwatiko
11 Njengobe betfweswa lebati
12 Tinsuku tekuteta kwalotetfwele;
13 Kodvwa wen' awatiwa mfihlo yetimfihlo.
14 Mfihlo yetimfihlo kungakalindzelwa
15 Uyembulek' utuse kube lusizi-
16 Kulabasetikolweni baphuphum' ematsemba
17 Ekujubalala ngalokwa nalokwa,
18 Batali basafisa lokuhle kodvwa,
19 Ekufungeni kwetidzandzan' ukhona
20 Mfihl' ungukuphela kwetintfo tonkhe.
21 Tinjulamcondvo nabosiyati bemhlaba
22 Abakwati mfihlo yetimfihlo,
23 Luntfu luyafisa kukubalekela,
24 Kodvwa ngobe awubhacelwa
25 Uyabatsatsa bayekufihlwa
26 Emfihlweni yemhlaba.
3.1 Khokha umugca endzimeni yesitsatfu lokulenkondlo lochaza kutsi nangabe
kufike lemfihlo, kuyakhalwa. (1)
3.2 Bhala umugca lonesifanangwaca kulenkondlo lengenhla endzimeni yesibili. (1)
3.3 Bunkondlo buni lobuvetwa ngumugca 6 walenkondlo lengenhla? (1)
3.4 Kukuphi ekufungeni kwetidzandzane lapho nalemfihlo isuke ikhona? (1)
3.5 Ngekwakho kubona lenkondlo lengenhla iluhlobo luni? Usho ngani? (2)
3.6 Yini lengenteka nangabe lemfihlo yetimfihlo kungenteka kutsi ivetelwe
ummango? Nika KUBILI. (2)
3.7 Uvumelana kangakanani nekutsi umhlaba unemfihlo njengobe kushiwo
emgceni wekugcina wenkondlo? Chaza. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2016
SCE
UMBUTO 4 (IMIBUTO LEMIFISHA)
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
YINAKEKELE! – SR Mdluli
1 Libibi letibi ngiletayele,
2 Libibi limbonya umhlaba libe yintsaba,
3 Libibi limbonya tjani libe yindvundvuma
4 Kepha ngekuhamba kwesikhatsi litawehla,
5 Ngakhula ngilibona lehla libola embikwami,
6 Ngilibona lehla liphelele etaleni,
7 Ngiyati libibi liyabola liphele,
8 Kepha leli angilati liyangicaka.
9 Libibi letikotela nemabhodlela,
10 Intsabakati levimba ungaboni ngale,
11 Ikhukhumuka imihla nemalanga,
12 Tjani lobungephasi kwayo sebubovana,
13 Tjani buyabonakala budla lite,
14 Tjani lobungephasi kwayo abusalati lilanga,
15 Impela bukhala abucedzi ngekucindzetelwa,
16 Kantsi uyenyanyani umuntfu imvelo?
17 Phela sekuyakhanya iyatondvwa imvelo,
18 Impela akwatiwa yona ngaliphi imvelo,
19 Emabibi etibi emataleni nasemigwacweni,
20 Intfuntfu ibhunya emishinini nasemafemini,
21 Iyodvwa lebhunya ilandzele timoto netitimela,
22 Imifula iluhlata butsi lobubuya emishinini,
23 Kunatsa emanti alemifula kutiloya emitimbeni,
24 Kutse vekelele emabhodlela netikotela eveni,
25 Kundiza emapulasitiki lamibalabala eveni,
26 Kuphephetela emaphepha emibala yonkhana,
27 Tihlahla tishe tangcongca kwaphela emahlatsi,
28 Kantsi kwentekani ngemuntfu eveni nemvelo?
29 Yebo umlilo uyawashisa emaphepha aphele,
30 Kanjalo tiyasha netihlahla tiphele,
31 Kantsi nabo tjani buyasha buphele
32 Umlingo wemlilo ucedze imvelo netibi,
33 Kepha tikotela netinsimbi akushi kuphele,
34 Kuphela umlilo kujame libibi letibi,
35 Hhayi bo yimvelo yakho lena!
36 Lena yimvelo yakho nami.
37 Lena yimvelo yesitukulwane sakho nesami.
38 Yinakekele!
39 Yonge!
4.1 Bhala ligama lelisendzimeni yesibili kulenkondlo lelisho kutsi lelibibi letibi
liyandza. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2016
SCE
4.2 Khokha umugca wenkondlo lochaza kutsi umoya lebewuphefunyulwa
ngusonkondlo bewungakahlobi. (1)
4.3 Ngubuphi bufakazi lobukhomba kutsi imvelo iyatondvwa? Nika BUNYE. (1)
4.4 Bunkondlo buni lobuvetwa ngemagama lagcanyisiwe emgceni 34
walenkondlo? (1)
4.5 Ucabanga kutsi yini leyenta sonkondlo asho loku lokusemgceni 8
walenkondlo? Chaza. (2)
4.6 Ngubuphi budlelwane lobukhona emkhatsini wesihloko salenkondlo nemugca
wayo wekugcina? Chaza. (2)
4.7 Phawula ngekuphumelela kwembhali kukhetsa ligama lelidvwetjelwe
endzimeni yekugcina yalenkondlo. (2)
[10]
NA
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.
UMBUTO 5 (IMIBUTO LEMIFISHA)
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
DUMAZILE – MJ Masilela
1 Ngitsite ngikubona
2 Uvundlisa lutsi lwakho,
3 Ukhets' emabala njengentfondvolo;
4 Ngacela kubuta indlela,
5 Indlela leya elutsandvweni.
6 Ngekwetsembeka wangikhombisa indlela,
7 Kepha lamuhla akusenjalo,
8 Waye wangidvumata Dumazile.
9 Ngitsite ngikubona uchakaza,
10 Uchakaza njengembali etsafeni,
11 Ukhanga tinyosi njengabhekilanga,
12 Ngacela uhlobise emabala,
13 Emabala emuti wababe.
14 Ngekwetsembeka wahlobis' emabala,
15 Kepha lamuhla akusenjalo,
16 Wate wangidvumata, Dumazile.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2016
SCE
17 Ngitsite nginawe wangilondza,
18 Ngisho ebusuku nasemini,
19 Ungifak' ekhwapheni sincane sengelozi,
20 Ngacela ube ngumlondvoloti,
21 Umlondvoloti wemphilo yami,
22 Ngekwetsembeka waba ngumlondvoloti,
23 Kepha lamuhla akusenjalo,
24 Wate wangidvumata Dumazile.
25 Ngitsite ngisenawe waphela,
26 Waphela umsebenti kamdzeshi,
27 Laphuma enshonalanga, lashona emphumalanga.
28 Ngacela kube siphile leyo mphilo,
29 Imphilo yekweswela indilinga,
30 Ngekungangabati wangetsembisa,
31 Kepha lamuhla akusenjalo,
32 Wate wangidvumata Dumazile.
33 Ngitsite ngikubona wabuphuma,
34 Ungasacalati emuva nembili,
35 Welula tinyawo njengadvoye,
36 Ngakutjela kutsi limaseko matsatfu,
37 Ngekungalaleli watsi alisiwo,
38 Kepha lamuhla akusenjalo,
39 Waye wangidvumata Dumazile.
[Ligabazi: 34–35]
5.1 Khokha umugca lonesifanisongco endzimeni yesine kulenkondlo lengenhla.
Dvwebela lesifanisongco. (1)
5.2 Caphuna umugca loveta kutsi lona lokukhulunywa ngaye kulenkondlo
bekanemtimba lomncane. (1)
5.3 Bunkondlo buni lobuvetwa ngumugca 16 walenkondlo? (1)
5.4 Lisuke linjani nalimaseko matsatfu njengobe kushiwo kulenkondlo? (1)
5.5 Ucabanga kutsi yini leyente sonkondlo asebentise silinganisamcondvo
lesisemgceni 27 walenkondlo? Chaza. (2)
5.6 Sonkondlo uyisebentiseleni imphindvwa ekugcineni kwaleyo naleyo ndzima
kulenkondlo lengenhla? Chaza. (2)
5.7 Uphumelele kangakanani umbhali kwetsa lenkondlo sihloko lesitsi Dumazile?
Chaza. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2016
SCE
SIGABA B: INOVELI
Kulesigaba kunemanoveli lamabili. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze eklasini
lonyaka uphendvule ngayo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo
naleyo noveli loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto
wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C
uphendvule imibuto lemifisha.
UMBUTO 6 (UMBUTO LOYINDZABAMBHALO)
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letifakazela kutsi indlela leya
emphumelelweni imatima ubhekise kuLaMagagula.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 7 (IMIBUTO LEMIFISHA)
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto
letawulandzela.
THEKSTHI A
'Kantsi, lapha ekhaya indvodza sengubani ngobe naku sengitsetsiswa emacala nje
lapho ngitsi ngiyalawula.'
'Cha, ungatsi sekutsandza kungehlula-ke manje loku losekwenteka ngobe kungatsi
mine lapha ekhaya ngeta kutekwakha tindlu angitanga khona kutokwendza.'
Watsi kuphakamisa emehlo abuka leto tindlu letatakhiwe nguletakhe tandla. Nayo leyo
yinye layikhandza yayilungiswe nguye kuze ibukeke iyindlu. Tatsi hhohlo.
Lushawulo watsi kube abone kutsi LaMagagula uyadlondlobala wavukwa lulaka naye.
'Konkhe loko lokushoko ngiyakuva, kodvwa nje lami linye, ngitsi lendlu yona
itakwakhiwa. Futsi akukho lokukhulu lotakwenta wena kuphela nje kutsi ucele bantfu
labatakwenta lomsebenti. Nayi imali, uma iyincane usho ngitayengeta,' asho akhipha
emakhulu lamabili emalangeni awabeka embikwakhe.
'Impela bayajabula belumbi bona banetisebenti, nami ngentiwa libala lami ngabe
angikuboni konkhe loku.'
'Nine bafati nihlushwa sikhwele nje kuphela,' kusho Lushawulo etama kutiba lendzaba.
'Kantsi-ke alikho licinisa lapho Khumalo, nawe uyati nje kutsi semadvodza sikhwele
sehlula senja. Ungeke nje uvume kutsi lomunye webafati bakho abe nalenye indvodza
ecadzini. Ngisho noma ngabe unabo balikhulu.' Lihlabe lephukele lelo kuLushawulo
aze ajike nasebusweni ngobe asakhumbule Tintfombi wakhe labengati kutsi uphi nje
loku bakhuluma.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2016
SCE
LaMagagula abetsi noma avukwa yinhloko bese kubuya emagama labamyala ngawo
mhlanzana esuka ekhaya. Ekwendzeni kukagobagagu sibili ngobe nangu naye
sihonga sekutalwa kodvwa abesagucuke imvu nje.
'Kulungile babe sitakwetama mane intfo letasihlupha nje ngibo tjani ngobe
abusatfolakali kalula.'
Akabange asandza nemagama Lushawulo, wavele wavalelisa wagcwala indlela. Kute
lowampheleketela ngalelo langa ngobe kute lutfo labeluphetse ngaphandle
kwesikhwanyana sakhe lesincane.
Indlu yakhiwa umjako kuLaMagagula. Bantfu bebamsita ngato tonkhe tindlela
ikakhulukati labo lebebatihlobo takhe nalabo labehlanganyela nabo enkonzweni.
'Nanyalo wakubona wakubeleka mntfwanababe, kutsi live lingaka nje ngase
ngakubonaphi kutsi ungatsi ungumfati wendzile wakhelwe nguzakwenu indlu,' kusho
lesinye silomo sakaMagagula. Loku bakhuluma nje bayabhadza.
'Dzadze, ngavuma ngatsi ngiyakuyibamba ishisa. Ngavuma nekutsi ngiyawuphekela
ngisho timphaka takhona. Ngito-ke timphaka takhona leti.' Kwatsi ngcobo luhleko.
'Simane siyahleka-ke nebakitsi ngobe nome kufiwe kuyahlekwa, phela lendzaba
yinkhulu le. Khona lena esilungwini sebadzakene ngani loku asafuna kumbuyisa
ekhaya njena,' kuphendvula lomunye walabo babelapho.
'Uyadlala wena udlalela indvodza. Lapho khona nje seyibone labanye labete
lamatilokisi.' Baphindze balwephule futsi. Umuntfu lositsele abengatsi bahleka nje
bajabulile kantsi beva buhlungu lobuphindziwe ngaletiga letentiwa nguLaMagagula.
'Mine ngiyala nebakitsi, lomfati akayedvwa lona.'
Tinkhulumo letinjena tachubeka baze bawucedza umsebenti. Bonkhe babefisa kubona
lenyoka lembelwa umgodzi.
[Likhasi: 56–58]
7.1 Kutfola umsebenti kwaLushawulo eSikhwahlande edvute nasekhaya,
kwayenta yaba lula ngayiphi indlela imphilo yaLushawulo. Nika KUBILI. (2)
7.2 Bhala SINYE sento saLushawulo lesikhombisa kutsi bekamtsandza Tintfombi. (2)
7.3 Kwabangelwa yini kutsi emaphoyisa ayewusesha kaLushawulo? (2)
7.4 Ngusiphi sento lesikhomba kutsi Lushawulo abenanembeza ngelikhaya lakhe
nanobe angazange aye emngcwabeni. (2)
7.5 Abefanele LaMagagula kutsi angamtsandzi Tintfombi. Sekela nobe uphikise
lesitatimende. (2)
7.6 Lamagama latsi 'Kantsi, lapha ekhaya indvodza sengubani …'. Lushawulo
amveta angubabe lonasiphi similo lapha emtini wakhe? (2)
7.7 Umuti wakaLaHlophe kube bewakhiwe kulesikhatsi salomuhla, hulumende
abetabasita ngayiphi indlela. Nika KUBILI. (2)
7.8 Inkelebhe lapho umntfwana waLaMagagula washonela khona, iveta siphi
simo senhlalo. Nika KUBILI. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2016
SCE
7.9 Ngekwakho kubona Tintfombi watfola njani kutsi Lushawulo uye Ejozi?
Nika KUBILI. (2)
7.10 Ucabanga kutsi yini leyavula Lushawulo emehlo aze abone kutsi Tintfombi
uyatsakatsa? (2)
7.11 Setfulo salenoveli sihambisana kangakanani nalokwenteka endzabeni?
Sekela imphendvulo. (2)
7.12 Umbango usuka emlotseni. Chaza lesaga ubhekise kuLushawulo nenina. (3)
[25]
UMBUTO 8 (UMBUTO LOYINDZABAMBHALO)
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letifakazela kutsi indlela leya
emphumelelweni imatima ubhekise kuMphikeleli.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 9 (IMIBUTO LEMIFISHA)
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
THEKSTHI B
Kukhutsala kwaboMphikeleli naMsiti etifundvweni tabo kwatiwa sikolo sonkhe, loko
kwenta bafundzi labanye bafisa kufanana nabo ekutinikeleni emisebentini yesikolo.
'Ngutiphi tinhloso lewunato ngematfuba etemfundvo kulomnyaka lotako Msiti?'
'Umcondvo wami utsatsa uyabeka kuloko. Angikasitsatsi sincumo lesiphelele, kepha
ngitimisele kuyewufundza tifundvo te-B. Tech eVaal University of Technology. Ngifisa
kulandzela umkhakha wekuphatfwa kwebantfu ecophelweni lahulumende wasekhaya.'
'Sitimisele kwenta tifundvo letifananako. Yinhloso yami kubona libalela kuwo wonkhe
ummango nesive jikelele.'
'Ufuna kulibona libalela, kantsi lisibekele yini Mphikeleli?'
'Sive asiwati emalungelo aso Msiti. Ngitimisele kufundzisa sive sonkhe ngemalungelo,
ngekutiphatsa nangemfundziso.'
'Ase uchaze kutsi tinhloso takho utawutenta tiphumelele njani.'
'Nginemasu lamanyenti lengifuna kuwasebentisa kutsi sive siphumelele. Lisu
lekucedza umcondvo wekwehlukana lewuletfwa kutsi tindzawo tibitwe ngemadolobha
nemalokishi. Uma ubita ligama linye lelingenhla, kufika kwehlukana ngekwelibala
nangekwemnotfo. Tindzawo atibitwe ngemiti, emadoloba, emasababhu nobe tigceme.
Kufanele kuhlalwe ngekungakhetsi buve nelulwimi. Kumele kugcame kutsi iNingizimu
Afrika yakhelwe sive lesimushi wenkhosatana. Kumele kukhutsatwe bunye,
inhlalakahle, kusitana, kuhloniphana nekwatana.'
'Ungawucedza njani umbalandlati etintfweni letinyenti telive?'
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2016
SCE
'Lekumele kube semicondvweni yebantfu bonkhe kunye vo: kutsi sonkhe sinengati
lenembala munye. Simunye emehlweni aloseTulu ngako-ke kumele singakuvumeli
kwehlukana ngekwebuve nangekwembala. Siyawuncoba simunye!'
'Yini leyenta kutsi njalo ukhulume ngesive kunekutsi ukhulume ngawe?'
'Liciniso lelingeke liguculwe lelo Msiti. Angifuni kubona sive sidla imbuya ngelutsi
ngikhona ngibe nginemandla ekusisita,' kusho Mphikeleli akhombisa kutsi loku
lakukhulumako kuphuma ekujuleni kwenhlitiyo yakhe. Batsite basakhuluma
kwachamuka Lotifiso naKhulumile labafundza nabo ekilasini linye.
Inkhulumo yabo yantjintja kwakhulunywa ngemiphumela lemihle etikolweni.
'Ngitjeleni kutsi nguwaphi emasu leningawasebentisa kwenta imiphumela yesikolo ibe
mihle,' kusho Mphikeleli.
'Ngibona kufanele kukhutsatwe batali basite bantfwababo emakhaya ngekutsi
babalekelele etifundvweni nekutsi babanikete sikhatsi lesinyenti sekufundza,' kusho
Khulumile aveta umbono wakhe ngendzima lebukene nebatali.
'Bafundzi kumele bakhutsatwe, banikwe nemasu ekufundza kuze basebente kahle
emisebentini yabo yesikolo,' kusho Lotifiso aveta umbono wakhe ngebafundzi.
'Umbono wami utsi bothishela kumele bafundzise, bafundzi kumele bafundze,' kusho
Msiti.
'Imibono yenu iveta butsatfu lobubalulekile lobulandzelako: umfundzi, umfundzisi
nebatali. Kubambisana kulobutsatfu kutawukwenta imfundvo yetfu itfutfuke iye embili,'
kusho Mphikeleli.
Bavumelana ngekutsi kubalulekile kutsi bafundzi bati imiphumela yekufundza
etifundvweni tabo. Etilwimini kwagcanyiswa yomine imphumela yekufundza.
Umphumela wekufundza wekucala lotsintsa kulalela nekukhuluma lotsi umfundzi
uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcodvo
letehlukene.
[Likhasi 28–30]
9.1 Wazuzani ummango ngekuya kwaMphikeleli e-Vaal ekupheleni kwalenoveli. (2)
9.2 Ngusiphi sigameko lesisekucaleni kwalenoveli, lesehlela Mphikeleli,
lesibufakazi bekutsi sive asiwati emalungelo lasemtsetfwenisisekelo
waseNingizimu Afrika. (2)
9.3 Catsanisa inkhulumo yaMphikeleli ngendlela lekwetsiwa ngayo tindzawo,
nendlela lekubitwa ngayo tindzawo talomuhla. (2)
9.4 Phawula ngelikamuva lemphilo yaMphikeleli asafika Embalenhle. (2)
9.5 Tikolo taseNingizimu Afrika tibuphumelelisa ngayiphi indlela lobutsatfu
Mphikeleli lakhuluma ngabo kuletheksthi lengenhla? Nika emaphuzu
LAMABILI. (2)
9.6 Buholi baMphikeleli busiveta ngayiphi indlela similo sakhe? Nika KUBILI. (2)
9.7 BoMphikeleli bakhuluma ngesive lesingumushi wenkhosatana. Ngabe sive
saseNingizimu Afrika naso singumushi wenkhosatana na? Beka umbono
wakho ngemaphuzu LAMABILI. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2016
SCE
9.8 Kube Mphikeleli abefuna lusito kuhulumende ngemfundvo yakhe, bekumele
enteni? Bhala KUBILI. (2)
9.9 Umphumela wekufundza wekucala bewephulwa ngatiphi tigameko
kulenoveli? Chaza ubhekise kuMagumeni. (2)
9.10 Tihibe tini letingavimbela imphumelelo yendlela latsi Khulumile ayisetjentiswe
emfundvweni yebantfwana? Bhala kube KUBILI. (2)
9.11 Buhle buni lobentiwa nguSikhulu Tsabetse ekugcineni kwalenoveli?
Nika KUBILI. (2)
9.12 Uvumelana kangakanani nekutsi lenoveli iphatselene netenhlalakahle?
Sekela ngalokwenteka enovelini. (3)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2016
SCE
SIGABA C: UMDLALO
Kulesigaba kunemidlalo lemibili. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula
umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba
uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto
lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
wendzabambhalo.
UMBUTO 10 (UMBUTO LOYINDZABAMBHALO)
KWAHLWA EMINI – JJ Thwala
Bhala indzabambhalo lapho ucoca khona ngekuphumelela kwembhali walomdlalo
kusivetela labadlali labalandzelako:
• Bangiswako
• Imbangi
• Umelekeleli
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 11 (IMIBUTO LEMIFISHA)
KWAHLWA EMINI – JJ Thwala
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.
THEKSTHI C
(Makhosi ucoca naLungile bahleti phasi ngaphasi kwesihlahla.)
MAKHOSI: Lusuku lekumele lwendlule masinyane ngulolu lwangeMgcibelo.
Kwengca kwalolo suku kutawube kusho kukhanya kwetintfo. Kwanyalo
tiya ngekufiphala. Imisebe yelilanga lebeyihlaba ikhanyise, iyalotita
lamalanga.
LUNGILE: Kufanele kube ngaleyo ndlela. Sikhundla loyawusitsatsa akusiso
sikhundla sekudlala. Sikhundla lesitakwenta kutsi usebente
ungaphumuli. Kuphatsa bantfu akusiko kwelusa tinkhomo. Tinkhomo
utifaka elukhuleni utiyekele uhlale phasi uphumule, bese utilindza
ngenjikalanga.
MAKHOSI: Kunjalo Lungi. Kunjalo S'tsandvwa.
Kunjalo Gama lomuhle.
Mbhokane!
Wena wakasidvwaba silutfuli.
Ingongoni yeMavaneni,
Vukani sekusile Malangeni,
Wawawa wu!
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2016
SCE
LUNGILE: Angisuye umuntfu lekumele kutsi ngabe uyatigaca kuletindzaba nyalo,
kodvwa ngitsi angibute ngobe tindlebe tiloku tiyeva nemehlo solo
ayabona. Kantsi lobukhosi babani ekhatsi kwakho naNkhanise?
MAKHOSI: Bukhosi bami. Kunyenti lokufakazela loko. Angikakhetfwa ngobe
ngitsandvwa nje, kodvwa benginikwa lokucondzene nami. Kumele
nginikwe ngekwemtsetfo ngeMgcibelo embikwetihlwele tebantfu.
LUNGILE: Kumele ngibute lombuto ngobe bantfu bayaphikisana. Ngicabanga kutsi
lusuku lwangeMgcibelo ngilo loluyawucedza indzaba.
MAKHOSI: Sengatsi kunetimfihlo letijulile batali labangafuni kutibeka ebaleni
tivakale. Kulukhuni kugubha umuntfu lomdzala ufune kutsi akutjele
liciniso.
LUNGILE: Umbango wesihlalo sebukhosi ucalile. Bantfu banemibono lehlukene
kakhulu ngalesi sihlalo. Kukhona lababona kutsi nawutsatsa tintsambo
tekuhola lesive kutawuchubeka kuthula, emasiko nemisimeto yesive.
Kutsatsa kwaNkanise kutawucala lulaka, ingcabano, tiphitsiphitsi
nekushabalala kwemasiko latsite.
MAKHOSI: Lesikhundla sifuna kuhlakanipha lokujulile.
LUNGILE: Sengatsi emadloti akini newesive sonkhe angaba nawe ubekwe
kulesikhundla futsi wemukeleke esiveni sonkhana. Ngatsi sengiyabona
nje sewuyinkhosi yemaNhlapho, ngiyindlovukati yesive.
(Wahamba Lungile wacondza ekhaya, ahlabela.)
(Wahamba Makhosi acondze ekhaya, endleleni wahlangana
naSicongo.)
MAKHOSI: Sawubona Sicongo setintsaba.
SICONGO: Yebo ntsanga.
MAKHOSI: Wabukeka uhhohlokile kwente njani?
SICONGO: Emalanga awafani ntsanga. Akhona ekujabula newekujabha.
MAKHOSI: Yini nje lengakujabhisa yeSicongo?
Ntsab'atihlangani,
Kodvwa bantfu bayahlangana!
Sicongo seLubombo.
SICONGO: Ngijabhiswe tembusave. Inkhosi seyimane ikhetse nje nome ngubani
emadvodzaneni ayo lefuna atsatse bukhosi, ayisalandzeli budzala
nebundlalifa.
MAKHOSI: Pho, loko kukutsintsa njani Sicongo ngobe awusuye webukhosini?
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2016
SCE
SICONGO: Kuyangitsintsa njengemuntfu lotsandza kuthula nenchubekela embili
kulendzawo lesatalelwa kuyo. Nakutawuchubeka ngalendlela,
kuyawulala emajaha sibili.
MAKHOSI: Maye niyatitsandza tindzaba letinganidzingi futsi lenikhashane nato!
SICONGO: Sikhashane nje sesidvutane Makhosi. Asifuni kuphatfwa ngumuntfu
lofuna kugugumatsa nekugagamela bukhosi. Inkhosi yetfu nguNkhanise
lesilindzele kutsi abekwe esihlalweni asiphatse, hhayi wena.
MAKHOSI: Yini ndzaba ukhetse Nkhanise sikhona singemajaha akaNhlapho
sinaNdleleni?
SICONGO: Nkhanise yindlalifa yakaNhlapho. Nguye lekumele atsatse bukhosi.
Indlu yakabo yekucala esitsenjini saNhlapho.
MAKHOSI: Waticedza tonkhe tasebukhosini nje kwente njani? Ngubani lona
abekutekela tonkhe letindzaba? Waba ngugacekile inyama yemsipha
etindzabeni tasebukhosini nje yini?
SICONGO: Lilanga lingawa licotjongwe tinkhukhu nasingavumela simo sonakale
siwahlahle omabili. Ngicinisile kutakuhlwa emini!
MAKHOSI: Kufunga kwakho angeke kukusite ngalutfo Sicongo. NgeMgcibelo
ngitawube ngihlome teligwalagwala. Ngitawube ngihlobe ngeluhlobo
lolutsite lwemabhebha, emangongo. Kutawube kudvuma bayethe
esibayeni kukuhle kakhulu.
[Likhasi: 28–33]
11.1 Caphuna emavi aMakhosi lakuletheksthi lengenhla, laveta kutsi kunetintfo
latisolako embusweni wakaNhlapho langatati. (2)
11.2 Yini leyenta kutsiwe Lungile abemtsandza ngekwemaciniso Makhosi?
Bhekisa imphendvulo yakho kulomdlalo. (2)
11.3 Abefanele yini Makhosi kutishaya sifuba, atsi bukhosi bakhe? Chaza. (2)
11.4 Luphawu lweligwalagwala lushoni kulomdlalo? Chaza. (2)
11.5 Yini lefanele bafana labasengakateki bayicaphele nawubuka indlela
Mkhalelwa lateka ngayo LaJele kulomdlalo? (2)
11.6 Ngekubona kwakho, loku lokushiwo nguMakhosi kutsi, 'Kutawube kudvuma
bayethe, kukuhle …', ngabe kwenteka yini? Sekela imphendvulo yakho. (2)
11.7 Ucabanga kutsi tinkhulumo taMakhosi naSicongo titawusita ngayiphi indlela
umfelandzawonye? Chaza. (2)
11.8 Umbhali uwuvete ngayiphi indlela umbono wakhe ngekutsi imbilapho ivuna
silondza? (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/2016
SCE
11.9 Ngubani lombona awenta kahle umsebenti webunhloli kulomdlalo emkhatsini
waSicongo naNdzabeni? Usho ngani? (2)
11.10 Kuhlakanipha kuni lokujulile lokudzingeka emntfwini longumholi njengobe
kusho Makhosi kuletheksthi lengenhla? Nika KUBILI. (2)
11.11 Aliciniso kangakanani emavi aLungile latsi, 'Kutsatsa kwaNkhanise
kutawucala lulaka, ingcabano, tiphitsiphitsi nekushabalala kwemasiko latsite?'
Sekela ngesigameko lesikulomdlalo lesibufakazi baloko. (2)
11.12 Siswati sitsi indzaba ayilali endleleni yesaba amatolo. Humusha lesaga
ubhekise kuLungile. (3)
[25]
UMBUTO 12 (UMBUTO LOYINDZABAMBHALO)
UMVUZO – NS Nzima
Bhala indzabambhalo lapho ucoca khona ngekuphumelela kwembhali walomdlalo
kusivetela labadlali labalandzelako:
• Bangiswako
• Imbangi
• Umelekeleli
Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu
kwala-390. [25]
UMBUTO 13 (IMIBUTO LEMIFISHA)
UMVUZO – NS Nzima
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.
THEKSTHI D
(Kuseklasini leTemphilo nekuhleleka kwayo. Thishela Shabalala utewuphendvula
imibuto yebafundzi.)
SHABALALA: Ngiyajabula kutfola lelitfuba lekutewucocisana nani mayelana
netifundvo tenu netemphilo jikelele. Loku angikuboni kuyincabhayi
kimi, kepha kungumsebenti wami njengathishela lofundzisa Siswati
neTemphilo nekuhleleka kwayo.
BATJELE: Sibonga lelitfuba lelivelile kitsi lekutewumunya lwati lolunyenti
lolungumhlanhlandlela wemphilo. Lapha siphetse imibuto leminyenti
leyehlukene lesilindzele kutsi siniketwe tinchazelo netimphendvulo
kuyo.
SHABALALA: Ngicela kutsi nikhululeke njengoba silapha. Butani yonkhe imibuto
leninayo ngenkhululeko. Imibuto lengingenato timphendvulo tayo
nyalo ngitawuhamba ngiyewutsekela ngibuye nginiphendvule.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/2016
SCE
BATJELE: Umbuto wami wekucala utsi: nguwuphi lomunye umsebenti
lobalulekile lowentiwa nguthishela ngaphandle kwekufundzisa?
SHABALALA: Thishela lilunga lemmango njengabo bonkhe labanye bantfu.
Thishela ngubabe, ngumfundisi, ngumeluleki, ngumvangeli, ngumholi
nemuntfu lowenta leminye imisebenti. Umsebenti wathishela akusiko
kufundzisa eklasini kuphela, kepha ungumtali njengalabanye batali,
ungumshumayeli njengalabanye bashumayeli, ungumholi wemmango
njengalabanye baholi bemmango. Ulilunga lelisibonelo lesihle
emmangweni ngekwenta imisebenti lemihle, lekhutsatako
nalefundzisako.
BATJELE: Mine benginemcondvo munye wekutsi umsebenti wathishela
kufundzisa bafundzi nje kuphela.
SHABALALA: Lamuhla seniyati-ke nonkhe kutsi thishela sibane selive ngobe
ungumuntfu lowenta imisebenti leminyenti emmangweni. Lapho
kungekho khona kuvana uba ngumchumanisi nemcatululi wetinkinga.
Lapho kungekho khona kuthula, uyakuletsa kubuse kona.
BATJELE: Kusho kutsi uma unguthishela kumele ube ngumuntfu lonesineke,
lobeketelako nalonenhlitiyo lenhle?
SHABALALA: Liciniso lelo mfundzi. Umsebenti webuthishela lubito loluvela kuMdali.
Kumele ube nelutsandvo, ukhutsale, unakekele ubuye ufundzisise.
Leto timphawu letengeta kuleti lewutibalile letingumgogodla
walomsebenti.
BATJELE: Ngitimisele kuwulandzela lomkhakha webuthishela ngifundze
ngigogodze kuwo.
SHABALALA: Ngumkhakha lomuhle kakhulu. Njengobe ukhombisa kuba
nelutsandvo lwelulwimi lweSiswati ungafundza ube ngusotilwimi,
ngumeluleki, ngumcondzisi, ngumcwaningi, ngumbhali, nalokunye.
BATJELE: Siyabonga thishela wetfu. Lamuhla sesiyati kutsi umkhakha
webuthishela wenabile noma wendlalekile wabuye wajula kuhle
kwetimphandze tesihlahla.
[Likhasi: 30–32]
13.1 Ngumuphi umsebenti longasetjentwa nguthishela weSiswati emmangweni
nawufundza letheksthi lengenhla? Bhala MIBILI. (2)
13.2 Nika emaphuzu LAMABILI ebuhle bekubonisana nemmango nakutawucanjwa
kabusha emagama etikhungo. (2)
13.3 Tetsamelilwati talomuhla letifundza lomdlalo ngabe tiyacala yini kuva
ngesimilo semntfwana lofana naSatile? Usho ngani? (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/2016
SCE
13.4 Ngusiphi sicakacaka lesikhona kulomdlalo? Usho ngani? (2)
13.5 Timphawu tini temdlali letibangela kutsi Batjele angemukeleki njengemdlali
lophilako? Sekela ubhekise kulokwenteka emdlalweni. (2)
13.6 Kuyenteka kutsi umuntfu abe netifiso emphilweni kodvwa tingaphumeleli.
Sekela lombono ubhekise kumunye webadlali balomdlalo. (2)
13.7 Chaza lini lekufanele lidlalwe nguThishelanhloko ngekuta kwetivakashi
letitewucocisana nebafundzi etikolweni njengobe kwenteka kulomdlalo?
Nika KUBILI. (2)
13.8 Sifundvo seTemphilo lesifundziswa nguthishela Shabalala samsita ngayiphi
indlela Satile kulomdlalo? Chaza. (2)
13.9 Phawula ngeligalelo lemphumela locecesha bantfwana kutsi bakwati
kubamba lichaza etingcocweni tetindzaba temmango. (2)
13.10 Bhala emaphuzu LAMABILI ngekubumbana kwalomdlalo. (2)
13.11 Bekuludvweshu lwani lolwaba khona emkhatsini waLaNgwenya naLaMbuli
ngendzima leyadlalwa nguSiwela naMakhubu ngekuya kwabo
eMkhuphukantsaba? (2)
13.12 Ngabe siphetfo saMlandzeli kulomdlalo simfanele yini? Sekela imphendvulo
yakho. (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2016 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2016 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2016 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum