Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2016 Question Paper

Question papersiSwati HLGrade 12201626 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2016, 26 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2016

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) LWETI 2016 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa 2½ Leliphepha linemakhasi la-26. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2016 NSC TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto. 2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini lesine bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona. 3. Leliphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Tinkondlo (30) SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25) SIGABA C: Umdlalo (25) 4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A imibuto MITSATFU (3), ESIGABENI B MUNYE (1), ESIGABENI C MUNYE (1) ngalendlela: SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI. ENKONDLWENI LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile kuwuphendvula lombuto. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE. SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE. 5. KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU) NESIGABA C (UMDLALO) • Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye nemdlalo lowufundzile. • Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2016 NSC 6. BUDZE BETIMPHENDVULO • Imibuto yendzabambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe ngemagama la-190–240. • Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe ngemagama la-340–390. • Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi. 7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso naleso sigaba. 8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo ephepheni lemibuto. 9. Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA. 10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi: SIGABA A: Lokungenani emaminitsi la-40 SIGABA B: Lokungenani emaminitsi la-55 SIGABA C: Lokungenani emaminitsi la-55 11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2016 NSC LIKHASI LALOKUCUKETFWE Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto. SIGABA A: TINKONDLO Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI. INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI 1. 'Mahlahlandlela' Umbuto loyindzatjanambhalo 10 6 2. 'Ngihayel' Inkondlo' Imibuto lemifisha 10 7 3. 'Ncamul' Emave' Imibuto lemifisha 10 8 4. 'Aph' Emagugu?' Imibuto lemifisha 10 10 NA Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto. 5. 'Baleka Mbali' Imibuto lemifisha 10 11 *CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli lemisiwe. 6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 13 7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 13 8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15 9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 16 NOBE TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe. 10. Silulu Semaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 18 11. Silulu Semaswati Imibuto lemifisha 25 18 SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti timidlalo letimisiwe. 12. Kwahlwa Emini Umbuto loyindzabambhalo 25 21 13. Kwahlwa Emini Imibuto lemifisha 25 21 14. Umvuzo Umbuto loyindzabambhalo 25 23 15. Umvuzo Imibuto lemifisha 25 24 CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2016 NSC LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto lekunguyona lekumele bayiphendvule. SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU A: TINKONDLO (Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2 A: TINKONDLO (Inkondlo lengakafundvwa 5 1 eklasini) B: INOVELI/TEMDZABU (Indzabambhalo nobe imibuto 6–11 1 lemifisha) C: UMDLALO (Indzabambhalo nobe imibuto 12–15 1 lemifisha) CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2016 NSC SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto letawulandzela. UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. MAHLAHLANDLELA – JJ Thwala 1 Labakwatiko batsi: 2 Ulisango lemphilo, 3 Usihlutfulelo semphilo, 4 Ulitibuko lemphilo, 5 Ungumhlahlandlela wemphilo. 6 Sango lemphilo yemuntfu, 7 Vulela lusapho lwakaNtfu 8 Lwendlule luphangelane kuwe, 9 Lugijime ngematubane lamakhulu 10 Luyofinyelel' esicongweni sakaMfundvo 11 Kulelibuswa ngungcondvonkhulu. 12 Sihlutfulelo semphilo yemuntfu, 13 Vuleka singene ngekhatsi 14 Kuletindvongakati letinkhulu, 15 Siyotsekela lwati lolujulile 16 Sigogodz' inhlakanipho yeleNshonalanga, 17 Sinots' emphefumulweni nengcondvweni. 18 Tibuko lemphilo yemuntfu, 19 Welisa labafuna kwewela, 20 Bafinyelele mshiyalowa, 21 Bayogidza batibetsele, 22 Bahlomele likusasa 23 Lelingatiwa ngumuntfu. 24 Mahlahlandlela wemphilo yemuntfu, 25 Yihlahle kumnyama kubovu, 26 Kubhukul' emajaha embutfo, 27 Kubhukule tintfombi telibutfo, 28 Kuphumelele banumzane labatimisele, 29 Kuphumelele bomake labatimisele. 30 Labakwatiko batsi: 31 Uyinsimu lemakhabakhaba, 32 Usiyalu lesigobhot' umlibe, 33 Uyimbita lebil' umlibe, 34 Ulifa lelim' umlibe. 35 Labangakwat' abakushayimkhuba: 36 Bakubuka baval' emehlo, 37 Batjelwe ngawe bavale tindlebe, 38 Bahogeliswe wena baval' emakhala, 39 Banambitsiswe wena bacudvul' umlomo. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2016 NSC Bhala indzatjanambhalo lapho ucoca khona ngekujula kwalenkondlo lengenhla. Budze bendzatjanambhalo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa angabi ngetulu kwala-240. [10] UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. NGIHAYEL' INKONDLO – JJ Thwala 1 Ngihayel' inkondlo 2 Yemhlaba wonkhe jikelele, 3 Ivakale ngesigci lesihehako, 4 Itsints' imiva nemitsambo, 5 Itsints' imicabango lejulile 6 Ikhutsat' emandla nesineke 7 Sekulwa nenjabho nendzangalo. 8 Ngihayel' inkondlo, 9 Inkondlo yemanon' emicabango, 10 Lelets' intfokoto lemangalisako, 11 Iletse kukhanyiselwa kabusha 12 Engcondvweni nemphefumulweni, 13 Ngiphile imphilo lensha, 14 Ngincob' imphi letfunatako. 15 Ngihayel' inkondlo, 16 Inkondlo yenkhululeko yemphefumulo, 17 Uyihaye busuku nemini, 18 Ingilolotele kwemlolotel' ebusuku 19 Ingikhutsat' emsebentini emini, 20 Ngijabule, ngigidze ngedvwa 21 Ngobe ngingakagawuli yembangandlala. 22 Ngihayel' inkondlo, 23 Inkondlo yekudvumisa 24 Buhle bemvelo yemhlaba, 25 Lobugcamis' imphilo yemhlaba, 26 Ledzinga kukhutsala kwaSikhutsali, 27 Kutsembeka kwaTsembeka, 28 Kulunga kwaLunga. 29 Ngihayel' inkondlo, 30 Inkondlo yetinzululwati 31 Leveta imikhakha yebunzululwati. 32 Funa ngibe ngumuntf' ebantfwini, 33 Ngitfol' inkhululeko yengcondvo, 34 Umhlaba ngiwubuke ngalamany' emehlo. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2016 NSC 2.1 Sonkondlo ugcamisani etingcondvweni tetetsamelilwati takhe ngalemphindvwa layisebentise kulenkondlo lengenhla? (1) 2.2 Sonkondlo ufuna kutitjelani tetsamelilwati takhe ngalamagama lamnyama emgceni 17 walenkondlo lengenhla? (1) 2.3 Nguyiphi lemphi letfunatako lakhuluma ngayo sonkondlo emgceni 14? (1) 2.4 Yini lekufanele yentelwe sonkondlo kute lamavi lasemgceni 21 kulenkondlo lengenhla abe yimphumelelo? (1) 2.5 Ulisebentise kahle yini sonkondlo ligama lelitsi, 'ingilolotele', nasibhekisa kulenkondlo lengenhla? Chaza. (2) 2.6 Mlayeto muni sonkondlo lawubhekisa kulabo labatetsamelilwati takhe ngalenkodlo? Bhala kube KUBILI. (2) 2.7 Ngemaphuzu LAMABILI, hluta imigca 29–31 yalenkondlo lengenhla ubhekise esakhiweni sangaphandle. (2) [10] UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. NCAMUL' EMAVE – SR Mdluli 1 Inhlitiyo lengalali namuntfu 2 Ibubula ingacedzi namuhla 3 Ngitiva tehla nesibibitfwane singasiti 4 Idzabuka ingeke iletse mehluko 5 Timsitsile tintsaba letikudze Ncamul' emave 6 Namuhla ngikudla kwemizindlo nemicabango 7 Ingabe uyawubuya aphila nje nebakitsi? 8 Ngubani longakhohlwa ngulesa simomondiya 9 Sikhikhikhi Lomagadvula sishingishane selucobo 10 Uma sekajika ekhoneni kudzela sibukeli 11 Abelesele asho ngaleliphansi livi 12 Ngimoyitele kancane ngisho ngekutichenya 13 Ncamul' emave tintsaba tiyamdedela! 14 Uma agezile wapolishwa kudzela botsotsi 15 Umkhandza asakhukhumukise emahlombe acunusile 16 Ubone ngemehlo kutsi simele kutsintfwa silwane 17 Uyalalela akasiye sonkhanise Ncamula 18 Ubhukula imincele aye kuleSwatini ngekwetsembeka 19 Akakhononi ngisho akhonjwa leya eKZN indlela 20 Sifungo sekutsi siyofa silahlane sisacinile 21 Sinini sami lesihambe naye namuhla 22 Sibika kutsi baphetsene kahle eluhambeni. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2016 NSC 23 Nangu achamuka egedeni sebamletsile 24 Nangu amandzatela ngebusokati 25 Waba lilanga lucobo namuhla 26 Ncamul' emave tintsaba tiyamdedela! 3.1 Caphuna umugca wenkondlo lapho sonkondlo asebentise khona silinganisomcondvo endzimeni 1 kulenkondlo lengenhla. (1) 3.2 Nawubuka kuhleleka kwemagama emigceni 3–4, ungatsi iphethini yalemigca ihleleke kanjani? Bhala kube KUNYE. (1) 3.3 Sonkondlo ukhuluma yedvwa atibute atiphendvule kulenkondlo. Caphuna umugca losenkondlweni kufakazela lombono longenhla. (1) 3.4 Ncamul' Emave usiphazamisa ngayiphi indlela simo semnotfo wasonkondlo? Bhala kube KUNYE. (1) 3.5 Bhala kujula kwemigca 1–2 yalenkondlo lengenhla ubuye wesekele lokushoko. (2) 3.6 Hlobo luni lwesinongo senkhulumo lasisebentisile sonkondlo emgceni 15 walenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) 3.7 Nanobe alalela Ncamula kodvwa uyatsintseka ekungcolisekeni kwemvelo. Bhala kube KUBILI lokwesekela lombono. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2016 NSC UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. APH' EMAGUGU? – MS Magagula 1 Ngiyakhala nangicabang' emagugu 2 Emagugu emvelo phas' etibilini temhlaba 3 Temhlaba welive laMswati. 4 Iph' igolide nesiliva Kangwane? 5 Sekwasal' imigedze lengemakhay' etimamba, 6 Kwasala tindvundvum' emanyela engcebo, 7 Lebayigubha baphangelana baphangi, 8 Yetfwalwa tinkayiman' idzabula tilwandle. 9 Sekwasal' iMphaka yemigodzi yemalahle, 10 Lolumnyama lutfuli lubhunya luy' etulu, 11 Lumbony' eMaswati atfungats' umnotfo, 12 Insimbi bayimbil' eNgwenya bayivukuta, 13 Kwatsiw' akayigobi Ngwan' igotjw' eJalimane. 14 ENgwenya yasal' imigodz' ikhamisile. 15 EBulembu bulembu batsandzel' imigodzi, 16 Litjeboya balivukute balicedza, 17 Lihlehletela ngeluthaka liy' eBhabtini. 18 KaDvokolwako idayiman' itfolakele 19 Balel' etikwayo beMtfombeni bayilondzile. 20 Wo sesuka sililo sendvulo! 21 Emanceba laphola, kuvuswa kabusha, 22 Bagujwa bakhweshiswa bangcwatjwa 23 Imfakabili nembala nay' ikhona, 24 Tingedzama tawubuk' umnotf' usitsela, 25 Tindvundvuma telite taphakama tahawukisa. 26 Kuyoba kuhle kuwe Ngwane, 27 Sitivukuta tibilini temhlaba, 28 Siwakhiph' emagugu siwasakata, 29 Lapho bakusasa sebasibut' emagugu, 30 Sibanik' imphendvulo yetibiyo telive, 31 Timile tinsika teMaswati, 32 Tingemagugu laphum' etibilini 33 Temhlaba siwuvukuta sifun' ingcebo. 4.1 Shano kutsi buvetwe ngaliphi lisu bunkondlo emgceni 22 walenkondlo lengenhla. (1) 4.2 Sonkondlo utitjelani tetsamelilwati takhe ngemnotfo welive nasibuka umugca 16 walenkondlo lengenhla? (1) 4.3 Yini ndzaba sonkondlo abite timbiwa ngekutsi temvelo? (1) 4.4 Shano kutsi ingcikitsi yalenkondlo iyifanele kangakanani lenkondlo lengenhla. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2016 NSC 4.5 Wena ubona kutsi kulelive lahlala kulo sonkondlo, ngabe ikhona yini inkhululeko? Usho ngani? (2) 4.6 Kukhona labatsi leligama lelitsi, 'emagugu', alikakhetseki kahle kulenkondlo. Wena utsini? Sekela. (2) 4.7 Bhala kube KUBILI lokufanele kwentiwe kuze kutsi lemigodzi lekwenjiwa kuyo lamagugu lakhuluma ngayo sonkondlo ihlale isesimeni lesihle nalesiphephile. (2) [10] NA INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI Bonkhe bahlolwa baphocelelekile kutsi bawuphendvule lombuto. UMBUTO 5 Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. BALEKA MBALI – EAB Mkhonta 1 Umuhle mbali angiphiki, 2 Emacemb' akho atse klaba, 3 Sicu sakho sitse tfwi, 4 Uyamanyatela ngebuhle, 5 Kepha ngiyakwesaba mbali. 6 Uyehluleka kubona sitsa, 7 Emehl' onkh' abuke wena, 8 Wen' ujabul' ufe ngaloko; 9 Ingani utsi lutsandvo, 10 Caphela usengotini, baleka. 11 Kute lowase watsandvwa live lonkhe, 12 Leto tinyos' atikutsandzi tonkhe; 13 Linyenti lifuna kukuphuphisa, 14 Tibalekel' ungavumi mbali, 15 Kuvuma kwakho kusho kufa. 16 Tsatsa seluleko sami mbali, 17 Ngayibona leny' ivuma tinyosi, 18 Tayitselekela kwadzela sibukeli, 19 Tawudl' umkhupha wayo waphela; 20 Tayinatsa yonkh' ingati yayo yaphela; 21 Lashona lilanga, sevakala sililo. 22 Liciniso lelengilishoko, baleka; 23 Ikhala nje imbali seyibunile, 24 Kute inyosi leyaphindze yabuyela; 25 Tesuka tayawufun' embili, 26 Nawe tiyakufuna mbali, baleka. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2016 NSC 27 Usahlushwa buhle mbali, 28 Ligama lalomdzala alivakali, 29 Kepha lolivako liyamphilisa; 30 Mine sengimdzala mbali, 31 Ngako ngitsi tibalekele tinyosi; 32 Liyoba linye kufike letsembekile, 33 Lapho-ke uyotidzelisa ngelutsandvo. [Ligabazi: 13] 5.1 Caphuna umugca losho kutsi lembali lekukhulunywa ngayo kulenkondlo beyiyindze. (1) 5.2 Bunkondlo buni lobuvetwa yimigca 7–8 endzimeni yesibili yalenkondlo lengenhla? (1) 5.3 Nguyiphi lembali lekukhulunywa ngayo kulenkondlo lengenhla? (1) 5.4 Sifundvo sini lesitfolwa tetsamelilwati talenkondlo? (1) 5.5 Ucabanga kutsi nguyiphi ingoti lembali lengangena kuyo nangabe tinyosi setiyitselekele kwadzela sibukeli? Nika BUBILI. (2) 5.6 Bhala kujula kwalenkondlo lengenhla. (2) 5.7 Ngusiphi saga lesingasetjentiswa emgceni 28 kuyala lembali? Usho ngani? (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2016 NSC SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Kulesigaba kunemanoveli lamabili nencwadzi yetemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo naleyo noveli nobe incwadzi yetemdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha. INOVELI Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi. UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi lenoveli isetfulela sifundvo lesitsi: Umuntfu lobukeka angenamsebenti nobe longakabaluleki angaba lusito nobe yintfo lenkhulu kusasa. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Fundza letheksthi leyincenye yendzaba bese uphendvula imibuto letawulandzela. THEKSTHI A Tintfo tase ticala kuba lukhuni lapha emtini waLushawulo. Kwakungasekho kahle kubhobokelana ebafatini baLushawulo. Nome kunjalo kodvwa LaMagagula wajinge wakhombisa inhlitiyo lenhle. Letinye tintfo abetsi nome ativa kubantfu bangaphandle angete atinaka. Abengafuni futsi kutsi lemphehla yendlulele nakubantfwana. Kuwona lowo mnyaka ngalelinye lilanga, likhipha inhlanti emantini, bantfwana batsi 5 bahleti lapha kaLushawulo babona kuchamuka salukati sihamba nendvodza nje lese icatsatela. Sebakhulekele, bantfwana babanika kwekuhlala bahlala endlini kagogo ngobe naku kwakungusemini lenkhulu manje nemitfunti yetindlu kusete lapho baye bakhosele khona. 'Sanibonani phela bogogo, sondzelani nange nebakitsi.' Basondzela bantfwana 10 belula tandla ngekusimbatseka ngobe bangasati lesalukati. Nome laba labakhudlwana bebasifanisa, kepha bebete licinisa ngobe bona nje sebatati bete gogo. 'Pho labadzala balapha ekhaya bayephi?' Sekubuta lendvodza leyayiloku ibindzile. Kuphendvule munye kulabo labakhudlwana asho kutsi bonina basemasimini babashiye basageza. 15 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2016 NSC Bakhiphe kudla babanike bese babatselela nemahewu. Batsi basengakakutsintsi naloko kudla kwevakala emavi ngasendleleni. Kwase kungabo bonina. Kwabe abakabeva, baphuma kulelo langa babahlangabeta. Pho, bantfwana, tabo tindzaba titekwa bume. Bavele babatjela bonina kutsi kufike gogo wabo ahamba nalomunye umuntfu. 20 'Nitsi kunabani?' Kubuta Tintfombi ngekucasuka. 'Kunagogo kanye nalomunye umuntfu lafike naye,' kuphendvula lomunye webantfwana. Lawo mavi amenta Tintfombi wagweja waba bovu hhwe. 'NaboKhetsile, mine angisayi phela lapha ekhaya. Angifuni nje nekumbona loyo mtsakatsi.' Washo wancandzeka vele wayawuhlala phasi kwesihlahla semncozi 25 lesasiseceleni kwendlela. LaMagagula weswela umgodzi uma eva Tintfombi akhipha emagama lanjena embikwebantfwana. Wamvela lomuntfu lomdzala kephake kwakufuneka amtjele ahambe njengobe asashilo Tintfombi ngobe uma angatsi akahlale kute kufike Lushawulo, loko kwakungasho lokunye emphilweni yakhe. 30 Ngebudzala, wahamba LaMagagula wefike wachaza kahle simo setintfo kulendvodza leyayichube lesalukati. Lendvodza kwakungumgijimi walapho bekwendze intfombi yakaso lencane lena leyase imgcinile. Lomuntfu lomdzala uchutjwe nje ngobe sekulukhuni emtini ngobe naku abesagula. Uma agula nje sekwenta kutsi lentfombi yakakhe isale seyinakekela yena kakhulu kunalabo 35 basemtini lokungibo labalobola. Lapha nje abesaletfwe ngumtsetfo kwekutsi akahambe ayewufela kandvodzana yakhe hhayi emtini webantfu. LaMagagula washo nekusho kutsi yena ute emandla ekumemukela lomuntfu lomdzala ngobe kungenteka naye aphelelwe yindzawo. Watsi kuhle babuye ngelilanga leMgcibelo ngobe uvamise kufika njalo nje ngaboLesihlanu. 40 Sebavuselene boLaMagagula neninatala, bavele bavalelisa boLaHlophe nalowo mgijimi labehamba naye. Lilanga laliloku libile njalo. Kulelo langa lebelibaba, bonkhe bantfu batiphumulele phasi kwemitfunti, unina waLushawulo kwadzingeka kutsi aphume kunjalo. Titfukutfuku tase tibhicene netinyembeti kuNaboLushawulo ngobe abati kutsi lapho aya khona sewusicako lucobo. Lesinye sikhatsi abeke afise nekufa 45 kunekutsi ahlalise kabi umntfwanakhe lapho naye atendzele khona. Pho, kufa lokungabitwa, ngabe wakubita kwamphumuta ngalelo langa. LaMagagula wamane wabakhipha nje ekhaya wase usheshe uyancandzeka. Naye ujika nje setigcwele emehlo, abe angeke ente lutfo. [Likhasi 88–90] 7.1 Bhala KUNYE lokwakhombisa kutsi LaMagagula uyamemukela Tintfombi nobe kulukhuni kukwenta loko. (2) 7.2 Bhala KUBILI lokubalwe kulenoveli, lokwakhombisa kutsi Lushawulo konkhe labekwenta emtini wakhe naTintfombi bekusebenta umutsi. (2) 7.3 Umbhali wencwadzi, Liphume Nebovu, usifundzisa ngasiphi sigameko kutsi bukhosi bendzawo kumele buhlonishwe ngummango? Bhala KUNYE. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2016 NSC 7.4 Kuhle kutsi umlingisi aphatselane nendzaba kusukela ekucaleni kute kube sesiphetfweni senoveli. Sekela lesitatimende ubhekise kuMkamfundisi naLaMagagula. (2) 7.5 Wabona ngani LaMagagula kutsi Lushawulo sewutekile futsi uhlala nentfombi esilumbini? Chaza. (2) 7.6 Ucabanga kutsi yini leyenta LaMagagula angafaki sehlukaniso nendvodza yakhe njengobe abedvonsa matima kangaka kaKhumalo? Nika KUNYE. (2) 7.7 Phawula ngetento taLaMagagula latenta kukhombisa luvelo nasekubuywa emkhayeni lapha kaKhumalo. (2) 7.8 Lushawulo watisita ngekutsi angabi yinkhomo ledla yodvwa kute kutfolakale umtsakatsi ekhaya lakhe. Hlahlela sento sakhe kufeza loko. (2) 7.9 Kube Tintfombi abeyincenye yelusha lwalomuhla, ngabe walutsini loluswane lwakhe lweliphumalimile? Bhala kube KUBILI. (2) 7.10 Lushawulo abengafuni kutsi leliphumalimile libitwe ngesibongo sakaKhumalo. Bhala KUBILI locabanga kutsi kungaba yinkinga kulomntfwana nasakhulile nangabe wasisebentisa lesibongo saLushawulo nawubhekisa emphilweni yalomuhla. (2) 7.11 Abesho kutsini Lushawulo nakatsi kuTintfombi, 'Bacinisile nabatsi kuncono kwetsemba litje kunekutsi wetsembe umuntfu'? Chaza. (2) 7.12 Abecondzeni Tintfombi ngalamavi latsi, 'NaboKhetsile mine angisayi lapha ekhaya. Angifuni nje nekumbona lomtsakatsi'? Chaza. (3) [25] UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi lenoveli isetfulela sifundvo lesitsi umuntfu lobukeka angenamsebenti nobe longakabaluleki angaba lusito nobe yintfo lenkhulu kusasa. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2016 NSC UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. THEKSTHI B 'Kufundzisa bantfwana tilwimi letingesito tabo kusho kungahloniphi tindlelachubo telwati lwendzabuko yabo, emalungelo, khukhulelangoco, bulungiswa betendzawo nebetenhlalo.' Kusho Mphikeleli. Batsite basakhuluma kwangena Lotifiso wayiva ingcoco yabo kutsi itsintsa tilwimi. Wevakala atsi, 'Nitihluphelani ngetilwimi letinye ngobe lulwimi lwemhlaba jikelele 5 lukhona lunye?' 'Asiphikisani nekufundziswa kwalo, kepha sitsi nelwetfu lulwimi alucatjangelwe lufundziswe kuto tonkhe tikhungo temfundvo ngendlela lefanele. Lulwimi lwami ngicabanga ngalo ngente konkhe ngalo embikwekutsi ngendlulele kulolunye. Lulwimi lwami lungimi. Lulwimi lwami lusisekelo semphilo yami, Lulwimi lwami 10 ngibhudza ngibuye ngiphahle ngalo,' kusho Mphikeleli. 'Uma sitawuyekela kufundzisa bantfwabetfu Siswati sitawube sitibamba ngapelepele emehlweni. Lamuhla bantfwabetfu basihlahlela emehlo, basibuke ekhatsi etinhlavini bangakhophoti noma bacalate. Loko kwedzelela esiveni seMaswati, Lulwimi nelisiko kuyahambelana,' kusho Shongwe. 15 Lulwimi ngulenye incenye yelisiko lese itsandza kulahleka esiveni. Batali kumele bakhutsate bantfwababo ngekubakhulumisa ngelulwimi lweSiswati. Lulwimi lweSiswati lucuketse inhlonipho. 'Nangabe kwentekile umntfwana afundze esilumbini kufanele alwati lulwimi lwakhe. Lulwimi ngilo lolusetjentiswako ekufundziseni emasiko,' kusho Nyoni. 20 Yati lulwimi, inhlonipho nemasiko kanye nemihambo lephatselene nawe kucala embikwekutsi uyewufundza kwalabanye. Empeleni kubonakele futsi kutsi inhlonipho iye ivele lapho umuntfu akhuluma. Umuntfu lote inhlonipho nalongakafundziseki umbona ngekuhlambalata nakakhuluma. Lulwimi lweSiswati lubonakele lunemagama lakhetsekile enhlonipho 25 umuntfu langawasebentisa ekwakheni nasekufundziseni sive. 'Kufa yintfo lehlonishwa kakhulu ngesintfu. EMaswati akabuke emuva lapho konakele khona alungise kuphindze kuhlonishwe kufa. Bantfwana bebangavunyelwa kubuka sidvumbu futsi bangayi nasemingcwabeni. Bantfu labadzala kufanele batiphatse kahle emmangweni bahloniphe nemuti lapho kwehle 30 khona lifu lelimnyama. Akungayi ngekutsi inkholo yemuntfu itsini, kepha akahloniphe sive. Bantfu labete kutewungcwaba bayekele kucoca tindzaba emathuneni, basingatse futsi bavelane nalaba labahluphekile. Kumele kufa kungafaniswa nemtsimba nome nelidzili lelitsite esiveni lapho bantfu betela kwasetfunjini khona bembatse nangendlela lehlukile,' kusho Shongwe. 35 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2016 NSC 'Kubonakele kutsi kungahloniphi sifo nekungalandzeleli imisimeto leyentiwa nakushoniwe, kuba yimbangela yetifo letenteka imihla nemalanga. Labanye batsi emathuna lahlala agujwe bomasipala bendzawo ngawo labanga kutsi kufiwe kakhulu. Ngesintfu akwentiwa kutsi umgodzi ugujwe umuntfu angakafi, kuye kutsiwe umgodzi uyahlola,' kusho Nyoni. 40 'Sintfu asikuvumeli kugujwa kwemgodzi umuntfu angakafi. Loku lokwentekako kufike nenchubo lensha yetifiki. Kumele kuhlolisiswe bacwaningi labehlukene labaphatselene netemasiko, tenkholo netemitsetfo,' kusho Mphikeleli. Inkhulumiswano yabo yaphetsa ngekutsi bavumelane kutsi emasiko abalulekile ngako-ke kumele alandzelwe, lulwimi lweSiswati kumele lufundziswe kuto tonkhe 45 tikolo letisendzaweni yeMaswati. Lokungenani kufanele lufundziswe ezingeni lelitsite kulawa lamatsatfu. Lotifiso wakhetsa kubindza ngobe angahambisani nemicondvo yabo yekugcamisa emasiko nelulwimi. [Likhasi 78–71] 9.1 Ngutiphi tifundvo letingavisiseka ncono nangabe tingafundziswa ngeTilwimi Temdzabu? Nika TIMBILI. (2) 9.2 Bhala tigameko LETIMBILI letentiwa nguMphikeleli kulenoveli, letifakazela kutsi batali bakhe bayihlanyela inhlonipho emtfwaneni wabo. (2) 9.3 Ngaphandle kwaloku lokubalwe kuletheksthi lengenhla, ngutiphi letinye tindlela letikulenoveli letikhombisa kuhlonishwa kwendlelanchubo yelwati lwendzabuko? Nika TIMBILI. (2) 9.4 Catsanisa emavi aShongwe latsi, 'Bantfu abasingatse futsi bavelane nalaba labahluphekile', nesiphetfo salenoveli. (2) 9.5 Phawula ngekuhambisana kwetifundvo Mphikeleli lebekatenta esikolweni, iKhayaletfu, netifiso takhe tekuba ngumholi. (2) 9.6 Ucabanga kutsi ngutiphi tintfo lebetingaba yimbangela yekuphitsana kwengcondvo yaMatsiya, nawubuka lokwenteka emimangweni lekuphilwa kuyo lomuhla? Nika KUBILI. (2) 9.7 Kulesikhatsi lesiphila kuso, linyenti lelusha libona shengatsi kukhuluma nobe kufundza ngelulwimi lweSiswati kusuke kukutehlisa nekubukeleka phasi. Khambi lini lelingasetjentiswa kuntjintja lusha kulomcondvo? Nika KUBILI. (2) 9.8 Utsini umbono wakho ngekutsi imigodzi yekungcwaba ihlale igujiwe bantfu bangakafi? Phawula. (2) 9.9 Phawula ngendzima ledlalwa nguMvakali emphilweni yaMphikeleli kulenoveli. (2) 9.10 Ngekubona kwakho, umbhikisho webafundzi baseNingizimu Afrika we-1976, ube naliphi ligalelo eTilwimini Temdzabu, njengekusho kwaboMphikeleli kuletheksthi lengenhla? Chaza. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2016 NSC 9.11 Uvumelana kangakanani naloku lokwenteka kulenoveli kutsi nangabe kushoniwe bantfwana bangavunyelwa kubuka sidvumbu futsi bangayi nasemingcwabeni? Sekela imphendvulo yakho. (2) 9.12 Lesaga lesitsi, 'Goba msenge udliwe timbuti', siyamfanela Sikhulu Tsabetse. Chaza kutsi yini kutsiwe siyamfanela, wesekele ngalokwenteka kulenoveli. (3) [25] NOBE TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe. UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi imibhalo yetemdzabu isetfulela sifundvo lesitsi intfo lengenamsebenti nobe lengakabaluleki ingaba lusito lolukhulu kusasa. Indzabambhalo yakho yibhekise kulemibhalo yemdzabu lelandzelako: • 'Libhubesi Nalogwaja' • 'Tibongo Tenkhosi Tobias Nkosi' Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. THEKSTHI C HLUPHEKILE Sikhatsi lesinyenti bekasicitsa naGabisile, dzadzewabo. Gabisile bekatalwa ngunina lomncane. Hluphekile bekahamba naGabisile njalo, bangashiyani. Hluphekile abenjengelilanga liphuma, asidzandzane lesitsandvwa bantfu labanyenti. Batsandza umoya waso lopholile. Abemudze, titfo takhe titinhle, buso bakhe bubusheleleti shengatsi bulolongwa imihla nemalanga. Likhala lakhe belime kuhle kwelemdzeshi 5 kantsi futsi nemehlo akhe amakhulu agcamile. Gabisile bekusidzandzane nje lesidle ngekuma, ngelivi lelihoshotako nekukhulumela futsi. Kwenteka ngalolunye lusuku kwaphela emanti, kwadzingeka kutsi ayewukhiwa esitibeni sengwenya. Kwesuka yena unina waGabisile wayekukha emanti khashane lapho kunesitiba sengwenya khona. Wawakha emanti, watsi sekatfwele imbita 10 yemanti enhloko ahamba, chamu ingwenya, umninisitiba. 'Ufunani lapha emtini wami?' Kubuta ingwenya. 'Ngitewukha emanti Mninisitiba. Ngicolele Nkhosi yesitiba,' kusho unina waGabisile. Ingwenya yambuka kanyenti, kusuka lapho yatsi imnika litfuba lekutsi atikhalele, asho emavi ekugcina. Wacabanga umntfwanakhe Gabisile kutsi utawusala nabani 15 yena asafile. Inhlitiyo yakhe yaba buhlungu kakhulu, kepha wagcina atinikele. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2016 NSC 'Yeka umntfwanami Gabisile lotawusala yedvwa ayintsandzane …' 'Nangabe ufuna kusindza, kuncono utfumele yena Gabisile lowo atewungigadzela bantfwana bami labahlala ekujuleni kwesitiba. Utamletsa nini?' 'Ngitamletsa kusasa Mninisitiba.' 20 'Utawufika nawe yini?' 'Cha, ngitawubatfumela babe babili. Yena-ke utawube agcoke ingubo lebovu. Batawufika lapha batekukha emanti.' Waphunyula njalo-ke unina waGabisile. [Likhasi 64–65] 11.1 Nguyiphi insweleko levetwe kulenganekwane? (2) 11.2 Yini levetwe kulesakhiwana lesingenhla leyenta lombhalo ube yinganekwane? (2) 11.3 Ngusiphi sigameko lesisicongo kulenganekwane? Sekela imphendvulo yakho ngalokusenganekwaneni. (2) 11.4 Ngekubona kwakho, nguluphi luphawu loluvetwa ngulombala lobovu wengubo leshiwo ngunina waGabisile? Usho ngani? (2) 11.5 Simo sendzawo kulenganekwane sinaliphi ligalelo ekuphunyuleni kwaHluphekile kutsi angatsatfwa yingwenya? (2) 11.6 Umbhali walenganekwane, uphumelele njani kusebentisa lisu lekwetsa ligama lihambisane nemlingisi? Sekela imphendvulo yakho ngemlingisi MUNYE. (2) 11.7 Humusha lesaga lesitsi, 'Tentile akakhalelwa, kukhalelwa tumekile,' ubhekise esiphetfweni salenganekwane. (3) NA Fundza letibongelelo letilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. TIBONGO TANGWANE III 1 Lulakane waDlamini! 2 Ngwane lonelulaka, 3 Ekhaya nasetsafeni, 4 Ematfuntin' etintsaba, 5 Mbetsi wetidzandzan' emasekweni, 6 Kwetfuk' emadvodza, 7 Bonina bangekho basematsafeni. 8 Ngwane ngimbon' abuk' emuva, 9 Was' ubuk' emadvodza; 10 Wachubekel' embili. 11 Chibi lasemhlonhlotseni, 12 Lelinganatfwa tinkhomo, Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2016 NSC 13 Linatfwa ngemadvodza. 14 Abuk' emangce, 15 Ngekuphephel' ematjeni, 16 Ats' emadvodza kusetjeni 17 LaNgwane. 18 Eva lusi lwenyama, 19 Yetinkhomo netinyamatane. 20 Wakhumbula, 21 Ulilitela ngagogo wakhe 22 Wasenkayaneni, 23 Wadzandzalukane. 24 Wagucelwa tindvuna, 25 Wagucelwa ngemadvodza, 26 Ngelitiko lelingenahlumela lendvodza. 27 Bayethe! 28 Ungangetintsaba! 29 Mlangeni! [Likhasi 98–99] 11.8 Bunkondlo buni lobuvetwa ngulamalunga lacindzetelwe emigceni 9–10 kuletibongelelo letingenhla? (1) 11.9 Khokha umugca lokuletibongelelo letingenhla, locuketse luchumanosicalo lolucondzile. (1) 11.10 Ilusebentiseleni imbongi loluphawu lolusemigceni 27–29 kuletibongelelo letingenhla? (1) 11.11 Ucabanga kutsi umugca 5 kuletibongelelo letingenhla utitjelani tetsamelilwati ngesimilo salobongelelwako? (1) 11.12 Humusha umugca 26 waletibongelelo letingenhla ubhekise kulona lobongelelwako. (2) 11.13 Sifanisongco lesicidzetelwe kuletibongelelo letingenhla emgceni 11 sihambisana kangakanani nalona lobongelelwako? Chaza. (2) 11.14 Akha sisho ngelibito, 'ludzaka', kuchaza lona lobongelelwako lapha ngenhla. Chaza kutsi lobongelelwako simfanela ngayiphi indlela. (2) [25] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2016 NSC SIGABA C: UMDLALO Kulesigaba kunemidlalo lemibili. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini lonyaka uphendvule ngawo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo enovelini/temdzabu, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha enovelini/temdzabu, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto wendzabambhalo. UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KWAHLWA EMINI – JJ Thwala Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi indlela batali labatiphatsa ngayo ingaba nemtselela lomuhle nobe lomubi ebantfwaneni babo. Bhekisa indzabambhalo yakho kulabadlali labalandzelako: • LaHlatjwako • LaJele • Mkhalelwa Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA KWAHLWA EMINI – JJ Thwala Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela. THEKSTHI D (Makhosi naSifiso balungiselela lusuku lwangakusasa) SIFISO: Lomnyaka awufanani naleminye iminyaka. Angati kutsi yini tintfo tihambe ngalendlela! MAKHOSI: Yini loyicaphele leyenta usho lawo mavi? SIFISO: Kwenteke umhlolo kulomnyaka. Kholwane akamange akhale 5 ngakholwane. Imvula icale kuna sesihambile sikhatsi. Loku lokwenteke kulomnyaka kuyahlola. Batsi kwenteka kadzeni ngemnyaka lokwetsiwa ngawo lendzawo yaseLusizini. MAKHOSI: Bengiloku ngingakunaki loku lokhuluma ngako. Vele tikhatsi atifani. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2016 NSC SIFISO: Loku bekuhlola kona kutsi inkhosi yesive leseyibuse iminyaka leminyenti 10 kangaka itawubeka phasi tintsambo tekubusa. Kulahlekelwa tindvuna tayo letetsembekile. MAKHOSI: Impela nguloko Sifiso. Maye uyacaphela Nyibe. Kusho kona kutsi utawuba yindvuna lekahle. SIFISO: Ngiyabonga kuva emavi lamnandzi kangaka Makhosi, nkhosi yelikusasa 15 lami. MAKHOSI: Naku lengifuna ukuvisise kahle Sifiso. Kuhlelwe kutsi nalitsambama ngiyewungeniswa kuleliya lawu lapho ngitawunikwa khona imiyalo bese ngilungiselelwa sikhundla. Bantfu labakhetfwe ngubabe boNdlondlo naNgedze. Ubakhetse ngobe abetsemba. Angimsoli umuntfu lomdzala. 20 Ukwente loko ngobe acabanga kutsi basesecotfo, kantsi kadze bagudluka lapho. SIFISO: Akukho lokutawulunga Makhosi nasingayekela tintfo tichubeke njengobe tihleliwe. MAKHOSI: Utsini umbono wakho ngalolo luhlelo? 25 SIFISO: Utasicolela uMlomo longakhulumi manga, mine angihambisani nalolo hlelo. Ngiphikisana nalo. Uma singavumelana naloku kutawube kusho kutsi sikhasela etiko. Asikwati kudlala ngemlilo sibona kutsi tintfo atihambi kahle. MAKHOSI: Ngiyajabula kuva umbono wakho. Umbono wakho, ngumbono wami. 30 Batawulala bodvwana kulelo lawu, mine angiyi lapho. Ntsambama sitawubutsana lapha elawini lami nemajaha angesheya kweLigwa. Sitawube sihlome siphelele. SIFISO: Akulunge konkhe Makhosi siteke bafati sihlale phasi. Labo labasiphetse kabi sitabapheka ngesigozwana. Kumele kubonakale kutsi bobani 35 labahlakaniphile emkhatsini kwetfu nabo. MAKHOSI: Nangihleti nawe Sifiso, ngiye ngitibone nginababe namake. Asibambisane Sifiso kuze kuphumelele tifiso tetfu. Tinyenti tifu leticushiwe, kepha sitawuphunyula kuto nasibambisene. SIFISO: Nasewudlulile wonkhe lomsebenti ngifuna kumcela inselelo Nkhanise. 40 Ngifuna kumdzelisa inkhani. Siyafunana sinaye kodvwa asitfolani. Kumele sivane emandla. Kumele kubonakale kutsi ngubani lohlakaniphe kwengca lomunye. Sewungikhombe kakhulu esweni. [Likhasi 118–121] 13.1 Ngaphandle kwekubanga Bonakele, yini lokuvela kulomdlalo lobekuyimbangela yekutsi Sifiso aze akhonjwe esweni njengobe kushiwo kuletheksthi lengenhla? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2016 NSC 13.2 Nika sizatfu lesikulomdlalo lesenta kutsiwe umbuso waMakhosi utawuletsa imphucuko yaseNshonalanga. (2) 13.3 Imphilo yebantfu labasha labafana naSifiso beyilengela eweni nawubuka letifo lesetikhona lomuhla. Sekela ubhekise kuSifiso kulomdlalo. (2) 13.4 Tifiso taSifiso betitawuba lusito lolungakanani ekuphumeleleni kwemaphupho aMakhosi ngendlela lekufanele iphatfwe ngayo indzawo yaseLusizini? Chaza. (2) 13.5 Catsanisa libito lelisha latsi Makhosi utawetsa ngalo indzawo yaseLusizini nesiphetfo salomdalo. (2) 13.6 Ucabanga kutsi yini lekufanele yentiwe nguMkhalelwa nakeva ngelicembu leMfelandzawonye? Chaza ngemaphuzu LAMABILI ubhekise kulomdlalo. (2) 13.7 Bhala tintfo LETIMBILI labetawukhunjulelwa tona Ndleleni, emva kwekufa kwakhe. (2) 13.8 Njengobe Makhosi abengabufuni lobukhosi ekucaleni kwalomdlalo, yini leyamenta agcine antjintje ingcondvo abufune lobukhosi? Sekela imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMABILI. (2) 13.9 Bhala kubaluleka kwaLungile esiphetfweni salomdlalo. (2) 13.10 Shano inzuzo locabanga kutsi beyitawutfolwa ngulaba labesekela Nkhanise nobe Makhosi kulomdlalo nangabe sebabekiwe etikhundleni. Bhala KUBILI. (2) 13.11 Kube bewunguMakhosi, bewutawenta njani nawubona bonkhe labantfu lobanga nabo bukhosi sebafile? Chaza. (2) 13.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta kutsi Ndzabeni abengaketsembeki esiveni sakaNhlapho. (3) [25] UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO UMVUZO – NS Nzima Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi indlela batali labatiphatsa ngayo ingaba nemtselela lomuhle nobe lomubi ebantfwaneni babo. Bhekisa indzabambhalo yakho kulabadlali labalandzelako: • LaMbuli • LaNgwenya • Bhembe Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2016 NSC UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA UMVUZO – NS Nzima Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela. THEKSTHI E (Batjele nalabanye bafundzi baveta imibono yabo ngesihloko, ngenhloso yekuveta emasu etinhlaka tekucala.) BATJELE: Sinikwe sihloko lesitsi, indlu. Kumele sisebentise imicabango lemcoka nalesekelako ekuveteni emaphuzu langasisita ekuhlahleleni nasekuhleleni indzaba yetfu. Asesive imibono yenu mayelana 5 nesihloko. SATILE: Umuntfu ngumuntfu ngendlu. Indlu likhaya lemuntfu lekulala, lekuphumula, lekutijabulisa nelekwenta yonkhe imisebenti lebalulekile kuye. Indlu indzawo lelungiselelwe bantfu nome imindeni. Indlu kungaba likamelo linye, mabili, matsatfu, njalonjalo. Indlu kungaba 10 lilawu, intsanga, lidladla, indumba, umkhukhu, njalo njalo. BATJELE: Kuya ngemibono yebantfu kutsi indlu yini. Kuya ngemandla ebantfu kwakha indlu. Labanye bakha likamelo linye balibite ngekutsi indlu. Labanye baphumelela kwakha emakamelo lamabili batsi yindlu. Labanye baphumelela kwakha emakamelo lamatsatfu batsi indlu. 15 Nitsini-ke ngelilawu bafundzi? MLANDZELI: Lilawu libaluleke kakhulu ngobe kulapho kulala khona emajaha. Lijaha liba lijaha ngelilawu. Lilawu lisetjentiselwa kulala. Kulapho emajaha aye ahlanganele khona aticocele tindzaba tawo tebujaha. Tindzaba aticocelwa endle ngobe kusatjwa kutsi titawemuka nemoya. Emajaha 20 aba netimfihlo tawo. Letimfihlo leto tisonjululwa elawini. Kuyenteka kutsi kube tindzaba letitsintsa live nome tebusoka nje. Letindzaba leto ticocwa kutintiwe ngobe tiyazotselwa. Lijaha nalikhuluma ngendlu likhuluma ngelilawu. BATJELE: Nicoca nitsini bafundzi ngentsanga? 25 SATILE: Intfombatane iba yintfombatane ngentsanga. Intsanga yindzawo yekulala. Kulapho intfombatane ikhombisa kukhululeka khona. Kulapho iye ibuyekete loku lehlale ikutjelwa sibuko kutsi ngabe kuliciniso yini ngayo. Kulapho iphumelela khona kucatsanisa loku lehlale ikuva ngebantfu ngayo. Kulapho iye ibuke kuma 30 kwemphumulo yayo; libunti layo; tindlebe tayo; emehlo ayo; titfo tayo; njalonjalo. Tindzaba temantfombatane tiphelela entsangeni. Lapho kukhulunywa ngemabanga ekukhula kwawo. Kukhulunywa ngetimilo letinhle naletimbi. Kuphawulwa ngetinhloso tawo nekutsi leyo naleyo ntfombatane itawujabula nayiphila imphilo lenjani kusasa. 35 Intfombatane nayikhuluma ngendlu isuke ikhuluma ngentsanga. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2016 NSC BATJELE: Sibonga lwati lesewusicobelele lona ngentsanga, Nitsini-ke ngelidladla? SAKHILE: Lidladla kulapho kuphekelwa khona kudla. Kukhutsala kwemuntfu lomsikati kubonakala edladleni. Umuntfu lomsikati ukhombisa likhono 40 lakhe ekuphekeni kudla. Kuphekwa incwancwa, lijingi, sishwala, umbhidvo, luhhayi, emancobo, sidvudvu, njalo njalo. Kulapho kwentiwa khona lokunatfwako, emahewu, lihalatelo nesitjodvo. Buhle bemuntfu lomsikati bubonakala ngekutsi agcigcitele edladleni. BATJELE: Asive longasitekela lokutsite ngendumba. 45 SAKHEPHI: Indumba yindlwana lehlala imitsi yenyanga. Inyanga iba yinyanga ngendumba. Kubekwa imitsi leminyenti leyelaphako nalebulalako. Kuhlala imitsi lefana nalena: inhlambamasoka, likhatsato, umlamulankunzi, njalo njalo. Ayikho inyanga lengabi nayo indumba, lugedla luba lugedla ngendumba. Sangoma siba sangoma 50 ngendumba. Indumba ibalulekile etinyangeni. Tinyenti tifo letelashwa inyanga ngemitsi yayo lehlala endumbeni. BATJELE: Kuye kwabalwa nemkhukhu njengendlu. Ngabe loku kuchazeka kanjani njengendlu? MLANDZELI: Umkhukhu yindlu leyakhiwe kutsi ime kwesikhashana. Kulapho 55 kufihlwa khona inhloko nje kuze kuse. Umkhukhu likhaya lesikhashana lalabo labalindzele kwakha tindlu. Lifihlanhloko leli. Umkhukhu wenta imphilo ichubekele embili ingemi kuze kufike sikhatsi lesilindzelwe sekwakha indlu sibili, letawutinta iminyakanyaka. Umkhukhu ngumlindzakhaya. Kulapho kubonakala 60 khona emandla alabo labahlala kuwo kutsi angakanani. BATJELE: Lokugcamako ngesihloko setfu kutsi sikwatile kuveta tincenye letitsite mayelana naso, sase siveta kuhambelana nekulandzelana kwemicondvo. SATILE: Uma sihloko sihlahleleke kahle kubalulekile kuhlela luhlaka lwekucala 65 uchubeke uze ufinyelele emkhicitweni wekugcina lapho sekuyindzaba lechazako, lelandzako, njalo njalo. SAKHILE: Lulwimi kumele lukhombise kunongeka kahle ngetinongo tenkhulumo letifana nesifaniso, sifanisongco, simuntfutiso, sicatsaniso naletinye. SATILE: Indzaba lehleleke kahle kumele ibe nesingeniso lesifishane. Kumele 70 umtimba wayo ukhombise kulandzelana kwetigameko letikhombisa kuhleleka nekukhula lokuya esicongweni. Siphetfo kumele sigcogcele ndzawonye yonkhe imicabango lekucocwe ngayo etigabeni letendvulele. [Likhasi 50–54] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2016 NSC 15.1 Bhala sibekandzaba salapho kwenteka khona lesakhiwana saletheksthi lengenhla. (2) 15.2 Letingcogco talabafundzi tibangelwa yini kutsi tihleleke kahle ngalendlela? (2) 15.3 Ngabe letinhlobo tetindlu letivetwe lapha ngenhla tiyatfolakala yini etindlini lekuhlalwa kuto lomuhla? Chaza. (2) 15.4 Nguliphi liphepha lemibuto labalungiselela lona labafundzi ngaletingcogco tabo? Sekela. (2) 15.5 Lomdlalo wonkhe wenteka sikhatsi lesinganani, nawubuka lokwentekako kuwo? Usho ngani? (2) 15.6 Bhizinisi lini lelingentiwa ngumuntfu lomusha, lomsikati, nangalandzela emavi aSakhile ngelikhono lakhe? Nika KUBILI. (2) 15.7 Ucabanga kwekutsi tetsamelilwati taletheksthi lengenhla tifundzani ngaloku lokwentekako kulesakhiwana? Nika KUBILI. (2) 15.8 Tamsita ngayiphi indlela Mlandzeli letingcogco ekubhaleni luhlolo lwakhe lwekugcina? Chaza. (2) 15.9 Ucabanga kutsi nguluphi lwati umbhali latama kulutfutfukisa ebantfwaneni labasakhula ngaletinhlobo tetindlu letibalwe kuletheksthi lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) 15.10 Faka inselelo ngalamagama aSatile lamayelana 'nemuntfu lomsikati edladleni.' (2) 15.11 Uvumelana kangakanani nekutsi indumba lebalwe kuletheksthi lengenhla iluphawu lwemphilo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 15.12 Chaza lesaga lesitsi, 'Umtsentse uhlaba usamila,' bese ngemaphuzu LAMABILI uyasho kutsi simfanela ngayiphi indlela Batjele. (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all