Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question papersiSwati HLGrade 12202330 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2023, 30 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) 2023 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa la-2½ Leliphepha linemakhasi la-30. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2023 SC/NSC TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto. 2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuyiphendvula. 3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Tinkondlo (30) SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25) SIGABA C: Umdlalo (25) 4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE ngalendlela: SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI. INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile kuphendvula lombuto. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE. SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE. 5. KUKHETFWA KWEMIBUTO YESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU) NESIGABA C (UMDLALO)  Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye nemdlalo lowufundzile.  Phendvula UMBUTO MUNYE LOYINDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhla lwekutikhumbuta kute usitakale. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2023 SC/NSC 6. BUDZE BETIMPHENDVULO  Umbuto loyindzabambhalo etinkondlweni kufanele uwuphendvule ngemagama la-190 kuya kula–240.  Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele uyiphendvule ngemagama la-340 kuya kula–390.  Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi. 7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso NALESO SIGABA. 8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo ephepheni lemibuto. 9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA. 10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi: SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40 SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55 SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55 11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2023 SC/NSC LOKUCUKETFWE Lelikhasi litakusita kutsi ukwati kukhetsa imibuto lofuna kuyiphendvula ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto. SIGABA A: TINKONDLO Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI. INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI 1. 'Lomculo ngiyawutsandza' Umbuto loyindzabambhalo 10 6 2. 'Ngawe Manti' Imibuto lemifisha 10 7 3. 'Lutsandvo' Imibuto lemifisha 10 8 4. 'Ngitsats' Ungibeke' Imibuto lemifisha 10 9 NA Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelelekile kuwuphendvula lombuto. 5. 'Umfula INkhomazi' Imibuto lemifisha 10 10 *CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE LOYINDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umboto MUNYE kuphela esigabeni ngasinye. SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli laphakanyisiwe. 6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12 7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12 8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15 9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 15 10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 18 11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 18 NOBE TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lephakanyisiwe. 12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 21 13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 22 SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE kulemidlalo lephakanyisiwe. 14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 25 15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 25 16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 28 17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 28 *CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2023 SC/NSC LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA Lelikhasi litakusita kutsi ubone kutsi uphendvule linani lemibuto lekunguyona lekumele uyiphendvule yini. SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU A: TINKONDLO (Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2 A: TINKONDLO (Inkondlo lengakafundvwa 5 1 eklasini) B: INOVELI/TEMDZABU (Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1 lemifisha) C: UMDLALO (Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1 lemifisha) CAPHELA: ESIGABENI B na-C, cinisekisa kutsi uphendvule MUNYE umbuto LOYINDZABAMBHALO NAMUNYE WEMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2023 SC/NSC SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula ngato imibuto lelandzelako. UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. LOMCULO NGIYAWUTSANDZA – ME Masina 1 Lomculo ngiyawutsandza, 2 Ungikhumbuta tinsuku tayitolo nakutsanti, 3 Laph' emasi nemabele kwakukudla kwemihla, 4 Emadvodz' adl' inyam' ayehlise ngemhluti 5 Abuy' anats' umcombotsi. 6 Ngitsandza kuhlelenjiswa kwetinsimbi kuwo, 7 Ngitsandza kuhlangana kwemisindvo kuwo, 8 Lokungitsatsa kungikhuphule 9 Kungewet' imifula nemawa; 10 Kungicancis' imicansa 11 Netintsaba letimakheleketse, 12 Ngite ngifike lapho ngingati khona. 13 Lomcul' utfob' emanceb' ubusis' inhlitiyo, 14 Utfob' umphefumulo lowephukile, 15 Ungikhumbut' emachawe lamadzala, 16 Emachawe lasaba matsambomhlophe, 17 BoZakes Nkhosi naboSpokes Mashiyane, 18 Yeb' emachawe langek' afe kuma-Afrika. 19 Lomcul' ungikhumbut' umculo wetinyoni 20 Letihlabelel' etikwetinkhokhokho, 21 Mhla ngilindza emabel' emasimin' ababe, 22 Yebo, tatihlabelela kamnandzi. 23 Lomculo lengiwuvako 24 Yebo, lomculo lengiwulalele, 25 Uyangibusisa futs' uyangitfoba 26 Impela lomculo ngiyawutsandza. Bhala indzabambhalo ucoce ngemcondvo losebaleni walenkondlo lengenhla. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-190 kuya kula-240. [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2023 SC/NSC UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. NGAWE MANTI – JJ Thwala 1 Uwuncobil' umhlaba jikelele 2 Ngetikhali takho letinemandla, 3 Wakhobosa wakhotsama kuwe 4 Manti latsakiwe, mant' emanga. 5 Ngawe tinkanankana tiyaphindzaphindzana 6 Ub' ugcamisa kuts' ungumcatululi; 7 Unikana sibindzi nenhlakanipho 8 Manti lanongiwe, mant' etiga. 9 Labakwatiko bacevuta batsi: 10 Usilulu sebuchomoketi nelusizi, 11 Uyindumba yemhobholo nelunya, 12 Uyintsanga yenkhohlakalo nelulaka. 13 Mant' etiga! Mant' emihlolo! 14 Wagobhota kangaka yini? 15 Uchamuka kusiphi siyalu 16 Lesi lesinemandla lesingashi? 17 Labakutsandzako bakukhontisa kwenkhosi, 18 Kuwe bakhotsama ngemadvolo, 19 Kuwe batfula tigcoko, 20 Kuwe bashaya tandla. 21 Wo, Mvelinchanti kulelisenhla, 22 Hlisa Somiso salamanti 23 Kushe tiyalu, kushe ticoja, 24 Kush' emabhudlo, kushe titiba. 2.1 Ngubuphi bunkondlo lobusemgceni we-1 newe-2 walenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo yakho. (2) 2.2 Bunkondlo buni lobuvetwa nguletinhlavu letigcanyisiwe endzimeni ye-3? Usho ngani? (2) 2.3 Lenkondlo lengenhla ungayifaka ngaphasi kwaluphi luhlobo lwetinkondlo? Nika sizatfu semphendvulo yakho. (2) 2.4 Catsanisa umoya losendzimeni ye-2 nemoya losendzimeni yekugcina yalenkondlo lengenhla. (2) 2.5 Ucabanga kutsi sonkondlo uwukhetse kahle yini lomugca logcanyisiwe endzimeni ye-4 uma ubuka ingcikitsi yalenkondlo? Sekela imphendvulo yakho. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2023 SC/NSC UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. LUTSANDVO – SC Msibi 1 Bakubita ngemagama lamanyenti 2 Bakuhumushe ngetindlela letinyenti, 3 Ngobe bakubon' umuhle lamuhla. 4 Kutsi ngakusasa bakucalekise kwangayitolo 5 Labakuphimise ngemilomo yabo. 6 Ngobe wena sewutichaze wacedza 7 Wafana nencwadzi lefundzekako. 8 Itolo bebakunconotisa wena lutsandvo 9 Bats' uhlobile futs' umsulwa, 10 Ngob' ungakavangwa nalutfo loluyimali. 11 Babuye bats' uneluvelo ngob' awuhlukumeti 12 Bangayilibal' inhlonipho lonayo. 13 Konkhe bakubone kuhamba kahle 14 Ngob' ubabophe ngemaketang' akho, 15 Labopha tihonga netihlakaniphi. 16 Umhlab' uhlangene bewuyini? 17 Ngaphandle kwakho lutsandvo, 18 Ngob' ungumbophi wetinhlitiyo, 19 Letikhatsatekile naletinesitunge. 20 Nasewufikile wena lutsandvo 21 Umbukisisa njengabhekilanga wakho 22 Nakabon' imisebe yelilanga. 23 Umuhle lutsandvo 24 Labanye bats' ubaba njengemhlonyane, 25 Ngob' ufika tigi takho tingevakali, 26 Ubuy' uhamb' ungavalelisanga, 27 Ngobe vel' ufana nesihambi. 28 Hamb' uyositsela lutsandvo 29 Nemilingo yakho lenhlobonhlobo. 3.1 Bunkondlo buni lobakhiwa ngulamagama lacindzetelwe emgceni we-1 newe-2 walenkondlo lengenhla? Fakazela imphendvulo yakho. (2) 3.2 Hlobo luni lwesifanamsindvo lesibhalwe sacindzetelwa endzimeni ye-2? Usho ngani? (2) 3.3 Chaza iphethini yendzima yesibili yalenkondlo. (2) 3.4 Nguwuphi umlayeto lowedluliswa ngumugca we-15 walenkondlo? (2) 3.5 Ngabe lesifaniso lesicindzetelwe endzimeni yekucala sikhetseke kahle yini nawubuka kujula kwalenkondlo? Sekela imphendvulo yakho. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2023 SC/NSC UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. NGITSATS' UNGIBEKE – TE Sithole 1 Entasi netintsaba teMphumalanga 2 Ehlanzeni lelimabondvwabondvwane, 3 Ngaliva libhodla njengengwenyama. 4 Labhodla kwasikitela tinwele, 5 Laphindza, gal' uyephuka 6 Ngahlwatsika nganwayitela. 7 Ngisakhokhoba ngikhukhutela, 8 Ngahlangana nendzabula luvalo 9 Lemabalabala njengengwe yemahlatsi, 10 Lebheje ngalebovu hhwe, 11 Yate yabheja ngalemnyama khwishi 12 Etihosheni takulemboza nema-olintji. 13 Ngatsi ngisamangele, 14 Hawu, nay' intfombi lencane, 15 Ngase ngehluleka nekutibamba, 16 Ngabeka mabili matsatfu. 17 Bangidvonsa ngendlebe labatiko 18 Batsi live liyengcayelwa yehhe! 19 Leli ligcabho lesive seMaswati. 20 Ngifuna lawo mav' enhlakanipho 21 Ngobe tihlakaniphi tisho titsi: 22 'Injob' itfungelw' ebandla'. 23 Ngibese ngiyamkhutsata 24 Ngalamnandz' emavi. 25 Ngitsi 'tandla tiyagezana'. 26 Indlela ibutwa kulabasembili. 4.1 Ngelulwimi lwebunkondlo lubitwani loluphawu lolulandzela leligama lelicindzetelwe emgceni we-5? Sekela imphendvulo yakho? (2) 4.2 Letinhlavu letibhalwe tacindzetelwa endzimeni ye-2 takha buphi bunkondlo? Usho ngani? (2) 4.3 Humusha lomugca locindzetelwe endzimeni ye-3 yalenkondlo lengenhla. (2) 4.4 Ngusiphi sifundvo sonkondlo lasetfulela tetsamelilwati ngemugca we-18 nawubuka loku lokushiwo kulendzima? (2) 4.5 Chaza kutsi lesaga lesisemgceni we-26 walenkondlo sihambelana njani naletinye tinhlelo letetfulwa kulomsakato lekukhulunywa ngawo. (2) [10] NA Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2023 SC/NSC INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI Uphocelelekile kutsi uwuphendvule lombuto. UMBUTO 5: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako. UMFULA INKHOMAZI – JP Shongwe 1 Hamba nkhosikati lemabelekati 2 Gijim' utfubelete, 3 Unyelele phas' etintsaba, 4 Uphum' emihosheni nasemahlatsini, 5 Uphikelele kuto tinswane takho. 6 Ngikubon' eGalile, eS'piki neNkhomatipoti, 7 Ngabubona budze beluhambo 8 Loluhamb' usuk' eNtalasifali, 9 Uhamb' umunyisa bantfwabakho, 10 Lebasakaka bagcwala buso belive. 11 Shakutela njalo Nkhomazi 12 Umunyise ngelubisi lwakho lolungapheli. 13 Nguwe lomunyis' emaBhunu, 14 Umunyis' emaSwati nebakaSoshangane 15 Ugcine sewugeza utipholis' elwandle. 16 Hhayi, umandl' endlovu nkhosikati 17 Sibindzi sakho selibhubesi. 18 Ngubani longemela kushikitela 19 Adzabule tinkhalo tenkhangala nelihlanze, 20 Adzabul' imincele yemave angasiwe? 21 Gijima njalo Nkhomazi, 22 Uphakele ungenalubandlululo 23 Ufundzise bantfwabakho 24 Buhle benhlalakahle eveni, 25 Nekujula kwekutselelan' emanti. [Impalampala 3 Likhasi 44-45] 5.1 Bhala luhlobo lwebunkondlo lobakhiwa ngumugca we-1 newe-2. (1) 5.2 Umugca we-6 ucuketse bunkondlo buni? (1) 5.3 Hlobo luni lwesifanamsindvo lolugcanyisiwe emgceni we-10 walenkondlo? (1) 5.4 Bunkondlo buni lobusemgceni we-13 newe-14 kulenkondlo lengenhla? (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2023 SC/NSC 5.5 Abecondze kutsini sonkondlo ngemugca we-22 walenkondlo lengenhla? (2) 5.6 Nguwuphi umoya loletfwa yindzima yesine yalenkondlo? Usho ngani? (2) 5.7 Imigca legcanyisiwe endzimeni yekugcina ibafundzisani bafundzi balenkondlo lengenhla? (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2023 SC/NSC SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU Kulesigaba kunemanoveli LAMATSATFU netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze eklasini lonyaka, uphendvule ngayo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha. UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Tincumo latitsatsako umuntfu tingaba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe. Bhala indzabambhalo ufakazele lesitatimende ubhekise kulabalingisi labalandzelako:  Lushawulo Khumalo  Sibolile Magagula  Tintfombi Maseko Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI A 'Wasihlasela ekuseni kangaka Gagula ngabe soneni nebakitsi?' kusho indvundvuma yemfati leyayitse bihli esitulweni lesasesifile nakusindvwa ngulomtfwalo. Sasitikhalela kabuhlungu lapho anyakata. Naloku ayinyandza lomuntfu kodvwa LaMagagula wamkhandza avimbetele sigamu semkhama wesinkhwa. Phela inkomishi yakhe nayo yayilinganiselwe sisu sakhe. Ngumkamfundisi Mahlalela-ke loyo. Nguyena mkhokheli 5 waboLaMagagula. 'Sengitekuvalelisa make. Sengivele ngiyahamba,' asho setigcwele emehlo umntfwana waMagagula. Abone umkamfundisi kutsi kukhona lokungahambi kahle lapha kuLaMagagula. Akabange asacedza naleyo ndvundvuma yesinkhwa leyayisembikwakhe. Wasukuma wabita boLaDludlu naLaVilakati lokwakunguwona 10 emakhosikati emthandazo labesedvute. 'LaMagagula, kambe ngabe labadzala bese uke wabatisa nje ngalesinyatselo losewufuna kusitsatsa? Sengisho phela nalabo basekhaya kini.' Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2023 SC/NSC 'Njengobe babe namake sebabindza kadzeni nje, akusekho muntfu losanesikhatsi sekulalela tinkinga tami ekhaya kitsi. Yebo tinkhomo tami batidla labo labafanele, 15 kodvwa kute nakuncane labangangisita ngako. Nami sengitibona ngingumtfwalo ngisho nasetihlotjeni tami. Loku kubangwa nakutsi kute nemasimu lesiwalimako lapha ekhaya. Kuphila ngekwendzela sekungidziniwe. Khumalo phela akasati nekutsi siyadla yini lapha ekhaya. Ingani nangu umntfwana lengimmemile wamshiya anetinyanga letine esiswini.' Ngalesikhatsi tase tichuluka nje tinyembeti kuLaMagagula. Phela 20 nesikhatsi sekutesula kwase kute ngobe kwayena abengasatati nekutsi ungubani. 'Kepha utsini yena unyokotala?' 'Angatsini nje atigugele loyo, loku sihlupheka naye.' Akatsandzanga LaMagagula kukhiphela tibi tendlini ngaphandle. 'Pho ungete wabeketela ngobe mhlawumbe utawubuye atisole akhumbule ekhaya.' 25 Ngumkhokheli loyo asetama kwehlisa liphukuphuku kuLaMagagula. 'Cha make sesidze sikhatsi ngiphila lemphilo. EMASIMU AYO YONKHE LEMITI AHLAKULWA AVUNWE NGUNATI TAMI TANDLA.' ASHO ELULA LEYO MIKHONYWANA LOKWASEKUNGEMATSAMBO NESIKHUMBA NJE. IMITSAMBO YONKHE YAYISEVEKELELE EBALENI. Umuntfu lohluphekile abengafunwa. Phela 30 wondze kangaka nje, abetsi angacedza kuhlakula kakhe bese uhamba uhlakulisa bantfu kuze bamuphe kudla. Asefikile lamakhosikati emthandazo bavele bacala ngemthandazo bangakangeni enkhulumeni yabo. Bahlabela liculo lelitsi: 'Ukubantfu bakho Nkhosi 35 Ngetikhatsi tonkhe.' Batsi lapho bacedza livesi lekugcina bawa ngemadvolo bakhuleka. Sililo lesasilapho sasimangalisa. Bakhuleka kungatsi sebambona ngemehlo loyo labebakhuluma naye. Bakhuleka banelitsemba lelikhulu nekukholwa kutsi iNkhosi itabaphendvula. Ngeke yehluleka kuyawutsintsa Lushawulo lapho abekhona. Nabavuka lapho emkhulekweni 40 munye wabo wafundza livi leNkhosi. Emavi lafundvwa atfolakala encwadzini yaJobe. Ngawo lamavi labatsi nabamyala, bamyalela etikwawo. 'Uma ubuka kahle imphilo yaJobe, utawubona kutsi indlela lahlupheka ngayo yaba matima kangangobe abengekho umuntfu labengayimela. Lomunye umuntfu abengagcina asakhweshile kuNkulunkulu wakhe. Kodvwa kuJobe akuzange kube 45 njalo, esikhundleni sekutsi akhweshe ngenca yetinhlupheko, tesuke tamsondzeta kakhulu kuMenti wakhe.' Sekutsatsa LaVilakati lowabuya wachuba watsi, 'Kwatsi ngesikhatsi sebafe bonkhe bantfwabakhe naye asamilwe ngematfumba, umkakhe wamgucukela washo nekusho kutsi akhohlwe ngaloNkulunkulu wakhe. Kodvwa konkhe loko akuzange kuyigucule inhlitiyo yaJobe, wabambelela njalo ekukholweni 50 kwakhe.' [Likhasi 49–51] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2023 SC/NSC 7.1 Khokha KUBILI lokubangele kutsi LaMagagula avakashele umkamfundisi. (2) 7.2 Make mfundisi ungamchaza utsi unesimilo lesinjani? (2) 7.3 Chaza simonhlalo salendzawo njengobe sivele kuletheksthi. (2) 7.4 Ngusiphi simo semoya lesivelako ngalesikhatsi kuthandazwa kamfundisi? Chaza. (2) 7.5 Nguyiphi inkholo levetwe kuletheksthi lengenhla? Usho ngani? (2) 7.6 Lokungenelela kwemkamfundisi nabomake bemthandazo etindzabeni taLaMagagula kuletheksthi kuveta siphi sakhiwo senoveli? Chaza. (2) 7.7 Luvutfondzaba lwalenoveli luyisombulula ngayiphi indlela inkinga yaLaMagagula? Chaza. (2) 7.8 Nguwuphi umlayeto lowedluliswa ngumbhali ngalamagama labhalwe acindzetelwa kuletheksthi? (2) 7.9 Yini inhloso yembhali yekuveta LaMagagula enta konkhe lokusemandleni kutsi bantfwana bakhe bangabulawa yindlala? (2) 7.10 Lenkhulumo lebhalwe ngetinhlavu letinkhulu ivusa miphi imiva kubafundzi balenoveli? Sekela imphendvulo yakho. (2) 7.11 Ungasho yini kutsi Lushawulo ungumlingisi lophilako uma ufundza inoveli yonkhe? Sekela imphendvulo yakho. (2) 7.12 Ngekubona kwakho babe lohamba akhohlwe ngebantfwana bakhe njengaLushawulo ungamtsatsela tiphi tinyatselo? Nika KUTSATFU. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2023 SC/NSC UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Tincumo latitsatsako umuntfu tingaba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe. Bhala indzabambhalo ufakazele lesitatimende ubhekise kulabalingisi labalandzelako:  Mphikeleli Zwane  Sikhulu Tsabetse  Magumeni Tsabetse Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI B Umhlangano waphela singekho sincumo lesisha lesigucula lesidzala. Lowo nalowo wahamba wacondza lapho ahlala khona angenayo imphendvulo lefanele, Mphikeleli wabona kutsi kufuneka leminye imibono kulendzaba yakhe. Wahamba wayewubonisana nababe Mvakali. Wametfulela yonkhe indzaba, wacela kwelulekwa kutsi enteni kuze simo silunge. Mvakali watsi angeke amnikete imphendvulo lamuhla, 5 kepha ufuna kukhulumisana naTsabetse kucala. Wahamba Mvakali, wacondza kuTsabetse ayewukhulumisana naye. Watsi afika nje wakhulekela watsi: 'Tsabetse! Sihlasi, Mkholo lonsundvu netinyawo tawo, 10 Mavundla waNsele, Nine leniy' ebandla nikhetsane, Mvalo kawuvalwa uvalwa ngetinhloko, Wena msongansimbi uyiyekel' enhloko Khon' emagwala atawukubalekela.' 15 'Uyangati sibili. Ngena Mvakali.' Angene ahlale phasi. Babingelelane, babutane imphilo. Mvakali angene endzabeni atsi: 'Ngilapha nje Sihlasi, ngifuna kuvisisa kahle ngemfana wakaZwane lokhonjwe lisango esikolweni.' 'Angitikhulumi tasesikolweni ekhaya Mvakali. Tesikolo ngitikhuluma esikolweni. Tasekhaya ngitikhulume ekhaya.' 20 'Ngalamanye emavi usho kutsi angicele sihlangane esikolweni siyoyikhulumela khona indzaba yalomfana wakaZwane?' 'Indzaba yemfana wakaZwane ngitayikhuluma nebakaZwane hhayi bakaMvakali.' 'USHO NGOBE WATI KUTSI LOMFANA AKANABANI. Ngiko nje nidlala ngaye lapha esikolweni. Ngifuna wati-ke kutsi ummango wonkhe ubukile, uhlahle emehlo. Angeke 25 kugcine wena, kutawugcina ummango. Wakhetfwa ngummango kutsi uwumele ngendlela lefanele, kepha sekubonakele kutsi uwumele ngesancele.' 'Nguliphi ligunya lelikwenta kutsi ukhulume nami?' Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2023 SC/NSC 'Ngingumtali. Ngisakhamuti. Ngililunga lelihloniphekile lemmango lelifuna bulungiswa. Ungatikhohlisi utsi asiboni, sihlahle emehlo. Ukwentile esikhatsini lesengcile 30 kwakulungela, hhayi kulamalanga!' Washo abuyisa umnyango ahamba ngaphandle kwekuvalelisa Mvakali. Sikhalo saMphikeleli sekucoshwa esikolweni sayihlanganisa indzawo yaseMbalenhle. Umngani wakhe Msiti, wabambisana naye. Baholi bemantfombatane esikolweni eKhayaletfu boLotifiso naKhulumile babambisana naye. Bafundzi bonkhe esikolweni 35 babambisana naye, kwasala inchubomgomo yesikolo lengahambisani naye. 'Uma simo sesifinyelele lapha, kudzingeka kwentiwe njani Msiti?' 'Kulula mngani wami. Kumele sibambe luchungechunge lwemihlangano yelusha nalabadzala kusukela esigodzini A siye siyewuphuma ku F. Kumele liciniso latiwe nguwo wonkhe umuntfu,' kusho Msiti aniketa seluleko sakhe. Babonisana kutsi kumele 40 bayifake njani etingcocweni tabo nemmango. Mphikeleli wakhetfwa njengasihlalo welikomidi lekucanjwa kabusha kwemigwaco, tindvonga netigodzi tendzawo. Wakhetfwa ngemalunga langemaphesenti langu-80, wehlula thishela Magumeni Tsabetse lowatfola emaphesenti langu-20. Waphumelela kutakhela ludvumo Mphikeleli ngekubamba imihlangano kuleso naleso 45 sigodzi. Ummango wakutfokotela kakhulu loko ngobe bewusho kutsi Mphikeleli ngumholi sibili. Kuye bekubonwa bucotfo, sineke, kukhutsala nekulalela. Bebasho labanye batsi sifisa sengatsi angakhetfwa abe sibondza sesigodzi lesitsite. [Likhasi 25–27] 9.1 Khokha KUBILI lokubangele kutsi Mvakali avakashele ekhaya kaTsabetse. (2) 9.2 Lenkhulumo lesemkhatsini waTsabetse naMvakali iveta hlobo luni yeludvweshu? Usho ngani? (2) 9.3 Chaza simonhlalo saseMbalenhle lesivetwe kuletheksthi lengenhla. (2) 9.4 Sento saMvakali sekushaya sivalo ahambe angakavalelisi siveta siphi simo semoya? (2) 9.5 Nguliphi lisu lelisetjentiswe ngumbhali ekuveteni umlingisi longuMsiti? Sekela imphendvulo yakho. (2) 9.6 Lokungenelela kwaMsiti nemmango etindzabeni taMphikeleli kuletheksthi kuveta siphi sakhiwo senoveli? Chaza. (2) 9.7 Chaza kutsi luvutfondzaba lwalenoveli luyisombulula ngayiphi indlela inkinga yaMphikeleli. Chaza. (2) 9.8 Nguwuphi umlayeto lowedluliswa ngumbhali ngalamagama labhalwe acindzetelwa kuletheksthi? (2) 9.9 Yini injongo yembhali yekuveta labasikati boKhulumile naLotifiso babaholi betigodzi letitsite? (2) 9.10 Lenkhulumo lebhalwe ngetinhlavu letinkhulu ibatjelani bafundzi ngaTsabetse? Sekela imphendvulo yakho. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2023 SC/NSC 9.11 Ungasho yini kutsi Magumeni ungumlingisi lophilako uma ufundza inoveli yonkhe? Sekela imphendvulo yakho. (2) 9.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU phawula ngendlela lekusonjululwa ngayo tinkinga emmangweni lomuhla nendlela lekusonjululwe ngayo inkinga yaMphikeleli kulenoveli. (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2023 SC/NSC UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Tincumo latitsatsako umuntfu tingaba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe. Bhala indzabambhalo ufakazele lesitatimende ubhekise kulabalingisi labalandzelako:  Lomusa Nkhambule  Mlungisi Mhlanga  Sikhuni Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI C 'Ngifisa kubona umndeni wakini lowakukhulisa kusukela ebuncaneni uye ufinyelele kulelizinga.' 'Asiyiyekele leyo ngobe ingivusela emanceba lamadzala. Kuphela injabulo kube nelusizi lodvwa.' 'Ngente setsembiso kuSikhuni kutsi ngitawukuya ekhaya kubo ngiyombona. 5 Setsembiso asephulwa kepha siyagcinwa,' washo wabuka sikhatsi ewashini lakhe wabona kutsi sesifikile sikhatsi labetsembisene ngaso. Wafike wambingelela ngemavi langumbuto latsi, 'Uyohlala elawini kuze kube kunini?' 'Sesifikile sikhatsi sekutsi ngiteke, ngihlale ngitinte. Kumele ngatiwe ngekutsi nginguMnumzane, hhayi ngiloku ngibitwa nga Bra-Sikhuni.' 10 'Bakhona labaye bakhetse kubitwa ngaleli lekugcina imphilo yabo yonkhe. Laba-ke baye baphume elawini bayohlala ehhositela. Tsine-ke kumele sivuse emakhaya akitsi, sente loko lokwentiwa bobabe basadla lanhlavana.' 'Kumele sibukisise embikwekutsatsa.' 'Mine sengibukisisile ngako-ke Lomusa lubhambo Iwami Iwaphakadze.' 15 'NGABE NIPHILA IMPHILO LEFANANAKO? IMPHILO YALOMUSA NAWE IYIMPHUMALANGA NENSHONALANGA.' 'Ngalamanye emavi usho kutsi asifanelani? 'Uma Lomusa angakafaneli mine usho kutsi ufanele bani? Ngubani lona lomfunela yena ngibe ngikhona?' 20 'Awungiva kutsi ngitsini. Lalelisisa kahle embikwekutsi uphendvule.' 'Akukho lengingabe ngisakulalela lokuphuma emlonyeni wakho ngobe kukhombisa kutsi uyamtondza lomntfwanebantfu. Wakwentani lena lekwenta kutsi ukhulume kanjena?' 'Siyakhuluma kepha asivani yini indzaba?' 25 'Kube bengati ngabe angiketi lapha kuwe. Angati nje kutsi yini lengihlanganise nawe. sotidzakamiva.' Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2023 SC/NSC 'Ngiyavuma kutsi ngiyatisebentisa tidzakamiva kepha angisiyo inkhosi yato njengobe usho. Mine-ke ngingakukhombisa lotidzakamiva noma indlovukati yato lena leyobonwa yingalo yemtsetfo lendze.' 30 'Ngiyakubona kutsi sewufuna kucamba emanga unindze bantfwana bebantfu ngetintfo labakhashane nato.' 'Ngingumhambi walendlela nome ngingasayifuni. Ngangena kancane, kancane kwagcina kukakhulu. Sekulukhuni kubuyela emuva ngobe setisemitsanjeni yami. Sengivuka ngato ngembulukusa, ngidle tona emini ngidle tona njengetilalelo tami 35 ntsambama. Buta kutsi ngititfolaphi ngikulayele.' 'Asiyekele kukhuluma ngentfo lekhashane nami. Asikhulume ngetintfo letakhako siyekele letibhidlitako.' 'Ngiphe teluleko letiyongisita kutsi ngehlukane netidzakamiva.' 'Batali bakho bakweluleka. Umfundisi esontfweni wakweluleka. Umndeni wakweluleka. 40 Ummango wakweluleka. Wehlule bonkhe labantfu labangaka, ufuna kwelulekwa ngimi?' 'Yebo, ngicela kwelulekwa nguwe. Nguwe lowati imphilo yami kusukela ebuncaneni kuye kufinyelele manje. Kimi ungumngani, umnaketfu, umeluleki nesibonelo lesihle. Litsemba lekuntjintja imphilo lisekhona.' 45 'Mahle emavi lowakhulumako futsi akhombisa kuvutfwa emcondvweni. Likusasa lelihle lisekhona kuwe. Nguwe loyofundzisa labanye kutsi behlukane netidzakamiva bente lokufanele. Minyenti imiphefumulo leyosindziswa nguwe.' Uma kukhulunywa ngesimo lesisondzelana naLomusa tintfo betishuba kakhulu. [Likhasi 79–81] 11.1 Caphuna inkhulumo lekuletheksthi leveta kutsi Lomusa uyakwati kutentisa bese uyesekela kutsi kungani ucaphune leyonkhulumo. (2) 11.2 Lenkhulumo lesemkhatsini waSikhuni naMlungisi iveta hlobo luni lweludvweshu? Usho ngani? (2) 11.3 Yini lekuletheksthi leyenta simonhlalo saseNgodini singabi ngulesiphephile ekukhuliseni umntfwana? Sekela imphendvulo yakho. (2) 11.4 Chaza simo semoya lesivelako ngalesikhatsi Sikhuni ecwayisa Mlungisi ngaLomusa. (2) 11.5 Nguliphi lisu lelisetjentiswe ngumbhali ekuveteni umlingisi longuLomusa kuletheksthi? Sekela imphendvulo yakho. (2) 11.6 Lokungenelela kwaSikhuni etindzabeni taLomusa naMlungisi kuletheksthi kuveta siphi sakhiwo senoveli? Chaza. (2) 11.7 Luvutfondzaba lwalenoveli lukwesekela ngayiphi indlela kubitwa kwaLomusa ngendlovukati yetidzakamiva kuletheksthi? (2) 11.8 Nguwuphi umlayeto lowedluliswa ngumbhali ngalamagama labhalwe acindzetelwa kuletheksthi? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/2023 SC/NSC 11.9 Yini inhloso yembhali yekuveta labasikati boLomusa naNkhangala batigebengu? (2) 11.10 Lenkhulumo lebhalwe ngetinhlavu letinkhulu ibatjelani bafundzi ngaSikhuni? Sekela imphendvulo yakho. (2) 11.11 Ungasho yini kutsi Mlungisi ungumlingisi lokholwekako uma ufundza inoveli yonkhe? Sekela imphendvulo yakho. (2) 11.12 Ngekubona kwakho umuntfu lofana naSikhuni lofuna kulungisa imphilo yakhe, ateke abe ngumnumzane welikhaya angatsatsa tiphi tinyatselo? Nika KUTSATFU. (3) [25] NOBE Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/2023 SC/NSC TEMDZABU Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe. UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Tincumo latitsatsako umuntfu tingaba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe. Bhala indzabambhalo ufakazele lesitatimende ubhekise kulemikhakha yalobuciko bemlomo lobulandzelako:  Indvodza leyaniketwa lidada.  Tibongo Tengwenyama Bhunu.  Inyoni ihlutfuke sisila- Umuntfu labengahlupheki sewubanjwe yinhlupheko.  Tandla tiyagezana- Bantfu bayasitana. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. TIBONGO TENGWENYAMA BHUNU 1 Mahlokohla londzatja ngetsamo, 2 Lohlokohle timbiba taphuma 3 Tenta buhlakalala, 4 Taye tabanjwa ngudalad' esangweni 5 KaZombodze wemagugu. 6 Loku bahlaba nkhomo bahlindzisana. 7 Ngitayitsatsaph' inkhabi lengangaNgwane 8 Ngiyikhwet' etikweMdzimba 9 Umlom' ufik' ezulwini? 10 Ngwane lulaka nekhaya netsafeni 11 Kushe kube sehlobo, 12 Kuye kusuk' emalangabi. 13 Ligodze laZombodze wemagugu, 14 Loku liwagil' emadvodz' emacakala. 15 Inyoni ledlalel' emhubheni wetintsaba. 16 Ingwe ledl' ematfol' etinyatsi. 17 Buhlal' abuhlangan' entsanyeni. 18 Umvemve wakitsi 19 Ngeke ngawubek' emtaneni, 20 Uyadzela mfati wakaMashikisha, 21 Walibuka lijaha laNdaba. 22 Intfumbeleti yaDlamini, 23 Intfumbeletele futsi emahlatsini 24 Emadokanyawo. 25 Uyadzela Mashicela 26 EtikweLubombo. [Likhasi104–105] [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/2023 SC/NSC UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Fundza letheksthi leyincenye yenganekwane bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI D KUFIKA KWEKUFA Lokwa endvulo ematje asemanti, Mlentengamunye waphosa liso lakhe lelikhulu emhlabeni wakhangwa bantfu bakhe bafa baphela, bacedvwa kufa. Wase ubita lunwabu, uyalutfuma kutsi aligujime luye emhlabeni lufike lutjele bantfu kutsi bangasafi, abaphile kudzine kube ngunaphakadze. Waludvonsa ngendlebe kutsi lungase lulinge lulibatiseke endleleni, alunonophe impela lungemi nekuma loku. 5 Phela lunwabu lwabe lutendlula tonkhe tilwane ngematubane. Nemambala luvume lunwabu, lusuke lutsatsele ngematubane selubhekise emabombo emhlabeni. Ngulo lolwa lucondze kaMhlaba. Endleleni lukhangwe tihlahla tebukhwebeletane titsele tikhehle tetitselo tidzine setilengela phasi. Pho luyatifela ngebukhwebeletane. Khimilili, lunwabu. Lucalacalate 10 bese lutsi. 'Awutsi ngitsi kukha kabili, katsatfu, nginambitse letitselo ngive kutsi tiyanambitseka yini,' lusho njalo luyaphambuka endleleni lucondza etihlahleni tebukhwebeletane. Lufike luhulule titselo luphose emlonyeni manje luloboshele, luloboshele lushaye sentfwala. Atsi uyabuka Mvelinchanti emhlabeni abone bantfu bakhe baloku bayafa futsi abasafeli 15 kwalapha. Kumale kutsi angaloku alindzele lunwabu ekuhambiseni umbiko wakhe kubantfu. Loku naku nembiko awukafiki, bantfu bayaphela, bayafa. Asale atidzela abite intfulo. 'Ntfulo! Gijima uye emhlabeni ufike utjele bantfu kutsi ngeke bafe batawuphila kube phakadze,' kusho Mvelinchanti atjela intfulo umlayeto lomusha loya kubantfu. Ivume 20 intfulo isho isuka ngematubane seyintininiza ilibangise emhlabeni. Lunwabu aluyingene luchwakele esihlahleni ludla bukhwebeletane. Luloku lutsi, 'Awutsi ngidlayidle bo, ngitawubuye ngihambe.' Lutsite lusalitjatwe bukhwebeletane lwabona shwi sitfunti kantsi intfulo yendlula ngendlela isho ngesivinini lesikhulu ibhekise emabombo emhlabeni. Lwetfuke lutsi bhi luvalo selukhumbula kutsi lulibele 25 lapha nje lutfunyiwe. Lwesuka lwasho lutsatsela ngematubane emva kwentfulo. Hhawu nebakitsi lusagijima lunani nje ngobe lwesutsi lushaye lesibovu alusakhoni nekuphakamisa tinyawo. Ifike kucala intfulo yendlulise umbiko. 'Utsi uMdali wako konkhe angitonitjela kutsi kusukela lamuhla seniyakufa, anisayukuphila kadze.' Bawemukela ngelisasasa umbiko bantfu 30 basho ngalinye batsi, 'Siyabonga.' Babonga inkhulumo lehlaneketelwe. Makhatseleni chamu lunwabu lutsi kubantfu, 'Lalelani nonkhe bantfu! Ngitfunywe nguMdali.' Ingani lwesutse bukhwebeletane. 'UMdali wako konkhe lokuphilako lapha emhlabeni, utsi … anginitjele kutsi kusukela lomuhla loku nitawuphila ningafi'. 'Hha!' Bantfu bacasuke basho kanyekanye batsi, 'Sibambe lentfulo.' 35 [Likhasi 49–50] 13.1 Caphuna ligama lelikhomba kutsi lenganekwane lengenhla yenteka esikhatsini sakadzeni. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/2023 SC/NSC 13.2 Nawufundza letheksthi lunwabu luvetwe lunasiphi similo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 13.3 Nika tizatfu LETIMBILI letenta kutsiwe loluhlobo lwenganekwane lengenhla yinganeko. (2) 13.4 Nguliphi lisu lelisetjentiswe ngumbhali kwetfula umlingisi loyintfulo? Usho ngani? (2) 13.5 Ufundzani ngalesento selunwabu sekudlala endleleni lungenti loko lolutfunywe kona? (2) 13.6 Lesaga lesitsi 'Lifika muva likholwa tagila' sihambelana namuphi umlingisi kulenganekwane? Sekela imphendvulo yakho. (2) 13.7 Kungagcini umyalo kwelunwabu kwaba namtselela muni kulo nasebantfwini? (2) NA Fundza letibongo bese uphendvula imibuto lelandzelako. TIBONGO TENKHOSI TOBIAS NKOSI 1 Nawe, 2 Yelovuk' emcubeni 3 Lonjengankunzi 4 Luphondvo lwenkunzi yakaNdlela 5 Inhloko yenkunzi yaLomavovo 6 Lomjikijelwa! 7 Wajikijelwa ngemadvuna eFeni 8 Batse bangakujikijela, base bayakufulatsela 9 Njengesagila labangasitsandzi 10 Labangasifuni 11 Bangasiboni lapho siyawuwela khona 12 Lugelegele lwebhasi 13 Naluya lushon' ePitoli 14 Naluyawufun' uMshabalala. 15 Kwabonakala ngalabadzala bogogo beFeni. 16 Batsi bangabona Yena, 17 Baphuma bonkhe batatatela. 18 Wena matata lamakhulu 19 Ekwendlula nekwendlala 20 Awusheshi nekuyinika, 21 Wena Vuk' emcubeni 22 Unganjengankunzi. 23 Nhloko yenkunzi yaLomabhoko 24 Phondvo lwenkunzi yakaNdlela 25 Mhlane lobanti 26 Longadzinwa kwetfwala bantfu 27 Ubetfwele kanye nebantfwababo. [Likhasi 108–109] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/2023 SC/NSC 13.8 Lamagama lagcanyisiwe emgceni we-4 newe-5 waletibongo akha buphi bunkondlo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 13.9 Caphuna umugca losho kutsi lenkhosi yalahlwa. Nika sizatfu semphendvulo yakho. (2) 13.10 Nika bunkondlo lobakhiwa nguletinhlavu letigcanyisiwe emgceni we-17 waletibongo. Usho ngani? (2) 13.11 Veta umcondvo lojulile loletfwa ngumugca we-8 newe-9 kuletibongo. (2) 13.12 Nguwuphi umoya lovetwa ngumugca we-26 newe-27 lebhalwe yacindzetelwa kuletibongo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 13.13 Veta tintfo letikuletibongo letikhomba kutsi inkhosi Tobias beyifanele kuba ngumholi. (2) [25] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/2023 SC/NSC SIGABA C: UMDLALO Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini lonyaka uphendvule ngawo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini wendzabambhalo nemibuto lemifisha kulowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto wendzabambhalo. UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Bhala indzabambhalo leveta kutsi letinye tento tebadlali labalapha kulomdlalo tibenta bangakholweki njengebantfu labaphilako. Bhekisa imphendvulo yakho kulabadlali labalandzelako:  Mtingelwa Hleta  Mafindvose Hleta  Ncobile Magagula Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Fundza letheksthi leyincenye yemdlalo bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI E (NguLesibili ekhaya kaMagagula emini, LaHleta uloku atfukutsele.) LAHLETA: (Abila) Ncobile yini ungente siphukuphuku lesiphindziwe? Uloku ukhala ngalomfana kutsi uyahlupheka, asimelekelele, kantsi uyati wena kutsi wakha emacebo akho ekutsandzana naye? Utibuke kahle Ncobile kutsi umuhle njani nawufuna kuyewutiphonsa kulowa 5 mfana longumlotsa emlotseni? Nawuhleti phasi ucabanga kahle intfo lehlupheka ngalolwa hlobo, sipoko sihamba Ncobile utasentani? Ngitsite male! Uma-li-le na? (Asukume ambuke) NCOBILE: (Emile) Make inhlupheko ayitsengwa ngumuntfu kulomhlaba, inhlupheko ayicali futsi ayigcini ngaye. Make ubokwati kutsi 10 kulomhlaba kusa kusa njengoba nalobudze buyalala. Utawutsini ngalelinye lilanga umbone avuka ema ngetinyawo? Kumala ngisengakamali make. LAHLETA: (Ambukile) Lesi sifiso sentsandzane ngobe nayo ike ifise kuba nebatali mntfwanandzini! Uyangiva? Nome bangatsi losemuva kuba 15 ngulosembili kodvwa kulokwa angeke kwenteke, sesimane siyasho ngobe vele umlomo wabekelwa kukhuluma. Wedzelela umyalo wami lengikutfume wona? Ngisakutfuma futsi kutsi hamba uyewenta! Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/2023 SC/NSC NCOBILE: (Ancenga) Ngicela umamukele tsine Mphotfo njengobe wati kutsi solo kwafa Gedlembane, ngitibona ngilahlekile, ngingedvwa jwi, 20 ngingenamdvudvuti nalutfo emhlabeni. LAHLETA: (Asatfukutsela) Ungabona emehlo esibungu nawungabona mine ngenta loko! NCOBILE: (Ahlutfuka) Make, lokukhulu lokwente ngiwele kuMphotfo lowo bengetama kujabulisa wena namalume njengobe kudzala niloku 25 ningishayela intfo lengingayati, nyalo seningangishaya nigcine lapho nitsandza khona ngobe seyiliciniso lendzaba. LAHLETA: (Enyanya kakhulu) Uyativa kutsi utsini Ncobile? NCOBILE: Ngitive kahle make, ngitsi bengetama kujabulisa wena namalume. (Abambe lukhalo) Kumala kona angeke ngimale. 30 LAHLETA: (Emile) Impela sengiyatisola kutsi kwaba ngimi mbamba silima lesachuba bafundisi sayotitsela kulela dlangala lakaMdlawane ngobe ngimvela buhlungu kantsi ngitidvonsela lomkhulu umkhokha lo lengitatitfwaphuta umtimba wonkhe ngitigicite etjanini ngedvwa ngingenakuvelwa ngumuntfu. (Atsetsa) Lalela-ke tobhi, utawuphuma 35 kulelami likhaya uyewuhlala le edlangeni lalomlotsa wakho. Uyeva? NCOBILE: (Acasukile) Make kodvwa uyakwati yini lengikuvako enhlitiyweni yami ngalomfana? Angeke ngihambe lapha likhaya lakitsi leli lakaMagagula, kutawuhamba wena ubuyele kaHleta (Akhweshe) LAHLETA: (Ababata) Nangu umhlolo boMtfombeni! Nangu umntfwana 40 angicosha kami! Vuka Mtfombeni ungivise nansi imphicabadzala. Ngiyacoshwa lapha wangishiya khona! Nobe kunjalo boMtfombeni, Mphotfo ngitsi angimfuni. Ngelekeleleni kuloko! (Ahlale phasi akhale) NCOBILE: (Aticinisa) Lomuntfu lokhuluma kabi ngaye nguye kanye lotawuba ngubabe webantfwabami kusasa, ngiyamtsandza. 45 LAHLETA: (Atsetsa) Watini ngelutsandvo lwemanga nelutsandvo lweliciniso wena usengakakhoni nekutesula emafinyila? (Ashaye tandla) Hhawu Mantimandze, naGedlembane bekancono nakunangu umlotsa bo! (Baphazanyiswe kunconcotsa kwaLaMagagula eme ngaphandle) 50 (Ahlola) Hawu kantsi nguwe mkhula wami? Ngena Mtfombeni. (Angene) LAMAGAGULA: (Ahlala esihlantsini) Hhawu laze lashisa nali lilanga nebakitsi! Ninjani yeNaboNcobile? Nami ngibuya kuyewulandza likhuba lami ngale kaMahlalela. Philani phela ekhaya. 55 LAHLETA: (Ahlala phasi) Hhawu sikhona singekho tsine Mtfombeni. (Abuke Ncobile) [Likhasi 117–119] 15.1 Khokha tinkhulumo LETIMBILI taLaHleta letikhomba kutsi Ncobile naMphotfo abafanelani. (2) 15.2 Lethoni yalaHleta ekucaleni kwaletheksthi iveta siphi simo semoya? Usho ngani? (2) 15.3 Loku lokwenteka emkhatsini waNcobile nenina kuletheksthi kunguyiphi incenye yesakhiwo senoveli? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/2023 SC/NSC 15.4 Chaza similo saNcobile njengobe sivetwe kuletheksthi lengehla. (2) 15.5 Nawufundzisisa letheksthi ngukuphi lokwenta uheheke ufise kutsi ichubeke ingapheli? (2) 15.6 Letheksthi lengenhla inetimphawu taluphi luhlobo lwemdlalo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 15.7 Nawucatsanisa loku lokwenteka kuletheksthi nesiphetfo salomdlalo umbhali umetse ligama lelimfanele yini Ncobile? (2) 15.8 Lenkhulumo yaNcobile lecindzetelwe ibiketelani ngemphilo yaLaHleta? (2) 15.9 Letheksthi lengenhla ibumbene kangakanani nengcikitsi lelutsandvo kulomdlalo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 15.10 Ucabanga kutsi kube namtselela muni kuba khona kwaHleta emndenini wakaMagagula? (2) 15.11 Ngekubona kwakho lenkhulumo yaLaHleta letsi 'Nome bangatsi losemuva kuba ngulosembili kodvwa kulokwa angeke kwenteke', iliciniso nobe ingumbono? Sekela imphendvulo yakho. (2) 15.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta lokufundzile ngemdlali longuNcobile kulomdlalo wonkhe? (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/2023 SC/NSC UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Bhala indzabambhalo leveta kutsi letinye tento tebadlali labalapha kulomdlalo tibenta bangakholweki njengebantfu labaphilako. Bhekisa imphendvulo yakho kulabadlali labalandzelako:  Indvuna Mahubhulu  Inkhosi Somhlolo  Indvuna Nsibandze Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25] UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA LAMI LISIPHETFO– JJ Thwala Fundza letheksthi leyincenye yemdlalo bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI F (Somhlolo ucoca netindvuna takhe esigodlweni.) NSIBANDZE: Kucitseka kwengati akusiyo intfo lenhle nalemukelekako. Mine angihambisani nekuhlasela. Kuhle kutivikela kunekuhlasela. TICHELE: Lidvuna lelo Goje! SIKHUNYANA: Kuhle kutsi sichubeke nekubutsa emabutfo, siwalolonge kahle 5 ahlale alungele nome yini lengavela. Kumele sitivikele, kodvwa singahlaseli. SIGOGODVOLO: Ngihambisana netindvuna tonkhe lesetivete imibono yato. MAHUBHULU: Angihambisani nembono wenu. emabutfo akaphume ayewuhlasela kuvele emachawe. 10 SOMHLOLO: Buchawe awubutfoli ngekulwa kuphela, kodvwa uyabutfola ngekusebentisa umcondvo ngendlela lejulile yekutsi uvike tigameko letingabangela kuphuma kwemiphefumulo lengenacala. Kuhlasela loku kunetinkinga letitsite, ngobe wakwenta kanye ungabe usayekela. Kuphendvuka insakavukela umchilo 15 wesidvwaba. MAHUBHULU: Umbono wami utsi nakungenawuhlaselwa, kuncono kuhlakatwe onkhe emabutfo. SOMHLOLO: Emabutfo ekutivikela. Lokubalulekile kutivikela kunekuhlasela. Uma kuphunyiwe nje kwayawuhlaselwa bangaki labasala 20 enkhundleni ngisho nome nincobile? Kuphuma kwemiphefumulo akusiyo intfo lencane. Ngicela nivisise kahle tindvuna tami. Loku nikutjele nebatukulu kutsi kulaNdvungunya asihambisani nekubulawa kwebantfu. NSIBANDZE: Kuyabonakala kutsi asiboni ngeliso linye Mahubhulu. Tsine 25 sivumelana nenkhosi, wena uphume wedvwa. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 29 DBE/2023 SC/NSC MAHUBHULU: Liciniso kutsi asiboni ngeliso linye. Sitawukwenta njani kutsi sibone ngeliso linye, ngobe mine angeke ngigucuke esincumeni sami. Angifuni kuntjintjiswa ngumuntfu. NSIBANDZE: Asikuguculi kodvwa sitama kukubonisa. 30 MAHUBHULU: Yini leniyilindzele kimi? Kutsi ngivume ngitsi sengiyahambisana nani kulenchubo yenu lenitsi kuhlakanipha kantsi bugwala? NSIBANDZE: Akusibo bugwala Mahubhulu … MAHUBHULU: Akukho kuhlakanipha Nsibandze. Angeke ngivumelane nani kuloku lenikukhulumako. Ngitawuchuba ngeyami indlela, nani nichube 35 ngeyenu. NSIBANDZE: INKINGA MAHUBHULU ILAPHA: UTAWUCHUBA NGEYAKHO INDLELA KULABANI LIVE? KUMELE UCHUBE NGENDLELA YEMNINIVE. UNGATENTELI KWAKHO ENDZAWENI LENGESIYO YAKHO. LOKO KUKHOMBISA KUNGAHLONIPHI 40 LOYO LOKUPHETSE. SIKHUNYANA: Ngitawutsatsisela ngalamavi lalandzelako. Live liba nenkhosi yinye kuphela. Mahubhulu sewugucuke inkhosi yesibili. Emabutfo akasati kumele alalele bani ekhatsi kwakho neNkhosi. Konkhe lokubonako, lokuvako nalokusolako kumele ukuletse lapha enkhosini 45 kutewukhulunywa. MAHUBHULU: Ligama lelitsi sengiyinkhosi yesibili lihlaba liyephukela! Lengikusolako ngiko kutsi sitsi sinemabutfo lamanyenti kangaka kodvwa singahlaseli. Leso sento ngisihlaba kakhulu. SIKHUNYANA: Lokulindzele kitsi Mahubhulu kutsi sitsi siyavuma sekungahlaselwa 50 tive? MAHUBHULU: Lenikulindzele kimi kutsi ngitsi sengihambisana netincumo tenu? SIKHUNYANA: Kumele uhambisane natsi ngobe sibanyenti. (Likhasi 66–67) 17.1 Lenkhulumo lebhalwe yagcanyiswa kuletheksthi iveta siphi sakhiwo senoveli? (2) 17.2 Ithoni lekhona kuletheksthi ibanga siphi simo semoya? Usho ngani? (2) 17.3 Catsanisa similo senkhosi Somhlolo naMahubhulu kuletheksthi. (2) 17.4 Lenkhulumo yaMahubhulu lebhalwe ngetinhlavu letinkhulu imveta adlala yiphi indzima kulomdlalo? Usho ngani? (2) 17.5 Ngusiphi sigameko lesenta kutsi uheheke ufise kutsi letheksthi ngabe iyachubeka? Nika sizatfu semphendvulo yakho. (2) 17.6 Ngutiphi tintfo LETIMBILI letisilele letenta kutsi letheksthi ingatenetisi timphawu temdlalo wasenkhundleni? (2) 17.7 Inkhosi Somhlolo ililandzele ngayiphi indlela libito layo nawubuka letheksthi nesiphetfo salomdlalo? (2) 17.8 Indlela Mahubhulu langahloniphi ngayo inkhosi kuletheksthi ngekubona kwakho ibiketelani ngemphilo yakhe? (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 30 DBE/2023 SC/NSC 17.9 Lethekshi lengenhla ibumbene kangakanani nengcikitsi lengumbango kulomdlalo? Sekela imphendvulo yakho. (2) 17.10 Chaza kutsi lesaga lesitsi 'injobo itfungelwa ebandla' sihambisana ngayiphi indlela naloku lokwenteka kuletheksthi. (2) 17.11 Kube namuphi umtselela kuba khona kwaSigogodvolo kuletindvuna taSomhlolo? (2) 17.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta lokufundzile ngemdlali longuNsibandze kulomdlalo wonkhe. (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all