Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
2023
EMAMAKI: 80
SIKHATSI: Ema-awa la-2½
Leliphepha linemakhasi la-30.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper
Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2023, 30 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · siswati. Question paper, 30 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Question paper
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 30
- File size
- 843.7 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 30
This exam
NSC June Exam 2023
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 3Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 4Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 5Lubukhwari (Literature — Set Works)45 marks
- Question 7Lubukhwari (Literature — Set Works)50 marks
- Question 9Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2023
SC/NSC
TICONDZISO KULABAHLOLWAKO
1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.
2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuyiphendvula.
3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:
SIGABA A: Tinkondlo (30)
SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25)
SIGABA C: Umdlalo (25)
4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE
ngalendlela:
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI.
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile kuphendvula
lombuto.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE.
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE.
5. KUKHETFWA KWEMIBUTO YESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
NESIGABA C (UMDLALO)
Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
nemdlalo lowufundzile.
Phendvula UMBUTO MUNYE LOYINDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
umbuto loyindzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi
uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto
lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto
loyindzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhla lwekutikhumbuta kute
usitakale.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2023
SC/NSC
6. BUDZE BETIMPHENDVULO
Umbuto loyindzabambhalo etinkondlweni kufanele uwuphendvule
ngemagama la-190 kuya kula–240.
Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele uyiphendvule
ngemagama la-340 kuya kula–390.
Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane
nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.
7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso NALESO SIGABA.
8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
ephepheni lemibuto.
9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.
10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:
SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-40
SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-55
SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-55
11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2023
SC/NSC
LOKUCUKETFWE
Lelikhasi litakusita kutsi ukwati kukhetsa imibuto lofuna kuyiphendvula ngaphandle
kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI
1. 'Lomculo ngiyawutsandza' Umbuto loyindzabambhalo 10 6
2. 'Ngawe Manti' Imibuto lemifisha 10 7
3. 'Lutsandvo' Imibuto lemifisha 10 8
4. 'Ngitsats' Ungibeke' Imibuto lemifisha 10 9
NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelelekile kuwuphendvula lombuto.
5. 'Umfula INkhomazi' Imibuto lemifisha 10 10
*CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE LOYINDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto
loyindzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto
lemifisha ESIGABENI C. ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umboto
MUNYE kuphela esigabeni ngasinye.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli laphakanyisiwe.
6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12
7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12
8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 15
9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 15
10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 18
11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 18
NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lephakanyisiwe.
12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 21
13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 22
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE kulemidlalo lephakanyisiwe.
14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 25
15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 25
16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 28
17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 28
*CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube
YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi
uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha
LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2023
SC/NSC
LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA
Lelikhasi litakusita kutsi ubone kutsi uphendvule linani lemibuto lekunguyona lekumele
uyiphendvule yini.
SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA
TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa 5 1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1
lemifisha)
CAPHELA: ESIGABENI B na-C, cinisekisa kutsi uphendvule MUNYE umbuto
LOYINDZABAMBHALO NAMUNYE WEMIBUTO LEMIFISHA.
Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe
imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2023
SC/NSC
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula ngato imibuto lelandzelako.
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
LOMCULO NGIYAWUTSANDZA – ME Masina
1 Lomculo ngiyawutsandza,
2 Ungikhumbuta tinsuku tayitolo nakutsanti,
3 Laph' emasi nemabele kwakukudla kwemihla,
4 Emadvodz' adl' inyam' ayehlise ngemhluti
5 Abuy' anats' umcombotsi.
6 Ngitsandza kuhlelenjiswa kwetinsimbi kuwo,
7 Ngitsandza kuhlangana kwemisindvo kuwo,
8 Lokungitsatsa kungikhuphule
9 Kungewet' imifula nemawa;
10 Kungicancis' imicansa
11 Netintsaba letimakheleketse,
12 Ngite ngifike lapho ngingati khona.
13 Lomcul' utfob' emanceb' ubusis' inhlitiyo,
14 Utfob' umphefumulo lowephukile,
15 Ungikhumbut' emachawe lamadzala,
16 Emachawe lasaba matsambomhlophe,
17 BoZakes Nkhosi naboSpokes Mashiyane,
18 Yeb' emachawe langek' afe kuma-Afrika.
19 Lomcul' ungikhumbut' umculo wetinyoni
20 Letihlabelel' etikwetinkhokhokho,
21 Mhla ngilindza emabel' emasimin' ababe,
22 Yebo, tatihlabelela kamnandzi.
23 Lomculo lengiwuvako
24 Yebo, lomculo lengiwulalele,
25 Uyangibusisa futs' uyangitfoba
26 Impela lomculo ngiyawutsandza.
Bhala indzabambhalo ucoce ngemcondvo losebaleni walenkondlo lengenhla. Budze
bemphendvulo yakho abube ngemagama la-190 kuya kula-240. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2023
SC/NSC
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
NGAWE MANTI – JJ Thwala
1 Uwuncobil' umhlaba jikelele
2 Ngetikhali takho letinemandla,
3 Wakhobosa wakhotsama kuwe
4 Manti latsakiwe, mant' emanga.
5 Ngawe tinkanankana tiyaphindzaphindzana
6 Ub' ugcamisa kuts' ungumcatululi;
7 Unikana sibindzi nenhlakanipho
8 Manti lanongiwe, mant' etiga.
9 Labakwatiko bacevuta batsi:
10 Usilulu sebuchomoketi nelusizi,
11 Uyindumba yemhobholo nelunya,
12 Uyintsanga yenkhohlakalo nelulaka.
13 Mant' etiga! Mant' emihlolo!
14 Wagobhota kangaka yini?
15 Uchamuka kusiphi siyalu
16 Lesi lesinemandla lesingashi?
17 Labakutsandzako bakukhontisa kwenkhosi,
18 Kuwe bakhotsama ngemadvolo,
19 Kuwe batfula tigcoko,
20 Kuwe bashaya tandla.
21 Wo, Mvelinchanti kulelisenhla,
22 Hlisa Somiso salamanti
23 Kushe tiyalu, kushe ticoja,
24 Kush' emabhudlo, kushe titiba.
2.1 Ngubuphi bunkondlo lobusemgceni we-1 newe-2 walenkondlo lengenhla?
Sekela imphendvulo yakho. (2)
2.2 Bunkondlo buni lobuvetwa nguletinhlavu letigcanyisiwe endzimeni ye-3?
Usho ngani? (2)
2.3 Lenkondlo lengenhla ungayifaka ngaphasi kwaluphi luhlobo lwetinkondlo?
Nika sizatfu semphendvulo yakho. (2)
2.4 Catsanisa umoya losendzimeni ye-2 nemoya losendzimeni yekugcina
yalenkondlo lengenhla. (2)
2.5 Ucabanga kutsi sonkondlo uwukhetse kahle yini lomugca logcanyisiwe
endzimeni ye-4 uma ubuka ingcikitsi yalenkondlo? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2023
SC/NSC
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
LUTSANDVO – SC Msibi
1 Bakubita ngemagama lamanyenti
2 Bakuhumushe ngetindlela letinyenti,
3 Ngobe bakubon' umuhle lamuhla.
4 Kutsi ngakusasa bakucalekise kwangayitolo
5 Labakuphimise ngemilomo yabo.
6 Ngobe wena sewutichaze wacedza
7 Wafana nencwadzi lefundzekako.
8 Itolo bebakunconotisa wena lutsandvo
9 Bats' uhlobile futs' umsulwa,
10 Ngob' ungakavangwa nalutfo loluyimali.
11 Babuye bats' uneluvelo ngob' awuhlukumeti
12 Bangayilibal' inhlonipho lonayo.
13 Konkhe bakubone kuhamba kahle
14 Ngob' ubabophe ngemaketang' akho,
15 Labopha tihonga netihlakaniphi.
16 Umhlab' uhlangene bewuyini?
17 Ngaphandle kwakho lutsandvo,
18 Ngob' ungumbophi wetinhlitiyo,
19 Letikhatsatekile naletinesitunge.
20 Nasewufikile wena lutsandvo
21 Umbukisisa njengabhekilanga wakho
22 Nakabon' imisebe yelilanga.
23 Umuhle lutsandvo
24 Labanye bats' ubaba njengemhlonyane,
25 Ngob' ufika tigi takho tingevakali,
26 Ubuy' uhamb' ungavalelisanga,
27 Ngobe vel' ufana nesihambi.
28 Hamb' uyositsela lutsandvo
29 Nemilingo yakho lenhlobonhlobo.
3.1 Bunkondlo buni lobakhiwa ngulamagama lacindzetelwe emgceni we-1
newe-2 walenkondlo lengenhla? Fakazela imphendvulo yakho. (2)
3.2 Hlobo luni lwesifanamsindvo lesibhalwe sacindzetelwa endzimeni ye-2? Usho
ngani? (2)
3.3 Chaza iphethini yendzima yesibili yalenkondlo. (2)
3.4 Nguwuphi umlayeto lowedluliswa ngumugca we-15 walenkondlo? (2)
3.5 Ngabe lesifaniso lesicindzetelwe endzimeni yekucala sikhetseke kahle yini
nawubuka kujula kwalenkondlo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2023
SC/NSC
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
NGITSATS' UNGIBEKE – TE Sithole
1 Entasi netintsaba teMphumalanga
2 Ehlanzeni lelimabondvwabondvwane,
3 Ngaliva libhodla njengengwenyama.
4 Labhodla kwasikitela tinwele,
5 Laphindza, gal' uyephuka
6 Ngahlwatsika nganwayitela.
7 Ngisakhokhoba ngikhukhutela,
8 Ngahlangana nendzabula luvalo
9 Lemabalabala njengengwe yemahlatsi,
10 Lebheje ngalebovu hhwe,
11 Yate yabheja ngalemnyama khwishi
12 Etihosheni takulemboza nema-olintji.
13 Ngatsi ngisamangele,
14 Hawu, nay' intfombi lencane,
15 Ngase ngehluleka nekutibamba,
16 Ngabeka mabili matsatfu.
17 Bangidvonsa ngendlebe labatiko
18 Batsi live liyengcayelwa yehhe!
19 Leli ligcabho lesive seMaswati.
20 Ngifuna lawo mav' enhlakanipho
21 Ngobe tihlakaniphi tisho titsi:
22 'Injob' itfungelw' ebandla'.
23 Ngibese ngiyamkhutsata
24 Ngalamnandz' emavi.
25 Ngitsi 'tandla tiyagezana'.
26 Indlela ibutwa kulabasembili.
4.1 Ngelulwimi lwebunkondlo lubitwani loluphawu lolulandzela leligama
lelicindzetelwe emgceni we-5? Sekela imphendvulo yakho? (2)
4.2 Letinhlavu letibhalwe tacindzetelwa endzimeni ye-2 takha buphi bunkondlo?
Usho ngani? (2)
4.3 Humusha lomugca locindzetelwe endzimeni ye-3 yalenkondlo lengenhla. (2)
4.4 Ngusiphi sifundvo sonkondlo lasetfulela tetsamelilwati ngemugca we-18
nawubuka loku lokushiwo kulendzima? (2)
4.5 Chaza kutsi lesaga lesisemgceni we-26 walenkondlo sihambelana njani
naletinye tinhlelo letetfulwa kulomsakato lekukhulunywa ngawo. (2)
[10]
NA
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2023
SC/NSC
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Uphocelelekile kutsi uwuphendvule lombuto.
UMBUTO 5: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
UMFULA INKHOMAZI – JP Shongwe
1 Hamba nkhosikati lemabelekati
2 Gijim' utfubelete,
3 Unyelele phas' etintsaba,
4 Uphum' emihosheni nasemahlatsini,
5 Uphikelele kuto tinswane takho.
6 Ngikubon' eGalile, eS'piki neNkhomatipoti,
7 Ngabubona budze beluhambo
8 Loluhamb' usuk' eNtalasifali,
9 Uhamb' umunyisa bantfwabakho,
10 Lebasakaka bagcwala buso belive.
11 Shakutela njalo Nkhomazi
12 Umunyise ngelubisi lwakho lolungapheli.
13 Nguwe lomunyis' emaBhunu,
14 Umunyis' emaSwati nebakaSoshangane
15 Ugcine sewugeza utipholis' elwandle.
16 Hhayi, umandl' endlovu nkhosikati
17 Sibindzi sakho selibhubesi.
18 Ngubani longemela kushikitela
19 Adzabule tinkhalo tenkhangala nelihlanze,
20 Adzabul' imincele yemave angasiwe?
21 Gijima njalo Nkhomazi,
22 Uphakele ungenalubandlululo
23 Ufundzise bantfwabakho
24 Buhle benhlalakahle eveni,
25 Nekujula kwekutselelan' emanti.
[Impalampala 3 Likhasi 44-45]
5.1 Bhala luhlobo lwebunkondlo lobakhiwa ngumugca we-1 newe-2. (1)
5.2 Umugca we-6 ucuketse bunkondlo buni? (1)
5.3 Hlobo luni lwesifanamsindvo lolugcanyisiwe emgceni we-10 walenkondlo? (1)
5.4 Bunkondlo buni lobusemgceni we-13 newe-14 kulenkondlo lengenhla? (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2023
SC/NSC
5.5 Abecondze kutsini sonkondlo ngemugca we-22 walenkondlo lengenhla? (2)
5.6 Nguwuphi umoya loletfwa yindzima yesine yalenkondlo? Usho ngani? (2)
5.7 Imigca legcanyisiwe endzimeni yekugcina ibafundzisani bafundzi balenkondlo
lengenhla? (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2023
SC/NSC
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Kulesigaba kunemanoveli LAMATSATFU netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
loyifundze eklasini lonyaka, uphendvule ngayo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
kuleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula
umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C
uphendvule imibuto lemifisha.
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Tincumo latitsatsako umuntfu tingaba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni
yakhe. Bhala indzabambhalo ufakazele lesitatimende ubhekise kulabalingisi
labalandzelako:
Lushawulo Khumalo
Sibolile Magagula
Tintfombi Maseko
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto
lelandzelako.
ITHEKSTHI A
'Wasihlasela ekuseni kangaka Gagula ngabe soneni nebakitsi?' kusho indvundvuma
yemfati leyayitse bihli esitulweni lesasesifile nakusindvwa ngulomtfwalo. Sasitikhalela
kabuhlungu lapho anyakata. Naloku ayinyandza lomuntfu kodvwa LaMagagula
wamkhandza avimbetele sigamu semkhama wesinkhwa. Phela inkomishi yakhe nayo
yayilinganiselwe sisu sakhe. Ngumkamfundisi Mahlalela-ke loyo. Nguyena mkhokheli 5
waboLaMagagula.
'Sengitekuvalelisa make. Sengivele ngiyahamba,' asho setigcwele emehlo umntfwana
waMagagula. Abone umkamfundisi kutsi kukhona lokungahambi kahle lapha
kuLaMagagula. Akabange asacedza naleyo ndvundvuma yesinkhwa
leyayisembikwakhe. Wasukuma wabita boLaDludlu naLaVilakati lokwakunguwona 10
emakhosikati emthandazo labesedvute.
'LaMagagula, kambe ngabe labadzala bese uke wabatisa nje ngalesinyatselo
losewufuna kusitsatsa? Sengisho phela nalabo basekhaya kini.'
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2023
SC/NSC
'Njengobe babe namake sebabindza kadzeni nje, akusekho muntfu losanesikhatsi
sekulalela tinkinga tami ekhaya kitsi. Yebo tinkhomo tami batidla labo labafanele, 15
kodvwa kute nakuncane labangangisita ngako. Nami sengitibona ngingumtfwalo
ngisho nasetihlotjeni tami. Loku kubangwa nakutsi kute nemasimu lesiwalimako lapha
ekhaya. Kuphila ngekwendzela sekungidziniwe. Khumalo phela akasati nekutsi siyadla
yini lapha ekhaya. Ingani nangu umntfwana lengimmemile wamshiya anetinyanga
letine esiswini.' Ngalesikhatsi tase tichuluka nje tinyembeti kuLaMagagula. Phela 20
nesikhatsi sekutesula kwase kute ngobe kwayena abengasatati nekutsi ungubani.
'Kepha utsini yena unyokotala?'
'Angatsini nje atigugele loyo, loku sihlupheka naye.' Akatsandzanga LaMagagula
kukhiphela tibi tendlini ngaphandle.
'Pho ungete wabeketela ngobe mhlawumbe utawubuye atisole akhumbule ekhaya.' 25
Ngumkhokheli loyo asetama kwehlisa liphukuphuku kuLaMagagula.
'Cha make sesidze sikhatsi ngiphila lemphilo. EMASIMU AYO YONKHE LEMITI
AHLAKULWA AVUNWE NGUNATI TAMI TANDLA.' ASHO ELULA LEYO
MIKHONYWANA LOKWASEKUNGEMATSAMBO NESIKHUMBA NJE. IMITSAMBO
YONKHE YAYISEVEKELELE EBALENI. Umuntfu lohluphekile abengafunwa. Phela 30
wondze kangaka nje, abetsi angacedza kuhlakula kakhe bese uhamba uhlakulisa
bantfu kuze bamuphe kudla.
Asefikile lamakhosikati emthandazo bavele bacala ngemthandazo bangakangeni
enkhulumeni yabo. Bahlabela liculo lelitsi:
'Ukubantfu bakho Nkhosi 35
Ngetikhatsi tonkhe.'
Batsi lapho bacedza livesi lekugcina bawa ngemadvolo bakhuleka. Sililo lesasilapho
sasimangalisa. Bakhuleka kungatsi sebambona ngemehlo loyo labebakhuluma naye.
Bakhuleka banelitsemba lelikhulu nekukholwa kutsi iNkhosi itabaphendvula. Ngeke
yehluleka kuyawutsintsa Lushawulo lapho abekhona. Nabavuka lapho emkhulekweni 40
munye wabo wafundza livi leNkhosi. Emavi lafundvwa atfolakala encwadzini yaJobe.
Ngawo lamavi labatsi nabamyala, bamyalela etikwawo.
'Uma ubuka kahle imphilo yaJobe, utawubona kutsi indlela lahlupheka ngayo yaba
matima kangangobe abengekho umuntfu labengayimela. Lomunye umuntfu
abengagcina asakhweshile kuNkulunkulu wakhe. Kodvwa kuJobe akuzange kube 45
njalo, esikhundleni sekutsi akhweshe ngenca yetinhlupheko, tesuke tamsondzeta
kakhulu kuMenti wakhe.' Sekutsatsa LaVilakati lowabuya wachuba watsi, 'Kwatsi
ngesikhatsi sebafe bonkhe bantfwabakhe naye asamilwe ngematfumba, umkakhe
wamgucukela washo nekusho kutsi akhohlwe ngaloNkulunkulu wakhe. Kodvwa
konkhe loko akuzange kuyigucule inhlitiyo yaJobe, wabambelela njalo ekukholweni 50
kwakhe.'
[Likhasi 49–51]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2023
SC/NSC
7.1 Khokha KUBILI lokubangele kutsi LaMagagula avakashele umkamfundisi. (2)
7.2 Make mfundisi ungamchaza utsi unesimilo lesinjani? (2)
7.3 Chaza simonhlalo salendzawo njengobe sivele kuletheksthi. (2)
7.4 Ngusiphi simo semoya lesivelako ngalesikhatsi kuthandazwa kamfundisi?
Chaza. (2)
7.5 Nguyiphi inkholo levetwe kuletheksthi lengenhla? Usho ngani? (2)
7.6 Lokungenelela kwemkamfundisi nabomake bemthandazo etindzabeni
taLaMagagula kuletheksthi kuveta siphi sakhiwo senoveli? Chaza. (2)
7.7 Luvutfondzaba lwalenoveli luyisombulula ngayiphi indlela inkinga
yaLaMagagula? Chaza. (2)
7.8 Nguwuphi umlayeto lowedluliswa ngumbhali ngalamagama labhalwe
acindzetelwa kuletheksthi? (2)
7.9 Yini inhloso yembhali yekuveta LaMagagula enta konkhe lokusemandleni
kutsi bantfwana bakhe bangabulawa yindlala? (2)
7.10 Lenkhulumo lebhalwe ngetinhlavu letinkhulu ivusa miphi imiva kubafundzi
balenoveli? Sekela imphendvulo yakho. (2)
7.11 Ungasho yini kutsi Lushawulo ungumlingisi lophilako uma ufundza inoveli
yonkhe? Sekela imphendvulo yakho. (2)
7.12 Ngekubona kwakho babe lohamba akhohlwe ngebantfwana bakhe
njengaLushawulo ungamtsatsela tiphi tinyatselo? Nika KUTSATFU. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2023
SC/NSC
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Tincumo latitsatsako umuntfu tingaba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni
yakhe. Bhala indzabambhalo ufakazele lesitatimende ubhekise kulabalingisi
labalandzelako:
Mphikeleli Zwane
Sikhulu Tsabetse
Magumeni Tsabetse
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto
lelandzelako.
ITHEKSTHI B
Umhlangano waphela singekho sincumo lesisha lesigucula lesidzala. Lowo nalowo
wahamba wacondza lapho ahlala khona angenayo imphendvulo lefanele, Mphikeleli
wabona kutsi kufuneka leminye imibono kulendzaba yakhe. Wahamba
wayewubonisana nababe Mvakali. Wametfulela yonkhe indzaba, wacela kwelulekwa
kutsi enteni kuze simo silunge. Mvakali watsi angeke amnikete imphendvulo lamuhla, 5
kepha ufuna kukhulumisana naTsabetse kucala. Wahamba Mvakali, wacondza
kuTsabetse ayewukhulumisana naye. Watsi afika nje wakhulekela watsi:
'Tsabetse!
Sihlasi,
Mkholo lonsundvu netinyawo tawo, 10
Mavundla waNsele,
Nine leniy' ebandla nikhetsane,
Mvalo kawuvalwa uvalwa ngetinhloko,
Wena msongansimbi uyiyekel' enhloko
Khon' emagwala atawukubalekela.' 15
'Uyangati sibili. Ngena Mvakali.' Angene ahlale phasi. Babingelelane, babutane
imphilo. Mvakali angene endzabeni atsi: 'Ngilapha nje Sihlasi, ngifuna kuvisisa kahle
ngemfana wakaZwane lokhonjwe lisango esikolweni.'
'Angitikhulumi tasesikolweni ekhaya Mvakali. Tesikolo ngitikhuluma esikolweni.
Tasekhaya ngitikhulume ekhaya.' 20
'Ngalamanye emavi usho kutsi angicele sihlangane esikolweni siyoyikhulumela khona
indzaba yalomfana wakaZwane?'
'Indzaba yemfana wakaZwane ngitayikhuluma nebakaZwane hhayi bakaMvakali.'
'USHO NGOBE WATI KUTSI LOMFANA AKANABANI. Ngiko nje nidlala ngaye lapha
esikolweni. Ngifuna wati-ke kutsi ummango wonkhe ubukile, uhlahle emehlo. Angeke 25
kugcine wena, kutawugcina ummango. Wakhetfwa ngummango kutsi uwumele
ngendlela lefanele, kepha sekubonakele kutsi uwumele ngesancele.' 'Nguliphi
ligunya lelikwenta kutsi ukhulume nami?'
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2023
SC/NSC
'Ngingumtali. Ngisakhamuti. Ngililunga lelihloniphekile lemmango lelifuna bulungiswa.
Ungatikhohlisi utsi asiboni, sihlahle emehlo. Ukwentile esikhatsini lesengcile 30
kwakulungela, hhayi kulamalanga!' Washo abuyisa umnyango ahamba ngaphandle
kwekuvalelisa Mvakali.
Sikhalo saMphikeleli sekucoshwa esikolweni sayihlanganisa indzawo yaseMbalenhle.
Umngani wakhe Msiti, wabambisana naye. Baholi bemantfombatane esikolweni
eKhayaletfu boLotifiso naKhulumile babambisana naye. Bafundzi bonkhe esikolweni 35
babambisana naye, kwasala inchubomgomo yesikolo lengahambisani naye.
'Uma simo sesifinyelele lapha, kudzingeka kwentiwe njani Msiti?'
'Kulula mngani wami. Kumele sibambe luchungechunge lwemihlangano yelusha
nalabadzala kusukela esigodzini A siye siyewuphuma ku F. Kumele liciniso latiwe
nguwo wonkhe umuntfu,' kusho Msiti aniketa seluleko sakhe. Babonisana kutsi kumele 40
bayifake njani etingcocweni tabo nemmango. Mphikeleli wakhetfwa njengasihlalo
welikomidi lekucanjwa kabusha kwemigwaco, tindvonga netigodzi tendzawo.
Wakhetfwa ngemalunga langemaphesenti langu-80, wehlula thishela Magumeni
Tsabetse lowatfola emaphesenti langu-20.
Waphumelela kutakhela ludvumo Mphikeleli ngekubamba imihlangano kuleso naleso 45
sigodzi. Ummango wakutfokotela kakhulu loko ngobe bewusho kutsi Mphikeleli
ngumholi sibili. Kuye bekubonwa bucotfo, sineke, kukhutsala nekulalela. Bebasho
labanye batsi sifisa sengatsi angakhetfwa abe sibondza sesigodzi lesitsite.
[Likhasi 25–27]
9.1 Khokha KUBILI lokubangele kutsi Mvakali avakashele ekhaya kaTsabetse. (2)
9.2 Lenkhulumo lesemkhatsini waTsabetse naMvakali iveta hlobo luni
yeludvweshu? Usho ngani? (2)
9.3 Chaza simonhlalo saseMbalenhle lesivetwe kuletheksthi lengenhla. (2)
9.4 Sento saMvakali sekushaya sivalo ahambe angakavalelisi siveta siphi simo
semoya? (2)
9.5 Nguliphi lisu lelisetjentiswe ngumbhali ekuveteni umlingisi longuMsiti? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
9.6 Lokungenelela kwaMsiti nemmango etindzabeni taMphikeleli kuletheksthi
kuveta siphi sakhiwo senoveli? Chaza. (2)
9.7 Chaza kutsi luvutfondzaba lwalenoveli luyisombulula ngayiphi indlela inkinga
yaMphikeleli. Chaza. (2)
9.8 Nguwuphi umlayeto lowedluliswa ngumbhali ngalamagama labhalwe
acindzetelwa kuletheksthi? (2)
9.9 Yini injongo yembhali yekuveta labasikati boKhulumile naLotifiso babaholi
betigodzi letitsite? (2)
9.10 Lenkhulumo lebhalwe ngetinhlavu letinkhulu ibatjelani bafundzi ngaTsabetse?
Sekela imphendvulo yakho. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2023
SC/NSC
9.11 Ungasho yini kutsi Magumeni ungumlingisi lophilako uma ufundza inoveli
yonkhe? Sekela imphendvulo yakho. (2)
9.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU phawula ngendlela lekusonjululwa ngayo
tinkinga emmangweni lomuhla nendlela lekusonjululwe ngayo inkinga
yaMphikeleli kulenoveli. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2023
SC/NSC
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Tincumo latitsatsako umuntfu tingaba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni
yakhe. Bhala indzabambhalo ufakazele lesitatimende ubhekise kulabalingisi
labalandzelako:
Lomusa Nkhambule
Mlungisi Mhlanga
Sikhuni
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto
lelandzelako.
ITHEKSTHI C
'Ngifisa kubona umndeni wakini lowakukhulisa kusukela ebuncaneni uye ufinyelele
kulelizinga.'
'Asiyiyekele leyo ngobe ingivusela emanceba lamadzala. Kuphela injabulo kube
nelusizi lodvwa.'
'Ngente setsembiso kuSikhuni kutsi ngitawukuya ekhaya kubo ngiyombona. 5
Setsembiso asephulwa kepha siyagcinwa,' washo wabuka sikhatsi ewashini lakhe
wabona kutsi sesifikile sikhatsi labetsembisene ngaso. Wafike wambingelela ngemavi
langumbuto latsi, 'Uyohlala elawini kuze kube kunini?'
'Sesifikile sikhatsi sekutsi ngiteke, ngihlale ngitinte. Kumele ngatiwe ngekutsi
nginguMnumzane, hhayi ngiloku ngibitwa nga Bra-Sikhuni.' 10
'Bakhona labaye bakhetse kubitwa ngaleli lekugcina imphilo yabo yonkhe. Laba-ke
baye baphume elawini bayohlala ehhositela. Tsine-ke kumele sivuse emakhaya akitsi,
sente loko lokwentiwa bobabe basadla lanhlavana.'
'Kumele sibukisise embikwekutsatsa.'
'Mine sengibukisisile ngako-ke Lomusa lubhambo Iwami Iwaphakadze.' 15
'NGABE NIPHILA IMPHILO LEFANANAKO? IMPHILO YALOMUSA NAWE
IYIMPHUMALANGA NENSHONALANGA.'
'Ngalamanye emavi usho kutsi asifanelani?
'Uma Lomusa angakafaneli mine usho kutsi ufanele bani? Ngubani lona lomfunela
yena ngibe ngikhona?' 20
'Awungiva kutsi ngitsini. Lalelisisa kahle embikwekutsi uphendvule.'
'Akukho lengingabe ngisakulalela lokuphuma emlonyeni wakho ngobe kukhombisa
kutsi uyamtondza lomntfwanebantfu. Wakwentani lena lekwenta kutsi ukhulume
kanjena?'
'Siyakhuluma kepha asivani yini indzaba?' 25
'Kube bengati ngabe angiketi lapha kuwe. Angati nje kutsi yini lengihlanganise nawe.
sotidzakamiva.'
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2023
SC/NSC
'Ngiyavuma kutsi ngiyatisebentisa tidzakamiva kepha angisiyo inkhosi yato njengobe
usho. Mine-ke ngingakukhombisa lotidzakamiva noma indlovukati yato lena leyobonwa
yingalo yemtsetfo lendze.' 30
'Ngiyakubona kutsi sewufuna kucamba emanga unindze bantfwana bebantfu ngetintfo
labakhashane nato.'
'Ngingumhambi walendlela nome ngingasayifuni. Ngangena kancane, kancane
kwagcina kukakhulu. Sekulukhuni kubuyela emuva ngobe setisemitsanjeni yami.
Sengivuka ngato ngembulukusa, ngidle tona emini ngidle tona njengetilalelo tami 35
ntsambama. Buta kutsi ngititfolaphi ngikulayele.'
'Asiyekele kukhuluma ngentfo lekhashane nami. Asikhulume ngetintfo letakhako
siyekele letibhidlitako.'
'Ngiphe teluleko letiyongisita kutsi ngehlukane netidzakamiva.'
'Batali bakho bakweluleka. Umfundisi esontfweni wakweluleka. Umndeni wakweluleka. 40
Ummango wakweluleka. Wehlule bonkhe labantfu labangaka, ufuna kwelulekwa
ngimi?'
'Yebo, ngicela kwelulekwa nguwe. Nguwe lowati imphilo yami kusukela ebuncaneni
kuye kufinyelele manje. Kimi ungumngani, umnaketfu, umeluleki nesibonelo lesihle.
Litsemba lekuntjintja imphilo lisekhona.' 45
'Mahle emavi lowakhulumako futsi akhombisa kuvutfwa emcondvweni. Likusasa lelihle
lisekhona kuwe. Nguwe loyofundzisa labanye kutsi behlukane netidzakamiva bente
lokufanele. Minyenti imiphefumulo leyosindziswa nguwe.' Uma kukhulunywa ngesimo
lesisondzelana naLomusa tintfo betishuba kakhulu.
[Likhasi 79–81]
11.1 Caphuna inkhulumo lekuletheksthi leveta kutsi Lomusa uyakwati kutentisa
bese uyesekela kutsi kungani ucaphune leyonkhulumo. (2)
11.2 Lenkhulumo lesemkhatsini waSikhuni naMlungisi iveta hlobo luni
lweludvweshu? Usho ngani? (2)
11.3 Yini lekuletheksthi leyenta simonhlalo saseNgodini singabi ngulesiphephile
ekukhuliseni umntfwana? Sekela imphendvulo yakho. (2)
11.4 Chaza simo semoya lesivelako ngalesikhatsi Sikhuni ecwayisa Mlungisi
ngaLomusa. (2)
11.5 Nguliphi lisu lelisetjentiswe ngumbhali ekuveteni umlingisi longuLomusa
kuletheksthi? Sekela imphendvulo yakho. (2)
11.6 Lokungenelela kwaSikhuni etindzabeni taLomusa naMlungisi kuletheksthi
kuveta siphi sakhiwo senoveli? Chaza. (2)
11.7 Luvutfondzaba lwalenoveli lukwesekela ngayiphi indlela kubitwa kwaLomusa
ngendlovukati yetidzakamiva kuletheksthi? (2)
11.8 Nguwuphi umlayeto lowedluliswa ngumbhali ngalamagama labhalwe
acindzetelwa kuletheksthi? (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/2023
SC/NSC
11.9 Yini inhloso yembhali yekuveta labasikati boLomusa naNkhangala
batigebengu? (2)
11.10 Lenkhulumo lebhalwe ngetinhlavu letinkhulu ibatjelani bafundzi ngaSikhuni?
Sekela imphendvulo yakho. (2)
11.11 Ungasho yini kutsi Mlungisi ungumlingisi lokholwekako uma ufundza inoveli
yonkhe? Sekela imphendvulo yakho. (2)
11.12 Ngekubona kwakho umuntfu lofana naSikhuni lofuna kulungisa imphilo yakhe,
ateke abe ngumnumzane welikhaya angatsatsa tiphi tinyatselo? Nika
KUTSATFU. (3)
[25]
NOBE
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/2023
SC/NSC
TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Tincumo latitsatsako umuntfu tingaba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni
yakhe. Bhala indzabambhalo ufakazele lesitatimende ubhekise kulemikhakha
yalobuciko bemlomo lobulandzelako:
Indvodza leyaniketwa lidada.
Tibongo Tengwenyama Bhunu.
Inyoni ihlutfuke sisila- Umuntfu labengahlupheki sewubanjwe yinhlupheko.
Tandla tiyagezana- Bantfu bayasitana.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390.
TIBONGO TENGWENYAMA BHUNU
1 Mahlokohla londzatja ngetsamo,
2 Lohlokohle timbiba taphuma
3 Tenta buhlakalala,
4 Taye tabanjwa ngudalad' esangweni
5 KaZombodze wemagugu.
6 Loku bahlaba nkhomo bahlindzisana.
7 Ngitayitsatsaph' inkhabi lengangaNgwane
8 Ngiyikhwet' etikweMdzimba
9 Umlom' ufik' ezulwini?
10 Ngwane lulaka nekhaya netsafeni
11 Kushe kube sehlobo,
12 Kuye kusuk' emalangabi.
13 Ligodze laZombodze wemagugu,
14 Loku liwagil' emadvodz' emacakala.
15 Inyoni ledlalel' emhubheni wetintsaba.
16 Ingwe ledl' ematfol' etinyatsi.
17 Buhlal' abuhlangan' entsanyeni.
18 Umvemve wakitsi
19 Ngeke ngawubek' emtaneni,
20 Uyadzela mfati wakaMashikisha,
21 Walibuka lijaha laNdaba.
22 Intfumbeleti yaDlamini,
23 Intfumbeletele futsi emahlatsini
24 Emadokanyawo.
25 Uyadzela Mashicela
26 EtikweLubombo.
[Likhasi104–105] [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/2023
SC/NSC
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi leyincenye yenganekwane bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI D
KUFIKA KWEKUFA
Lokwa endvulo ematje asemanti, Mlentengamunye waphosa liso lakhe lelikhulu
emhlabeni wakhangwa bantfu bakhe bafa baphela, bacedvwa kufa. Wase ubita
lunwabu, uyalutfuma kutsi aligujime luye emhlabeni lufike lutjele bantfu kutsi bangasafi,
abaphile kudzine kube ngunaphakadze. Waludvonsa ngendlebe kutsi lungase lulinge
lulibatiseke endleleni, alunonophe impela lungemi nekuma loku. 5
Phela lunwabu lwabe lutendlula tonkhe tilwane ngematubane. Nemambala luvume
lunwabu, lusuke lutsatsele ngematubane selubhekise emabombo emhlabeni. Ngulo
lolwa lucondze kaMhlaba.
Endleleni lukhangwe tihlahla tebukhwebeletane titsele tikhehle tetitselo tidzine
setilengela phasi. Pho luyatifela ngebukhwebeletane. Khimilili, lunwabu. Lucalacalate 10
bese lutsi. 'Awutsi ngitsi kukha kabili, katsatfu, nginambitse letitselo ngive kutsi
tiyanambitseka yini,' lusho njalo luyaphambuka endleleni lucondza etihlahleni
tebukhwebeletane. Lufike luhulule titselo luphose emlonyeni manje luloboshele,
luloboshele lushaye sentfwala.
Atsi uyabuka Mvelinchanti emhlabeni abone bantfu bakhe baloku bayafa futsi abasafeli 15
kwalapha. Kumale kutsi angaloku alindzele lunwabu ekuhambiseni umbiko wakhe
kubantfu. Loku naku nembiko awukafiki, bantfu bayaphela, bayafa. Asale atidzela abite
intfulo.
'Ntfulo! Gijima uye emhlabeni ufike utjele bantfu kutsi ngeke bafe batawuphila kube
phakadze,' kusho Mvelinchanti atjela intfulo umlayeto lomusha loya kubantfu. Ivume 20
intfulo isho isuka ngematubane seyintininiza ilibangise emhlabeni.
Lunwabu aluyingene luchwakele esihlahleni ludla bukhwebeletane. Luloku lutsi,
'Awutsi ngidlayidle bo, ngitawubuye ngihambe.' Lutsite lusalitjatwe bukhwebeletane
lwabona shwi sitfunti kantsi intfulo yendlula ngendlela isho ngesivinini lesikhulu
ibhekise emabombo emhlabeni. Lwetfuke lutsi bhi luvalo selukhumbula kutsi lulibele 25
lapha nje lutfunyiwe.
Lwesuka lwasho lutsatsela ngematubane emva kwentfulo. Hhawu nebakitsi lusagijima
lunani nje ngobe lwesutsi lushaye lesibovu alusakhoni nekuphakamisa tinyawo. Ifike
kucala intfulo yendlulise umbiko. 'Utsi uMdali wako konkhe angitonitjela kutsi kusukela
lamuhla seniyakufa, anisayukuphila kadze.' Bawemukela ngelisasasa umbiko bantfu 30
basho ngalinye batsi, 'Siyabonga.' Babonga inkhulumo lehlaneketelwe.
Makhatseleni chamu lunwabu lutsi kubantfu, 'Lalelani nonkhe bantfu! Ngitfunywe
nguMdali.' Ingani lwesutse bukhwebeletane. 'UMdali wako konkhe lokuphilako lapha
emhlabeni, utsi … anginitjele kutsi kusukela lomuhla loku nitawuphila ningafi'. 'Hha!'
Bantfu bacasuke basho kanyekanye batsi, 'Sibambe lentfulo.' 35
[Likhasi 49–50]
13.1 Caphuna ligama lelikhomba kutsi lenganekwane lengenhla yenteka
esikhatsini sakadzeni. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/2023
SC/NSC
13.2 Nawufundza letheksthi lunwabu luvetwe lunasiphi similo? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
13.3 Nika tizatfu LETIMBILI letenta kutsiwe loluhlobo lwenganekwane lengenhla
yinganeko. (2)
13.4 Nguliphi lisu lelisetjentiswe ngumbhali kwetfula umlingisi loyintfulo? Usho
ngani? (2)
13.5 Ufundzani ngalesento selunwabu sekudlala endleleni lungenti loko
lolutfunywe kona? (2)
13.6 Lesaga lesitsi 'Lifika muva likholwa tagila' sihambelana namuphi umlingisi
kulenganekwane? Sekela imphendvulo yakho. (2)
13.7 Kungagcini umyalo kwelunwabu kwaba namtselela muni kulo nasebantfwini? (2)
NA
Fundza letibongo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
TIBONGO TENKHOSI TOBIAS NKOSI
1 Nawe,
2 Yelovuk' emcubeni
3 Lonjengankunzi
4 Luphondvo lwenkunzi yakaNdlela
5 Inhloko yenkunzi yaLomavovo
6 Lomjikijelwa!
7 Wajikijelwa ngemadvuna eFeni
8 Batse bangakujikijela, base bayakufulatsela
9 Njengesagila labangasitsandzi
10 Labangasifuni
11 Bangasiboni lapho siyawuwela khona
12 Lugelegele lwebhasi
13 Naluya lushon' ePitoli
14 Naluyawufun' uMshabalala.
15 Kwabonakala ngalabadzala bogogo beFeni.
16 Batsi bangabona Yena,
17 Baphuma bonkhe batatatela.
18 Wena matata lamakhulu
19 Ekwendlula nekwendlala
20 Awusheshi nekuyinika,
21 Wena Vuk' emcubeni
22 Unganjengankunzi.
23 Nhloko yenkunzi yaLomabhoko
24 Phondvo lwenkunzi yakaNdlela
25 Mhlane lobanti
26 Longadzinwa kwetfwala bantfu
27 Ubetfwele kanye nebantfwababo.
[Likhasi 108–109]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/2023
SC/NSC
13.8 Lamagama lagcanyisiwe emgceni we-4 newe-5 waletibongo akha buphi
bunkondlo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
13.9 Caphuna umugca losho kutsi lenkhosi yalahlwa. Nika sizatfu semphendvulo
yakho. (2)
13.10 Nika bunkondlo lobakhiwa nguletinhlavu letigcanyisiwe emgceni we-17
waletibongo. Usho ngani? (2)
13.11 Veta umcondvo lojulile loletfwa ngumugca we-8 newe-9 kuletibongo. (2)
13.12 Nguwuphi umoya lovetwa ngumugca we-26 newe-27 lebhalwe yacindzetelwa
kuletibongo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
13.13 Veta tintfo letikuletibongo letikhomba kutsi inkhosi Tobias beyifanele kuba
ngumholi. (2)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/2023
SC/NSC
SIGABA C: UMDLALO
Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini wendzabambhalo nemibuto lemifisha kulowo mdlalo
lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo
enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule imibuto lemifisha.
Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha enovelini,
uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto wendzabambhalo.
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Bhala indzabambhalo leveta kutsi letinye tento tebadlali labalapha kulomdlalo tibenta
bangakholweki njengebantfu labaphilako. Bhekisa imphendvulo yakho kulabadlali
labalandzelako:
Mtingelwa Hleta
Mafindvose Hleta
Ncobile Magagula
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Fundza letheksthi leyincenye yemdlalo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI E
(NguLesibili ekhaya kaMagagula emini, LaHleta uloku atfukutsele.)
LAHLETA: (Abila) Ncobile yini ungente siphukuphuku lesiphindziwe? Uloku
ukhala ngalomfana kutsi uyahlupheka, asimelekelele, kantsi uyati
wena kutsi wakha emacebo akho ekutsandzana naye? Utibuke
kahle Ncobile kutsi umuhle njani nawufuna kuyewutiphonsa kulowa 5
mfana longumlotsa emlotseni? Nawuhleti phasi ucabanga kahle intfo
lehlupheka ngalolwa hlobo, sipoko sihamba Ncobile utasentani?
Ngitsite male! Uma-li-le na? (Asukume ambuke)
NCOBILE: (Emile) Make inhlupheko ayitsengwa ngumuntfu kulomhlaba,
inhlupheko ayicali futsi ayigcini ngaye. Make ubokwati kutsi 10
kulomhlaba kusa kusa njengoba nalobudze buyalala. Utawutsini
ngalelinye lilanga umbone avuka ema ngetinyawo? Kumala
ngisengakamali make.
LAHLETA: (Ambukile) Lesi sifiso sentsandzane ngobe nayo ike ifise kuba
nebatali mntfwanandzini! Uyangiva? Nome bangatsi losemuva kuba 15
ngulosembili kodvwa kulokwa angeke kwenteke, sesimane siyasho
ngobe vele umlomo wabekelwa kukhuluma. Wedzelela umyalo wami
lengikutfume wona? Ngisakutfuma futsi kutsi hamba uyewenta!
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/2023
SC/NSC
NCOBILE: (Ancenga) Ngicela umamukele tsine Mphotfo njengobe wati kutsi
solo kwafa Gedlembane, ngitibona ngilahlekile, ngingedvwa jwi, 20
ngingenamdvudvuti nalutfo emhlabeni.
LAHLETA: (Asatfukutsela) Ungabona emehlo esibungu nawungabona mine
ngenta loko!
NCOBILE: (Ahlutfuka) Make, lokukhulu lokwente ngiwele kuMphotfo lowo
bengetama kujabulisa wena namalume njengobe kudzala niloku 25
ningishayela intfo lengingayati, nyalo seningangishaya nigcine lapho
nitsandza khona ngobe seyiliciniso lendzaba.
LAHLETA: (Enyanya kakhulu) Uyativa kutsi utsini Ncobile?
NCOBILE: Ngitive kahle make, ngitsi bengetama kujabulisa wena namalume.
(Abambe lukhalo) Kumala kona angeke ngimale. 30
LAHLETA: (Emile) Impela sengiyatisola kutsi kwaba ngimi mbamba silima
lesachuba bafundisi sayotitsela kulela dlangala lakaMdlawane
ngobe ngimvela buhlungu kantsi ngitidvonsela lomkhulu umkhokha
lo lengitatitfwaphuta umtimba wonkhe ngitigicite etjanini ngedvwa
ngingenakuvelwa ngumuntfu. (Atsetsa) Lalela-ke tobhi, utawuphuma 35
kulelami likhaya uyewuhlala le edlangeni lalomlotsa wakho. Uyeva?
NCOBILE: (Acasukile) Make kodvwa uyakwati yini lengikuvako enhlitiyweni
yami ngalomfana? Angeke ngihambe lapha likhaya lakitsi leli
lakaMagagula, kutawuhamba wena ubuyele kaHleta (Akhweshe)
LAHLETA: (Ababata) Nangu umhlolo boMtfombeni! Nangu umntfwana 40
angicosha kami! Vuka Mtfombeni ungivise nansi imphicabadzala.
Ngiyacoshwa lapha wangishiya khona! Nobe kunjalo boMtfombeni,
Mphotfo ngitsi angimfuni. Ngelekeleleni kuloko! (Ahlale phasi akhale)
NCOBILE: (Aticinisa) Lomuntfu lokhuluma kabi ngaye nguye kanye lotawuba
ngubabe webantfwabami kusasa, ngiyamtsandza. 45
LAHLETA: (Atsetsa) Watini ngelutsandvo lwemanga nelutsandvo lweliciniso
wena usengakakhoni nekutesula emafinyila? (Ashaye tandla)
Hhawu Mantimandze, naGedlembane bekancono nakunangu
umlotsa bo! (Baphazanyiswe kunconcotsa kwaLaMagagula eme
ngaphandle) 50
(Ahlola) Hawu kantsi nguwe mkhula wami? Ngena Mtfombeni.
(Angene)
LAMAGAGULA: (Ahlala esihlantsini) Hhawu laze lashisa nali lilanga nebakitsi! Ninjani
yeNaboNcobile? Nami ngibuya kuyewulandza likhuba lami ngale
kaMahlalela. Philani phela ekhaya. 55
LAHLETA: (Ahlala phasi) Hhawu sikhona singekho tsine Mtfombeni. (Abuke
Ncobile)
[Likhasi 117–119]
15.1 Khokha tinkhulumo LETIMBILI taLaHleta letikhomba kutsi Ncobile naMphotfo
abafanelani. (2)
15.2 Lethoni yalaHleta ekucaleni kwaletheksthi iveta siphi simo semoya? Usho
ngani? (2)
15.3 Loku lokwenteka emkhatsini waNcobile nenina kuletheksthi kunguyiphi
incenye yesakhiwo senoveli? (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/2023
SC/NSC
15.4 Chaza similo saNcobile njengobe sivetwe kuletheksthi lengehla. (2)
15.5 Nawufundzisisa letheksthi ngukuphi lokwenta uheheke ufise kutsi ichubeke
ingapheli? (2)
15.6 Letheksthi lengenhla inetimphawu taluphi luhlobo lwemdlalo? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
15.7 Nawucatsanisa loku lokwenteka kuletheksthi nesiphetfo salomdlalo umbhali
umetse ligama lelimfanele yini Ncobile? (2)
15.8 Lenkhulumo yaNcobile lecindzetelwe ibiketelani ngemphilo yaLaHleta? (2)
15.9 Letheksthi lengenhla ibumbene kangakanani nengcikitsi lelutsandvo
kulomdlalo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
15.10 Ucabanga kutsi kube namtselela muni kuba khona kwaHleta emndenini
wakaMagagula? (2)
15.11 Ngekubona kwakho lenkhulumo yaLaHleta letsi 'Nome bangatsi losemuva
kuba ngulosembili kodvwa kulokwa angeke kwenteke', iliciniso nobe
ingumbono? Sekela imphendvulo yakho. (2)
15.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta lokufundzile ngemdlali longuNcobile
kulomdlalo wonkhe? (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/2023
SC/NSC
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Bhala indzabambhalo leveta kutsi letinye tento tebadlali labalapha kulomdlalo tibenta
bangakholweki njengebantfu labaphilako. Bhekisa imphendvulo yakho kulabadlali
labalandzelako:
Indvuna Mahubhulu
Inkhosi Somhlolo
Indvuna Nsibandze
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama la-340 kuya kula-390. [25]
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO– JJ Thwala
Fundza letheksthi leyincenye yemdlalo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI F
(Somhlolo ucoca netindvuna takhe esigodlweni.)
NSIBANDZE: Kucitseka kwengati akusiyo intfo lenhle nalemukelekako. Mine
angihambisani nekuhlasela. Kuhle kutivikela kunekuhlasela.
TICHELE: Lidvuna lelo Goje!
SIKHUNYANA: Kuhle kutsi sichubeke nekubutsa emabutfo, siwalolonge kahle 5
ahlale alungele nome yini lengavela. Kumele sitivikele, kodvwa
singahlaseli.
SIGOGODVOLO: Ngihambisana netindvuna tonkhe lesetivete imibono yato.
MAHUBHULU: Angihambisani nembono wenu. emabutfo akaphume ayewuhlasela
kuvele emachawe. 10
SOMHLOLO: Buchawe awubutfoli ngekulwa kuphela, kodvwa uyabutfola
ngekusebentisa umcondvo ngendlela lejulile yekutsi uvike
tigameko letingabangela kuphuma kwemiphefumulo lengenacala.
Kuhlasela loku kunetinkinga letitsite, ngobe wakwenta kanye
ungabe usayekela. Kuphendvuka insakavukela umchilo 15
wesidvwaba.
MAHUBHULU: Umbono wami utsi nakungenawuhlaselwa, kuncono kuhlakatwe
onkhe emabutfo.
SOMHLOLO: Emabutfo ekutivikela. Lokubalulekile kutivikela kunekuhlasela.
Uma kuphunyiwe nje kwayawuhlaselwa bangaki labasala 20
enkhundleni ngisho nome nincobile? Kuphuma kwemiphefumulo
akusiyo intfo lencane. Ngicela nivisise kahle tindvuna tami. Loku
nikutjele nebatukulu kutsi kulaNdvungunya asihambisani
nekubulawa kwebantfu.
NSIBANDZE: Kuyabonakala kutsi asiboni ngeliso linye Mahubhulu. Tsine 25
sivumelana nenkhosi, wena uphume wedvwa.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 29 DBE/2023
SC/NSC
MAHUBHULU: Liciniso kutsi asiboni ngeliso linye. Sitawukwenta njani kutsi sibone
ngeliso linye, ngobe mine angeke ngigucuke esincumeni sami.
Angifuni kuntjintjiswa ngumuntfu.
NSIBANDZE: Asikuguculi kodvwa sitama kukubonisa. 30
MAHUBHULU: Yini leniyilindzele kimi? Kutsi ngivume ngitsi sengiyahambisana
nani kulenchubo yenu lenitsi kuhlakanipha kantsi bugwala?
NSIBANDZE: Akusibo bugwala Mahubhulu …
MAHUBHULU: Akukho kuhlakanipha Nsibandze. Angeke ngivumelane nani kuloku
lenikukhulumako. Ngitawuchuba ngeyami indlela, nani nichube 35
ngeyenu.
NSIBANDZE: INKINGA MAHUBHULU ILAPHA: UTAWUCHUBA NGEYAKHO
INDLELA KULABANI LIVE? KUMELE UCHUBE NGENDLELA
YEMNINIVE. UNGATENTELI KWAKHO ENDZAWENI
LENGESIYO YAKHO. LOKO KUKHOMBISA KUNGAHLONIPHI 40
LOYO LOKUPHETSE.
SIKHUNYANA: Ngitawutsatsisela ngalamavi lalandzelako. Live liba nenkhosi yinye
kuphela. Mahubhulu sewugucuke inkhosi yesibili. Emabutfo akasati
kumele alalele bani ekhatsi kwakho neNkhosi. Konkhe lokubonako,
lokuvako nalokusolako kumele ukuletse lapha enkhosini 45
kutewukhulunywa.
MAHUBHULU: Ligama lelitsi sengiyinkhosi yesibili lihlaba liyephukela!
Lengikusolako ngiko kutsi sitsi sinemabutfo lamanyenti kangaka
kodvwa singahlaseli. Leso sento ngisihlaba kakhulu.
SIKHUNYANA: Lokulindzele kitsi Mahubhulu kutsi sitsi siyavuma sekungahlaselwa 50
tive?
MAHUBHULU: Lenikulindzele kimi kutsi ngitsi sengihambisana netincumo tenu?
SIKHUNYANA: Kumele uhambisane natsi ngobe sibanyenti.
(Likhasi 66–67)
17.1 Lenkhulumo lebhalwe yagcanyiswa kuletheksthi iveta siphi sakhiwo senoveli? (2)
17.2 Ithoni lekhona kuletheksthi ibanga siphi simo semoya? Usho ngani? (2)
17.3 Catsanisa similo senkhosi Somhlolo naMahubhulu kuletheksthi. (2)
17.4 Lenkhulumo yaMahubhulu lebhalwe ngetinhlavu letinkhulu imveta adlala yiphi
indzima kulomdlalo? Usho ngani? (2)
17.5 Ngusiphi sigameko lesenta kutsi uheheke ufise kutsi letheksthi ngabe
iyachubeka? Nika sizatfu semphendvulo yakho. (2)
17.6 Ngutiphi tintfo LETIMBILI letisilele letenta kutsi letheksthi ingatenetisi
timphawu temdlalo wasenkhundleni? (2)
17.7 Inkhosi Somhlolo ililandzele ngayiphi indlela libito layo nawubuka letheksthi
nesiphetfo salomdlalo? (2)
17.8 Indlela Mahubhulu langahloniphi ngayo inkhosi kuletheksthi ngekubona
kwakho ibiketelani ngemphilo yakhe? (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 30 DBE/2023
SC/NSC
17.9 Lethekshi lengenhla ibumbene kangakanani nengcikitsi lengumbango
kulomdlalo? Sekela imphendvulo yakho. (2)
17.10 Chaza kutsi lesaga lesitsi 'injobo itfungelwa ebandla' sihambisana ngayiphi
indlela naloku lokwenteka kuletheksthi. (2)
17.11 Kube namuphi umtselela kuba khona kwaSigogodvolo kuletindvuna
taSomhlolo? (2)
17.12 Ngemaphuzu LAMATSATFU veta lokufundzile ngemdlali longuNsibandze
kulomdlalo wonkhe. (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum