Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper

Question papersiSwati HLGrade 12201520 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2015, 20 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2015

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) 2015 EMAMAKI: 80 SIKHATSI: Ema-awa 2½ Leliphepha linemakhasi la-20. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2015 SCE TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto. 2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini lelilandzelako bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona. 3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Tinkondlo (30) SIGABA B: Inoveli (25) SIGABA C: Umdlalo (25) 4. ISIHLANU imibuto lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A imibuto MITSATFU (3), ESIGABENI B MUNYE (1), ESIGABENI C MUNYE (1) ngalendlela: SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe mibili. ETINKONDLWENI LETINGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile kuphendvula lombuto. SIGABA B: INOVELI Phendvula umbuto ube MUNYE. SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto ube MUNYE. 5. KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI) NESIGABA C (UMDLALO) o Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli loyifundzile kanye nemdlalo lowufundzile. o Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale. 6. BUDZE BETIMPHENDVULO o Imibuto yendzatjanambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe ngemagama la-190–240. o Indzabambhalo yenoveli nemdlalo kufanele iphendvulwe ngemagama la-340–390. o Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2015 SCE 7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso naleso sigaba. 8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo ephepheni lemibuto. 9. Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA. 10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi: SIGABA A: Lokungenani emaminitsi la-40. SIGABA B: Lokungenani emaminitsi la-55. SIGABA C: Lokungenani emaminitsi la-55. 11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2015 SCE LIKHASI LALOKUCUKETFWE Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto. SIGABA A: TINKONDLO Tinkondlo Letimisiwe: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI. INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI 1. Mahlahlandlela Umbuto 10 6 loyindzatjanambhalo 2. Ngihayel' Inkondlo Imibuto lemifisha 10 7 3. Aph' Emagugu? Imibuto lemifisha 10 8 4. Mvunulo Yemhlaba Imibuto lemifisha 10 9 NA Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto. 5. Simnandzi Lesishwala Imibuto lemifisha 10 10 SIGABA B: INOVELI Phendvula umbuto ube MUNYE. 6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12 7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12 8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 14 9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 14 SIGABA C: UMDLALO Phendvula umbuto MUNYE. 10. Kwahlwa Emini Umbuto loyindzabambhalo 25 16 11. Kwahlwa Emini Imibuto lemifisha 25 16 12. Umvuzo Umbuto loyindzabambhalo 25 18 13. Umvuzo Imibuto lemifisha 25 19 CAPHELA: ESIGABENI B na-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2015 SCE LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto lekunguyona lekumele bayiphendvule. SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU-  A: Tinkondlo (Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2 A: Tinkondlo (Inkondlo lengakafundvwa 5 1 eklasini) B: Inoveli (Indzabambhalo nobe imibuto 6–9 1 lemifisha) C: Umdlalo (Indzabambhalo nobe imibuto 10–13 1 lemifisha) CAPHELA: ESIGABENI B na-C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2015 SCE SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto letawulandzela. UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. MAHLAHLANDLELA – JJ Thwala 1 Labakwatiko batsi: 2 Ulisango lemphilo, 3 Usihlutfulelo semphilo, 4 Ulitibuko lemphilo, 5 Ungumhlahlandlela wemphilo. 6 Sango lemphilo yemuntfu, 7 Vulela lusapho lwakaNtfu 8 Lwendlule luphangelane kuwe, 9 Lugijime ngematubane lamakhulu 10 Luyofinyelel' esicongweni sakaMfundvo 11 Kulelibuswa ngungcondvonkhulu. 12 Sihlutfulelo semphilo yemuntfu, 13 Vuleka singene ngekhatsi 14 Kuletindvongakati letinkhulu, 15 Siyotsekela lwati lolujulile 16 Sigogodz' inhlakanipho yeleNshonalanga, 17 Sinots' emphefumulweni nengcondvweni. 18 Tibuko lemphilo yemuntfu, 19 Welisa labafuna kwewela, 20 Bafinyelele mshiyalowa, 21 Bayogidza batibetsele, 22 Bahlomele likusasa 23 Lelingatiwa ngumuntfu. 24 Mahlahlandlela wemphilo yemuntfu, 25 Yihlahle kumnyama kubovu, 26 Kubhukul' emajaha embutfo, 27 Kubhukule tintfombi telibutfo, 28 Kuphumelele banumzane labatimisele, 29 Kuphumelele bomake labatimisele. 30 Labakwatiko batsi: 31 Uyinsimu lemakhabakhaba, 32 Usiyalu lesigobhot' umlibe, 33 Uyimbita lebil' umlibe, 34 Ulifa lelim' umlibe. 35 Labangakwat' abakushayimkhuba: 36 Bakubuka baval' emehlo, 37 Batjelwe ngawe bavale tindlebe, 38 Bahogeliswe wena baval' emakhala, 39 Banambitsiswe wena bacudvul' umlomo. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2015 SCE Bhala indzatjanambhalo lapho ucoca khona ngalokusobala lokushiwo ngulenkondlo lengenhla. Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa angabi ngetulu kwala-240. [10] NOBE UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. NGIHAYEL' INKONDLO – JJ Thwala 1 Ngihayel' inkondlo 2 Yemhlaba wonkhe jikelele, 3 Ivakale ngesigci lesihehako, 4 Itsints' imiva nemitsambo, 5 Itsints' imicabango lejulile 6 Ikhutsat' emandla nesineke 7 Sekulwa nenjabho nendzangalo. 8 Ngihayel' inkondlo, 9 Inkondlo yemanon' emicabango, 10 Lelets' intfokoto lemangalisako, 11 Iletse kukhanyiselwa kabusha 12 Engcondvweni nemphefumulweni, 13 Ngiphile imphilo lensha, 14 Ngincob' imphi letfunatako. 15 Ngihayel' inkondlo, 16 Inkondlo yenkhululeko yemphefumulo, 17 Uyihaye busuku nemini, 18 Ingilolotele kwemlolotel' ebusuku 19 Ingikhutsat' emsebentini emini, 20 Ngijabule, ngigidze ngedvwane 21 Ngobe ngingagawuli yembangandlala. 22 Ngihayel' inkondlo, 23 Inkondlo yekudvumisa 24 Buhle bemvelo yemhlaba, 25 Lobugcamis' imphilo yemhlaba, 26 Ledzinga kukhutsala kwaSikhutsali, 27 Kutsembeka kwaTsembeka, 28 Kulunga kwaLunga. 29 Ngihayel' inkondlo, 30 Inkondlo yetinzululwati 31 Leveta imikhakha yebunzululwati. 32 Funa ngibe ngumuntf' ebantfwini, 33 Ngitfol' inkhululeko yengcondvo, 34 Umhlaba ngiwubuke ngalamany' emehlo. 2.1 Caphuna umusho wenkondlo loyimphindvwa kulenkondlo lengenhla. (1) 2.2 Shano bunkondlo lobumumetfwe ngumugca 17 walenkondlo lengenhla. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2015 SCE 2.3 Yini umphumela walomusho wenkondlo lakhuluma ngawo sonkondlo lapha emgceni 18? (1) 2.4 Shano lokuphawulako lokubunkondlo emigceni 22–23 yalenkondlo. (1) 2.5 Ulikhetse kahle yini sonkondlo ligama lelitsi 'inzululwati' kulenkodlo? Usho ngani? (2) 2.6 Ngabe lesihloko salenkondlo sibumbene yini nalenkondlo yonkhe? Chaza. (2) 2.7 Sonkondlo uwetfwesa mtfwalo muni ummango ngalenkondlo yakhe? Veta emaphuzu LAMABILI. (2) [10] NOBE UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. APH' EMAGUGU? – MS Magagula 1 Ngiyakhala nangicabang' emagugu 2 Emagugu emvelo phas' etibilini temhlaba 3 Temhlaba welive laMswati. 4 Iph' igolide nesiliva Kangwane? 5 Sekwasal' imigedze lengemakhay' etimamba, 6 Kwasala tindvundvum' emanyela engcebo, 7 Lebayigubha baphangelana baphangi, 8 Yetfwalwa tinkayiman' idzabula tilwandle. 9 Sekwasal' iMphaka yemigodzi yemalahle, 10 Lolumnyama lutfuli lubhunya luy' etulu, 11 Lumbony' eMaswati atfungats' umnotfo, 12 Insimbi bayimbil' eNgwenya bayivukuta, 13 Kwatsiw' akayigobi Ngwan' igotjw' eJalimane. 14 ENgwenya yasal' imigodz' ikhamisile. 15 EBulembu bulembu batsandzel' imigodzi, 16 Litjeboya balivukute balicedza, 17 Lihlehletela ngeluthaka liy' eBhabtini. 18 KaDvokolwako idayiman' itfolakele 19 Balel' etikwayo beMtfombeni bayilondzile. 20 Wo sesuka sililo sendvulo! 21 Emanceba laphola, kuvuswa kabusha, 22 Bagujwa bakhweshiswa bangcwatjwa 23 Imfakabili nembala nay' ikhona, 24 Tingedzama tawubuk' umnotf' usitsela, 25 Tindvundvuma telite taphakama tahawukisa. 26 Kuyoba kuhle kuwe Ngwane, 27 Sitivukuta tibilini temhlaba, 28 Siwakhiph' emagugu siwasakata, 29 Lapho bakusasa sebasibut' emagugu, 30 Sibanik' imphendvulo yetibiyo telive, 31 Timile tinsika teMaswati, 32 Tingemagugu laphum' etibilini 33 Temhlaba siwuvukuta sifun' ingcebo. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2015 SCE 3.1 Khokha umugca wenkondlo endzimeni 4 lapho sonkondlo asebentise khona sifanangwaca. (1) 3.2 Bunkondlo buni lobuvetwa ngumugca 21 walenkondlo? (1) 3.3 Sonkondlo uyibonakalisa njani imiva yakhe ngaloku lakhuluma ngako endzimeni yekucala yalenkondlo? (1) 3.4 Shano luhlobo lwebunkondlo lobusemigceni 16 ne-17 yalenkondlo. (1) 3.5 Ucabanga kutsi yini lena leyenta letindvundvuma lakhuluma ngato sonkondlo tibe telite tibuye tihawulise? Chaza. (2) 3.6 Ngekubona kwakho yini imbangela yaloku lokwenteka emgceni 20–23 yalenkondlo? Chaza (2) 3.7 Phawula ngemphumelelo yasonkondlo ekusebentiseni ligama lelitsi 'Tibilini' kulenkondlo. (2) [10] NOBE UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. MVUNULO YEMHLABA – JJ Thwala 1 Umuhle mvunulo yemhlaba, 2 Umuhle kuleto tindzawo 3 Lewuhlobise kuto ngentfobeko, 4 Buhle bakho buyababateka, 5 Buhle bakho buyamangalisa, 6 Mvunulo yetimangaliso. 7 Umuhle mvunulo yemhlaba, 8 Umuhle luhlongw' emakhondvosini 9 Umuhle nsikan' etigangeni, 10 Umuhle lutindz' etintsabeni, 11 Umuhle mhlang' emacentselweni. 12 Umuhle mvunulo yemhlaba, 13 Umuhle bewuyovunulani 14 Kube bewungekho mvunulo? 15 Uyihlobisile imvelo 16 Ngebuhle bakho lobubabatekako, 17 Nangekuheha kwakho lokumangalisako. 18 Umuhle mvunulo yemhlaba, 19 Buhle bakho benanelwa 20 Tinyoni ngemaphimbophimbo 21 Kuncwincwita tincwincwi, 22 Kucocodza tincocodzi 23 Kuswesweta tinsweti. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2015 SCE 4.1 Bhala YINYE indzawo lebonwa ngusonkondlo kutsi yinhle. (1) 4.2 Bhala bunkondlo bube bunye lobumumetfwe imigca 21 ne-22 yalenkondlo. (1) 4.3 Yini lebangela sonkondlo atsi lemvunulo yemhlaba ihlobisa umhlaba ngentfobeko njengobe sibona lapha emgceni 3? (1) 4.4 Ngaphandle kwekuvunulisa umhlaba, ngabe umhlanga ubaluleke ngani kuloko lokuphilako? Bhala kube KUNYE. (1) 4.5 Lesihloko salenkondlo simumetse siphi sinongo senkhulumo? Usho ngani? (2) 4.6 Chaza tintfo LETIMBILI letihehwa nguloku lakhuluma ngako sonkondlo lapha enkondlweni. (2) 4.7 Bhala kube KUBILI lokongiwa ngako imvelo emmangweni. (2) [10] NA INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto. UMBUTO 5 Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. SIMNANDZI LESISHWALA – NP Mabaso 1 Maye simnandzi lesishwala, 2 Wotani Maswati nitekudla lesishwala, 3 Tintfombi nemajaha wotani bo, 4 Wotani sitekudla lesishwala, 5 Maye simnandzi lesishwala. 6 Maswat' aMswati tikhandleni, 7 Khutsatan' insha idle lesishwala, 8 Noma sekulumel' ingasiyekeli, 9 Noma siyintsaba basidzilite, 10 Ekugcineni bayawubuva bunandzi baso. 11 Maye simnandzi lesishwala, 12 Usinambitsa kuze kulamule Lokufa, 13 Simnandzi sifana nelibele lamake, 14 Pho, ngubani lotondza libele lenina? 15 Simnandzi lesishwala, sidleni Maswati! [Kuphuma Kwelilanga: 15–16] 5.1 Caphuna sifaniso lesikulenkondlo lengenhla. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2015 SCE 5.2 Kutsiwa yini bunkondlo lobuletfwa ngumbuti lapha emgceni 14? (1) 5.3 Sonkondlo ukhuluma ngasiphi sishwala ngalokujulile? (1) 5.4 Nika sibonelo SINYE salobunandzi balesishwala ummango longabuva nasewusidlile lesishwala. (1) 5.5 Ngabe sonkondlo uwubhekise kubani lomugca 7 walenkondlo? Bhala KUBILI. (2) 5.6 Chaza kutsi sonkondlo utitjelani tetsamelilwati takhe ngemugca 12 walenkondlo. (2) 5.7 Bhala kube KUBILI lokungentiwa ngummango kuze kutsi leliphupho lasonkondlo libe yintfo lengaphatseka. (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2015 SCE SIGABA B: INOVELI Kulesigaba kunemanoveli lamabili. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo naleyo noveli loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha. UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Lushawulo ungubabe lohloniphekile emmangweni kodvwa unemaphutsa lamanyenti. Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela lesitatimende ngaLushawulo. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] NOBE UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto letawulandzela. Lushawulo wema wangete wanyakata sikhatsi lesidze. Indlela labeme ngayo kwakungatsi akasaphefumuli. Aseme lapho wakhumbula ekhaya. Wakhumbula umkakhe nenina. Khetsile labengakaze ambone ngemehlo, wambona ngemehlo engcondvo. Watsi nakacabanga kutsi loko labekwembetse kwakukuphela kwako, wativa anemahloni kwangatsi angesuka kuleyo ndzawo aye lapho bangamati khona. Waya ngekucina lomcondvo wekuduka kuleyo ndzawo yaseMankayane ngobe abesacabanga nekutsi bantfu labamatiko batakube bambona agcoke timphahla tekubolekwa. Leyo nyanga wayichuba ngemadvolo ngobe nasemsebentini wahlangana nebulukhuni lapho acela khona kuntjintjwa. Kwatsi esikhundleni sekutsi antjintjwe, besuka bambuka ngemehlo lalukhuni laba lababengetulu kwakhe. Naye abesativa alahlekile ngobe bekabatse ubuka lowo, emehlo ashelele nje. Lapho abeze akhululeke khona kukalelinye liphoyisa lekungilo labecele kufihla inhloko kalo. Ngilo-ke lelo phoyisa lelamboleka timphahla tekugcoka. Lesimo setintfo lapha emsebentini samenta asale asacabanga kuhamba kuleyo ndzawo yaseMankayane noma abengati kutsi utawuphuma abhekephi. Kute namunye lamluma indlebe ngalendzaba ngaphandle kwalelo phoyisa labekhosele kalo. Nalo walidvonsa ngendlebe kutsi kube sifuba salo. Lilanga lekuhola lefika asalibuke ngalamnyama. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2015 SCE Ngakusasa batsi bavuka balungisela kuya emsebentini, naLushawulo wavuka walungisa. Kodvwa yena abengayi emsebentini, yakhe indlela yayicondze emabhasini. Yebo, Lushawulo abehamba, kodvwa abengati kutsi utakutsi nakefika lena emabhasini agibele leyaphi. Lapho nakefika esiteshini semabhasi awakhandza advunuselene, ingcondvo yakhe yasebentisa kwesambane. Wavele watitjela kutsi akabambe leya kaloliwe ibhasi. Kutsi-ke utakutsi nakefika ePitelitifu abambe siphi sitimela kwakuyawukhanya khona asefikile. Isagudvuta ibhasi bantfu bonkhe baticocela leta naleta tindzaba. Lushawulo yena abelwa nemicabango leyayiphikisana engcodvweni yakhe. Kwakume tindzawo letimbili embikwakhe, lenye itsi akaye Ethekwini lenye itsi akaye eJozi. Kwakutsi lapho acatsanisa letindzawo letimbili kanye netindzaba lahlale ativa ngato, wagcina ancume kubamba lebheke enhla Kandongaziyaduma, eJozi. Nakuba abengazange alubhadze eJozi, kodvwa watitjela nje kutsi ngeke alahleke emini libalele ngobe bantfu bakhona latawubuta kubo. [Likhasi 27–28] 7.1 Ngusiphi sizatfu lesibalwe kulenoveli lesabangela kusha kwendlu yaLushawulo? (2) 7.2 Phutsa lini lelentiwa nguLushawulo nakesuka eMankayane? Nika KUBILI. (2) 7.3 Umbhali ukuvete kanjani kutsi Lushawulo wagcina kadzeni kuya ekhaya, kulesakhiwana lesingenhla? Chaza. (2) 7.4 Bhala tindlela LETIMBILI locabanga kutsi boLushawulo naTintfombi batfolana ngato emva kwekubaleka kwaLushawulo eMankayane. (2) 7.5 Phawula ngesibekandzaba sesikhatsi ubhekise kulesakhiwana lesingenhla. (2) 7.6 Ucabanga kutsi wabangelwa yini Lushawulo kutsi angabi nesibindzi sekuhlala eMankayane? Chaza. (2) 7.7 Ngekubona kwakho yini leyabangela Lushawulo akhetse kuya eJozi kunekuya Ethekwini? (2) 7.8 Ucabanga kutsi kukhetsa kwaLushawulo ibhasi latayitsatsa bese kungusiphi sigaba sesakhiwo senoveli? Chaza. (2) 7.9 Phawula ngebungoti lobuvela nangabe kusebenta indvodza umfati angasebenti ubhekise kuLushawulo nawubuka simo senhlalo. (2) 7.10 Ayikho imphunga yelihlatsi. Humusha lesaga ubhekise esiphetfweni salenoveli. (2) 7.11 Nawubuka simo sendzawo, wabona ngani Lushawulo kutsi sewufikile eJozi ngaphandle kwekubuta ebantfwini? Chaza. (2) 7.12 Nangabe wena bewungumcashi waLushawulo, bewungentani nawumbona angefiki emsebentini? Nika KUTSATFU. (3) [25] NOBE Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2015 SCE UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Sikhulu Tsabetse ungubabe lohloniphekile emmangweni kodvwa unemaphutsa lamanyenti. Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela lesitatimende ngaSikhulu Tsabetse. Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] NOBE UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela. 'Sifikile sikhatsi sekutsi bonkhe bantfwana labangephasi kweminyaka lelishumi nesishiyagalombili babe setikolweni. Angifuni kubona namunye umntfwana longafundzi,' kusho Mphikeleli. 'Umntfwana longafundzi ngobe angafuni kufundza yena lucobo lwakhe kumele entiweni?' Kubuta Magumeni. 'Kufanele kuhlalwe phasi naye lowo mntfwana aboniswe, elulekwe, akhonjiswe indlela abuye avetelwe ematfuba lamahle latawuba nawo ngekutinikela emfundvweni.' 'Abe ancengelwani ngobe likusasa lakhe yimfundvo, akusilo lalomunye umuntfu?' 'Umntfwana ngumntfwana sihlobo sami. Kumele abeketelelwe, elulekwe, afundziswe, akhutsatwe aboniswe indlela.' 'Sibe sitihluphelani kangaka sihlobo?' 'Kufanele sitihluphe ngebantfwana betfu. Uma singatihluphi ngabo, sitatihlupha ngabobani?' 'Sitihluphe ngebantfu , labangatihluphi bona?' 'Yebo, kumele ngabe wena wati kancono kunatsi. Kumele utihluphe kakhulu ngekufundzisa umntfwana kuze aphumelele etifundvweni takhe,' kusho Mphikeleli. Indzaba yekufundza kwebantfwana beyisematseni. Bekukhulunywa ngemntfwana, sikolo, emakhono nemagugu. Mphikeleli wakhutsata kutsi kuhanjelwe imiti yonkhe, kutfolakale kahle kutsi ngabe bonkhe bantfwana bayafundza yini. Watsi akafuni kutsi kube khona bantfwana labangafundzi. Loko lokwagcugcutelwa nguMphikeleli kwatiwa ngekutsi yi-OPERATION HAMBA UYEWUFUNDZA! Kwatsakaselwa bantfu labanyenti. Kutsi imphilo ichubeka iyaphi kwagcama esiveni sonkhe. Bafundzi labanyenti bakujabulela kutfola ematfuba ekuyewufundza, kwancipha tivimbelo letiminyaka, imali, linani lebafundzi, kufakwa kweticelo tekuyewufundza kusesenesikhatsi naletinye. 'Lokunye lengifuna kutsi sikhulume ngako yimfundvo yebantfu labadzala. Kumele isekelwe kakhulu ngobe lelive lidzinga bantfu labafundzile,' kusho Mphikeleli. 'Batawufundza nje sebakhulile?' Kubuta Magumeni. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2015 SCE 'Akusiwo umbuto lekumele ngabe uchamuka kuwe lowo. Umuntfu ufundza aze ayewufa. Kunyenti lekumele kufundziswe bantfu labadzala.' Kumele bafundziswe umcombelelo, liphakelo, intsela yentsengo, tindzawo, kubala, kubhala, kufundza nalokunye.' 'Ubona kutsi tikolo tabo kumele tihleleke njani?' 'Sigceme nesigceme kumele sibe naso sikolo salabadzala. Kumele kufundziswe bantfu labanyenti kuze bati ngekuvota, ngetembusave, ngetemvelo, ngetethekhinoloji naletinye.' Umsebenti lona watiwa ngeligama lelitsi, 'FUNDZA BABE NAMAKE, FUNDZA MKHULU NAGOGO!' [Likhasi 89–90] 9.1 Mphikeleli ungumlingisi loyikhatsalelako imphilo yebantfu bakubo. Fakazela loku ngetintfo LETIMBILI latenta ekubasiteni kulenoveli. (2) 9.2 Nguliphi lichaza lelidlalwa nguhulumende waseNingizumu Afrika lophetse kulamalanga kucinisekisa kutsi bonkhe bantfwana basesikolweni njengobe kuvela kuletheksthi? Veta imisebenti LEMIBILI. (2) 9.3 Nangabe baholi balomuhla bangalandzela tifiso taMphikeleli letikulenoveli, ngutiphi tintfo LETIMBILI letingahlonyulwa ngummango lesiphila kuwo? (2) 9.4 Catsanisa lokwenteka esingenisweni salenoveli nemavi aMphikeleli latsi: 'Kufanele sitihluphe ngebantfwana betfu.' (2) 9.5 Phawula ngeligama lelitsi 'sihlobo', lelashiwo nguMagumeni kuMphikeleli enovelini yonkhe. (2) 9.6 Bhala tizatfu LETIMBILI letingenta kutsi lombuto lobutwa nguMagumeni lotsi: 'Batawufundza nje sebakhulile?' ungamfaneli, njengobe asho Mphikeleli kuletheksthi. (2) 9.7 Ngutitiphi tihibe LETIMBILI lobona kutsi tingaphatamisa imphumelelo yalomkhankhaso waMphikeleli wa-'FUNDZA BABE NAMAKE, FUNDZA MKHULU NAGOGO!'. (2) 9.8 Phawula ngekuhambisana kwalesakhiwana lesingenhla nemtsetfosisekelo walapha eNingizimu Afrika. (2) 9.9 Catsanisa luhlobo lwetifundvo lebekufanele tifundziswe etikolweni talabadzala kulenoveli naleto letifundvwa etikolweni talabadzala kuletikhatsi talomuhla. (2) 9.10 Ngekubona kwakho, lisu laMphikeleli lekutsi umntfwana kufanele kuhlalwe naye phasi aboniswe, elulekwe, akhonjiswe indlela abuye avetelwe ematfuba lamahle latawuba nawo ngekutinikela emfundvweni, lingasebenta yini kulolusha lwalomuhla. Sekela imphendvulo yakho ngetizatfu LETIMBILI. (2) 9.11 Bhala saga ubuye usichaze lesisho kutsi Mphikeleli wacala amncane kwenta tintfo letihlakaniphile emmangweni. (2) 9.12 Buhle belubanjiswano betfulwe ngetindlela letinyenti kulenoveli. Bhala tibe TINTSATFU lotatiko. (3) [25] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2015 SCE SIGABA C: UMDLALO Kulesigaba kunemidlalo lemibili. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini lonyaka uphendvule ngawo. CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto wendzabambhalo. UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KWAHLWA EMINI – JJ Thwala Bhala indzabambhalo lapho ucoca khona ngesakhiwo salomdlalo ubhekise kuletihlokwana letilandzelako: • Sibekandzaba sesikhatsi. • Ludvweshu lwangaphandle. • Sicakacaka. • Sicongo. • Siphetfo. Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] NOBE UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA KWAHLWA EMINI – JJ Thwala Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela. Makhosi: Liyashisa lamuhla Sifiso. Sifiso: Lishisa kakhulu kabi Makhosi. Ngiyo phela iNtfwasahlobo. Makhosi: (Ubuke ngaphandle) Tiganga takitsi tiya ngekungintjintjela onkhe emalanga Sifiso. Angati kumbe nguletiganga yini kumbe ngemehlo ami. Sifiso: Ngemehlo akho Makhosi. Lokunye lokubangela loko ngulolusuku lwangeMgcibelo lese lukhonjwa etaleni. Kutawuba sibhimbi lesi ngeMgcibelo. Bantfu batawube banyatselana njengeNdlavela yaMswati. Batawube bachamuka entasi eMbidlimbidlini naseMsobotjeni; bachamuke eSiphutfwane naseMtfwane; bachamuke nasemachibini emihlanga. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2015 SCE Makhosi: Sengatsi ngabe selwendlulile lolusuku sibone kutsi tintfo sitihlela njani. Luhlelo lwetfu luyadzingeka. Bekumnandzi selusa tinkhomo emadlelweni; sitsiya tinyoni: emagibholi, ematsendzele netigwaca ngetifu; sitingela timphala, iminsumphe netinsimango. Kucabana bekukhona lapho, kucelwane inselelo, nivulelwe nishayane ngetindvuku! Sifiso: Tendlulile leto tikhatsi kitsi, lamuhla sibukene nalesinye simo semphilo. Makhosi: Kunjalo Sifiso, mnganami. Besicabana naNkhanise ekweluseni, indvuku isente sicolelane. Lamuhla sesigucukelene titsa. Akekho losukele lomunye. Ngemavi ababe nje kuphela lokhele umlilo locale ngekulotita kodvwa nyalo sewuvutsa sewuyahhehha. Sifiso: Kuvakashelana kwaboNkhanise naNdzabeni kuyangisolisa. Kukhulu labakukhulumako ngatsi. Kuvetelwana ematinyo nje nyalo, kantsi kutsiwa lala lulata sikwengule. Kuyawucitseka gula linemasi! Makhosi: Kancane, kancane Sifiso. Ungatsatsi ngemawala. Ngithule ngemabomu, hhayi kutsi angiboni. Inhlwa ayibanjwa ngenhloko isavela. Kuyabonakala futsi kuyevakala kutsi kukhulu lokucocwako ngatsi. Ngekubuka kwakho Sifiso batawugadla ngayiphi indlela? Sifiso: Ngetijula angeke bacale. Bayati nabo kutsi batawube batsintse bomanyovu sibili. Intfo lebangayenta nje kusebentisa emakhambi njengobe babonakala baya njalo kuNdzabeni. Ngiyetsemba bametsembisa lizulu nemhlaba, naye utawutsatseka ngemavi abo. Makhosi: Asati impela kutsi kuhlelwani kangaka. Kuyawucaca ngekuchubeka kwemalanga. Sifiso: Kungaba njani uma singaya natsi kuNdzabeni sifike simetsembise sikhundla lesikhulu, sentele kumcedza emandla uze ubekwe esikhundleni? Makhosi: Sifiso, ngititjelile kutsi lowo angifuni nakancane kucocisana naye. Ngifuna ahlale akhashane nami. Sikhatsi lesinyenti usicitsa kuboNkhanise lapho kunatfwa khona emahewu ngami. Sifiso: Kuba khashane naye ngeke kusisite ngalutfo. Asisondzele kuye sicocisane naye. Alukho lwakhe lesitaludla, kepha sitawutfola nelitfuba lekumfundza kutsi ume kuphi. Kunyenti lesitakutfola kuye. Makhosi: Ngisetawuhlala phansi ngicabangisise kahle. Kuyo yonkhe leminyakato yetfu kumele sicaphele kakhulu. Akufuneki kutsi siphaphatele, ngobe loko kutasiyisa emakhateni. Kufa kuyatumana, kodvwa akufuneki uye kuko ukubona. [Likhasi: 50–53] 11.1 Kuyabonakala kutsi tindzaba tasebukhosini letiyimfihlo emkhatsini waMkhalelwa naNdzabeni setiyatiwa lapha eLusizini. Caphuna umusho kulesakhiwana lesingenhla ufakazele lenkhulumo. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2015 SCE 11.2 Kuncono kwetsemba litje kunekwetsemba umuntfu. Caphuna badlali LABABILI labafanelwe ngulesaga kulomdlalo usho nekutsi sibafanele ngayiphi indlela. (2) 11.3 Makhosi akasuye umuntfu lohhungwa lite. Fakazela lombono ngetigameko LETIMBILI letikulomdlalo. (2) 11.4 Ummango lesiphila kuwo ubatsatsa njengabomake labanjani bomake labafana naLaJele ekukhuliseni bantfwababo? Usho ngani? (2) 11.5 'Kufa kuyatumana.' Catsanisa lamavi aMakhosi neluvutfondzaba lwalomdlalo. (2) 11.6 Tetsembeke kangakanani letinye tinyanga ekwenteni umsebenti locotfo emmangweni? Bhekisa kulokwenteka kulomdlalo. (2) 11.7 Phawula ngebudlelwano emkhatsini waMakhosi nebanakabo LABABILI. (2) 11.8 Ngekubona kwakho kube boMakhosi naNkhanise bafa bobabili, sikhundla sebukhosi besitawunikwa bani? Usho ngani? (2) 11.9 Kube Nkhanise wakhetfwa waba yinkhosi, ngabe abetawuba yinkhosi lecotfo yini? Bhala kube KUBILI. (2) 11.10 Nasibuka kuhleleka kwenkhundla lekwenteka kuyo lesakhiwana lesingenhla ngabe loko labakucocako kuphephe kangakanani kutsi kutawuba yimfihlo yabo bobabili? Chaza. (2) 11.11 Lesakhiwana lesingenhla singatsatfwa njengemdlalo yini? Usho ngani? (2) 11.12 Ngabe kuya kwaboMakhosi kuNdzabeni, njengembono waSifiso, bekutawuba yimphumelelo yini? Beka umbono wakho ngemaphuzu LAMATSATFU. (3) [25] NOBE UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO UMVUZO – NS Nzima Bhala indzabambhalo lapho ucoca khona ngesakhiwo salomdlalo ubhekise kuletihlokwana letilandzelako: • Sibekandzaba sesikhatsi. • Ludvweshu lwangaphandle. • Sicakacaka. • Sicongo. • Siphetfo. Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu kwala-390. [25] NOBE Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2015 SCE UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA UMVUZO – NS Nzima Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela. (Batjele naSatile bacoca bahleti ekamelweni kaBhembe.) Satile: Niyajabula lapha ekhaya kini ngobe nishayelwa ngumoya nikhululekile emisindvweni yebanftu labanyenti labadle emabele. Batjele: Likhaya lelihlala linemsindvo alikwenti ufundze ngekukhululeka. Kuhlala kutalele lihlokohloko! Loko kwenta umcondvo ungakwati kubambisisa loku lewukufundzile. Seluleko lengikunika sona kutsi, buya sitewufundza sobabili lapha ekhaya ntsambama. Sitawufundza emahora lamatsatfu kuphela bese uphindzela ekhaya. Satile: Ngumcondvo lomuhle lowo mngani wami. Kuhle kutsi sihlangane nawe njalo ntsambama sifundze ndzawonye kuze kuphumeleleke ekupheleni kwemnyaka. Batjele: Batsini batali bakho ngemphilo lephilwa kini lengahambisani nekufundza ngenca yekuphitsitela kwebantfu labatewuhabula emavovo? Satile: Libhizinisi labo nekufundza bakubona kutintfo letehlukene futsi letingashayisani ngobe make uye atsi kufundvwa esikolweni kuphela, ekhaya kwentiwa imisebenti yelikhaya. Batjele: Kumele silungiswe leso simo ngobe sitawudala umonakalo lomkhulu emphilweni yakho. Kubuhlungu nje ngobe naku sekubonakala ngemnyaka wekugcina. Kube simo lesinjena basicaphele kadzeni salungiswa, ngabe lamuhla asisihluphi. Kunjani ngikhulume nemtali wami atewufakana umlomo nebakho kucatukuleke lendzaba? Satile: Asingayekelwa lesimo sichubeke njengobe sinjena. Akanikwe imitamo yekulungisa njengobe kusesesilimela sekucala semnyaka. Buka nje wena ufundzela ekamelweni lelihleleke kahle kanjani? Tincwadzi takho tihleleke ngekwetifundvo lesitentako emashelufini sengatsi kusemtatjeni wetincwadzi. Batjele: Embikwekuchubeka nendzaba lesicondzene nayo asicele make asisite ngetinchazelo temagama lesinikwe wona njengemsebenti wasekhaya. Tichazamagama atiwachazi ngalokujulile njengobe kungachaza umuntfu lomdzala. (Acelwe LaMbuli, kuyewuhlalwa endlini yekuphumula.) Make sicela usichazele lokushiwo ngemagama lasitfupha lesinikwe wona lalandzelako: Sidvwaba, sidziya, umlalatiko, emancobo, sitfondla nalelitsi umphandza. LaMbuli: Sidvwaba yimvunulo yabomake levunulwa elukhalweni yehle ikhawule entasi nemadvolo. Sidvwaba sentiwa ngelugogo lwemkhomo lolushukiwe lwagcina ngekuphalwa. Batjele: Sibonga inchazelo yakho make ngobe isitjela kutsi siyini sidvwaba, sakheke kanjani futsi sisetjentiselwani. Ngabe yini-ke sidziya make? Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/2015 SCE LaMbuli: Sidziya sembatfo lesiboshwa ecebeni sembatsise sifuba nemadvolo abomake. Sitfungwa ngelugogo lwembuti loluphaliwe lwase luyashukwa. Satile: Sibonga inchazelo leveta kutsi siyini sidziya, sitfungwa ngani futsi kanjani nekutsi sisetjentiselwani kanye nekutsi sigcokwa bobani. Yini umlalatiko make? Lambuli: Kudla lokuphekwe kwalala etiko kutsi kudliwe ngakusasa. Kadzeni bekuphekwa ummbila lomanti, incheke nemaselwa kulale etiko bese kuyewudliwa ngakusasa. [Likhasi 19–20] 13.1 Labanfu labadla emabele lapha kaLaNgwenya ngabe basita kanjani emfundvweni yaSatile? (2) 13.2 Tingoti tini letingabavelela laba lababili nangabe lesicelo sabo lesishiwo kuletheksthi lengenhla siphumelela nawubhekisa esikhatsini salomuhla? Nika TIMBILI. (2) 13.3 Kufundza ebusuku kwalaba lababili kungaba litfuba lelihle lekwenta tintfo letiphume endleleni letentiwa bontsanga yabo. Nika TIMBILI tintfo labangatenta. (2) 13.4 Lusha lwalomuhla kufanele lube nenjongo nangabe lufundza lufane naboSatile naBatjele, lungafundzeli kujabulisa batali. Sekela lesitatimende ngekuveta tinjongo lekufanele lusha lube nato. (2) 13.5 Kube wena bewungumtali waSatile, ufuna kutsi umntfwanakho angaphatamiseki etifundvweni takhe, ngakulolunye luhlangotsi ungafuni kwehlukana nelibhizinisi lakho lekutsengisa tjwala, ngutiphi tintfo lebewungatenta kucinisekisa kutsi Satile akaphatamiseki? (2) 13.6 Nika TIMBILI tigameko lekungatsi natisuswa, umdlalo uchubeke ngaphandle kwekutsikameteka. (2) 13.7 Umbhali walomdlalo usebentise liphi lisu lekutsi bantfwana baseMkhuphukantsaba batigcabhe ngemasiko abo kulomdlalo. (2) 13.8 Lomdlalo lotsi Umvuzo, uphetseke kahle yini? Usho ngani? (2) 13.9 Catsanisa simonhlalo sesikhatsi salomuhla nesimonhlalo sesikhatsi sekwenteka kwalomdlalo. (2) 13.10 Catsanisa lokwenteka kaboSatile nesiphetfo saSatile ekugcineni kwalomdlalo. (2) 13.11 Ucabanga kutsi yini leyentiwa batali baSatile ngalesikhatsi kuphuma imiphumela yekuphela kwemnyaka ephephandzabeni? Bhekisa etinkhulumeni taLaNgwenya. (2) 13.12 Lombhali walomdlalo uphumelele kangakanani kusebentisa lisu lekusivetela bangiswako, nawubuka timphawu tabangiswako? Chaza. (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all