Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 12202319 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2023, 19 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) 2023 TICONDZISO TEKUMAKA EMAMAKI: 80 Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-19. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka TICONDZISO TEKUMAKA 1. Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile, maka timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga aphendvule indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini yinye.) 2. Esigabeni A, nangabe umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo (Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela. 3. Esigabeni B na C (Lulwimi Lwasekhaya), nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yendzabambhalo, maka imphendvulo yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Nangabe umhlolwa aphendvule yomine imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala kuleso naleso SIGABA, ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto lonemibuto lemifisha namunye umbuto wendzabambhalo. 4. Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili ingamakwa. 5. Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele ticondziso tekumaka. 6. Uma liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki, kantsi nangabe inshokutsi ayitsikameteki, akunikwe limaki. 7. Umbuto wendzabambhalo: Nangabe indzabambhalo inemagama langaphasi kwalawo lamisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena ngekwakhe. Nangabe indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe ngekwelikhono lakhe bese kucociswana nalabaphetse umsebenti wekumaka. Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A na B 8. Imibuto lemifisha: Uma umhlolwa angakafaki bokhulumile kantsi kufanele acaphune akangajeziswa. 9. Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. 10. Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO 'LOMCULO NGIYAWUTSANDZA' – ME Masina INDZABAMBHALO Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. SINGENISO: Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete nekutsi inkondlo iba nemcondvo losebaleni. UMTIMBA: Kuphawulwa kabanti ngemcondvo losebaleni walenkondlo lokufaka ekhatsi loku lokulandzelako:  Sonkondlo ukhuluma ngemculo wakadzeni lomkhumbuta tinsuku takadzeni.  Sonkondlo ukhumbula kusadliwa kahle kudla kwesintfu emabele, emasi, inyama futsi kwehliswe ngemcombotsi.  Sonkondlo utsandza kuhleleka kwemsindvo lodlalwa kuletingoma.  Lomsindvo umenta atibone ahamba kulamanye emave langeke afike kuwo ngetinyawo kodvwa afike ngengcondvo.  Lomculo uyamjabulisa, upholise lapho abelimele khona.  Lomculo umkhumbuta baculi labangasekho kulomhlaba.  Lomculo umkhumbuta asemncane agadze emasimu eyise. (Nalokunye lokubalwe kulenkondlo lokungakabalwa lapha ngenhla kwemukelekile.) SIPHETFO: Bahlolwa basonga konkhe lababhale ngako lapha ngenhla, lapho bacoca khona ngemcondvo losebaleni walenkondlo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO YETINKONDLO SICHIBIYELO A: [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA 'NGAWE MANTI' – JJ Thwala 2.1 Sicedzelelamcondvo ngobe umcondvo wemugca wekucala uphelela emgceni wesibili. (2) 2.2 Imvumelwanosicalo ngobe yomibili lemigca icala ngelilunga lelifanako. (2) 2.3 Inkondlogceka/Isathaya ngobe sonkondlo ugceka imisebenti lemibi leyentiwa tidzakamiva. (2) 2.4 Endzimeni ye-2 kunemoya wekutfukutsela kantsi endzimeni yekugcina ukhombisa umoya wekwehla acele kuMdali kupheliswa kwalamanti. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 2.5 Lomugca ukhetseke kahle ngobe ingcikitsi yalenkondlo tidzakamiva, uma umuntfu sekadle tidzakamiva wenta tintfo letingatsandzeki letiyimihlolo labengeke atente uma angakatidli. (2) [10] UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA 'LUTSANDVO' – SC Msibi 3.1 Luchumanosigcino ngobe lemigca yomibili igcina ngeligama lelifanako. (2) 3.2 Sifanangwaca ngobe onkhe lamagama anangwaca 'K'. (2) 3.3 Endzimeni yesibili sonkondlo usebentise imigca lesiphohlongo, wabese usebentisa emagama lasukela kulamatsatfu kuya kulasihlanu emgceni ngamunye. (2) 3.4 Ngumlayeto wekutsi lutsandvo lugobisa wonkhe umuntfu noma ngabe anesimilo lesinjani. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 3.5 Sikhetseke kahle ngobe bantfu labatsandzanako bavele babonakale kantsi uma lutsandvo seluphelile nalapho kuvele kugcame kutibonakalele kube sebaleni njengalesikhatsi ufundza incwadzi. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA 'NGITSATS' UNGIBEKE' – TE Sithole 4.1 Sidvonsamoya/Isizuri ngobe uma ufundza uyaphumula bese kwakheke bunkondlo. (2) 4.2 Imvumelwanosicalo ngobe yomibili lemigca icala ngelilunga lelifanako. (2) 4.3 Lomugca usho kusoma intfombi/kushela/kutibika. (2) 4.4 Sifundvo sekutsi nawufika endzaweni yebantfu uyahlonipha, utitfobe uphindze ubuke kutsi tintfo tentiwa njani. (Naleminye imibono lenembako (2) yemukelekile.) 4.5 Lesaga siyahambelana naletinye tinhlelo letetfulwa emsakatweni lapho balaleli badzinga kwelekelelwa kusombulula tinkinga labavame kuhlangabetana nato emmangweni. (2) [10] NA INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI UMBUTO 5: IMIBUTO LEMIFISHA 'UMFULA INKHOMAZI' – JP Shongwe 5.1 Sicedzelelamcondvo. (1) 5.2 Sidvonsamoya/Isizuri. (1) 5.3 Sifanangwaca. (1) 5.4 Luchumano loluvundlile/Luchumano lolutjekile. (1) 5.5 Abecondze kutsi lomfula iNkhomazi unika yonkhe imvelo emanti. (2) 5.6 Ngumoya wekudvumisa/kubongelela/kuncoma imisebenti lemihle leyentiwa ngulomfula iNkhomazi. (2) 5.7 Bafundzi bafundza kutsandzana nekungatondzani njengoba emanti siwatfola emfuleni lowodvwa iNkhomazi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tigameko letiveta tincumo letitsetfwe balingisi enovelini. Singeniso Bahlolwa bachaza sihloko bavete kutsi tincumo latitsatsako umuntfu tiba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe. Umtimba Bahlolwa baveta kabanti tigameko letiveta tincumo letitsetfwe balingisi. Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaLushawulo Khumalo.  Kuteka kwakhe LaMagagula kwatfutfukisa likhaya lakaKhumalo.  Kushiya bantfwana ayosebentela khashane nasekhaya kwenta kwabete budlelwane nemndeni wakhe.  Kuganwa kwakhe nguTintfombi labengamati kwenta kutsi akhohlwe ngemndeni wakhe lawushiye emuva.  Kuletsa Tintfombi ekhaya kakhe kwenta kutsi kungabi nekuthula kaKhumalo.  Kusukuma kwakhe asombulule tinkinga temuti wakhe ngekutsi kuyiwe emkhayeni, kwaletsa sisombululo emndenini wakaKhumalo. Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaSibolile Magagula.  Kugana Lushawulo abe ayati inhlupheko yakaKhumalo kwenta kutsi ahlupheke kakhulu.  Kungalaleli batali bakhe nabamekhuta ngekuyokwendza lakuhlushekwe khona.  Kuvumela Lushawulo nakatsi akakhele zakwabo indlu, kwamletsela umtsakatsi lotawucedza bantfwana bakhe.  Kungahambi nobe ahlupheka kaKhumalo kwagcina kumletsele injabulo yekubuya kwendvodza yakhe ekhaya. Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaTinfombi Maseko.  Kugana Lushawulo abe ati kutsi indvodza yemuntfu kwamlahlekisela similo.  Kulandzela Lushawulo emsebentini kwenta kutsi kungabi nekuthula elutsandvweni lwabo.  Kukhulelwa kwaTintfombi kwaletsa tinkinga emndenini waLushawulo.  Kubulala bantfwana baLushawulo kwamveta angumtsakatsi futsi kwamtsela ngelihlazo.  Kucoshisa LaHlophe ekhaya lendvodzana yakhe ngebutsakatsi kwaba nemtselela wekwehlukanisa umndeni. (Naletinye tigameko letingakabalwa lapha letigcamisa tincumo letatsatfwa balingisi enovelini temukelekile.) SIPHETFO: Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula ngetincumo letitsatfwa ngumuntfu letiba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisendzabeni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane 7.1 LaMagagula abetewucela lusito ngesimo labukene naso/Abetewufuna teluleko nekuva luvo lwemkamfundisi. (2) 7.2 Unesineke, uyatilalela tikhalo tebantfu, usukumela etulu, anike teluleko futsi athandaze nabo. (2) 7.3 Simonhlalo lesivetwe kuletheksthi sikhomba kunakekelana, kwesekelana nekwelulekana nangabe lomunye abukene nesimo lesitsite. (2) 7.4 Kuvela simo selusizi ngobe bacela uMdali angenelele kulenhlupheko yaLaMagagula. (2) 7.5 Kuvela inkholo yebuKhrestu ngobe kuvulwa liBhayibheli, kuyathandazwa kubuywe kubitwe uMdali kutsi angenelele kulesimo saLaMagagula. (2) 7.6 Sicakacaka ngobe betama kwelekelela kutsi kusonjululwe tinkinga labebukene nato LaMagagula. (2) 7.7 Luvutfondzaba luyisombulula ngekutsi kuvela emaciniso ebaleni, uyacoshwa Tintfombi lokwenta LaMagagula aphume enhluphekweni. (2) 7.8 Ngumlayeto wekutsi bonisana nebasekhaya ngembi kwekutsatsa sincumo sekubuyela emuva uma sekumatima emendvweni. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.9 Kugcamisa kubaluleka kwamake kutsi akehlulwa lutfo ekhaya, uyabeketela, akabalahli bantfwana bakhe futsi wetama ngato tonkhe tindlela kutsi kungalanjwa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.10 Lenkhulumo ivusa imiva yelusizi/ luvelo ngobe LaMagagula usebenta kamatima kube vele nasemtimbeni wondzile. (2) 7.11 Ungumlingisi lophilako ngobe bakhona bobabe labahamba bayofuna ematfuba emisebenti khashane bangabe basabuyela emakhaya, bantfwana basale bahlupheka. (2) 7.12 Angatsatselwa letinyatselo letilandzelako:  Angamangalelwa, avulelwe licala lekungondli bantfwana.  Angabikwa emsebentini atsatselwe imali emholweni.  Kungenelela kwelusendvo alandvwe, akhulunyiswe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tigameko letiveta tincumo letitsetfwe balingisi enovelini. Singeniso Bahlolwa bachaza sihloko bavete kutsi tincumo latitsatsako umuntfu tiba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe. Umtimba Bahlolwa baveta kabanti tigameko letiveta tincumo letitsetfwe balingisi. Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaMphikeleli Zwane.  Kubuyela emuva ekhaya ayocala imphilo lensha, kwamenta waphumelela.  Kufuna indzawo yekuhlala kute atewukhona kubuyela esikoleni.  Kulwela kubuyela esikoleni emva kwekucoshwa kwakhe.  Kusebentela ummango ngekwetsembeka, kwenta kutsi agcine anguSosifundzave.  Kushada naKhulumile acale umndeni kuvuse likhaya lakubo. Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaSikhulu Tsabetse.  Kungasiti Mphikeleli ngendzawo yekuhlala kwenta kutsi angatsandzeki emmangweni waseMbalenhle.  Kucosha Mphikeleli esikolweni kwamtsela ngelihlazo emmangweni.  Kusebentela umbuso welubandlululo kwahluphekisa bantfu, kwashona neyise waMphikeleli, labanye bashiya emakhaya babalekela kulamanye emave.  Kunika Mphikeleli tincwadzi tetinombolo temathuna ebatali kwamkhulula emphefumulweni.  Kucolisa kwaSikhulu kwamenta kutsi ashone asakhululekile emoyeni wakhe. Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaMagumeni Tsabetse.  Kwedzelela buholi baMphikeleli kwenta kutsi bantfu bambone kutsi angeke abe ngumholi locotfo.  Kuhamba akhuluma kabi ngeligama laMphikeleli kwenta kutsi ummango ungamtsandzi futsi ungametsembi.  Kubamba kwakhe imihlangano ngasese ngaphandle kwekwatisa sigungu lesifanele kwenta kutsi bambone kutsi akasingumholi locotfo.  Kubukela phasi Matsiya atsi uphitsene engcondvweni kumvete angumuntfu longati ngetemtsetfo nemalungelo ebantfu.  Kudvuba umhlangano ngobe kungakalandzelwa luhlelo lwemhlangano lolufunwa nguye kwamhlaza emmangweni kwamveta njengemuntfu longakafundzi. (Naletinye tigameko letingakabalwa lapha letigcamisa tincumo letatsatfwa balingisi enovelini temukelekile.) SIPHETFO: Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula ngetincumo letitsatfwa ngumuntfu letiba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisendzabeni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi 9.1 Beketele kutewuva kahle kutsi ngabe ucoshelweni Mphikeleli esikolweni/ Bekafuna babonisane njengebantfu labadzala bendzawo ngendzaba yaMphikeleli. (2) 9.2 Iveta ludvweshu lwangephandle ngobe Mvakali naTsabetse ababoni ngeliso linye ngenca yekucoshwa kwaMphikeleli esikoleni. (2) 9.3 Kuvela simonhlalo sekwesekelana, kunakekelana nebafundzi bakhomba kuvelana naMphikeleli. (2) 9.4 Lesento siveta simo semoya wekutfukutsela ngobe Tsabetse akatimiseli kuva lutfo lolukhulunywa nguMvakali. (2) 9.5 Kusetjentiswe lisu lekwetsa libito ngobe uvela asita Mphikeleli ngekumtfolela indzawo yekuhlala kanye nekumsita ngalesikhatsi acoshwe esikolweni. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 9.6 Sicakacaka ngobe bonkhe bebangenelela ngenjongo yekusita Mphikeleli labebukene nenkinga yekucoshwa esikolweni/ Bekukusombulula inkinga yaMphikeleli. (2) 9.7 Luvutfondzaba luyisombulula ngekutsi kuvele emaciniso ngekushona kwebatali bakhe, akhetfwe abe nguSosifundzave nekubelekwa kwendvodzana yakhe yekucala. (Naleminye imibono lenembako (2) yemukelekile.) 9.8 Ngumlayeto wekutsi sebentela ummango ngebucotfo nangekwetsembeka nawunikwe litfuba lekuhola/ Yenta lokufunwa ngummango. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 9.9 Injongo bekukukhombisa kutsi nebantfu labasikati banawo emakhono ebuholi ngako-ke bafanele kutsi besekelwe futsi bakhetfwe etikhundleni letisetulu. (2) 9.10 Lenkhulumo ibatjela kutsi Tsabetse unelwati lolunyenti ngebatali baMphikeleli. (2) 9.11 Yebo, ungumlingisi lophilako ngobe bakhona bantfu labafana naye labangaketsembeki, lababukela bantfu phasi nekufuna buholi kube abanawo emakhono ebuholi. (2) 9.12 Lomuhla tinkinga tisonjululwa ngaletindlela lelandzelako:  Kushiswa emasondvo etimoto etindleleni.  Kuvalwa imigwaco.  Kuvinjwa bantfu bangayi emsebentini.  Kubanjwa imishuco. (Kutsatfu kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tigameko letiveta tincumo letitsetfwe balingisi enovelini. Singeniso Bahlolwa bachaza sihloko bavete kutsi tincumo latitsatsako umuntfu tiba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe. Umtimba Bahlolwa baveta kabanti tigameko letiveta tincumo letitsetfwe balingisi. Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaLomusa Nkhambule.  Kushiya likhaya lakubo ayohlala emcashweni eNgodini, loko kwaba nemtselela wekungena ebugebengwini lobungalawuleki.  Kwephula lisiko lekugcoka inzilo, kwamletsela emashwa.  Kudla nekutsengisa tidzakamiva kwamenta wagula wangena esibhedlela.  Kulobolisa Mlungisi ebanganini bakhe nekumtsatsela imali kwamenta umuntfu longaketsembeki.  Kujovana ngetidzakamiva kwakhe naNkhangala kwamenta watitfola anesifo. Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaMlungisi Mhlanga.  Kutsandzana naLomusa logcoke inzilo, loko kwamfakela emashwa.  Kufundza kwaMlungisi abe nguthishela kwamphumelelisa emphilweni.  Kungakholelwa emaphusheni kwamenta wachubeka watsandzana naLomusa angumfelokati lobekangakafaneli atsandzane naye njengekwelisiko.  Kungalaleli batali nebangani bakhe nabamecwayisa ngaLomusa kwamenta wahlazeka ngelilanga lemshado nakangasefiki makoti kutsiwe uboshiwe.  Kungalaleli Lomusa naMadvodza uma bamecwayisa ngaMacaleni loyingoti lokwafaka imphilo yakhe engotini. Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaSikhuni.  Kuyekela sikolo kwenta imphilo yakhe yangabi nelikusasa lelihle.  Kudla tidzakamiva kwamenta watisola ekugcineni asafuna kutiyekela angasakhoni.  Kufuna lusito lwekuyekela kudla tidzakamiva lokutawuntjintja imphilo yakhe.  Kufuna kushiya imphilo lebekayiphila yebugebengu ateke umfati lokutawenta kutsi ahlonipheke emmangweni.  Kwecwayisa Mlungisi amtjele emehlweni ngetindzawo lokutsiwa Lomusa uchamuka kuto nekutsi uyindlovukati yetidzakamiva. (Naletinye tigameko letingakabalwa lapha letigcamisa tincumo letatsatfwa balingisi enovelini temukelekile.) SIPHETFO: Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula ngetincumo letitsatfwa ngumuntfu letiba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisencwadzini letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA TIBOPHO TELUTSANDVO– JJ Thwala 11.1 'Asiyiyekele leyo ngobe ingivusela emanceba lamadzala'/'Kuphela injabulo kube nelusizi lodvwa', loko kutentisa ngobe abenabo batali Lomusa. (2) 11.2 Ludvweshu lwangephandle ngobe abavisisani futsi ababoni ngeliso linye ngemphilo lephilwa nguLomusa. (2) 11.3 Kulendzawo bantfu baphula umtsetfo ngekutsengisa babuye badle tidzakamiva lokungenta kutsi umntfwana akhule ati kutsi tiyindlela yekuphila. (2) 11.4 Mlungisi uyatfukutsela uma ecwayiswa ngaLomusa kutsi ungumuntfu longakamfaneli futsi baphila imphilo lengafani. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.5 Umbhali usebentise lisu lekutsi lomunye umlingisi akhulume ngaye ngekutsi amchaze njengendlovukati yetidzakamiva. (2) 11.6 Sicakacaka ngobe Sikhuni wetama kuletsa sisombululo kulenkinga yaMlungisi kepha yena akavumelani naso ufuna kushada Lomusa noma ngabe kukhulunywani ngaye. (2) 11.7 Luvutfondzaba luveta umbiko lotsi Lomusa uboshelwe tidzakamiva lokwesekela loku lokushiwo kuletheksthi kutsi uyindlovukati yetidzakamiva. (2) 11.8 Umlayeto wekutsi tidzakamiva tingangena emtimbeni kubalukhuni kutiyekela nobe ngabe ungasafuni kutitsatsa. (2) 11.9 Kwecwayisa bantfu kutsi nalabasikati bayaba tigebengu akusiwo emadvodza kuphela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.10 Lenkhulumo itjela bafundzi kutsi Sikhuni ukhombisa kuba nelwati lolunyenti ngemphilo yaLomusa naMlungisi ngobe isho kutsi indlela yabo yekuphila ayifani. (2) 11.11 Mlungisi akakholweki/akaphili ngobe alikho lijaha lelingalobola intfombi lingayati imvelaphi yayo naye Mlungisi akate anyatsele emabaleni akaboLomusa/ Akekho umuntfu longalaleli muntfu njengaMlungisi nakecwayiswa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.12 Angatsatsa letinyatselo letilandzelako:  Kuya lapho kuvuselelwa khona similo.  Kuya kubeluleki bengcondvo.  Kuyekela tidzakamiva.  Kutfola umsebenti nobe acale libhizinisi. (Kutsatfu kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tigameko letiveta tincumo labatitsatsako kulemikhakha yebuciko bemlomo. Singeniso Bahlolwa bachaza sihloko bavete kutsi tincumo latitsatsako umuntfu tiba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe. Umtimba Bahlolwa baveta kabanti tigameko letiveta tincumo letatsatfwa balingisi. Tincumo letaba nemtselela emphilweni yendvodza leyanikwa lidada.  Kutfukutselela umdzeshi nakamupha sipho selidada kwamveta angumuntfu longabongi nalongakahlakaniphi futsi longacabangi.  Kungalandzeli imiyalo lanikwe yona yekuphatsa lidada kwamenta waphindze wabuyela enhluphekweni.  Kuhamba ayewufuna umsebenti kwamsita ngobe abekhona kutiphilisa.  Kwakha indlu nekutsenga timphahla kwamletsela imphilo lencono.  Kubulala lidada afune kukhipha onkhe emacandza labecabanga kutsi agcwele sisu kwamenta wabuyela emuva enhluphekweni. Tincumo letaba nemtselela emphilweni yeNgwenyama Bhunu.  Kuhlokohla timbiba tiphume buhlakalala tibanjwe ngudalada kwaletsa kuthula.  Kusitana nelubanjiswano kwenta umsebenti ube lula.  Kuphana/kusita bantfu labeswelako kute nabo baphile imphilo lencono.  Kwakhela timphunga indzawo yekuhlala kukhomba kunakelela.  Kukhutsata kutsi akuboniswane kute kube nekuthula eveni. Taga tivame kuhambisana netincumo bantfu Iabatitsatsako emphilweni. Inyoni ihlutfuke sisila- Kushiwo kumuntfu labengahlupheki lasabanjwe yinhlupheko. Tandla tiyagezana- Bantfu bayasitana. Letincumo letentiwa ngulabalingisi labakulenganekwane netibongo tinekuhambisana naletaga.  Lendvodza leyanikwa lidada yenta sincumo sekulibulala kwashabalala yonkhe intfo labenayo kwacala phasi inhlupheko lokusho kutsi inyoni ihlutfuke sisila.  Sincumo semdzeshi sekumupha sipho selidada saba ngulesihle ngobe abesamsebentele sikhatsi lesidze lokusho kutsi tandla tiyagezana.  Kwakhela timphunga indzawo abetisita yena ngobe abetaludzinga lusito lwato njengebantfu labanelwati lokusho kutsi tandla tiyagezana.  Kukhutsata kubonisana nelubanjiswano lokukhomba kutsi tandla tiyagezana. (Naletinye tigameko letingakabalwa lapha letigcamisa tincumo letitsatfwa balingisi ebucikweni bemlomo temukelekile.) SIPHETFO: Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula ngetincumo letitsatfwa ngumuntfu letiba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisencwadzini letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na–C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa KUFIKA KWEKUFA 13.1 Endvulo. (1) 13.2 Lunwabu alulaleli ngobe lwanikwa umyalo lophutfumako, lawephula ngekutsi lume endleleni ludle bukhwebeletane. (2) 13.3 Inganeko ngobe ifaka inkholo/Indalo/Kucala kwetintfo. (Kubili kwaloku) (2) 13.4 Lisu letento ngobe intfulo yatsatsa umlayeto yagijima nawo yaya ebantfwini. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 13.5 Ufundza kutsi uma utfunyiwe yenta loku lotfunywe kona kute tintfo tingonakali/ Kwenta intfo ngesikhatsi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 13.6 Sihambelana nelunwabu ngobe emva kwekutfunywa lufike muva bantfu bangawutsatsi umbiko balujikijela ngematje, latfola nesijeziso sekwemukwa ematubane. (2) 13.7 Kwaba nemtselela lomubi kulo nasebantfwini kutsi bafe bangasavuki kute kube ngulamuhla/Lunwabu lwatfola sijeziso sekuhamba kancane kute kube ngulamuhla. (2) TIBONGO TENKHOSI TOBIAS NKOSI 13.8 Luchumanomkhatsini ngobe emkhatsini kwalemigca kuneligama lelifanako. (2) 13.9 Wajikijelwa ngemadvuna eFeni ngobe kujikijelwa kusho kulahlwa. (2) 13.10 Sifanangwaca ngobe onkhe lamagama anangwaca 'b'. (2) 13.11 Kusho kutsi inkhosi bayilahla bangabuyeli emuva kuyoyihlola kwangatsi abanandzaba nayo futsi abayitsandzi. (2) 13.12 Umoya welutsandvo ngobe akadzinwa kusita bantfu kanye nemindeni yabo. (2) 13.13 Beyifanele kuba ngumholi ngobe beyinakekela wonkhe umuntfu, sive siyitsandza futsi ihola ngekuthula. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [25] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka SIGABA C: UMDLALO UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. SINGENISO SENDZABAMBHALO. Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi letinye tento tebadlali kulomdlalo tibenta bangakholweki njengebantfu labaphilako. UMTIMBA Bahlolwa baveta tento tebadlali letibenta bangakholweki. Tento letingakholweki letentiwa nguMtingelwa Hleta.  Kudlwengula abulale umkakhe LaMkhwanazi naMagagula ngesihluku.  Kutsatsa sidvumbu semkakhe ayosibeka emnyango welilawu laGedlembane.  Kulandza timbali ethuneni laGedlembane ayotisakata etaleni.  Kucamba emanga atsi Ncobile ugane Mphotfo.  Kucamba emanga ngesisu saNcobile atsi sibikiwe kaMkholo.  Kuvela emshadweni asatsandza Mphotfo ambita ngemkhwenyane wakhe. Tento letingakholweki letentiwa nguMafindvose Hleta.  Kuvumelana nemnakabo kutsi kubulawe singani saNcobile ngashevu.  Kwetfuka Mphotfo emkhatsini webantfu.  Kubita Mphotfo ngemagama lahlabako.  Kufuna kushaya Ncobile ngaphandle kwebufakazi bekutsi umganile Mphotfo.  Kwenyanya Mphotfo ngenca yebuphuya nekukhubateka kwakhe. Tento letingakholweki letentiwa nguNcobile Magagula.  Kuhamba aye ethuneni laGedlembane ayewubeka timbali ngaphandle kwemuntfu lomdzala.  Kutenta umfelokati emva kwekushona kwaGedlembane lobekasingani sakhe.  Kuhamba ayewuhlala naMphotfo edlangaleni abe asuka ekhaya lelinako konkhe.  Kungakhombisi inhlonipho kunina ngendlela lamphendvula ngayo.  Kucolela kwakhe Mphotfo emva kwekuba amcoshe kabuhlungu akhulelwe kuyinyanga yakhe yekugcina. (Naletinye tento letingakabalwa lapha letikhomba kungakholweki letentiwa badlali kulomdlalo temukelekile.) SIPHETFO: Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, basho nekutsi tento talabanye badlali atikholweki njengebantfu labaphilako. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tento letisemdlalweni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane 15.1 'Utibuke kahle Ncobile kutsi umuhle njani nawufuna kuyewutiphonsa kulowa mfana longumlotsa emlotseni'/'Nawuhleti phasi ucabanga kahle intfo lehlupheka ngalolwa hlobo, sipoko sihamba Ncobile utasentani?'/ ‘NaGedlembane abencono nakunangu umlotsa.’ (Kubili kwaloku.) (2) 15.2 Lethoni iveta simo semoya loshubile ngobe bayatsetsa bakhulumela etulu, LaHleta utfukutsele ugane lunwabu. (2) 15.3 Ludvweshu lwangaphandle ngobe LaHleta naNcobile bayacabana, bayatsetsa futsi ababoni tintfo ngeliso linye/Abavumelani ngendzaba (2) yaMphotfo. 15.4 Kuletheksthi Ncobile uvetwe angumntfwana longahloniphi ngobe uphendvula unina kabi lokukhombisa kwedzelela/Ncobile uvetwe angabandlululi ngobe utsandza Mphotfo nobe aphuyile. (2) 15.5 Ngulokutsi tetsamelilwati tifuna kwati kutsi Ncobile nenina batawugcina njani ngalengcabano yabo nekutsi Ncobile utawumala yini Mphotfo. (2) 15.6 Letheksthi inetimphawu temdlalo wasesiteji/ Wasenkhundleni ngobe inebadlali labambalwa, indzawo igcogcekile kusekhaya kaMagagula futsi kunenkhulumiswano. (2) 15.7 Wetseke kahle ngobe kuletheksthi uyagcizelela kunina kutsi angeke amale Mphotfo ngobe ahluphekile utawuba nguyise webantfwabakhe, esiphetfweni vele uyancoba njengeligama lakhe ngekushada naMphotfo. (2) 15.8 Lenkhulumo ibiketela kutsi LaHleta utawugula naye alale phasi atfolakale asadzinga lusito lwaMphotfo. (2) 15.9 Letheksthi ibumbene nengcikitsi yalomdlalo lelutsandvo ngobe Ncobile ukhombisa lutsandvo nekumkhatsalela Mphotfo nobe unina atsi uyahlupheka kodvwa yena uyamtsandza. (2) 15.10 Kube nemtselela lomubi ngobe Magagula naGedlembane singani saNcobile bafa ngenca yaHleta/Ncobile ukhule anganabo budlelwane lobuhle nenina ngenca yaHleta labehlala abacabanisa njalo. (2) 15.11 Lenkhulumo yaLaHleta ingumbono ngobe Mphotfo lobekabukeka asemuva utfolakala asangudokotela elapha LaHleta lobekasembili. (2) 15.12 Bahlolwa balindzeleke kutsi bavete labakufundzile ngemdlali longuNcobile lokungafaka lamaphuzu lalandzelako:  Kumela intfo loyifunako.  Kungatsandzi umuntfu ngobe anelutfo.  Kubeketelela simo lesimatima ungalilahli litsemba.  Kubona liphutsa lakho ucolise.  Kubona kubaluleka kwemfundvo nobe ekhaya nime kahle ngobe likusasa alatiwa. (Kutsatfu kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3) [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. SINGENISO SENDZABAMBHALO. Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi letinye tento tebadlali kulomdlalo tibenta bangakholweki njengebantfu labaphilako. UMTIMBA Bahlolwa baveta tento tebadlali letibenta bangakholweki. Tento letingakholweki letentiwa yindvuna Mahubhulu.  Kuvukela umbuso wenkhosi Somhlolo abe ayindvuna.  Kukhuluma kabi inkhosi kuletinye tindvuna.  Kutjela inkhosi Somhlolo emehlweni kutsi kutawugcina yena.  Kuvivisa libutfo lemahubhulu ngaphandle kwekwatisa inkhosi.  Kukhuluma emanga kaMabhoko ngenhloso yekususa imphi. Tento letingakholweki letentiwa yinkhosi Somhlolo.  Kukholelwa ekukhulumisaneni kunekulwa.  Kuteka emakhosikati kuto tonkhe tive lakhelene nato kute kungacitseki ingati.  Kubeketelela indvuna Mahubhulu sikhatsi lesidze.  Kubeka litsemba lakhe etindvuneni kube letinye atikatsembeki.  Kungafuni kucitsa ingati yebantfu labangenacala kanye neyetitsa takhe. Tento letingakholweki letentiwa yindvuna Nsibandze.  Kungaphikisi lutfo nekwesekela inkhosi Somhlolo kuyo yonkhe imibono.  Kutsatsa konkhe lokushiwo yinkhosi.  Kungabi ngumeluleki lokahle enkhosini ngobe akabeki wakhe umbono.  Kufisa sengatsi Mahubhulu angatfola sigwebo sekufa kantsi inkhosi ifuna sigwebo nje.  Kwetsembeka ngalokwedlulele abete emaphutsa. (Naletinye tento letingakabalwa lapha letikhomba kungakholweki letentiwa badlali kulomdlalo temukelekile.) SIPHETFO: Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, basho nekutsi tento talabanye badlali atikholweki njengebantfu labaphilako. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tento letisemdlalweni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne–C: [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala 17.1 Ludvweshu lwangaphandle ngobe kuyabonakala kutsi kunekungavisisani emkhatsini waMahubhulu naNsibandze. (2) 17.2 Ibanga simo semoya loshubile ngobe ababoni ngaliso linye kutembusave. (2) 17.3 Mahubhulu unenkhani ukhombisa kungacabangi, inkhosi Somhlolo ihlakaniphile icabangela sive ayiticabangeli yona kuphela. (2) 17.4 Lenkhulumo yaMahubhulu imveta adlala indzima yekuba yimbangi ngobe akahambisani nembono wabo. (2) 17.5 Sigameko sekwala kwaMahubhulu kuhambisana nemibono yetindvuna nenkhosi, tetsamelilwati tifisa kwati kutsi uyogcina njani ngalesincumo sakhe lasitsetse. (2) 17.6 Akunamnyakato. Linani lebadlali lingetulu kulabasihlanu. (2) 17.7 Ililandzele ngekutsi kunetigameko letihambisana nalo, ngobe kuletheksthi indvuna lenguMahubhulu ifuna kumtsatsela bukhosi abukile, esiphetfweni iyatibulala inkhosi isengakakhiphi sigwebo lesiyifanele lokungumhlolo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 17.8 Ibiketela kutsi utawuphetsa kabi ngobe vele ekugcineni uyatibulala. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 17.9 Letheksthi ibumbene nengcikitsi lengumbango ngobe kudzingidvwa tindzaba letihambelana nekutsatfwa ngenkhani kwembuso wenkhosi Somhlolo/Mahubhulu utibona angabusa ncono kunenkhosi Somhlolo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 17.10 Lesaga siyahambelana ngobe kuletheksthi kuhlangane tindvuna nenkhosi kucatululwa tinkinga kantsi nalesaga sisho kutsi nawunenkinga yiletse kulabo labangakhona kuyisombulula. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 17.11 Kube nemtselela lomuhle ngobe Sigogodvolo abetjela Mahubhulu liciniso lekutsi inkhosi yamupha sikhundla sebundvuna nekuhola libutfo kodvwa nyalo ujikela inkhosi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 17.12 Bahlolwa balindzeleke kutsi bavete labakufundzile ngemdlali loyindvuna Nsibandze lokungafaka lamaphuzu lalandzelako:  Kukhuluma liciniso kuhle nobe libuhlungu.  Kwesekela umuntfu nobe asenkingeni lengakanani.  Kwetsembeka etintfweni tonkhe ungagucuki. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka SICHIBIYELO A SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI] Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi LOKUCUKETFWE 5–6 4 3 2 0–1 -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako akwenetisi nakancane Kujula kwemibono, -Luchungechunge kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Kulukhuni kutfola -Akukho kucaphuna Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu -Emaphuzu ekwesekela emaphuzu lamahle emaphuzu lesekela enkondlweni kwetheksthi lababatekako ayevakala kodvwa lesesekela sihloko sihloko -Luhlobo lwembhalo ekwesekela lacashunwe akaketfulwa ngendlela ngalokwenetisako -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo 6 EMAMAKI enkondlweni lelindzelekile -Leminye imibono kanye nenkondlo akukavisiswa nakancane -Luhlobo lwembhalo -Luhlobo lwembhalo yesekelwe kodvwa akukavisiswa kahle kanye nenkondlo kanye nenkondlo esikhatsini lesinyenti kuvisiswa ngemalengiso kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki lelisetulu -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo kuvisiswa ngalokwenetisako SAKHIWO NELULWIMI 4 3 2 1 0–1 -Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki Sakhiwo, Kuhleleka ngemalengiso lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela nakancane nekwetfula -Imibono yakhiwe ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene Kusetjentiswa yahleleka ngalokucace -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene -Lulwimi lolunemaphutsa kwelulwimi, umoya, ngemalengiso iyalandzeleka -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela nesitayela -Lulwimi, umoya -Kunemaphutsa langasho lutfo; umoya lamanyenti lesingemukeleki nesitayela kuvutsiwe lambalwa elulwimi, nesitayela kuyenetisa -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela 4 EMAMAKI futsi akunamaphutsa umoya nesitayela akukemukeleki akwemukeleki nakancane -Emaphutsa eluhlelo, sipelingi netimphawu tekufundza kuyindlala CAPHELA: Nangabe umhlolwa angakabhali ngalokufunwa ngumbuto, abe abhale lokunhlanhlatsako, akanganikwa emamaki ako kokubili, Lokucuketfwe, Sakhiwo neLulwimi. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2023 SC/NSC – Ticondziso Tekumaka SICHIBIYELO B SIGABA B NE–C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI] Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako kodvwa ngekunyanyalata kuvisiswa kwesihloko Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu akusito tonkhe tinhlangotsi ngaphandle -Mncane kakhulu umzamo Kwesekelwa nekuvisiswa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe leticikelelwe kwemininingwane wekuphendvula umbuto kwetheksthi Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu ngalokuphelele lesekelako -Imibono ayikholweki lenemininingwane kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Ambalwa kakhulu -Luhlobo lwembhalo kanye 15 EMAMAKI lengemalengiso -Lamanye emaphuzu emaphuzu lamahle emaphuzu lafanele netheksthi akukavisiswa langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala lesesekela sihloko kwesekela sihloko nakancane -Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa ngalokwenetisako -Kuncane kakhulu ngalokujulile ngendlela lelindzelekile -Lamanye emaphuzu kuvisiswa kweluhlobo -Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo esekelwe kodvwa lwembhalo netheksthi lwemaphuzu kanye netheksthi esikhatsini lesinyenti lababatekako ekwesekela kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki lacashunwe etheksthini lelisetulu -Kukhona lokusilele -Luhlobo lwembhalo ekuvisiseni luhlobo kanye netheksthi lwembhalo kanye kuvisiswe ngemalengiso netheksthi SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela kwesakhiwo kukhinyabeta nekwetfula lesingemalengiso ngelicophelo lelisetulu -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono Kusetjentiswa kwelulwimi, -Imibono yakhiwe -Singeniso nesiphetfo -Kuhleleka nekubumbana ngalokubumbene -Emaphutsa elulwimi umoya, nesitayela yahleleka ngemalengiso kanye naletinye tindzima kwemubono kuyenetisa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela -Lulwimi, umoya kuhleleke kodvwa kunemaphutsa lamanyenti lesingakemukeleki kwenta 10 EMAMAKI nesitayela kuvutsiwe futsi ngalokubumbene -Lulwimi lunemaphutsa -Umoya nesitayela lombhalo ungabi akunamaphutsa -Imibono ihleleke lambalwa; umoya akwemukeleki yimphumelelo ngelicophelo lelisetulu nesitayela kuyenetisa Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela -Kunemaphutsa lambalwa Kuhleleka kwetindzima kunemaphutsa akwemukeleki elulwimi, umoya kuyenetisa -Tindzima tihlangahlangene nesitayela KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 KWEMAMAKI  Kufanele kungabi nemehluko wemazinga lamabili emkhatsini welimaki leSakhiwo neLulwimi nelimaki laLokucuketfwe.  Imphendvulo lengaphendvuli umbuto ayinganikwa emamaki aLokucuketfwe neweLulwimi neSakhiwo. Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all