Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
2023
TICONDZISO TEKUMAKA
EMAMAKI: 80
Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-19.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2023, 19 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 19
- File size
- 790.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 19
This exam
NSC June Exam 2023
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 3Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 4Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 5Lubukhwari (Literature — Set Works)45 marks
- Question 7Lubukhwari (Literature — Set Works)50 marks
- Question 9Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
TICONDZISO TEKUMAKA
1. Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile,
maka timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga
aphendvule indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini
yinye.)
2.
Esigabeni A, nangabe umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo
(Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela.
3.
Esigabeni B na C (Lulwimi Lwasekhaya), nangabe umhlolwa aphendvule
imibuto lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yendzabambhalo, maka
imphendvulo yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Nangabe umhlolwa
aphendvule yomine imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala
kuleso naleso SIGABA, ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto
lonemibuto lemifisha namunye umbuto wendzabambhalo.
4.
Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala
iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili
ingamakwa.
5.
Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele ticondziso
tekumaka.
6.
Uma liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki, kantsi
nangabe inshokutsi ayitsikameteki, akunikwe limaki.
7.
Umbuto wendzabambhalo: Nangabe indzabambhalo inemagama langaphasi
kwalawo lamisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena
ngekwakhe. Nangabe indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe
ngekwelikhono lakhe bese kucociswana nalabaphetse umsebenti wekumaka.
Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A
na B
8.
Imibuto lemifisha: Uma umhlolwa angakafaki bokhulumile kantsi kufanele
acaphune akangajeziswa.
9.
Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe
baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe
NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
10.
Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa
sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
'LOMCULO NGIYAWUTSANDZA' – ME Masina
INDZABAMBHALO
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
SINGENISO:
Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete nekutsi inkondlo iba nemcondvo losebaleni.
UMTIMBA:
Kuphawulwa kabanti ngemcondvo losebaleni walenkondlo lokufaka ekhatsi loku
lokulandzelako:
Sonkondlo ukhuluma ngemculo wakadzeni lomkhumbuta tinsuku takadzeni.
Sonkondlo ukhumbula kusadliwa kahle kudla kwesintfu emabele, emasi, inyama
futsi kwehliswe ngemcombotsi.
Sonkondlo utsandza kuhleleka kwemsindvo lodlalwa kuletingoma.
Lomsindvo umenta atibone ahamba kulamanye emave langeke afike kuwo
ngetinyawo kodvwa afike ngengcondvo.
Lomculo uyamjabulisa, upholise lapho abelimele khona.
Lomculo umkhumbuta baculi labangasekho kulomhlaba.
Lomculo umkhumbuta asemncane agadze emasimu eyise.
(Nalokunye lokubalwe kulenkondlo lokungakabalwa lapha ngenhla kwemukelekile.)
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga konkhe lababhale ngako lapha ngenhla, lapho bacoca khona
ngemcondvo losebaleni walenkondlo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO YETINKONDLO
SICHIBIYELO A: [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
'NGAWE MANTI' – JJ Thwala
2.1 Sicedzelelamcondvo ngobe umcondvo wemugca wekucala uphelela emgceni
wesibili. (2)
2.2 Imvumelwanosicalo ngobe yomibili lemigca icala ngelilunga lelifanako. (2)
2.3 Inkondlogceka/Isathaya ngobe sonkondlo ugceka imisebenti lemibi leyentiwa
tidzakamiva. (2)
2.4 Endzimeni ye-2 kunemoya wekutfukutsela kantsi endzimeni yekugcina
ukhombisa umoya wekwehla acele kuMdali kupheliswa kwalamanti.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
2.5 Lomugca ukhetseke kahle ngobe ingcikitsi yalenkondlo tidzakamiva, uma
umuntfu sekadle tidzakamiva wenta tintfo letingatsandzeki letiyimihlolo
labengeke atente uma angakatidli. (2)
[10]
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
'LUTSANDVO' – SC Msibi
3.1 Luchumanosigcino ngobe lemigca yomibili igcina ngeligama lelifanako. (2)
3.2 Sifanangwaca ngobe onkhe lamagama anangwaca 'K'. (2)
3.3 Endzimeni yesibili sonkondlo usebentise imigca lesiphohlongo, wabese
usebentisa emagama lasukela kulamatsatfu kuya kulasihlanu emgceni
ngamunye. (2)
3.4 Ngumlayeto wekutsi lutsandvo lugobisa wonkhe umuntfu noma ngabe
anesimilo lesinjani. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
3.5 Sikhetseke kahle ngobe bantfu labatsandzanako bavele babonakale kantsi
uma lutsandvo seluphelile nalapho kuvele kugcame kutibonakalele kube
sebaleni njengalesikhatsi ufundza incwadzi. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
'NGITSATS' UNGIBEKE' – TE Sithole
4.1 Sidvonsamoya/Isizuri ngobe uma ufundza uyaphumula bese kwakheke
bunkondlo. (2)
4.2 Imvumelwanosicalo ngobe yomibili lemigca icala ngelilunga lelifanako. (2)
4.3 Lomugca usho kusoma intfombi/kushela/kutibika. (2)
4.4 Sifundvo sekutsi nawufika endzaweni yebantfu uyahlonipha, utitfobe uphindze
ubuke kutsi tintfo tentiwa njani. (Naleminye imibono lenembako (2)
yemukelekile.)
4.5 Lesaga siyahambelana naletinye tinhlelo letetfulwa emsakatweni lapho
balaleli badzinga kwelekelelwa kusombulula tinkinga labavame
kuhlangabetana nato emmangweni. (2)
[10]
NA
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
UMBUTO 5: IMIBUTO LEMIFISHA
'UMFULA INKHOMAZI' – JP Shongwe
5.1 Sicedzelelamcondvo. (1)
5.2 Sidvonsamoya/Isizuri. (1)
5.3 Sifanangwaca. (1)
5.4 Luchumano loluvundlile/Luchumano lolutjekile. (1)
5.5 Abecondze kutsi lomfula iNkhomazi unika yonkhe imvelo emanti. (2)
5.6 Ngumoya wekudvumisa/kubongelela/kuncoma imisebenti lemihle leyentiwa
ngulomfula iNkhomazi. (2)
5.7 Bafundzi bafundza kutsandzana nekungatondzani njengoba emanti siwatfola
emfuleni lowodvwa iNkhomazi. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letiveta tincumo letitsetfwe balingisi enovelini.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko bavete kutsi tincumo latitsatsako umuntfu tiba nemitselela
lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe.
Umtimba
Bahlolwa baveta kabanti tigameko letiveta tincumo letitsetfwe balingisi.
Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaLushawulo Khumalo.
Kuteka kwakhe LaMagagula kwatfutfukisa likhaya lakaKhumalo.
Kushiya bantfwana ayosebentela khashane nasekhaya kwenta kwabete
budlelwane nemndeni wakhe.
Kuganwa kwakhe nguTintfombi labengamati kwenta kutsi akhohlwe ngemndeni
wakhe lawushiye emuva.
Kuletsa Tintfombi ekhaya kakhe kwenta kutsi kungabi nekuthula kaKhumalo.
Kusukuma kwakhe asombulule tinkinga temuti wakhe ngekutsi kuyiwe emkhayeni,
kwaletsa sisombululo emndenini wakaKhumalo.
Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaSibolile Magagula.
Kugana Lushawulo abe ayati inhlupheko yakaKhumalo kwenta kutsi ahlupheke
kakhulu.
Kungalaleli batali bakhe nabamekhuta ngekuyokwendza lakuhlushekwe khona.
Kuvumela Lushawulo nakatsi akakhele zakwabo indlu, kwamletsela umtsakatsi
lotawucedza bantfwana bakhe.
Kungahambi nobe ahlupheka kaKhumalo kwagcina kumletsele injabulo yekubuya
kwendvodza yakhe ekhaya.
Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaTinfombi Maseko.
Kugana Lushawulo abe ati kutsi indvodza yemuntfu kwamlahlekisela similo.
Kulandzela Lushawulo emsebentini kwenta kutsi kungabi nekuthula elutsandvweni
lwabo.
Kukhulelwa kwaTintfombi kwaletsa tinkinga emndenini waLushawulo.
Kubulala bantfwana baLushawulo kwamveta angumtsakatsi futsi kwamtsela
ngelihlazo.
Kucoshisa LaHlophe ekhaya lendvodzana yakhe ngebutsakatsi kwaba nemtselela
wekwehlukanisa umndeni.
(Naletinye tigameko letingakabalwa lapha letigcamisa tincumo letatsatfwa balingisi
enovelini temukelekile.)
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula
ngetincumo letitsatfwa ngumuntfu letiba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni
yakhe.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisendzabeni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
7.1 LaMagagula abetewucela lusito ngesimo labukene naso/Abetewufuna
teluleko nekuva luvo lwemkamfundisi. (2)
7.2 Unesineke, uyatilalela tikhalo tebantfu, usukumela etulu, anike teluleko futsi
athandaze nabo. (2)
7.3 Simonhlalo lesivetwe kuletheksthi sikhomba kunakekelana, kwesekelana
nekwelulekana nangabe lomunye abukene nesimo lesitsite. (2)
7.4 Kuvela simo selusizi ngobe bacela uMdali angenelele kulenhlupheko
yaLaMagagula. (2)
7.5 Kuvela inkholo yebuKhrestu ngobe kuvulwa liBhayibheli, kuyathandazwa
kubuywe kubitwe uMdali kutsi angenelele kulesimo saLaMagagula. (2)
7.6 Sicakacaka ngobe betama kwelekelela kutsi kusonjululwe tinkinga
labebukene nato LaMagagula. (2)
7.7 Luvutfondzaba luyisombulula ngekutsi kuvela emaciniso ebaleni, uyacoshwa
Tintfombi lokwenta LaMagagula aphume enhluphekweni. (2)
7.8 Ngumlayeto wekutsi bonisana nebasekhaya ngembi kwekutsatsa sincumo
sekubuyela emuva uma sekumatima emendvweni.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.9 Kugcamisa kubaluleka kwamake kutsi akehlulwa lutfo ekhaya, uyabeketela,
akabalahli bantfwana bakhe futsi wetama ngato tonkhe tindlela kutsi
kungalanjwa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.10 Lenkhulumo ivusa imiva yelusizi/ luvelo ngobe LaMagagula usebenta
kamatima kube vele nasemtimbeni wondzile. (2)
7.11 Ungumlingisi lophilako ngobe bakhona bobabe labahamba bayofuna
ematfuba emisebenti khashane bangabe basabuyela emakhaya, bantfwana
basale bahlupheka. (2)
7.12 Angatsatselwa letinyatselo letilandzelako:
Angamangalelwa, avulelwe licala lekungondli bantfwana.
Angabikwa emsebentini atsatselwe imali emholweni.
Kungenelela kwelusendvo alandvwe, akhulunyiswe.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letiveta tincumo letitsetfwe balingisi enovelini.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko bavete kutsi tincumo latitsatsako umuntfu tiba nemitselela
lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe.
Umtimba
Bahlolwa baveta kabanti tigameko letiveta tincumo letitsetfwe balingisi.
Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaMphikeleli Zwane.
Kubuyela emuva ekhaya ayocala imphilo lensha, kwamenta waphumelela.
Kufuna indzawo yekuhlala kute atewukhona kubuyela esikoleni.
Kulwela kubuyela esikoleni emva kwekucoshwa kwakhe.
Kusebentela ummango ngekwetsembeka, kwenta kutsi agcine anguSosifundzave.
Kushada naKhulumile acale umndeni kuvuse likhaya lakubo.
Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaSikhulu Tsabetse.
Kungasiti Mphikeleli ngendzawo yekuhlala kwenta kutsi angatsandzeki
emmangweni waseMbalenhle.
Kucosha Mphikeleli esikolweni kwamtsela ngelihlazo emmangweni.
Kusebentela umbuso welubandlululo kwahluphekisa bantfu, kwashona neyise
waMphikeleli, labanye bashiya emakhaya babalekela kulamanye emave.
Kunika Mphikeleli tincwadzi tetinombolo temathuna ebatali kwamkhulula
emphefumulweni.
Kucolisa kwaSikhulu kwamenta kutsi ashone asakhululekile emoyeni wakhe.
Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaMagumeni Tsabetse.
Kwedzelela buholi baMphikeleli kwenta kutsi bantfu bambone kutsi angeke abe
ngumholi locotfo.
Kuhamba akhuluma kabi ngeligama laMphikeleli kwenta kutsi ummango
ungamtsandzi futsi ungametsembi.
Kubamba kwakhe imihlangano ngasese ngaphandle kwekwatisa sigungu
lesifanele kwenta kutsi bambone kutsi akasingumholi locotfo.
Kubukela phasi Matsiya atsi uphitsene engcondvweni kumvete angumuntfu longati
ngetemtsetfo nemalungelo ebantfu.
Kudvuba umhlangano ngobe kungakalandzelwa luhlelo lwemhlangano lolufunwa
nguye kwamhlaza emmangweni kwamveta njengemuntfu longakafundzi.
(Naletinye tigameko letingakabalwa lapha letigcamisa tincumo letatsatfwa balingisi
enovelini temukelekile.)
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula
ngetincumo letitsatfwa ngumuntfu letiba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni
yakhe.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisendzabeni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
9.1 Beketele kutewuva kahle kutsi ngabe ucoshelweni Mphikeleli esikolweni/
Bekafuna babonisane njengebantfu labadzala bendzawo ngendzaba
yaMphikeleli. (2)
9.2 Iveta ludvweshu lwangephandle ngobe Mvakali naTsabetse ababoni ngeliso
linye ngenca yekucoshwa kwaMphikeleli esikoleni. (2)
9.3 Kuvela simonhlalo sekwesekelana, kunakekelana nebafundzi bakhomba
kuvelana naMphikeleli. (2)
9.4 Lesento siveta simo semoya wekutfukutsela ngobe Tsabetse akatimiseli kuva
lutfo lolukhulunywa nguMvakali. (2)
9.5 Kusetjentiswe lisu lekwetsa libito ngobe uvela asita Mphikeleli ngekumtfolela
indzawo yekuhlala kanye nekumsita ngalesikhatsi acoshwe esikolweni.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.6 Sicakacaka ngobe bonkhe bebangenelela ngenjongo yekusita Mphikeleli
labebukene nenkinga yekucoshwa esikolweni/ Bekukusombulula inkinga
yaMphikeleli. (2)
9.7 Luvutfondzaba luyisombulula ngekutsi kuvele emaciniso ngekushona
kwebatali bakhe, akhetfwe abe nguSosifundzave nekubelekwa
kwendvodzana yakhe yekucala. (Naleminye imibono lenembako (2)
yemukelekile.)
9.8 Ngumlayeto wekutsi sebentela ummango ngebucotfo nangekwetsembeka
nawunikwe litfuba lekuhola/ Yenta lokufunwa ngummango. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.9 Injongo bekukukhombisa kutsi nebantfu labasikati banawo emakhono ebuholi
ngako-ke bafanele kutsi besekelwe futsi bakhetfwe etikhundleni letisetulu. (2)
9.10 Lenkhulumo ibatjela kutsi Tsabetse unelwati lolunyenti ngebatali baMphikeleli. (2)
9.11 Yebo, ungumlingisi lophilako ngobe bakhona bantfu labafana naye
labangaketsembeki, lababukela bantfu phasi nekufuna buholi kube abanawo
emakhono ebuholi. (2)
9.12 Lomuhla tinkinga tisonjululwa ngaletindlela lelandzelako:
Kushiswa emasondvo etimoto etindleleni.
Kuvalwa imigwaco.
Kuvinjwa bantfu bangayi emsebentini.
Kubanjwa imishuco. (Kutsatfu kwaloku.)
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letiveta tincumo letitsetfwe balingisi enovelini.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko bavete kutsi tincumo latitsatsako umuntfu tiba nemitselela
lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe.
Umtimba
Bahlolwa baveta kabanti tigameko letiveta tincumo letitsetfwe balingisi.
Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaLomusa Nkhambule.
Kushiya likhaya lakubo ayohlala emcashweni eNgodini, loko kwaba nemtselela
wekungena ebugebengwini lobungalawuleki.
Kwephula lisiko lekugcoka inzilo, kwamletsela emashwa.
Kudla nekutsengisa tidzakamiva kwamenta wagula wangena esibhedlela.
Kulobolisa Mlungisi ebanganini bakhe nekumtsatsela imali kwamenta umuntfu
longaketsembeki.
Kujovana ngetidzakamiva kwakhe naNkhangala kwamenta watitfola anesifo.
Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaMlungisi Mhlanga.
Kutsandzana naLomusa logcoke inzilo, loko kwamfakela emashwa.
Kufundza kwaMlungisi abe nguthishela kwamphumelelisa emphilweni.
Kungakholelwa emaphusheni kwamenta wachubeka watsandzana naLomusa
angumfelokati lobekangakafaneli atsandzane naye njengekwelisiko.
Kungalaleli batali nebangani bakhe nabamecwayisa ngaLomusa kwamenta
wahlazeka ngelilanga lemshado nakangasefiki makoti kutsiwe uboshiwe.
Kungalaleli Lomusa naMadvodza uma bamecwayisa ngaMacaleni loyingoti
lokwafaka imphilo yakhe engotini.
Tincumo letibe nemtselela emphilweni yaSikhuni.
Kuyekela sikolo kwenta imphilo yakhe yangabi nelikusasa lelihle.
Kudla tidzakamiva kwamenta watisola ekugcineni asafuna kutiyekela angasakhoni.
Kufuna lusito lwekuyekela kudla tidzakamiva lokutawuntjintja imphilo yakhe.
Kufuna kushiya imphilo lebekayiphila yebugebengu ateke umfati lokutawenta kutsi
ahlonipheke emmangweni.
Kwecwayisa Mlungisi amtjele emehlweni ngetindzawo lokutsiwa Lomusa
uchamuka kuto nekutsi uyindlovukati yetidzakamiva.
(Naletinye tigameko letingakabalwa lapha letigcamisa tincumo letatsatfwa balingisi
enovelini temukelekile.)
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula
ngetincumo letitsatfwa ngumuntfu letiba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni
yakhe.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisencwadzini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO– JJ Thwala
11.1 'Asiyiyekele leyo ngobe ingivusela emanceba lamadzala'/'Kuphela injabulo
kube nelusizi lodvwa', loko kutentisa ngobe abenabo batali Lomusa. (2)
11.2 Ludvweshu lwangephandle ngobe abavisisani futsi ababoni ngeliso linye
ngemphilo lephilwa nguLomusa. (2)
11.3 Kulendzawo bantfu baphula umtsetfo ngekutsengisa babuye badle
tidzakamiva lokungenta kutsi umntfwana akhule ati kutsi tiyindlela yekuphila. (2)
11.4 Mlungisi uyatfukutsela uma ecwayiswa ngaLomusa kutsi ungumuntfu
longakamfaneli futsi baphila imphilo lengafani.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.5 Umbhali usebentise lisu lekutsi lomunye umlingisi akhulume ngaye ngekutsi
amchaze njengendlovukati yetidzakamiva. (2)
11.6 Sicakacaka ngobe Sikhuni wetama kuletsa sisombululo kulenkinga
yaMlungisi kepha yena akavumelani naso ufuna kushada Lomusa noma
ngabe kukhulunywani ngaye. (2)
11.7 Luvutfondzaba luveta umbiko lotsi Lomusa uboshelwe tidzakamiva
lokwesekela loku lokushiwo kuletheksthi kutsi uyindlovukati yetidzakamiva. (2)
11.8 Umlayeto wekutsi tidzakamiva tingangena emtimbeni kubalukhuni kutiyekela
nobe ngabe ungasafuni kutitsatsa. (2)
11.9 Kwecwayisa bantfu kutsi nalabasikati bayaba tigebengu akusiwo emadvodza
kuphela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.10 Lenkhulumo itjela bafundzi kutsi Sikhuni ukhombisa kuba nelwati lolunyenti
ngemphilo yaLomusa naMlungisi ngobe isho kutsi indlela yabo yekuphila
ayifani. (2)
11.11 Mlungisi akakholweki/akaphili ngobe alikho lijaha lelingalobola intfombi
lingayati imvelaphi yayo naye Mlungisi akate anyatsele emabaleni
akaboLomusa/ Akekho umuntfu longalaleli muntfu njengaMlungisi
nakecwayiswa.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.12 Angatsatsa letinyatselo letilandzelako:
Kuya lapho kuvuselelwa khona similo.
Kuya kubeluleki bengcondvo.
Kuyekela tidzakamiva.
Kutfola umsebenti nobe acale libhizinisi. (Kutsatfu kwaloku.)
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letiveta tincumo labatitsatsako kulemikhakha yebuciko bemlomo.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko bavete kutsi tincumo latitsatsako umuntfu tiba nemitselela
lemihle nobe lemibi emphilweni yakhe.
Umtimba
Bahlolwa baveta kabanti tigameko letiveta tincumo letatsatfwa balingisi.
Tincumo letaba nemtselela emphilweni yendvodza leyanikwa lidada.
Kutfukutselela umdzeshi nakamupha sipho selidada kwamveta angumuntfu
longabongi nalongakahlakaniphi futsi longacabangi.
Kungalandzeli imiyalo lanikwe yona yekuphatsa lidada kwamenta waphindze
wabuyela enhluphekweni.
Kuhamba ayewufuna umsebenti kwamsita ngobe abekhona kutiphilisa.
Kwakha indlu nekutsenga timphahla kwamletsela imphilo lencono.
Kubulala lidada afune kukhipha onkhe emacandza labecabanga kutsi agcwele sisu
kwamenta wabuyela emuva enhluphekweni.
Tincumo letaba nemtselela emphilweni yeNgwenyama Bhunu.
Kuhlokohla timbiba tiphume buhlakalala tibanjwe ngudalada kwaletsa kuthula.
Kusitana nelubanjiswano kwenta umsebenti ube lula.
Kuphana/kusita bantfu labeswelako kute nabo baphile imphilo lencono.
Kwakhela timphunga indzawo yekuhlala kukhomba kunakelela.
Kukhutsata kutsi akuboniswane kute kube nekuthula eveni.
Taga tivame kuhambisana netincumo bantfu Iabatitsatsako emphilweni.
Inyoni ihlutfuke sisila- Kushiwo kumuntfu labengahlupheki lasabanjwe yinhlupheko.
Tandla tiyagezana- Bantfu bayasitana.
Letincumo letentiwa ngulabalingisi labakulenganekwane netibongo
tinekuhambisana naletaga.
Lendvodza leyanikwa lidada yenta sincumo sekulibulala kwashabalala yonkhe intfo
labenayo kwacala phasi inhlupheko lokusho kutsi inyoni ihlutfuke sisila.
Sincumo semdzeshi sekumupha sipho selidada saba ngulesihle ngobe
abesamsebentele sikhatsi lesidze lokusho kutsi tandla tiyagezana.
Kwakhela timphunga indzawo abetisita yena ngobe abetaludzinga lusito lwato
njengebantfu labanelwati lokusho kutsi tandla tiyagezana.
Kukhutsata kubonisana nelubanjiswano lokukhomba kutsi tandla tiyagezana.
(Naletinye tigameko letingakabalwa lapha letigcamisa tincumo letitsatfwa balingisi
ebucikweni bemlomo temukelekile.)
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula
ngetincumo letitsatfwa ngumuntfu letiba nemitselela lemihle nobe lemibi emphilweni
yakhe.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisencwadzini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na–C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
KUFIKA KWEKUFA
13.1 Endvulo. (1)
13.2 Lunwabu alulaleli ngobe lwanikwa umyalo lophutfumako, lawephula ngekutsi
lume endleleni ludle bukhwebeletane. (2)
13.3 Inganeko ngobe ifaka inkholo/Indalo/Kucala kwetintfo.
(Kubili kwaloku) (2)
13.4 Lisu letento ngobe intfulo yatsatsa umlayeto yagijima nawo yaya ebantfwini.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.5 Ufundza kutsi uma utfunyiwe yenta loku lotfunywe kona kute tintfo tingonakali/
Kwenta intfo ngesikhatsi.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.6 Sihambelana nelunwabu ngobe emva kwekutfunywa lufike muva bantfu
bangawutsatsi umbiko balujikijela ngematje, latfola nesijeziso sekwemukwa
ematubane. (2)
13.7 Kwaba nemtselela lomubi kulo nasebantfwini kutsi bafe bangasavuki kute
kube ngulamuhla/Lunwabu lwatfola sijeziso sekuhamba kancane kute kube
ngulamuhla. (2)
TIBONGO TENKHOSI TOBIAS NKOSI
13.8 Luchumanomkhatsini ngobe emkhatsini kwalemigca kuneligama lelifanako. (2)
13.9 Wajikijelwa ngemadvuna eFeni ngobe kujikijelwa kusho kulahlwa. (2)
13.10 Sifanangwaca ngobe onkhe lamagama anangwaca 'b'. (2)
13.11 Kusho kutsi inkhosi bayilahla bangabuyeli emuva kuyoyihlola kwangatsi
abanandzaba nayo futsi abayitsandzi. (2)
13.12 Umoya welutsandvo ngobe akadzinwa kusita bantfu kanye nemindeni yabo. (2)
13.13 Beyifanele kuba ngumholi ngobe beyinakekela wonkhe umuntfu, sive
siyitsandza futsi ihola ngekuthula.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
SIGABA C: UMDLALO
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
SINGENISO SENDZABAMBHALO.
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi letinye tento tebadlali kulomdlalo tibenta
bangakholweki njengebantfu labaphilako.
UMTIMBA
Bahlolwa baveta tento tebadlali letibenta bangakholweki.
Tento letingakholweki letentiwa nguMtingelwa Hleta.
Kudlwengula abulale umkakhe LaMkhwanazi naMagagula ngesihluku.
Kutsatsa sidvumbu semkakhe ayosibeka emnyango welilawu laGedlembane.
Kulandza timbali ethuneni laGedlembane ayotisakata etaleni.
Kucamba emanga atsi Ncobile ugane Mphotfo.
Kucamba emanga ngesisu saNcobile atsi sibikiwe kaMkholo.
Kuvela emshadweni asatsandza Mphotfo ambita ngemkhwenyane wakhe.
Tento letingakholweki letentiwa nguMafindvose Hleta.
Kuvumelana nemnakabo kutsi kubulawe singani saNcobile ngashevu.
Kwetfuka Mphotfo emkhatsini webantfu.
Kubita Mphotfo ngemagama lahlabako.
Kufuna kushaya Ncobile ngaphandle kwebufakazi bekutsi umganile Mphotfo.
Kwenyanya Mphotfo ngenca yebuphuya nekukhubateka kwakhe.
Tento letingakholweki letentiwa nguNcobile Magagula.
Kuhamba aye ethuneni laGedlembane ayewubeka timbali ngaphandle kwemuntfu
lomdzala.
Kutenta umfelokati emva kwekushona kwaGedlembane lobekasingani sakhe.
Kuhamba ayewuhlala naMphotfo edlangaleni abe asuka ekhaya lelinako konkhe.
Kungakhombisi inhlonipho kunina ngendlela lamphendvula ngayo.
Kucolela kwakhe Mphotfo emva kwekuba amcoshe kabuhlungu akhulelwe
kuyinyanga yakhe yekugcina.
(Naletinye tento letingakabalwa lapha letikhomba kungakholweki letentiwa badlali
kulomdlalo temukelekile.)
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, basho nekutsi tento
talabanye badlali atikholweki njengebantfu labaphilako.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tento letisemdlalweni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
15.1 'Utibuke kahle Ncobile kutsi umuhle njani nawufuna kuyewutiphonsa kulowa
mfana longumlotsa emlotseni'/'Nawuhleti phasi ucabanga kahle intfo
lehlupheka ngalolwa hlobo, sipoko sihamba Ncobile utasentani?'/
‘NaGedlembane abencono nakunangu umlotsa.’ (Kubili kwaloku.) (2)
15.2 Lethoni iveta simo semoya loshubile ngobe bayatsetsa bakhulumela etulu,
LaHleta utfukutsele ugane lunwabu. (2)
15.3 Ludvweshu lwangaphandle ngobe LaHleta naNcobile bayacabana,
bayatsetsa futsi ababoni tintfo ngeliso linye/Abavumelani ngendzaba (2)
yaMphotfo.
15.4 Kuletheksthi Ncobile uvetwe angumntfwana longahloniphi ngobe uphendvula
unina kabi lokukhombisa kwedzelela/Ncobile uvetwe angabandlululi ngobe
utsandza Mphotfo nobe aphuyile. (2)
15.5 Ngulokutsi tetsamelilwati tifuna kwati kutsi Ncobile nenina batawugcina njani
ngalengcabano yabo nekutsi Ncobile utawumala yini Mphotfo. (2)
15.6 Letheksthi inetimphawu temdlalo wasesiteji/ Wasenkhundleni ngobe
inebadlali labambalwa, indzawo igcogcekile kusekhaya kaMagagula futsi
kunenkhulumiswano. (2)
15.7 Wetseke kahle ngobe kuletheksthi uyagcizelela kunina kutsi angeke amale
Mphotfo ngobe ahluphekile utawuba nguyise webantfwabakhe, esiphetfweni
vele uyancoba njengeligama lakhe ngekushada naMphotfo. (2)
15.8 Lenkhulumo ibiketela kutsi LaHleta utawugula naye alale phasi atfolakale
asadzinga lusito lwaMphotfo. (2)
15.9 Letheksthi ibumbene nengcikitsi yalomdlalo lelutsandvo ngobe Ncobile
ukhombisa lutsandvo nekumkhatsalela Mphotfo nobe unina atsi uyahlupheka
kodvwa yena uyamtsandza. (2)
15.10 Kube nemtselela lomubi ngobe Magagula naGedlembane singani saNcobile
bafa ngenca yaHleta/Ncobile ukhule anganabo budlelwane lobuhle nenina
ngenca yaHleta labehlala abacabanisa njalo. (2)
15.11 Lenkhulumo yaLaHleta ingumbono ngobe Mphotfo lobekabukeka asemuva
utfolakala asangudokotela elapha LaHleta lobekasembili. (2)
15.12 Bahlolwa balindzeleke kutsi bavete labakufundzile ngemdlali longuNcobile
lokungafaka lamaphuzu lalandzelako:
Kumela intfo loyifunako.
Kungatsandzi umuntfu ngobe anelutfo.
Kubeketelela simo lesimatima ungalilahli litsemba.
Kubona liphutsa lakho ucolise.
Kubona kubaluleka kwemfundvo nobe ekhaya nime kahle ngobe likusasa
alatiwa. (Kutsatfu kwaloku.)
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
SINGENISO SENDZABAMBHALO.
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi letinye tento tebadlali kulomdlalo tibenta
bangakholweki njengebantfu labaphilako.
UMTIMBA
Bahlolwa baveta tento tebadlali letibenta bangakholweki.
Tento letingakholweki letentiwa yindvuna Mahubhulu.
Kuvukela umbuso wenkhosi Somhlolo abe ayindvuna.
Kukhuluma kabi inkhosi kuletinye tindvuna.
Kutjela inkhosi Somhlolo emehlweni kutsi kutawugcina yena.
Kuvivisa libutfo lemahubhulu ngaphandle kwekwatisa inkhosi.
Kukhuluma emanga kaMabhoko ngenhloso yekususa imphi.
Tento letingakholweki letentiwa yinkhosi Somhlolo.
Kukholelwa ekukhulumisaneni kunekulwa.
Kuteka emakhosikati kuto tonkhe tive lakhelene nato kute kungacitseki ingati.
Kubeketelela indvuna Mahubhulu sikhatsi lesidze.
Kubeka litsemba lakhe etindvuneni kube letinye atikatsembeki.
Kungafuni kucitsa ingati yebantfu labangenacala kanye neyetitsa takhe.
Tento letingakholweki letentiwa yindvuna Nsibandze.
Kungaphikisi lutfo nekwesekela inkhosi Somhlolo kuyo yonkhe imibono.
Kutsatsa konkhe lokushiwo yinkhosi.
Kungabi ngumeluleki lokahle enkhosini ngobe akabeki wakhe umbono.
Kufisa sengatsi Mahubhulu angatfola sigwebo sekufa kantsi inkhosi ifuna sigwebo
nje.
Kwetsembeka ngalokwedlulele abete emaphutsa.
(Naletinye tento letingakabalwa lapha letikhomba kungakholweki letentiwa badlali
kulomdlalo temukelekile.)
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga konkhe labebacoca ngako lapha ngenhla, basho nekutsi tento
talabanye badlali atikholweki njengebantfu labaphilako.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tento letisemdlalweni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne–C: [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
17.1 Ludvweshu lwangaphandle ngobe kuyabonakala kutsi kunekungavisisani
emkhatsini waMahubhulu naNsibandze. (2)
17.2 Ibanga simo semoya loshubile ngobe ababoni ngaliso linye kutembusave. (2)
17.3 Mahubhulu unenkhani ukhombisa kungacabangi, inkhosi Somhlolo
ihlakaniphile icabangela sive ayiticabangeli yona kuphela. (2)
17.4 Lenkhulumo yaMahubhulu imveta adlala indzima yekuba yimbangi ngobe
akahambisani nembono wabo. (2)
17.5 Sigameko sekwala kwaMahubhulu kuhambisana nemibono yetindvuna
nenkhosi, tetsamelilwati tifisa kwati kutsi uyogcina njani ngalesincumo sakhe
lasitsetse. (2)
17.6 Akunamnyakato. Linani lebadlali lingetulu kulabasihlanu. (2)
17.7 Ililandzele ngekutsi kunetigameko letihambisana nalo, ngobe kuletheksthi
indvuna lenguMahubhulu ifuna kumtsatsela bukhosi abukile, esiphetfweni
iyatibulala inkhosi isengakakhiphi sigwebo lesiyifanele lokungumhlolo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.8 Ibiketela kutsi utawuphetsa kabi ngobe vele ekugcineni uyatibulala.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.9 Letheksthi ibumbene nengcikitsi lengumbango ngobe kudzingidvwa tindzaba
letihambelana nekutsatfwa ngenkhani kwembuso wenkhosi
Somhlolo/Mahubhulu utibona angabusa ncono kunenkhosi Somhlolo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.10 Lesaga siyahambelana ngobe kuletheksthi kuhlangane tindvuna nenkhosi
kucatululwa tinkinga kantsi nalesaga sisho kutsi nawunenkinga yiletse kulabo
labangakhona kuyisombulula.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.11 Kube nemtselela lomuhle ngobe Sigogodvolo abetjela Mahubhulu liciniso
lekutsi inkhosi yamupha sikhundla sebundvuna nekuhola libutfo kodvwa
nyalo ujikela inkhosi.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.12 Bahlolwa balindzeleke kutsi bavete labakufundzile ngemdlali loyindvuna
Nsibandze lokungafaka lamaphuzu lalandzelako:
Kukhuluma liciniso kuhle nobe libuhlungu.
Kwesekela umuntfu nobe asenkingeni lengakanani.
Kwetsembeka etintfweni tonkhe ungagucuki.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
SICHIBIYELO A
SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 5–6 4 3 2 0–1
-Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa
Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako akwenetisi nakancane
Kujula kwemibono, -Luchungechunge kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Kulukhuni kutfola -Akukho kucaphuna
Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu -Emaphuzu ekwesekela emaphuzu lamahle emaphuzu lesekela enkondlweni
kwetheksthi lababatekako ayevakala kodvwa lesesekela sihloko sihloko -Luhlobo lwembhalo
ekwesekela lacashunwe akaketfulwa ngendlela ngalokwenetisako -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo
6 EMAMAKI enkondlweni lelindzelekile -Leminye imibono kanye nenkondlo akukavisiswa nakancane
-Luhlobo lwembhalo -Luhlobo lwembhalo yesekelwe kodvwa akukavisiswa kahle
kanye nenkondlo kanye nenkondlo esikhatsini lesinyenti
kuvisiswa ngemalengiso kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki
lelisetulu -Luhlobo lwembhalo
kanye nenkondlo
kuvisiswa
ngalokwenetisako
SAKHIWO NELULWIMI 4 3 2 1 0–1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki
Sakhiwo, Kuhleleka ngemalengiso lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela nakancane
nekwetfula -Imibono yakhiwe ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene
Kusetjentiswa yahleleka ngalokucace -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene -Lulwimi lolunemaphutsa
kwelulwimi, umoya, ngemalengiso iyalandzeleka -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela
nesitayela -Lulwimi, umoya -Kunemaphutsa langasho lutfo; umoya lamanyenti lesingemukeleki
nesitayela kuvutsiwe lambalwa elulwimi, nesitayela kuyenetisa -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela
4 EMAMAKI futsi akunamaphutsa umoya nesitayela akukemukeleki akwemukeleki nakancane
-Emaphutsa eluhlelo,
sipelingi netimphawu
tekufundza kuyindlala
CAPHELA: Nangabe umhlolwa angakabhali ngalokufunwa ngumbuto, abe abhale lokunhlanhlatsako, akanganikwa emamaki ako
kokubili, Lokucuketfwe, Sakhiwo neLulwimi.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2023
SC/NSC – Ticondziso Tekumaka
SICHIBIYELO B
SIGABA B NE–C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu
Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako kodvwa ngekunyanyalata kuvisiswa kwesihloko
Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu akusito tonkhe tinhlangotsi ngaphandle -Mncane kakhulu umzamo
Kwesekelwa nekuvisiswa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe leticikelelwe kwemininingwane wekuphendvula umbuto
kwetheksthi Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu ngalokuphelele lesekelako -Imibono ayikholweki
lenemininingwane kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Ambalwa kakhulu -Luhlobo lwembhalo kanye
15 EMAMAKI lengemalengiso -Lamanye emaphuzu emaphuzu lamahle emaphuzu lafanele netheksthi akukavisiswa
langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala lesesekela sihloko kwesekela sihloko nakancane
-Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa ngalokwenetisako -Kuncane kakhulu
ngalokujulile ngendlela lelindzelekile -Lamanye emaphuzu kuvisiswa kweluhlobo
-Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo esekelwe kodvwa lwembhalo netheksthi
lwemaphuzu kanye netheksthi esikhatsini lesinyenti
lababatekako ekwesekela kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki
lacashunwe etheksthini lelisetulu -Kukhona lokusilele
-Luhlobo lwembhalo ekuvisiseni luhlobo
kanye netheksthi lwembhalo kanye
kuvisiswe ngemalengiso netheksthi
SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle
Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela kwesakhiwo kukhinyabeta
nekwetfula lesingemalengiso ngelicophelo lelisetulu -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono
Kusetjentiswa kwelulwimi, -Imibono yakhiwe -Singeniso nesiphetfo -Kuhleleka nekubumbana ngalokubumbene -Emaphutsa elulwimi
umoya, nesitayela yahleleka ngemalengiso kanye naletinye tindzima kwemubono kuyenetisa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela
-Lulwimi, umoya kuhleleke kodvwa kunemaphutsa lamanyenti lesingakemukeleki kwenta
10 EMAMAKI nesitayela kuvutsiwe futsi ngalokubumbene -Lulwimi lunemaphutsa -Umoya nesitayela lombhalo ungabi
akunamaphutsa -Imibono ihleleke lambalwa; umoya akwemukeleki yimphumelelo
ngelicophelo lelisetulu nesitayela kuyenetisa Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela
-Kunemaphutsa lambalwa Kuhleleka kwetindzima kunemaphutsa akwemukeleki
elulwimi, umoya kuyenetisa -Tindzima tihlangahlangene
nesitayela
KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
KWEMAMAKI
Kufanele kungabi nemehluko wemazinga lamabili emkhatsini welimaki leSakhiwo neLulwimi nelimaki laLokucuketfwe.
Imphendvulo lengaphendvuli umbuto ayinganikwa emamaki aLokucuketfwe neweLulwimi neSakhiwo.
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper