Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
LWETI 2017
IMEMORANDAMU
EMAMAKI: 80
Leliphepha linemakhasi la-26.
Emalungelo agodliwe Phenya
You're offline
Skip to contentMemorandum 








View all
Siswati HL P2 Nov 2017 Memo_hlayiso.com_.pdf
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · siswati. Memorandum, 26 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Siswati Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Pages
- 26
- File size
- 430.2 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 26
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
TICONDZISO TEKUMAKA
1. Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile,
maka timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga
aphendvule indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini
yinye.)
2. ESIGABENI A, nangabe umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo
(Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela.
3. ESIGABENI B ne-C (Lulwimi Lwasekhaya), nangabe umhlolwa aphendvule
imibuto lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yetindzabambhalo, maka
imphendvulo yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Nangabe umhlolwa
aphendvule yomine imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala
kuleso naleso SIGABA, ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto
lonemibuto lemifisha namunye umbuto wendzabambhalo.
4. Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala
iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili
ingamakwa.
5. Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele
imemorandamu.
6. Nangabe liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki,
kantsi nangabe inshokutsi ayitsikameteki, akunikwe limaki.
7. Umbuto wendzabambhalo: Nangabe indzabambhalo inemagama langaphasi
kwalawo lemisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena
ngekwakhe. Nangabe indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe
ngekwelikhono lakhe bese kucociswana nalabaphetse umsebenti wekumaka.
Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A
ne-B.
8. Imibuto lemifisha: Nangabe umhlolwa angakafaki bokhulumile nangabe
kufanele acaphune akangajeziswa.
9. Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe
baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/
ANGIVUMI. Onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/
kwesekela/kucaphuna.
10. Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/
kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO
LOMCULO NGIYAWUTSANDZA — ME Masina
INDZATJANAMBHALO
Sakhiwo sendzatjanambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tizatfu letenta sonkondlo atsande lomculo.
SINGENISO:
Bahlolwa baphawula ngalokufisha ngetizatfu letenta sonkondlo atsande lomculo
lakhuluma ngawo kulenkondlo, lokufaka ekhatsi loku lokulandzelako: Sib.
kumkhumbuta tintfo lesetendlula, kutfoba emanceba, ubusise inhlitiyo, njll.
UMTIMBA:
Kuchazwa kabanti ngaloko lokubaliwe enkondlweni lokugcamisa tizatfu letenta
sonkondlo atsandze lomculo lakhuluma ngawo. Sib.
• Lenkondlo ikhumbuta sonkondlo tinsuku lesetendlula ngobe kudla netjwala
besintfu bekucaphakile.
• Tinsimbi nekuhlanganiswa kwemisindvo sonkondlo lakutsandzako, kutsatsa
ingcondvo yakhe kumewete imifula nemawa, kumcancise tintsaba kute kumfikise
lapho angati khona.
• Uva ngatsi lomculo utfoba emanceba nemphefumulo lowephukile, kumbusise
inhlitiyo kubuye kumkhumbute emachawe emculo ase-Afrika
• Kumkhumbuta umculo wetinyoni lebekawuva nakalindze emabele emasimini
eyise.
• Kulenkondlo sonkondlo uphawula ngekutsi nalalele lomculo, konkhe
lokumkhatsatako kuyaphela, alalele lomculo.
(Nalokunye lokutizatfu tasonkondlo letimenta atsandze lomculo lakhuluma ngawo
kulenkondlo lokungakabalwa lapha ngenhlakwemukelekile.)
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga indzatjanambhalo yabo. Basonga ngekubhala ngetizatfu letenta
sonkondlo atsandze umculo babuye baphawule ngekufaneleka kwawo ekuveteni kutsi
utsandzeke kusonkondlo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZATJANAMBHALO YETINKONDLO,
SIGABA A. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
UYILIMILE INDZIMA – FC Nkosi
2.1 Luchumanosicalo lwa-'Lamuhla/ Luchumanosicalo.' (1)
2.2 Usho labanye bantfu labehamba nabo Mandela ngalesikhatsi balwela
inkhululeko/ Bazabalazi benkhululeko, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1)
2.3 Kucatsanisa lokuphikako/ Kucatsanisa/ Kumuntfutisa/ Sidvonsamoya/:
Yefika – yahamba.
Inala – Indlala. (1)
2.4 Lendzima ayikapheli, incindzetelo isekhona ngobe nanyalo tisekhona
tinkhomba telubandlululo kantsi nekuhlupheka akukapheli, imibhikisho ikhona
nalomuhla/ Inkhululeko isalwelwa nalomuhla/ Ihambe kakhulu bantfu
sebakhululekile banemalungelo/ batfola tinsita malula, njll. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (1)
2.5 Sichaza kubhidlita lubumbano lwalelilima kute lingasakhoni kuhlanganisa
imicondvo yekulwa nelubandlululo/Babakhipha ngetikhatsi letingafani/
ngekushiyana kute bangaphindzi bahlangane. (2)
2.6 Saga lesitsi, 'Lishisa likhipha umkhovu etjeni,' sihambelana kahle
nalokulandziswako ngobe sisetjentiswe kugcamisa bumatima bemphilo
yalabacindzetelwe, leyente baze bacabange kulwela inkhululeko/
bekutikhatsi letimatima/ tikhatsi telubandlululo/ simo lesibucayi, njll..
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
2.7 Imibono itawehluka. Labatsi awahambelani batawesekela ngekutsi:
Simo selive lomuhla sibi kakhulu ngobe esikhundleni sekutsi kube nenala,
bantfu bakhululeke, kunenhlupheko lebanga kutsi kube nekulwa imihla
nemalanga live liphuye kunakucala lokuhambelana nendlala.
Labatsi ayahambelana batawesekela ngekutsi: Indlala ihambile, kunikelwa
ngekudla kwamahhala/ imali yesondlo/ imfundvo yamahhala/
kunakekelwa kwalabakhubatekile, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
[10]
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
WENA GCIWANENDZINI! – TE Sithole
3.1 Ngitakukhomba bantfu kutsi banjani!/ Utitselile-ke msobho elutswayini/
Umugca 5 na 6. (1)
3.2 Yimvumelwanosicalo ya-'Nga-'/ Yimvumelwanosicalo (1)
3.3 BeLitiko Letemphilo/ Bonesi/ Bodokotela/ Tinyanga/ Bahlengi basemakhaya/
Bahlengi besilisa/Tingedla/ Belaphi bendzabuko/ Bosonhlalakahle/
Befundisi, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
3.4 Luchumano loluvundlile/ lolutjekile lwabo- 'Ufike.'/ Luchumano loluvundlile/
lolutjekile (1)
3.5 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Usho ngobe leligciwane alikhetsi nangabe libulala, libulala labadzala
nalabancane/Libulala labafundzile nalabangakafundzi/Libulala tinjinga
netimphuya/ Lingena nanobe ngubani/ Ligulisa nanobe ngubani, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
3.6 Tetsamelilwati tikholelwa kutsi ligciwane lingaze litingene aliphumi tiphila nalo/
Ligciwane lingaze lingene emtimbeni liyadzanjiswa kuphela, umuntfu lonalo,
uphila nalo njalo/ Labanye baphila nalo ngekudla emaphilisi/ Ungadla
emaphilisi uphila sikhatsi lesidze, njll. (2)
3.7 Leligama lisebentiseke kahle ngobe lutswayi lusetjentiswa kuvangela
lokudliwako, ngaloko naleligciwane lifike kahle ngobe litawutfola emaphilisi
latawulwa nalo ligcine lidzambile njengemsobho nasewuhlangene nelutswayi.
Labatsi alikasebentiseki kahle batawesekela ngekutsi: Lisobho alitselwa
elutswayini kepha lutswayi lolutselwa emsojeni ngaloko ungalitsela
elutswayini litawubaba. (2)
[10]
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
NGAWE MANTI – JJ Thwala
4.1 Sifaniso/ Luchumanosicalo/ Sicedzelelamcondvo/ Inhlonipho. (Kunye
kwaloku.) (1)
4.2 Tjwala/Emanti lamphonjwana/ Bhiya/Bunatfwa/Umcombotsi/ Emahabulo/
Mankantjana/ Pikiliyeza njll. (Kunye kwaloku.) (1)
4.3 Ngobe labanye batsi bangawanatsa badzakwe/Ngobe labanye batsi
bangawanatsa babe neludlame/ Akwenta wente tiga/ Akwenta wente tintfo
letingemukeleki emmangweni, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (1)
4.4 Usho kutsi umsindvo lowenteka nangabe lonatse lamanti adzakiwe ucedvwa
kulala nobe kutunywa butfongo/ Batsi bangahlabelela nasebadzakiwe
bagcine balele/ imvamisa bakhulumela etulu baphunyutwe kulala. (1)
4.5 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Bakuhlanganisa ngekutsi babona bantfu labatsi banganatsa lamanti, simo
sabo sintjintje babete emahloni, batibone bahlakaniphe kwengca wonkhe
umuntfu bakhulume silumbi, futsi babe nesibindzi sekwenta tintfo labangeke
batente nabangakadzakwa, njengekulwa/ kubulalana, njll (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
4.6 Ngekutsi labadzakiwe baba nelwati lwemagama lamanyenti lafaka silumbi
lenta batibeke etulu bavete buchomoketi nekutsi nasebadzakiwe kuvuka
tonkhe tinsizi, babalise bate bakhale ngobe lotjwala busilulu semagama
lasetjentiswa kakhulu ngulodzakiwe/ Baba tingcalamba, njll. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
4.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatsi ayikahleleki batawesekela ngekutsi, lokuhlelekile kulenkondlo
tindzima kuphela ngobe tinemigca lelinganako, kodvwa emagama
awakahleleki ngobe linani lawo alilingani kulowo nalowo mugca. (2)
[10]
NA
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
UMBUTO 5
WAGCUGCA MKHIWA – LX Nkambule
5.1 Wangicoshelani mine?/ Umugca 25. (1)
5.2 Luchumano loluvundlile nobe lolutjekile/ Umbiti/ Umbuto longadzingi
mphendvulo/ Kumuntfutisa. (Kunye kwaloku.) (1)
5.3 Ngumfanekisomcondvo wemuntfu labemuhle/ Ngumfanekisomcondvo
wemuntfu labedvumile kodvwa sekaphelelwe ludvumo/ Ngumuntfu
labetigcabha/ Yintfombi kumbe lijaha lebelilihle, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1)
5.4 Emakhiwa bekangayalwa ngekutsi: Ayekele kujaka umdzaka litulu lingakani
ngobe utawuhlangana netifo letingelapheki/Afundze kutiphatsa kahle/Ahlale
ngentfombi, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili
kwaloku.) (1)
5.5 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku:
• Kugula ngobe sekumcedze wahhohloka waphelelwa buhle bakhe.
• Kuphutsa ngobe buhle buphelile kantsi nemtimba sewubunile.
• Kubandlululwa ngobe asabalekelwe bangani, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku nesizatfu semphendvulo
yakho.) (2)
5.6 Sifaniso. Sifaneleka ngobe sikhuluma ngekuvitsika/kuphupha kwemuntfu
labemuhle kodvwa baphela buhle bakhe, lokunguloku lenkondlo lekhuluma
ngako/Sifutamsindvo. Sifaneleka ngobe sikhuluma ngemsindvo lowenteka
nangabe umuntfu ahamba bese titfo temtimba tibanga umsindvo
ngekushayisana kwesikhumba lesome sabuye sashwabana, njengobe
inkondlo isho. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
5.7 Lesaga sisho kutsi ayikho intfo lehlala unomphela. Sibumbene ngobe
lenkondlo ikhuluma ngemuntfu labemuhle/ advumile, buhle bakhe bagcina
sebushabalele. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Kutisola kuta kamuva, indzaba ibhekiswe kuLushawulo.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo,
ngekutsi, umuntfu uyatenta tintfo latibona titihle futsi timnandzi kodvwa ekugcineni
atisole kutsi ngabe akatentanga tonkhe leto tintfo ngobe setimfake elubishini.
Umlingisi lekutawucocwa ngaye nguLushawulo lowatisola ngetintfo letifana nekutsatsa
sitsembu, kushiya LaMagagula, kungangcwabi bantfwabakhe, njll.
Umtimba
Bahlolwa bangahle bavete kabanti tigameko letentiwa nguLushawulo letimenta agcine
atisola ekugcineni, letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
• Kuhlala naTintfombi eJozi kwenta Lushawulo watisola kamuva wambuyisela
emakhaya ngobe waphinga watala liphumalimile.
• Kuteka umtsakatsi longuTintfombi kwenta Lushawulo watisola ekugcineni ngobe
wefike wacabanisa umndeni wakhe; wangondli bantfwana bakhe wabuye
wangangcwabi umntfwana wakhe.
• Lushawulo walalela Tintfombi uma atsi LaHlophe uyatsakatsa wamcosha, wagula
make wakhe wangamvuseli washona wangamngcwabi. Ekugcineni watisola
wacela lucolo kubodzadze wabo ngobe sekalitfolile liciniso.
• Kwecwaya umkakhe LaMagagula kwamenta watisola Lushawulo emva kwekutfola
kutsi LaMagagula akatsakatsi.
• Kutsemba emanga lakhulunywa nguTintfombi ngekushona kwebantfwana
bakhe.kwamenta watisola ekugcineni nakatfola kutsi nguye Tintfombi umtsakatsi,
wamcosha.
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
impela kutisola kuta kamuva, njengobe kushiwo kutsi tento taLushawulo, tamenta
watisola ngobe tenta imphilo yakhe yaba matima.
(Nalemimye imibono lenembako yemukelekile.)
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
7.1 Umfalisi ngumuntfu longenamaciniso. LaMagagula ubita Lushawulo
ngemfalisi ngobe loku labekukhuluma bekungenamaciniso. (2)
7.2 Kondliwa kwaLaHlophe nguLushawulo emva kwekucedza sikolo/
Kutfunyelelwa kwaLaHlophe imali ngumntfwana wakhe wentfombatane
ngalesikhatsi sekahlala yedvwa/Kunikwa kwaLaHlophe batukulu lababili kutsi
atewubatfuma ngalesikhatsi ahlala yedvwa/Kuvuselwa kwaLaMagagula
esibhedlela yintfombi yakhe, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
7.3 LaHlophe abengasabanaki bantfwana baLaMagagula saneligugu lalaba
baTintfombi/Abesatsandza Tintfombi angasanandzaba naLaMagagula/Wate
wetsa umntfwana waLaMagagula ngaMasaletindzaleni kantsi boTintfombi
abebanika emagama lakhako njengaMuziwandile. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
7.4 Wabalahla wangasabatfumeleli imali yekubondla/ Wabemuka lilungelo
lekuhlala neyise/ Wahlala wangeti emngcwabeni wemntfwana wakhe, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.5 Lamagama achaza kutsi nangabe utawuvelelwa ngulokubi, uyeva emtimbeni
njengaLaHlophe loweva umtimba wakhe ushona phasi kantsi Lushawulo
sewutamcosha emtini wakhe ngobe atsi uyatsakatsa. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (2)
7.6 Kungenteka bekesaba kutsi LaMagagula angamlwisa amlimate/Kungenteka
abentiwa kutsi abecala kuhlangana nalaMagagula seloku wagana Lushawulo/
Abetfukile/LaMagagula wamakula sikhuni, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
7.7 Kweswelakala kwemisebenti eMshwalubunjwinkunzi kwenta Lushawulo
wahamba wayosebenta ekudzeni nasekhaya eMankayiyane, wefika khona
waganwa nguTintfombi lekagcine amteka wamenta umfati wesibili/ Kulisiko
lesintfu kuteka sitsembu/ Situnge/ Buvila bekutentela imisebenti, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.8 Lokukhala kwabo kuveta buhlungu bekucabanga kutsi LaMagagula
sewuyewuhlala nalomunye umfati longesuye unina wakhe/Ngahle
sewuyewuhlupheka imphilo yakhe yonkhe/Batawusala bangenamuntfu
lotabasebentela, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
7.9 Kulenoveli lwati lwendzabuko lutsatfwa njengesisombululo setintfo letinyenti
letifaka ekhatsi kuya kwaLushawulo emkhayeni ngaphandle kwekufihla kantsi
emimangweni lekuphilwa kuyo lomuhla basekhona labanye labakholwela kulo
kodvwa bayafihla, banemahloni ngalo, labanye bakholelwa elwatini
lwasenshonalanga/Kulenoveli kudliswa kwebantfu kutsatfwa njengentfo
leyimfihlo njengalapho Tintfombi adlisa Lushawulo khona ngasese kantsi
nasemimangweni lesiphila kuyo lomuhla kuyafihlwa nangabe kudliswa
umuntfu/Tinyanga letilapha kulenoveli, akukho lapho tivetwa ticeceshwa
khona nalapho tihlangana khona kantsi emimangweni lesiphila kuyo tinyanga
tiyaceceshwa tinikwe ticu tebunyanga futsi tihamba nemihlangano.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
7.10 Ngumlayeto wekutsi bomaketala abayekele kuba neligugu nabomakoti
labatekwa kamuva, njengaLaHlophe waba neligugu ngaTintfombi kantsi
Tintfombi utawugcina abange kutsi Lushawulo amcoshe ekhaya lakhe/
Ngumlayeto wekutsi ungabometsemba umuntfu, tsemba litje,
njengaLushawulo lowetsemba kutsi konkhe labekutjelwa nguTintfombi
bekungemaciniso kantsi bekungasinjalo, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
7.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatsi kuyakholweka batawesekela ngekutsi, esitsenjini vele kuhlala kuliwa,
kuloyiswana/Kucanjelwana emanga/Kuyabandlululwana njengobe bebenta
boLaMagagula naTintfombi, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.)
Labatsi ayikholweki batawesekela ngalokusenovelini (2)
7.12 Kwabangelwa kutsi Tintfombi wabikwa kuKhumalo, uyise waLushawulo
njengemfati/Kwabangelwa kutsi Tintfombi walotjolwa kaKhumalo, lokumente
waba ngumakoti logcwele/Beketsembe kutsi njengobe bekasebentisa umutsi,
bekungekho lokubi lebekutamvelela, umutsi utamvikela kulabo labakholelwa
elwatini lwendzabuko/Beketsembe kutsi nangabe kunalokubi lebekungahle
kwenteke, Lushawulo abetamvikela, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Kutisola kuta kamuva, indzaba ibhekiswe kuSikhulu Tsabetse.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo,
ngekutsi, umuntfu uyatenta tintfo latibona titinhle futsi timnandzi kodvwa ekugcineni
atisole kutsi ngabe akatentanga tonkhe leto tintfo ngobe setimfake elubishini.
Umlingisi lekutawucocwa ngaye nguSikhulu Tsabetse lowenta tintfo letifana
nekuncisha Mphikeleli indzawo yekuhlala, Kumcoshisa esikolweni, kumfihlela lwati
ngebatali bakhe, njll.
Umtimba
Bahlolwa bangahle bavete kabanti tigameko letiveta kutisola kamuva kwaSikhulu
Tsabetse letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
• Kuncisha Mphikeleli indzawo yekuhlala kwamenta watisola ekugcineni wacolisa
kuMphikeleli.
• Kumcoshisa esikolweni asafundza eKhayaletfu kwamenta watisola ekugcineni
sekabona imphumelelo yaMphikeleli, babuyisana emva kwekucolelana.
• Kumtfumelela emaphoyisa atewumsesha ngalesikhatsi asenyuvesi kumente
watisola wafuna kumcobelela ngelwati labeludzinga mayelana netekuphatsa.
• Kugcugcutela ummango kutsi ungamvoteli kwente Sikhulu Tsabetse watisola
wagcina aveta emaciniso ekutsi yena abesebentela umbuso welubandlululo.
• Watisola ngekumfihlela lwati ngebatali bakhe, ekugcineni wakhipha tincwadzi
tekushona kwebatali baMphikeleli wabuye wamnika netinombolo temathuna abo.
• Tsabetse watisola kutsi wambeka tinsolo tekuhlanganisa belaphi bendzabuko
nebasenshonalanga, ekugcineni wavumelana naye sekamtjela nekutsi ungumholi
sibili.
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
impela kutisola kuta kamuva, njengobe kushiwo kutsi tento taSikhulu Tsabetse,
tamenta watisola ngobe tenta imphilo yakhe yaba matima.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisendzabeni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – D. E. Nkosi
9.1 Matsiya abetsatfwa njengemuntfu longenamsebenti walutfo kepha wanele
kwelashiswa nguMphikeleli, wafundza wate waba ngummeli (2)
9.2 Ingwe silwane lesinelulaka. Magumeni ufaniswa naso ngelulaka lalukhombisa
ngekungahloniphi lamanye emalunga emhlangano, ngekuvele akhulume
angakanikwa litfuba. (2)
9.3 Ube neligalelo lekutsi boMphikeleli naMsiti baphumelele ngemalengiso
etifundvweni tabo lokubente bagcina babantfu labaphetse emmangweni/
Msiti yena bamlalela bantfu babambisana naye nakatsi abalwele kubuyiselwa
kwaMphikeleli esikolweni ngalesikhatsi acoshiwe/Mphikeleli wagcina
angusosifundzave, naMsiti waba likhansela lesigodzi, njll. (Kunye kwaloku.) (2)
9.4 Mphikeleli wajabula kakhulu ngalesikhatsi emukelwa eKhayaletfu
njengemfundzi welibanga lelishumi nakubili kantsi kutawutsi emva kwaloko,
Sikhulu Tsabetse amcoshise esikolweni/Wamtfumelela emaphoyisa kutsi
ayomsesha ngobe kutsiwa unetikhali futsi utsengisa umtfunti wetinkhukhu. (2)
9.5 Abecondze kutsi bafundze ngekuhlanganyela bangalahlani nobe kunetihibe
lebahlangana nato nobe beva bulukhuni betifundvo tabo/Bafundze
ngekutimisela nobe ngabe simo singasilula. (2)
9.6 Kuhlanganisa tikolo temmango kucudzelwane ngenkhulumiswano ngelulwimi
lwasekhaya/Umcimbi wekuhaya tinkondlo/Kugcugcutela kubhala tincwadzi
ngelulwimi lwasekhaya. (Naleminye imibono yemukelekile.) (2)
9.7 Abengafuni kuvele kutsi abesekudzingisweni ngobe waphika ekucaleni
nakafuna indzawo yekufundza/Tsabetse abetawutfola liphuzu
lekatamcindzetela ngalo kuletinsolo lekambeka tona/Bantfu batawukutsatsa
batjele timbangi takhe kutsi vele kuliciniso kutsi abesekudzingisweni njengobe
naku sekuphuma emlonyeni wakhe. (2)
9.8 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Kungenteka kutsi abebona kutsi njengobe angumfundisi futsi etayele
kusebenta ngebantfu, utawukhona nekubanakekela/Mphikeleli abengumuntfu
locotfo, kungenteka kutsi wabona kutiphatsa kwaMfundisi Shongwe
kusilungele lesikhundla/NjengeMfundisi bekanelitsemba kutsi konkhe
utakwenta ngekwetsembeka. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
9.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lokulandzelako:
Kwaba neligalelo lekutsi Matsiya agcine asafundzile/Wagcina
asasesikhundleni sekuba likhansela lendzawo. (Nalemiye imibono
yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
9.10 Njengasodolobha tidzingo temmango abetehlukanisela emakhansela kutsi
atente bese aletsa umbiko walokwentiwe, yena acinisekise kutsi kwenteke
kahle. Ngakulolunye luhlangotsi abematasatasa ngetindzaba tekuvusa umuti
wakubo ngekutsi ashade naKhulumile. (2)
9.11 Imibono itawehluka, labatsi aliciniso batawesekela ngekutsi:
Kungahlonishwa kwemisimeto leyentiwa ngulabo labakholwela enchubeni
yelwati lwendzabuko, kwenta kutsi bagcine bangenwa tifo nobe bashona
ngebunyenti. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatsi awasilo liciniso batawesekela ngalokwenembako. (2)
9.12 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Kummangalela/Kumcolela/Kumsita ngekutsi elulekwe kute abone bubi baloko
labekwenta/Kungaligcobi emtini wakhe, njll. (Naleminye imibono
yemukelekile.) (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Kutisola kuta kamuva, indzaba ibhekiswe kuMlungisi.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo,
ngekutsi, umuntfu uyatenta tintfo latibona titinhle futsi timnandzi kodvwa ekugcineni
atisole kutsi ngabe akatentanga tonkhe leto tintfo ngobe setimfake elubishini.
Umlingisi lekutawucocwa ngaye nguMlungisi lowenta tintfo letifana nekulahla
Sitsembile intfombi letiphetse kahle ateke sigebengu lesinguLomusa, kungalaleli
liphupho leyise ngalesikhatsi limkhanyisela ngebubi baLomusa, kungalaleli bangani
bakhe nabamecwayisa ngebubi lobentiwa nguLomusa, njll.
Umtimba.
Bahlolwa bangahle bavete kabanti tigameko letiveta kutisola kamuva kwaMlungisi
letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
Sib.
• Mlungisi watisola ngekulahla Sitsembile lobekalungile, wagcina alobole sigebengu
lesinguLomusa lesagcina siboshiwe.
• Kungahloniphi liphupho leyise lebelimtjela kutsi angateki Lomusa kwamenta
watisola ngalesikhatsi ashelwa timphahla.
• Kube wayekela kutsandzana naLomusa ngalesikhatsi ashaywa nguMacaleni
ngabe akatitfolanga akulenkinga lesekabukene nayo, ngaloko wabese uyatisola.
• Wayekela teluleko taSikhuni uma amtjela kutsi Lomusa unalo likubo wahlazeka
ngelilanga lemshado.
• Watisola ngekunganaki nekungalandzeleli bubi labubona bentiwa boLomusa
naNkhangala.
• Watisola ngekungalaleli imiyalo yamalume wakhe nakuvela batali baLomusa
ngalesikhatsi amtjela lekufanele kwentiwe nakafuna kuteka Lomusa.
• Watisola ngekungalaleli make wakhe lowatsi akatsatse Sitsembile.
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
impela kutisola kuta kamuva, njengobe kushiwo kutsi tento taMlungisi, tamenta
watisola ngobe tenta imphilo yakhe yaba matima.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C [25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
11.1 Abesaba kutsi batawutjela Mlungisi ngemphilo layiphilako njengobe
bebamatela lokubi lokunjengekunatsa tjwala, kutsengisa aphindze asebentise
tidzakamiva/ Batawuhlakaniphisa Mlungisi, njll. (2)
11.2 Ludvweshu lwangaphandle. Kunekungavumelani emkhatsini waMlungisi
naLomusa ngendzaba yekukhetselana bangani. (2)
11.3 Usivete ngekutsi Lomusa abe nemngani longumlungu lobitwa ngekutsi
nguNkhangala. (2)
11.4 Kutsandzana naLoMusa abuye atsandzane naSitsembile langasati simo
semphilo yabo/Kutsandzana naLomusa losebentisa tidzakamiva ngendlela
yekutijova nebangani bakhe, lokungatiwa kutsi ingati yabo ihlobile yini.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
11.5 Bakukhombisa ngekutsi bamise umshado bakhulume kutsi konkhe
lokwentiwa nguLomusa bona bebangakwati/Bakuveta ngekutsi bativete
ebantfwini kutsi bayaphila/Bakuveta ngekutsi bona bebati kutsi Lomusa
bekasetawukhumula inzilo bese ungenwa nguMacaleni umnakabondvodza
yakhe leyashona. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye
kwaloku.) (2)
11.6 Umbala lomnyama uvamise kuba luphawu lwebubi, lishwa nebumnyama,
umbhali usebentise lombala ngobe afuna kuvetela tetsamelilwati ngetintfo
letimbi letentiwa nguLomusa letinjengekushushumbisa tidzakamiva, kubulala
nekuntjontja/ Umbala lomnyama uvamise kuba luphawu lwelishwa
ngekutsi ekugcineni umshado ungabi yimphumelelo/ BoLomusa
baboshwa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
11.7 Kulenoveli, Lomusa unikwa Macaleni kutsi amngene njengobe ashonelwe
ngumyeni wakhe, kantsi umtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika utsi
umuntfu unelilungelo lekutikhetsela lakutsandzako, loku kuphambene
nalomtsetfosisekelo ngobe Lomusa bekufanele atikhetsele indvodza lafuna
kuhlala nayo, anganikwa/ angangenwa ngenkhani. (2)
11.8 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lokulandzelako:
Bekufanele achubeke nekusoma Lomusa njengobe abevele amtsandza/
Bekufanele esabe kuchubeka nekusoma Lomusa ngobe abala tigaba lengce
kuto/Bekufanele ayewutjela unina ngalamavi aLomusa kute ameluleke kutsi
enteni, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
11.9 Kwabangelwa kutsi Lomusa bekati kutsi loku lokukhulunywa nguMlungisi
ngeke kwenteke ngobe kutsandzana kwabo bekungenalikusasa, bekatifunela
imali kuphela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
11.10 Utivula ngekutecwayisa kutsi akusibo bonkhe bafelokati labazitsile, tibowati
kutsi bakhona labanye bafelokati labaphila imphilo lengakahlobi futsi
lengemukeleki njengeyaLomusa lebekatsengisa aphindze adle tidzakamiva,
abulala futsi antjontja/Tetsamelilwati tibocaphela bantfu labatishaya ngatsi
balungile kantsi tigebengu njengaLomusa nakatenta lolungile nalotsandza
Mlungisi kantsi uyamyenga ufuna kumudla imali yakhe/ Ungamtsatsi
umuntfu longayati imvelaphi yakhe/buhle lobubona ngaphandle
bungakuhhunga kantsi ngekhatsi ubolile/ Lutsandvo aluboni. (Naleminye
imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
11.11 Imibono itawehluka, labatsi emaphupho anemaciniso, batewesekela ngekutsi:
Umndeni waMlungisi bewukholelwa kutsi emaphupho angemaciniso ngobe
emva kwekutsi unina waMlungisi aphuphe liphupho lelifanako nelendvodzana
yakhe kutsi iteke umfati, Mlungisi nenina bavumelana kutsi akasale ateka
lokwenta kutsi atsatse sinyatselo sekuteka Lomusa ngekushesha.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatsi emaphupho akanawo emaciniso, batawesekela ngalokwenembako. (2)
11.12 Imibono itawehluka, ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
Labatsi bekafanele, batawesekela ngekutsi batali balomuhla abafuni kubona
bantfwana babo banhlanhlatsa emphilweni, bafuna kubabona banelikusasa
lelichakatile futsi bahlalisekile ngiko naLaNdlovu bekafanele kucindzetela
Mlungisi kutsi ngobe naku ucedzile sikolo, futsi sewuyasebenta, akasale
ateka kute atewuhlaliseka. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
Labatsi akakafaneli, batawesekela ngekutsi: Umntfwana akatikhetsele
umuntfu lamtsandzako, njll. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Buhlakaniphi lobuvetwa balingisi betemibhalo yemdzabu.
SINGENISO:
Bahlolwa bachaza sihloko sendzabambhalo babuye bavete nendlela balingisi
betemibhalo yetemdzabu labaveta ngayo buhlakaniphi.
UMTIMBA:
Bahlolwa bangahle baphawule ngemaphuzu lafaka ekhatsi lawa lalandzelako:
Libhubesi Nalogwaja:
• Kwenta bungani nelibhubesi ngekuletsembisa lisu lekutfola inyama – Logwaja
wenta buhlakaniphi bekutsi libhubesi lingabomudla ngobe angumngani walo futsi
atalinika nenyama ngobe ilitsandza.
• Lisu lekugula kwelibhubesi, lilale phasi, ligulele kufa – Logwaja wenta buhlakaniphi
bekutsi tilwane titewusondzela tingacabangi kutsi libhubesi lingavuka litibambe.
• Kumemetela kugula kwelibhubesi kuto tonkhe tilwane – Logwaja wenta
buhlakaniphi bekutsi tilwane titewuhlola libhubesi kute litewukhetsa inyama
leliyifunako.
• Kufika kwetilwane kutewuhlola inkhosi yato – Logwaja wenta buhlakaniphi bekutsi
libhubesi litewukhona kutibambela silwane lelisifunako kute litfole kudla.
• Bugebengu belibhubesi bekuncisha logwaja inyama lenonile – Logwaja wenta
buhlakaniphi bekucabanga lisu lekutfola lenyama lengemanoni ebhubesini
• Kuncoba libhubesi, logwaja atsatse yonkhe inyama – Logwaja wenta buhlakaniphi
bekubophela umsila welibhubesi eluphahleni lwendlu, yena ehle ayewukudla
inyama libhubesi libukela.
Madiba
Buhlakaniphi labuveta.
• Kushiya kwakhe bukhosi akhetse kuyewufundza wate afike enyuvesi yaseFort
Hare – Mandela wenta buhlakaniphi bekuyewutfola imfundvo kucala ngembi
kwekulwela inkhululeko.
• Kulwela kwakhe inkhululeko kulabamhlophe – Mandela wenta buhlakaniphi
bekufuna kukhulula bantfu encindzetelweni.
• Kuhlala emahlatsini elasentasi ate ece ayewuhlala emaveni angesheya – Mandela
wenta buhlakaniphi bekubalekela kubulawa ayewubhaca kute angatfolakali lula.
• Kubuya ekudzingisweni – Mandela wenta buhlakakaniphi bekuchubeka
nekukhuluma angagucuki kulakufunako, wate wakhishwa ejele.
• Kuvimbela kucitseka kwengati ngekucocisana nalabamhlophe – Mandela wenta
buhlakaniphi bekuvimbela kufa kwebantfu, wafuna kutsatsa umbuso ngelucolo.
• Kunikwa emandla ekubusa – Mandela wenta buhlakaniphi bekutsi bantfu banikwe
emandla ekuvota, wavotelwa waba ngumengameli wekucala lomnyama
waseNingizimu Afrika.
• Kubuyisa i-Afrika – Mandela wenta buhlakaniphi bekuhlanganisa tive tebantfu
labamnyama/ Wabavula emehlo ekubona kutsi bacindzetelekile.
(Naleminye imibono lenembako lengakabalwa lapha yemukelekile.)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
SIPHETFO:
Bahlolwa basonga konkhe lebebakhuluma ngako etindzabenimbhalo tabo, ngekuveta
kutsi tintfo lentiwa balingisi betemibhalo yemdzabu tiyabuveta nobe atibuveti
buhlakaniphi.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne–C [25]
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
13.1 Libhubesi belicuma kabuhlungu/ beligula. (2)
13.2 Kungafiki kwemphungushe kutewuvusela libhubesi njengobe ligula/
Kuphikisana kwemphisi nemphungushe. (Kunye kwaloku.) (2)
13.3 Yentiwa tilwane letikhulumako/yentiwa tilwane letiya ebhubesini libe liyingoti. (2)
13.4 Ingwijikhwebu ibangelwa kujika kwesijeziso lebekufanele sitfolwe
yimphungushe, lesagcina sesitfolwa yimphisi ingakalindzeli. (2)
13.5 Bufakazi bekutsi imphungushe yati ngalokwenteke ngalesikhatsi
kuyewuvuselwa libhubesi ngobe itjele imphisi kutsi ive ngebasiki belibundza,
lokusho kutsi letinye tilwane tiyicocele. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
13.6 Imibono itawehluka. Labatsi siyahambisana, batawesekela ngekutsi: Lesisho
sichaza kutifaka enkingeni ube utsi uyasita, lokuhambelana nemphisi
lebeyetama kusita ngekufuna imphungushe kantsi kutawutsi naseyitfolakele,
sigwebo semphungushe sijike sibe sayo, lokusho kutsi yatidvonsela emanti
ngemsele, ngekuletsa imphungushe ebhubesini.
Labatsi asihambisani batawesekela ngalokusenganekwaneni. (2)
13.7 Ingcikitsi yalenganekwane bucili. Loku kushiwo ngobe imphungushe yenta
bucili bekwesulela sigwebo sayo sekubulawa kwemphisi ngekucamba
emanga itsi yimphisi letsakatse libhubesi?
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (3)
TIBONGO TENGWENYAMA MSWATI II
13.8 Yimvumelwanosigcino lecondzile ya-li-/Yimvumelwanosigcino. (1)
13.9 Ititjela kutsi Mswati abeyinkhosi lelwa timphi/ Ititjela kutsi Mswati wahlasela
sive saMphephetse nesaMabhoko/Mswati uhlasela ngensongo. (1)
13.10 Washisela tikolo taba timbili ngekushisela kusaNdlela naMneli/ Umugca 10. (1)
13.11 Ngulencane, lehanjwa bantfu ngetinyawo/Yindlela leyentelwe kuhanjwa
ngetinyawo/Yindlela lengahanjwa ngemoti. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (1)
13.12 Kutsi tintfo takhe tonkhe abetenta ngemjako/ngekusheshisa. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
13.13 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Bayethe sicubulo
lesisetjentiswa nakukhotsanyelwa/nakudvunyiswa/nakubongelelwa emakhosi
eMaswati, kuyamfanela Mswati ll ngobe naye uyinkhosi yeMaswati.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
13.14 Imibono itawehluka. Labatsi uphumelele, batawesekela ngalokulandzelako:
Imamba luhlobo lwenyoka lenelulaka futsi lenebutsi lobubulalako, kubita
Mswati ll ngemamba kuyahambelana ngobe naye bantfu ebebagwaza
ababulale.
Labatsi akakaphumeleli batawesekela ngalokusetibongweni. (2)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
SIGABA C: UMDLALO
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Emasu lasetjentiswe nguLaHleta ekwenta Ncobile aphile ngendlela lefunwa
nguye futsi ente lokufunwa nguye kuphela.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo
ngekutsi basho kutsi bonkhe batali baba nenjongo netifiso letinhle ngebantfwana babo,
njengaLaHleta labefisa kutsi Ncobile aphile ngendlela lefunwa nguye kuphela.
Bahlolwa kulindzeleke kutsi bavete ngalokufisha emasu lasetjentiswe nguLaHleta
ekuphumeleliseni injongo yakhe, njengekulinga kumkhetsela lekunguye lafanele kutsi
amtsandze, kucela lusito lwemnakabo ekucecesheni Ncobile, kwetama kushisa
sitfombe saGedlembane, njll.
Umtimba
Bahlolwa bangahle bavete kabanti tigameko letiveta emasu lasetjentiswe nguLaHleta
ekwenteni Ncobile ente lokufunwa nguye, letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
Sib.
• Wacela lusito lwemnakabo, Hleta, lwekutsi atewakha abuye eluleke Ncobile kutsi
ehlukane nekugcolotela sitfombe saGedlembane ngenjongo yekumenta kutsi
akhohlwe ngaGedlembane.
• Wavumelana nemnakabo ngekwenta lisu lekubulala Gedlembane
ngekumfakela shevu ngobe angafuni ashade naNcobile.
• Washisa sitfombe saGedlembane ngenhloso yekwehlukanisa Ncobile kutsi aloku
akhumbula Gedlembane lasashonile.
• Lokunye, walandza timbali lebetibekwe nguNcobile ethuneni laGedlembane ngobe
bakholelwa ekutsini kuya emathuneni ungumntfwana kuyahlola, kantsi futsi
bekuyindlela yekumenta kutsi advube angaphindzi aye emathuneni.
• LaHleta watjela Ncobile kutsi uyamenyanya Mphotfo ngobe amubi futsi aphuyile.
Injongo bekukulinga kumkhetsela lokunguye lafanele kutsi amtsandze.
• LaHleta wacela umkhula wakhe (babekati waNcobile LaMagagula) kutsi amsite
ngekucecesha Ncobile ngekutsi bamshaye bobabili atewehlukana naMphotfo.
• LaHleta wababata buhle baCelani nekutsi uhamba ngelunyanyavu lwemoto
lolukhala umculo lawutsandzako ngobe afuna kuhhunga Ncobile kutsi abuyelane
naCelani.
• LaHleta wala kuyewuhlola Ncobile neluswane lwakhe esibhedlela ngenjongo
yekutsi aze atisole kuloko lakwentile, ngekungenti lokufunwa nguye.
• Wemukela Ncobile nakabuya ekubhungukeni ngenhloso yekutsi sewutawutfobela
imitsetfo yakhe.
• Wavuma kusala nemntfwana waNcobile ngenjongo yekutsi Ncobile utawumtfobela
kuko konkhe lakushoko ngobe sekasala nemntfwanakhe.
• Wala kutdi Bantfu belisontfo basite Mphotfo kute naNcobile atewumala
ngoba angafunwa nabantfu belisontfo.
• Wavuma kutsi Ncobile atekwe ng\mphotfo ngoba asangudokotela ngaloko
ente lokufunwa nguye.
(Naletinye tigameko letigcamisa emasu lasetjentiswe nguLaHleta ekuphumeleliseni
injongo yakhe yekwenta Ncobile aphile ngendlela lefunwa nguye kuphela,
letingakabalwa lapha temukelekile).
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
onkhe emasu lasetjentiswa nguLaHleta ekucaleni kwalomdlalo akazange
ayiphumelelisa injongo yakhe ngobe kuyo yonkhe imitamo layenta, Ncobile bekacinisa
inhloko. Emasu akhe ate aphumelela ekugcineni lapho Ncobile sekabuya
ekubhungukeni.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C [25]
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
15.1 Utfukutseliswe kutsi Ncobile umente silima watewuhlala naye ngenkhani abe
ati kahle kutsi lesisu saCelani/Kudzelelwa nguHleta ngekumbita ngesilima
lesingakaphili kahle engcondvweni/Kukhunjutwa ngetintfo letibuhlungu
emphilweni yakhe tekutsi akanabatali/Kutsi Ncobile amfihlele kutsi bakubo
bayile kuyewubika sisu kaMavimbela njengekusho kwaHleta/ Kusongelwa
nguHleta/ Abetfukutseliswa simo sakhe, njll. (2)
15.2 Kungenteka wabangelwa tento taNcobile langatitsandzi
letinjengekungahloniphi, kufuna kutilinganisa nenina, kwenta tintfo ngobe atsi
uyamlaya, njll/Kudliwa satelo sekutsi uyabandzakanyeka ekufeni
kwaGedlembane njengobe nguye lowatfumela Ncobile nekudla lokunashevu
kwekutsi amphatsele nakayewumhlola/Buhlungu bekutsi utondvwa
nguNcobile abe amtala/ Kushonelwa ngumyeni wakhe/ Kutsi Ncobile
wakhuleliswa ngumuntfu loluphuya nalamenyanyako futsi, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.3 Kubuyisana kwaLaHleta naMphotfo/ Kungenelela kwebangani baNcobile
bameluleke kutsi bacolelane naMphotfo/ Ngumntfwana waNcobile lofute
Mphotfo/ Kwelapha LaHleta ngaphandle kwekumbaliselakutsi wamentani,
njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.4 Imibono itawehluka. Labatsi uphumelele batawesekela ngekutsi: Ncobile uba
nenkinga yekushonelwa singani sakhe Gedlembane, lobo bumatima labukane
nabo uyabuncoba ngekutsi kuboshwe Hleta njengembulali/Ncobile
utsandzana naMphotfo lowenyanywa nguLaHleta naHleta, lenkinga ugcine
ayincoba ngekutsi agcine asashada naMphotfo/Wehlule unina namalume
wakhe ngekuphumelelisa intsandvo yakhe/ Waphumelela kufundza, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
(Labatsi akakaphumeleli batawesekela ngalokusemdlalweni.) (2)
15.5 Luvutfondzaba lwalomdlalo lutfolakala lapho boNcobile naMphotfo bashada
khona. Siphetfo salesakhiwana sekuhamba kwaNcobile asibanga naligalelo
ngobe nakubukwa luvutfondzaba, bayashada boNcobile naMphotfo. (2)
15.6 Ngesintfu lesento saboLaHleta asentiwa ngobe kukholelwa kutsi labafile
bayahlonishwa/tintfo tasemathuneni atitsatfwa tiyiswe ekhaya/Kususwa
kwetimbali akunagalelo lelitseni ebudlelwaneni baNcobile naGedlembane/
Ngesintfu akuyiwa ethuneni lemuntfu longesiso sihlobo sakho
ngaphandle kwemvume yemndeni, loko kusho kutsi bebangenamvumo,
njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
15.7 Imibono itawehluka. Labatsi wente kahle batawesekela ngekutsi: Kube
wamcosha mhlawumbe Ncobile bekatawuduka nelive alahlekelwe nalikusasa
lakhe ngobe atawube angakafundzi/Wente sento lebesingentiwa nguwo
wonkhe umtali njengobe abengubabekati wakhe/ Sento lesivamile
emmangweni kutsi nangabe umntfwana umtala kakhulukati nakalitinyo
lekubulala, ungamyekeleli/ Ncobile abecala kutfola umntfwana ngaloko
abekudzinga kwesekelwa, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.)
Labatsi akakenti kahle batawesekela ngalokwenembako. (2)
15.8 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Bebangeke
bayewumfuna kuMphotfo ngobe bebangasenandzaba naNcobile ngenca
yetento takhe tekungabahloniphi/Batali baNcobile bebamtondza Mphotfo kutsi
bebangaya bayewumfuna lapho/Batali baNcobile bebati kutsi ngalelinye
lilanga nangabe sekanetinkinga, utawubuya ekhaya. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2)
15.9 Kwakhelwa indlu yekulala/ Kuphiwa emaphasela ekudla/ Kunikela
ngesihlalomasondvo/Kumupha imali yekubukelela simo semphilo yakhe, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Kuyewenta luphenyo
ebanganini baNcobile/ Kuya kuLaMagagula ayewutfola liciniso ngekubikwa
kwesisu saNcobile kaMavimbela/ Kulindza lilanga lekukhululeka kwaNcobile
bese ubala emalanga akhe ekukhulelwa/ Kwenta luhlolo lwengati kutfola lwati
lwelufutontalo, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
15.11 Timphendvulo titawehluka, tifake ekhatsi leti letilandzelako:
• Saga: Licala lembula ingubo lingene. Lesaga sichaza kutsi umuntfu
uyalitfwala licala langalati njengaGedlembane. Ncobile abengasebentisa
lesaga kucinisekisa Gedlembane kutsi naye uyabona kutsi akusuye
lobulele LaMkhwanazi, umane ubhocwa ngelicala nje.
• Unindvwa ngebubendze inyama ungakayidli. Lesaga sichaza umuntfu
lovunyiswa intfo langakayenti lowetfweswa licala langalati
njengaGedlembane. Lesaga Ncobile abengasisebentisa nangabe ema
naGedlembane kutsi ucanjelwa emanga kube kungesuye lobulele
LaMkhwanazi. (Naletinye timphendvulo letinembako temukelekile.) (2)
15.12 Imibono itawehluka. Labatsi abefanele, batawesekela ngekutsi: Ncobile
bekasesengumntfwana wesikolo, nasiyekelwa lesitfombe singashiswa
besitamtsikameta emsebentini wakhe wesikolo njengobe besesihlala
etincwadzini takhe/ Lesitfombe singagcine sesenta ingcondvo yakhe ingafuni
kusuka kulomuntfu losashonile/ Bekafuna kuncamula budlelwano
lebebukhona emkhatsini waNcobile naGedlembane/ Bekafuna kutsi Ncobile
akhohlwe ngaGedlembane, akhone kuchubekela embili nemphilo/ Bekafuna
kuveta imiva yakhe yekwenyanya Gedlembane, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile.)
Labatsi abengakafaneli batawesekela ngalokusemdlalweni. Kushisa
sitfombe bekungeke kuntjinje indlela Ncobile abeva ngayo
ngaGedlembane/ Bekululungelo laNcobile kuba nesitfombe
saGedlembane (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Emasu lasetjentiswe nguSomhlolo ekuphumeleliseni injongo yakhe
yekuhlanganisa nekuhlalisana ngekuthula nato tonkhe tive letibomakhelwane
kanye naso sonkhe sive sakhe.
Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo
ngekutsi basho kutsi, injongo yemakhosi lamanyenti kutsi awatsandzi kuhlala
ngekucabana netive tawo, njengaSomhlolo. Bahlolwa balindzeleke kutsi bavete
ngalokufisha emasu lasetjentiswe nguSomhlolo ekuphumeleliseni injongo yakhe,
lafaka ekhatsi, kugwema kuhlasela ngemphi akhetse kukhulumisana, kuteka tintfombi
tetive labekadze akhelene nato, kutfuma tindvuna emakhosini lakhelene nawo, njll.
Umtimba
Bahlolwa bangahle bavete kabanti tigameko letiveta emasu lasetjentiswe nguSomhlolo
kute akhone kuhlanganisa nekuhlalisana ngekuthula nato tonkhe tive
letibomakhelwane kanye naso sonkhe sive sakhe, letifaka ekhatsi leti letilandzelako:
Sib.
• Somhlolo wasebentisa lisu lekucela imibono etindvuneni takhe kuko konkhe
lakwentako ngenjongo yekutsi kube nekubambisana kulomshikashika wekufuna
kwakha kuvana nesive sakhe.
• Watfuma tindvuna, Sikhunyane naTichele, kutsi tiyewumakhela buhlobo
ngekuyewumtekela Tsandzile kaZwide inkhosi yebeNguni ngenhloso yekudala
kuthula kulamave lamabili.
• Wamema Nkhasa emgidvweni lapho efike wamnika tinkhomo letimhlophe leti-20,
wambeka kutsi abe sikhulu saseLubonjeni, wamnika nebuholi belibutfo Tinkhasa
kute kudaleke kuthula emkhatsini wabo.
• Somhlolo watfuma Nsibandze kaMabhoko kuyewumtekela Letsalucolo ngekutsi
kushiywe tinkhomo leti-15 kute babe tihlobo ngenjongo yekuletsa kuhlalisana
lokuhle.
• KaMashobeni kwatfunywa Sigogodvolo kuyewuteka Tsenjiwe ngenhloso yekwakha
buhlobo lobutawuletsa kuvana nekusebentisana kuletive letimbili.
• Somhlolo wasebentisa lisu lekuvakashela Bhocwana sikhulu saseLusushwana
lesesatjwako, wasiphatsela tinkhomo leti-12. Ekuvakasheni kwakhe nemabutfo
kwafikwe kwabekwa phasi tikhali njengeluphawu lwekuthula.
• Wahlanganisa tonkhe tikhulu kaLobamba kute tetfule imibiko ngaletikwatiko
ngaMahubhulu ngenhloso yekutfola konkhe lokungemanga lokukhulunywe
nguMahubhulu.
• Somhlolo wahlela umhlangano netindvuna Nsibandze, Sikhunyana naMahubhulu
kutewuveta imibiko yetikhulu letsintsa emacebo aMahubhulu nekuveta sigwebo
labekelwe sona, inhloso bekukudala kuthula eveni laNdvungunya.
Labanye bahlolwa batawuyibeka ngalenye indlela: Sib.
• Ngebikwekwenta lokutsile abebonisana netindvuna takhe.
• Wateka tintfombi tetive tabomakhelwane kwakha buhlobo.
• Abepha tikhulu tinkhomo abuye atibeke etikhundleni
• Abemema tikhulu etibhimbini kaLobamba, njll.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
(Naletinye tigameko letigcamisa emasu lasetjentiswe nguSomhlolo ekuphumeleliseni
injongo yakhe yekuhlanganisa nekuhlalisana ngekuthula nato tonkhe tive
letibomakhelwane kanye naso sonkhe sive sakhe, letingakabalwa lapha temukelekile.)
Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi
emasu lasetjentiswa nguSomhlolo ekuphumeleliseni injongo yakhe yekuhlanganisa
nekuhlalisana ngekuthula nato tonkhe tive letibomakhelwane kanye naso sonkhe sive
sakhe, tayiphumelelisa injongo yakhe ngobe emva kwekusebentisa lamasu, sive sakhe
sahlalisana ngekuthula netive letibomakhelwane.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne–C. [25]
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
17.1 Mahubhulu akakakhohlwa kutsi bakubo batfunjwa ngemuva kwekubulala
lusendvo lolunyenti lwakubo, ngaloko ufuna kutiphindziselela. (2)
17.2 Ngekwelisiko leSiswati inkhosi lekumele itsatse tintsambo tekubusa kumele
italwe ngunina wesive, njengakulomdlalo inkhosi leyitawulandzela itawutalwa
nguTsandzile, Mahubhulu akanayo ingati yasebukhosini uyindvuna
yaSomhlolo, ngaloko kute latakuzuza ngekuketula Somhlolo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2)
17.3 Sicakacaka. Kuletheksthi kunekungaboni tintfo ngaso linye emkhatsini
waMahubhulu naSomhlolo. Tonkhe tindvuna tita nemasu ekutama kugucula
umcondvo waMahubhulu, lokwenta netetsamelilwati tifune kwati kutsi
lenkinga leshubile iyawugcina ngani njengobe Mahubhulu angafuni kuntjinta
umcondvo wakhe. (2)
17.4 Ngulesento lapho atfumela emabutfo eMahubhulu kutsi ayewuviva. Lesento
usente ngaphandle kwekutsi abikele inkhosi/Lapho inkhosi imekhuta ngekuya
kaMabhoko, uveta kutsi lakwentile uyakwati futsi lakhe lisiphetfo kuloko.
Loku kukhomba kubukela phasi inkhosi. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile). (2)
17.5 Sifundvo lesikulomdlalo kuhlalisana ngekuthula nanibantfu. Lalabasikati
lababalwe kuletheksthi bangemakhosikati aSomhlolo labuya netindvuna
etiveni letibomakhelwane natitfunywe kuyewucela buhlobo lobuhle emkhatsini
waletive nesive saSomhlolo, kute kudaleke kuthula ngobe kungasayikuba
nekuhlaselana kulamave, njll. (Nalamanye emaphuzu lanembako
emukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
17.6 Imibono itawehluka ifake ekhatsi lokulandzelako: Somhlolo bekakholelwa
ekukhulumisaneni nekuva imibono yalabanye nakunenkinga lekumele
idzingidvwe njengobe kwentiwa naseNingizimu Afrika/Bobubili lobuholi
bufaka ekhatsi bondvunankhulu netindvuna/Yomibili lemibuso isebentisa
umbuso wentsandvo yelinyenti, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile.) (2)
17.7 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku: Mahubhulu bekati kutsi utawutfola
sijeziso lesimatima/Mahubhulu bekabona kulihlazo kutsi ehliswe esikhundleni
sebundvuna/Bekabalekela kutsi umndeni wakhe ungacoshwa kuleyo ndzawo/
Bekabalekela kuhlawuliswa kamatima, njll. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile). (2)
17.8 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku: Indlela letintfombi letitekwa ngayo
ihlukumeta emalungelo ato ngobe atinikwa litfuba lekutikhetsela/Loku
kuhlukumeta emalungelo etintfombi. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile). (2)
17.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku: Timfanela ngekutsi Mahubhulu
uliphiciphici, uyishaya emuva ayishaye embili. Loku kuvela lapho atenta
indvuna letsembekile yaSomhlolo kantsi umudla titsendze, uhlanganyela
netitsa taSomhlolo kutsi amhlasele aketule umbuso wakhe.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (2)
17.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku: Nakubukwa sikhatsi lendzaba
leyenteka ngaso lokukusemandvulo, loku lokwenteka kuletheksthi
kuyangcubutana naso, kutsi inkhosi icele imibono yetindvuna tayo
nakunenkinga yintfo lengakavami/ngalokwetayelekile inkhosi kuba ngiyo
lechamuka nelivi lalokufanele kwentiwe kantsi kulomdlalo tindvuna kuba ngito
letita nemibono.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2)
17.11 Lesaga sichaza kutsi umntfwana ufuta umtali wakhe ngetento latentako.
Kulomdlalo indlela Somhlolo labesombulula ngayo tinkinga tesive iyefana
naleyo yenina, Somnjalose. Bobabili bebakholwela ekusonjululweni
kwetinkinga ngekucocisana.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2)
17.12 Labangavumelani nalombono batawesekela ngekutsi: Somhlolo
akangabekwa licala ngobe Mahubhulu utibulele yena ngekubalekela emacala
lawadalile/ Somhlolo angabekwa licala ngobe bekasengakasikhiphi sigwebo
ngalesikhatsi Mahubhulu ayewutibulala/Somhlolo bekangeke ambulale
Mahubhulu ngobe bekangakholelwa ekucitseni ingati, njll.
Labavumelana nalombono batawesekela ngalokusemdlalweni.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZATJANAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 5-6 4 3 2 0–1
-Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa
Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako akwenetisi nakancane
Kujula kwemibono, -Luchungechunge kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Kulukhuni kutfola -Akukho kucaphuna
Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu -Emaphuzu ekwesekela emaphuzu lamahle emaphuzu lesekela enkondlweni
kwetheksthi lababatekako ayevakala kodvwa lesesekela sihloko sihloko -Luhlobo lwembhalo
ekwesekela lacashunwe akaketfulwa ngendlela ngalokwenetisako -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo
6 EMAMAKI enkondlweni lelindzelekile -Leminye imibono kanye nenkondlo akukavisiswa nakancane
-Luhlobo lwembhalo -Luhlobo lwembhalo yesekelwe kodvwa akukavisiswa kahle
kanye nenkondlo kanye nenkondlo esikhatsini lesinyenti
kuvisiswa ngemalengiso kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki
lelisetulu -Luhlobo lwembhalo
kanye nenkondlo
kuvisiswa
ngalokwenetisako
SAKHIWO NELULWIMI 4 3 2 1 0-1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki
Sakhiwo, Kuhleleka ngemalengiso lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela nakancane
nekwetfula -Imibono yakhiwe ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene
Kusetjentiswa yahleleka ngalokucace -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene -Lulwimi lolunemaphutsa
kwelulwimi, umoya, ngemalengiso iyalandzeleka -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela
nesitayela -Lulwimi, umoya -Kunemaphutsa langasho lutfo; umoya lamanyenti lesingemukeleki
nesitayela kuvutsiwe lambalwa elulwimi, nesitayela kuyenetisa -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela
4 EMAMAKI futsi akunamaphutsa umoya nesitayela akukemukeleki akwemukeleki nakancane
-Emaphutsa eluhlelo,
sipelingi netimphawu
tekufundza kuyindlala
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2017
NSC – Imemorandamu
SIGABA B NE–C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu
Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako ngekunyanyalata kuvisiswa kwesihloko
Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu kodvwa akusito tonkhe ngaphandle -Mncane kakhulu
Kwesekelwa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe tinhlangotsi leticikelelwe kwemininingwane umzamo wekuphendvula
nekuvisiswa kwetheksthi Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu ngalokuphelele lesekelako umbuto
lenemininingwane kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Ambalwa kakhulu -Imibono ayikholweki
15 EMAMAKI lengemalengiso -Lamanye emaphuzu emaphuzu lamahle emaphuzu lafanele -Luhlobo lwembhalo
langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala lesesekela sihloko kwesekela sihloko kanye netheksthi
-Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa ngalokwenetisako -Kuncane kakhulu akukavisiswa nakancane
ngalokujulile ngendlela lelindzelekile -Lamanye emaphuzu kuvisiswa kweluhlobo
-Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo esekelwe kodvwa lwembhalo netheksthi
lwemaphuzu kanye netheksthi esikhatsini lesinyenti
lababatekako kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki
ekwesekela lacashunwe lelisetulu -Kukhona lokusilele
etheksthini ekuvisiseni luhlobo
-Luhlobo lwembhalo lwembhalo kanye
kanye netheksthi netheksthi
kuvisiswe ngemalengiso
SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle
Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela kwesakhiwo kukhinyabeta
nekwetfula lesingemalengiso ngelicophelo lelisetulu -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono
Kusetjentiswa -Imibono yakhiwe -Singeniso nesiphetfo -Kuhleleka nekubumbana ngalokubumbene -Emaphutsa elulwimi
kwelulwimi, umoya, yahleleka ngemalengiso kanye naletinye tindzima kwemubono kuyenetisa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela
nesitayela -Lulwimi, umoya kuhleleke kodvwa kunemaphutsa lamanyenti lesingakemukeleki kwenta
nesitayela kuvutsiwe ngalokubumbene -Lulwimi lunemaphutsa -Umoya nesitayela lombhalo ungabi
10 EMAMAKI futsi akunamaphutsa -Imibono ihleleke lambalwa; umoya akwemukeleki yimphumelelo
ngelicophelo lelisetulu nesitayela kuyenetisa Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela
-Kunemaphutsa Kuhleleka kwetindzima kunemaphutsa akwemukeleki
lambalwa elulwimi, kuyenetisa -Tindzima
umoya nesitayela tihlangahlangene
KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
KWEMAMAKI
Emalungelo agodliwe
Verified matching documents
The question paper, memo or addendum that belongs with this document.
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Memorandum
Siswati HL P1 Nov 2020 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P2 Nov 2020 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P3 Nov 2020 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P1 Nov 2019 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P2 Nov 2019 Memo_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
Siswati HL P3 Nov 2019 Memo(1)_hlayiso.com_.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Memorandum
Siswati HL P1 Nov 2017 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P2 May June 2017 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P2 Feb March 2017 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
SISWATI HL P2 NOV 2018 FINAL MEMO_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
Siswati HL P2 Nov 2016 Memo_hlayiso.com_.pdf
Question paper
Siswati HL P1 Nov 2017_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Siswati Hl
Explore more published documents in this catalogue.





