Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 12201720 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 20 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2017 IMEMORANDAMU EMAMAKI: 80 Lememorandamu inemakhasi la-20. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu TICONDZISO TEKUMAKA 1. Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile, maka timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga aphendvule indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini yinye.) 2. Esigabeni A, nangabe umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo (Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela. 3. Esigabeni B ne-C (Lulwimi Lwasekhaya), nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yetindzabambhalo, maka imphendvulo yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Nangabe umhlolwa aphendvule yomine imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala kuleso naleso SIGABA, ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto lonemibuto lemifisha namunye umbuto wendzabambhalo. 4. Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili ingamakwa. 5. Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele imemorandamu. 6. Nangabe liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki, kantsi nangabe inshokutsi ayitsikameteki, akunikwe limaki. 7. Umbuto wendzabambhalo: Nangabe indzabambhalo inemagama langaphasi kwalawo lemisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena ngekwakhe. Nangabe indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe ngekwelikhono lakhe bese kucociswana nalabaphetse umsebenti wekumaka. Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A ne-B. 8. Imibuto lemifisha: Nangabe umhlolwa angakafaki bokhulumile nangabe kufanele acaphune akangajeziswa. 9. Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ ANGIVUMI. Onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/ kwesekela/kucaphuna. 10. Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/ kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO KUHLE KETFU – OA Bhiya INDZATJANAMBHALO Sakhiwo sendzatjanambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Ingcikitsi yenkondlo nendlela leyetfulwe ngayo. SINGENISO: Bahlolwa baphawula ngalokufisha ngengcikitsi yalenkondlo lokukufa, nendlela lokwetfulwe ngayo, lokufaka ekhatsi loku lokulandzelako: Sib. Kuchaza tintfo letenteka emngcwabeni letinjengebukhulu bemngcwabo, bantfu labete emngcwabeni, libhokisi lemufi, njll. UMTIMBA: Kuchazwa kabanti ngaloko lokubaliwe enkondlweni lokugcamisa ingcikitsi yenkondlo. Sib.  Tintfo letikhomba kwetfulwa kwengcikitsi kutsi kufa:  Bunyenti bebantfu- emngcwabeni bantfu baba banyenti kukhombisa kutsi kufa.  Kunyukubala kwebantfu labete emcinjini- kukhomba kutsi kunekufa bantfu abakajabuli.  Kuncuma kwebuso babo- kukhomba kutsi bantfu labete emngcwabeni buso babo abuhlambuluki.  Iveyili yelipulango- ikhombisa libhokisi lekufa.  Kulala tfwi- kukhombisa simo semuntfu lofile lolele enabe tfwi.  Tingubo tekuzila letimnyama- kukhombisa kufa.  Bafundisi labafundza livi- emngcwabeni kufundvwa livi.  Lokwentiwa emathuneni- bantfu labafile bayiswa emathuneni.  Kungaliliteli kwetalukati- kukhombisa lusizi lwekutsi kunekufa.  Tintsandzane letisala ngemuva- tikhombisa kutsi tisele todvwa, lomunye webatali ufile. (Nalokunye lokugcamisa ingcikitsi yalenkondlo lokungakabalwa lapha ngenhla kwemukelekile.) SIPHETFO: Bahlolwa basonga indzatjanambhalo yabo. Basonga ngekubhala ngaloko sonkondlo lakugcizelelako enkondlweni yakhe kwendlulisa ingcikitsi lekufa nalokwentiwa emathuneni. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune lokusenkondlweni lokwesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZATJANAMBHALO YETINKONDLO SIGABA A. [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA KANTS' UPHUMULA NINI? – JJ Ncongwane 2.1 Ufise lok' ufise lokwa, Wale lok' ufune lokwa; (1) 2.2 Tigulane letiphetfwe sifo senhlitiyo. (1) 2.3 Kusho kumpompa ingati ingaphumuli/kusho umgcumo lowentiwa yinhlitiyo nayimpompa ingati/kusho kunyakata kwenhlitiyo nakuphefunyulwa, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) 2.4 Sonkondlo usuke asesimeni sekukhatsateka ngoba kusuke kunetinkinga letimhluphako/Sonkondlo usuke akhatsatekile ngoba acabanga ngalokumhluphako, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) 2.5 Usho imicabango lejabulisako/Usho kucabanga ngetintfo letikhulula inhlitiyo ngobe kulesinye sikhatsi umuntfu nangabe anemicabango lefana nalena umbona asahleka yedvwa/Sonkondlo ufanisa simo senjabulo nesimo selusizi nemave lacuketse loko. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 2.6 Imibono itawehluka. Labatsi uphumelele, batawesekela ngekutsi: sonkondlo ubona kucabanga ngetintfo letehlukene, letijabulisako naletibuhlungu, kukutfutsela ngobe konkhe lokucabangako kutfutfwa kuye enhlitiyweni/ Sonkondlo umuntfutise kuhamba kwenjabulo nelusizi kuye enhlitiyweni. Labatsi akakaphumeleli batawesekela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 2.7 Guga mtimba, sala nhlitiyo, sihambisana kahle nalenkondlo ngobe nanobe umuntfu agugile inhlitiyo yona ihlala ibalisa ngako konkhe kusukela ebusheni bemuntfu-ayigugi, ihlala njalo ibalisa, ayiphumuli/Kubalisa kwemuntfu nakakhumbula ebusheni asakhona kutentela tintfo. (Naletinye taga letihambisana nalokushiwo enkondlweni temukelekile.) (2) [10] UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA IWIL' INSIKA – JJ Thwala 3.1 Yimvumelwanomaphakatsi/Yimvumelawano mkhatsini. (1) 3.2 Umusa nesimilo sakho. (1) 3.3 Tindzima tayo atilingani/Imigca inemagama lamatsatfu kuya kulamane. (Kunye kwaloku.) (1) 3.4 Kubangelwa kutsi isuke ibolile, ingeke iphindze ihlangane/kwentiwa kutsi umuntfu angaze afe, angcwatjwe, akaphindzi avuke. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu 3.5 Imibono itawehluka, ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Buhlungu bekushiywa ngumuntfu lamtsandzako/Buhlungu bekungetayeli kuphila yedvwa/buhlungu bekucabanga kutsi akasenaye umuntfu lotamondla/Kulesinye sikhatsi kungaba buhlungu bekutsi lona loshonile akakashiyi lutfo lelifa latawusala nalo losele, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 3.6 Sonkondlo usebentisa ligama lelitsi 'nkhosikati' kukhombisa kutsi lenkondlo yakhe uyicondzise enkhosikatini lelahlekelwe yinsika/umyeni wayo. (2) 3.7 Imibono itawehluka. Labatsi isilungele batawesekela ngekutsi: Labafelwe balandzele emasiko esintfu ekuzila lemisiwe ngulowo mndeni wakhe/ Bangalahli tintsandzane njengobe labanye benta lomuhla, njll. Labatsi awukasilungeli batawesekela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [10] UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA NKHOSI YEMKHATSI – OA Bhiya 4.1 Tonkhe timbali tiyachakata tibune. (1) 4.2 Somandla wakugcob' etikwayo yonkh' indalo. (1) 4.3 Timbali/Tilwane, ikakhulukati inja. (Kunye kwaloku.) (1) 4.4 Lenkhosi yemkhatsi lekukhulunywa ngayo ihlala esibhakabhakeni. (1) 4.5 Kwentiwa kutsi ngaphandle kwako, indalo yonkhe iba semnyameni/ Kungetulu kwako kokhe lokusemhlabeni/Kwagcotjwa nguMdali/Somandla, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 4.6 Imibono itawehluka, ifake ekhatsi lena lelandzelako: Kungafa konkhe lokusemhlabeni kushiswa ngulenkhosi yemkhatsi ngobe iyashisa/Kungaba kubhubha kwemhlaba ngobe yonkhe intfo ingancibilikiswa kushisa/Kungasho kuphela kwato tonkhe tintfo emhlabeni/kwagcotjwa nguMdali, Somandla, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 4.7 Imibono itawehluka. Labatsi likhetseke kahle batawesekela ngekutsi: Likhetseke kahle ngobe likhanyisela umhlaba wonkhe/Liyimphilo yako konkhe lokuphilako emhlabeni/Ngaphandle kwalo indalo ifa yonkhe, njll. Labatsi alikakhetseki kahle, batawesekela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) [10] NA Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI UMBUTO 5: IMIBUTO LEMIFISHA MALANDZAKATI – JP Shongwe 5.1 Aninasinini nasitsa. (1) 5.2 Sicedzelelamcondvo/Sifaniso/Kumuntfutisa. (Kunye kwaloku.) (1) 5.3 Malandzakati, nibahle! (1) 5.4 Bahlengikati/Bonesi. (1) 5.5 Emafu amhlophe ngelibala, lokusho kutsi naloku lokukhulunywa ngako kumhlophe/kugcoke tembatfo lotimhlophe. (2) 5.6 Ingcikitsi temphilo, ngobe basebenta emagumbini lalele labagulako. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 5.7 Babe ngulabangenalubandlululo, batsandze wonkhe umuntfu/labanetinhlitiyo letinhle/labaphatsana kahle/labentela wonkhe umuntfu ngalokufanako, njll. (Naleminye imibono lenebako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tintfo letenteka kulenoveli letifana nalokwenteka kulemimango lesihlala kuyo. Singeniso Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo. Bahlolwa kulindzeleke kutsi bavete ngalokufisha tintfo letenteka kulenoveli letifana nalokwenteka kulemimango lesihlala kuyo. Umtimba Bahlolwa bangahle bavete tonkhe tintfo letifaka imphilo lephilwa balingisi labakulenoveli letifana nalokwenteka kulemimango lesihlala kuyo, lokufaka ekhatsi loku lokulandzelako: Sib: Lokwenteka kulenoveli kube kufana nalokwenteka emimangweni lesihlala kuyo.  Lushawulo waya emsebentini wangabuyi, wakhohlwa ngaLaMagagula sacabe lomunye umuti ahlala naTintfombi, wasala atibonela ekukhuliseni bantfwana nalomuhla kunjalo, bakhona bobabe labaya emisebentini bangabuyi, bakhohlwe ngemiti yabo, bomake bawe bavuka, bakhulisa bantfwana babodvwa, njengaLaMagagula.  Lushawulo wateka sitsembu, nalomuhla sitsembu sikhona.  Tintfombi watfola umntfwana wasesihlahleni loliphumalimile, nalomuhla basekhona bantfwana basetihlahleni.  Lushawulo bekafundzile kodvwa weswela umsebenti lawufundzele, nalomuhla lunyenti lusha lolufundzele imisebenti kodvwa lungayitfoli.  Inkinga yemanti yavela ngekushona kwemntfwana waLushawulo enkelebheni, nalomuhla emanti ayinkinga emimangweni, labanye baze bafele emifuleni bafuna emanti. (Naletinye tintfo letenteka kulenoveli letifana nalokwenteka kulemimango yalomuhla letingakabalwa lapha temukelekile.) Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi tiyabonakala nobe atibonakali tintfo letenteka kulenoveli letifana nalokwenteka kulemimango lesihlala kuyo. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisendzabeni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne-C [25] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane 7.1 Kuvakashelwa kwaLaMagagula ngulomunye wabomakhelwane longumzala wakhe atewumlilisa ngekushonelwa luswane lwakhe/Kwecwayiswa kwaLaMagagula ngumzala wakhe ngetintfo lekumele aticaphele kuzakwabo longuTintfombi/Kufika kwaKunene kaLushawulo atemlilisa ngekushonelwa bantfwana bakhe, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 7.2 Lushawulo bekacabanga kutsi Tintfombi besekacale lemphilo yebuhatsa lebekayiphila basahlala eJozi leyamenta waze watfola umntfwana wemlumbi/ Lushawulo besekevile etinyangeni nasebapholofithini ngaTintfombi. (2) 7.3 LaMagagula ukhuliswe kahle ngekuyalwa nakaya ekwendzeni/Bekafuna kudzelisa bodzadzewakhe labamhleka nakaya ekwendzeni/bekakholwa/ bekayalwa ngumkamfundisi, ngiko similo sakhe besisihle, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 7.4 Lushawulo bekangakafaneli kutsatsa sitsembu ngobe bekehluleka kulawula nekwenetisa sitsembu sakhe ngalokufanako. Washiya LaMagagula, wangondli nebantfwana wayewuhlala naTintfombi esilumbini. (2) 7.5 Wakhulisa indlu layitfola iyinye, kandlunganye/Wafika watfola kungenabantfwana, watala bantfwana/Wafika wabhasobha uninatala/Wafika walima, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 7.6 Wahamba wayowufuna umsebenti/Wazama kutsengisa esitolo/Watsengisa bhanana, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 7.7 Tifo/Kweswelakala kwemanti/Kushona kwebantfwana/Tingcabano/Kugula/ Kweswelakala kwemisebenti, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.8 Lushawulo bekufanele ayowuvula licala emaphoyiseni lekutsi usolwa ngentfo lengenabufakazi, ikakhulukati ngobe yena bekahlala emsebentini njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.9 Wendza sikhatsi singakefiki/Akazange asebente ngobe abengenamsebenti lawufundzele labengawenta, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.10 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Lilungelo lekondliwa kwebamntfwana, njengobe Lushawulo bekangasondli bantfwabakhe nasaganwe nguTintfombi/Lilungelo lekufundza njengobe LaMagagula wayekeliswa sikolo angakacedzi kantsi nebantfwana baLushawulo bebangafundzi sikolo/Lilungelo lekuhlala nebatali njengobe umntfwana waTintfombi wancishwa lelo lungelo ngalesikhatsi Lushawulo atsi akabone kutsi umyisaphi, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu 7.11 Sifundvo sekutsi kungetsembeki akukalungi ngobe abenetintfombi letinyenti wagcina angati kutsi lilawu lakhe lashiswa ngubani/Ufundza kusitana ngobe naye wasitwa liphoyisa emva kwekusha kwato tonkhe tiphahla takhe, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 7.12 Imibono itawehluka. Labavumako batawesekela ngekutsi: Lushawulo bekatawuboshelwa kushisa indlu netimphahla taTintfombi ngobe umtsetfosisekelo awuvumi kucekela phasi imphahla/Kululata sitfunti saTintfombi/Kuhlukumeta emalungelo aTintfombi, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) Labaphikisako batawesekela ngalokusenovelini. (3) [25] UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Tintfo letenteka kulenoveli letifana nalokwenteka kulemimango lesihlala kuyo. Singeniso Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo. Bahlolwa kulindzeleke kutsi bavete ngalokufisha tintfo letenteka kulenoveli letifana nalokwenteka kulemimango lesihlala kuyo. Umtimba Bahlolwa bangahle bavete tonkhe tintfo letifaka imphilo lephilwa balingisi labakulenoveli nalokunye lokufana nalokwenteka kulemimango lesihlala kuyo lokufaka ekhatsi loku lokulandzelako: Sib: Lokwenteka kulenoveli kube kufana nalokwenteka emimangweni lesihlala kuyo  Bantfu labehluleka kuncedza labanye emimangweni yalomuhla ngenca yemona nesatelo njengaTsabetse lowehluleka kuncedza Mphikeleli ngendzawo yekuhlala.  Kungemukelwa kwebantfwana labangetulu kweminyaka yekufundza nabafuna indzawo yekufundza etikolweni njengaMphikeleli lowacoshwa eKhayaletfu ngobe kutsiwa mdzala kulelo banga.  Kubukelwa phasi kwebantfu labahlanganelwe yingcondvo emimangweni, njengaMatsiya lebekungafunwa kutsi alalelwe nakatewumela Mphikeleli esikolweni.  Bantfu labasha labangena emshadweni emva kwekucedza imfundvo lephakekeme njengaMphikeleli naKhulumile labashada nasebacedzile enyuvesi yaseVaal.  Bantfu labeta emhlanganweni betele kutewonisa nakubanjwe imihlangano yemimango njengaMagumeni lowafike wonisa luhlelo lwemhlangano afuna kulalelwe yena kuphela.  Kukhankhaselwa kwetikhundla emimangweni yalomuhla njengaMagumeni nakaphuma angena emitini yebantfu abafaka umoya wekutsi bangakhetsi Mphikleli ngobe ungumchamuki. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu  Lukhetfo lwemakhansela, boMeya naboSosifundzave emimangweni yalomuhla njengaMphikeleli naboMagumeni nabangenela lukhetfo.  Bantfu labakhatsalela kubona sive sitfutfuka njengaMphikeleli lobekasebentela sive kute sitfutfuke. (Naletinye tintfo letenteka kulenoveli letifana nalokwenteka kulemimango lesihlalwa kuyo letingakabalwa lapha ngenhla temukelekile.) Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla, ngekuphawula kutsi tikhona nobe atikho tintfo letenteka kulenoveli letifana nalokwenteka kulemimango lesihlala kuyo. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisendzabeni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne-C [25] UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi 9.1 Bebanesibindzi sekungena etigodlweni babuse nobe babambele emadvodzana abo lasengakafiki esigabeni sekuphatsa bukhosi. (2) 9.2 Kucedza kwehlukana/Kuhlonipha emasiko/Kuhlonipha labanelwati/ kulandzela tatimtsetfo, njll. (Kubili kwaloku.) (2) 9.3 Likhaya lelihle, kulapho make nababe bavumelana khona, babe angabi nguvilakhe njengaMvakali, tincumo kufanele batitsatse bobabili. (2) 9.4 Bekufanele acolise njengemuntfu longativa kahle/Abefanele angakhulumeli futsi njengemuntfu logulako/Abefanele ayobonana nabodokotela njengobe agula, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 9.5 Matsiya bekaluhlanya lwendzawo, abukeka aphasi futsi asemuva kodvwa ekugcineni kwagcina kwatiwa kutsi ungummeli losemtsetfweni. Loko wakubonakalisa ngekumela Mphikeleli esikolweni abuye avete nemtsetfo wetikolo. (2) 9.6 Kwaba nemtselela lomubi emphilweni yakhe, ngoba weswela indzawo yekuhlala/weswela umuntfu longammela esikolweni njengemtali, waze wayewumelwa luhlanya lwendzawo, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 9.7 Sitawulindzela kutsi Velakhe ahloniphe njengeyise/Abe ngumholi locotfo/ Abeketele/Angabandlululi, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu 9.8 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: Likhambi lekuyewufundza etikolweni tebantfu labadzala/kubhalisa etikolweni letitimele bachubeke nekufundza/Kuya etikolweni leticecesha emakhono/Kufundza ngeliposi, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 9.9 Mphikeleli abesibonelo lesihle sekutsi ungahlali ugoce tandla, nangabe usalindzele imphendvulo, chubeka wente lokunye. (2) 9.10 Emavi latsi, 'kusa kusa,' asho kutsi ungambukeli phasi umuntfu ngalesikhatsi ahluphekile ngobe awati kutsi likusasa limphatseleni. Lamavi asho simo saMphikeleli ngoba ekucaleni bekabukeleka phansi ahlupheka kantsi esiphetfweni salenoveli ugcina anguSosifundzave. (2) 9.11 Imibono itawehluka. Labavumako batawesekela ngekutsi: Khulumile njengemkaMphikeleli abesekela Mphikeleli emsebentini wekusebentela sive amkhutsata kutsi achubeke asebente nanobe simo simatima, lokwenta kutsi Mphikeleli ekugcineni akhetfwe njengaSosifundzave. Lokusho kutsi kuliciniso loku lebekucocwa ngako kuletheksthi lengenhla. (2) 9.12 Kwesekela ngekutsi basebente kute bahlangabetane netemnotfo welikhaya/ Kuphekela bayeni babo kudla/Kuwasha nekushisa timhahla temadvodza abo/ Kubhasohba bantfwana ngekubalalisa, kubadlisa/Kubatfolela bantfwana, njll (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kutsatfu kwaloku.) (3) NOBE UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Sakhiwo semibhalo yetemdzabu. SINGENISO: Bahlolwa bachaza sihloko sendzabambhalo. Babuye bavete nendlela tinganekwane netibongelelo letivame kwakhiwa ngayo. UMTIMBA: Bahlolwa bangahle bavete lamaphuzu esakhiwo, lafaka ekhatsi lawa lalandzelako: Umfati enyangeni:  Simonhlalo-Setfulo:  Umfati lebekatihlalela nemntfwanakhe endlwaneni yabo lengasho lutfo.  Insweleko- Inkinga lekubukenwe nayo:  Kweswelakala kwetinkhuni lebekufanele tisetjentiselwe kupheka.  Umyalo nekwephuka kwawo- Ludvweshu:  Kubekwa kwemyalo nguMvelinchanti, kutsi, bantfu bangenta yonkhe imisetjentana yabo ngawo onkhe emalanga kodvwa hhayi ngeLisontfo.  Kuphuma kwalomake ebusuku angabonwa ngumuntfu ayewutfota tinkhuni. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu  Sijeziso -Luvutfondzaba:  Kujeziswa kwalomake ngekutsatfwa ayewubekwa enyangeni imphilo yakhe yonkhe kute abonwe ngumhlaba wonkhe. (Naleminye imibono lenembako lephatselene nesakhiwo senganekwane lengakabalwa lapha yemukelekile.) Tibongo Tengwenyama Bhunu: Bahlolwa kufanele bavete emaphuzu esakhiwo saletibongo, langahle afake ekhatsi lawa lalandzelako:  Tindzima nemigca.  Kwakheka kwetibongo ngendzima yinye lenemigca le-58 lenemagama lasukela kulinye kuye kulamane.  Imvumelwano:  Kuba netinhlobo letehlukene tetimvumelwano, njengetinkondlo tesimanje. Sib. Imvumelwanosicalo ya Ti- emgceni 56-57.  Luchumano:  Kuba netinhlobo letehlukene teluchumano, njengetinkondlo tesimanje. Sib. Luchumanosicalo lwaNgwane, emgceni 15, 16, 17, 18 ne-19.  Sicedzelelamcondvo:  Kuba nesicedzelelamcondvo. Sib. Emgceni 26 ne-27  Sifanangwaca:  Kuba nesifanangwaca. Sib. Emgceni 47 sa-L- (Naleminye imibono lenembako lephatselene nesakhiwo setibongo lengakabalwa lapha yemukelekile.) SIPHETFO: Bahlolwa basonga konkhe lebebakhuluma ngako etindzabenimbhalo tabo, ngekuveta kutsi imibhalo yetemdzabu ibhalwe yalandzela sakhiwo lesitsite nobe ayinasakhiwo. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisendzabeni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne-C [25] UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa 11.1 Inemlingisi longuNkulunkulu kumbe lonemandla njengaye, longuMlentengamunye/Iyimphendvulo etintfweni lesingatati kutsi tacala njani, letinjengekufa/Ifaka ekhatsi inkholo/Itsatfwa njengemaciniso, njll. (Naletinye timphawu tenganeko temukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) 11.2 Kutfolakala lapho lunwabu luphambuka endleleni luyokudla bukhwebeletane lungakawumikisi umyalo waMlentengamunye ebantfwini. (2) 11.3 Kulapho lunwabu nentfulo tikhuluma khona ngobe tilwane atikhulumi/Kulapho bantfu balalela khona tilwane kantsi tilwane tiyabesaba bantfu. (Kunye kwaloku.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu 11.4 Lunwabu lolukulenganekwane lunematubane kutengca tonkhe tilwane kantsi lunwabu lolwatiwako lomuhla lwatiwa luhamba kancane kutengca tonkhe tilwane. (2) 11.5 Kunekushayisana kwemibono ngoba lunwabu nentfulo ngekwalenganekwane, kutfunywe kutsi kufike kutjele bantfu kutsi batawuphila ingunaphakadze, intfulo ibatjela kutsi batawufa. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.6 Etikhatsini talomuhla, bantfu bayekela lekufanele bakwente, bente lokwenetisa bona. Loku kubalahlekisela lokukhona ngalokungekho. Bantfu endzaweni yekutsi baphile, bafa, ngenca yekungalaleli kwelunwabu. (2) 11.7 Yinhlonipho/Kutfobela umyalo/Kwenta lotfunywe kona/Kungatibeki embili ngekutenetisa, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kutsatfu kwaloku.) (3) [15] 11.8 Ulidvonsamehlo sikhungo setimangaliso. (1) 11.9 Yimvumelwanosigcino leyecako yabo–ane. (1) 11.10 Isetjentiselwa kweluka emacasi/tihlantsi/timadi tekuhlobisa, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (1) 11.11 Yimvunulo lemnyama leyindilinga, leyakhiwa ngalokusaliphayiphi, letfwalwa bobabe lesebakhulile enhloko. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (1) 11.12 Tisetjentiselwa kwakha tindlu tesintfu letingumlandvo weMaswati, kutsi likhotsamo libe ngumnyango waleyondlu. (2) 11.13 Kukhutsata kwekwakhiwa kwetikhungo taloluhlobo, kutfutfukisa emasiko/ kugcina umlandvo wesive lesitsite/kutfutfukisa tekuvakasha/kutfutfukisa umnotfo welive, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 11.14 Imibono itawehluka, labavumelana nawo, batawesekela ngekutsi: Umtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika utsi akuhlonishwe emasiko netilwimi tetive letehlukene, njengaso lesikhungo, singumlandvo lophatselene nemasiko kanye nelulwimi lweMaswati. Labangavumelani naso, batawesekela. (2) [10] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu SIGABA C: UMDLALO UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO KWAHLWA EMINI – JJ Thwala Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Bantfu lophilisana nabo bangayiphumelelisa nobe bayidvonsele ebubini imphilo yakho.-Kubhekiswa ebantfwini labaphilisana naNkhanise. Singeniso Bahlolwa batawuchaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo. Abavete bantfu labaphilisana naNkhanise labaphumelelisa nobe labadvonsela imphilo yakhe ebubini. Umtimba Bahlolwa abavete kabanti tintfo letentiwa bantfu labaphilisana naNkhanise latibalwe esingenisweni letaphumelelisa nobe tadvonsela imphilo yakhe ebubini, letifaka ekhatsi loku lokulandzelako: Sib. Sicongo:  Kugcugcutela Nkhanise kutsi alwele sihlalo sebukhosi – kwadvonsela imphilo yakhe phasi ngobe wagcina afile.  Kutjela Nkhanise ngemasu ekubulala Makhosi – langazange amsite kodvwa amdvonsela ekufeni.  Kutfutsa tindzaba letabanga ingcabano emkhatsini kwaMakhosi naNkhanise- lokwabeka imphilo yaNkhanise ebubini bekufa. Ndzabeni:  Kufaka Nkhanise umoya wekutsi alwele bukhosi ngobe ayindvodzana yekucala kaNhlapho – lokwadvonsela imphilo yakhe ekufeni ngobe kwagcina kufe yena.  Kuvumelana naNkhanise ngekwelashwambumbulu kwaMakhosi– lokwaholela Nkanise ekufeni  Kulunjwa kwesijula –Lesabulala Nkhanise Ngedze:  Kuta nelisu lekutsi kuyiwe enkhosini kuyewutama kugucula sincumo sayo – Lokwagcugcutela Nkhanise kutsi achubeke neludlame lolwagcina luholele imphilo yakhe ebubini.  Kuvumelana nawo onkhe emachinga ekususa Makhosi esihlalweni – lokwadvonsela imphilo Nkhanise ebubini wagcina afile. Onkhe lamacebo abo agcina afake Nkhanise ebubini ngobe imphilo yakhe yadvonseleka ekufeni. (Naletinye tigameko letentiwe bantfu labaphilisana naNkhanise letaphumelelisa nobe tadvonsela imphilo yakhe ebubini, letingakabalwa lapha ngenhla temukelekile). Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla ngekuphawula kutsi tikhona nobe atikho tintfo letentiwa bantfu labaphilisana naNkhanise, letaphumelelisa nobe tadvonsela imphilo yakhe ebubini. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne-C [25] UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA KWAHLWA EMINI – JJ Thwala 13.1 Kuba netimfihlo ube ungumholi/Kuteka umfati lotetfwele ube ungumholi/Kuba nguvilakhe/Kungabi nemihlangano nesive sakho kudzingidza tindzaba letitsintsa sive sonkhe njengesento sekukhetfwa kwaMakhosi abe akhona Nkhanise lomdzala, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 13.2 Sicongo uyanatsa/Angadzakwa ukhipha tonkhe timfihlo/Wenta tintfo ngematata njengalapho asagijimela kuyewuhlasela Makhosi angasalindzi Ndzabeni ente wakhe umsebenti, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 13.3 Nkhanise nelibandla leMfelandzawonye nalenta emasu ekubulala Makhosi belicocelana lelawini laNkhanise/Kukhulunywa ngaye nasemadladleni, sib LaJele naNkhanise. (2) 13.4 Ebukhosini bakaNhlapho, umuntfu lowone kakhulu udliwa sibaya sakhe sonkhe, naboNdzabeni banaNgedze bebatawufanelwa nguleso sijeziso. (2) 13.5 Bekentela kutsi kutsi sikhali saSicongo singatfoli Makhosi, kodvwa sitfole Ndleleni, njengoba Makhosi abesemuva. (2) 13.6 Sikhatsi lesinikwa inkhosi yesive kulomdlalo asinamkhawulo, inkhosi iyatalwa, ibeka phansi tintsambo ngenca yesimo lesitsite emtimbeni kumbe ikhishwe kukhotsama, kantsi etikhatsini tamuhla umholi ubekelwa iminyaka lesihlanu, kumbe abuyele lihlandla lesibili, emva kwaloko kuvotelwa lomunye. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 13.7 Imibono itawehluka, ifake ekhatsi lena lelandzelako: Hulumende bekatamyisa esibhedlela salabakhubateke ngekwengcondvo/Bekatawakhelwa indlu yamahhala/Bekatawutfola emaphasela ekudla amahhala/Bekatawuhola imali yesibonelelo salabagula ngekwengcondvo, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 13.8 Luwutfutfukisa ngekutsi bobabili bafuna kuba ngemakhosi, luchubeka njalo loludvweshu kute kutfolakale lokunguye lotawuba yinkhosi- teluleko tabonina, tebangani netemacembu kuloludvweshu ngiko lokutfutfukisa lomdlalo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu 13.9 Lesaga siyahambisana naNdzabeni ngobe sikhali labesilumbile sabulala Nkhanise lositsandvwa saNdzandzabeni, lokufana nekutsi sabulala yena lucobo lwakhe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 13.10 Ngekubonisa Makhosi kutsi ente njani ngemcimbi wangeMgcibelo/Kucoca naMakhosi ngeliphupho lakhe lesive lesidvumele/Umcimbi wangeMgcibelo naye uwenta ube yinkinga yakhe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 13.11 Nkhanise wajabula kutsi lisu labo lekubulala Makhosi litawusebenta, kantsi litawujikela yena abulawe sijula lebensilunjelwe Makhosi, wafa lobukhosi labenesiciniseko sekutsi bakhe, angakabutfoli. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 13.12 Bukhosi lobungeke busaba segumeni lakhe/Emaciniso ekutalana kwaMakhosi naNkhanise atawuphumela ebaleni/Utawuhlekwa ngibo bonkhe labo lebebasekela Makhosi/Teluleko takhe kuNkhanise, tawela phasi, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kutsatfu kwaloku.) (3) [25] UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO UMVUZO – NS Nzima Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Bantfu lophilisana nabo bangayiphumelelisa nobe bayidvonsele ebubini imphilo yakho.-Kubhekiswa ebantfwini labaphilisana naSatile. Singeniso Bahlolwa batawuchaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo. Abavete bantfu labaphilisana naSatile, labaphumelelisa nobe labadvonsela imphilo yakhe ebubini. Umtimba Bahlolwa abavete kabanti tintfo letentiwa bantfu labaphilisana naSatile letibalwe esingenisweni letaphumelelisa tabuye tadvonsela imphilo yakhe ebubini letifaka ekhatsi loku lokulandzelako: Sib. Batjele:  Kukhutsata Satile kutsi akhutsale futsi atitsandze tifundvo takhe – kwayiphumelelisa imphilo yakhe.  Kuyala Satile kutsi ayekele imikhuba lemibi yekunatsa tjwala, kudla tidzakamiva, kungalali ekhaya nekuhamba ebusuku- kwayiphumelelisa imphilo yakhe.  Kusita Satile etifundvweni takhe nakucocwa ngetifundvo esikolweni- kwayayiphumelelisa imphilo yakhe. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu LaNgwenya:  Kunganiki Satile sikhatsi sekufundza- kwadvonsela imphilo yaSatile ebubini wagcina ayekele sikolo.  Kungahambeli imihlangano yesikolo lemayelana nenchubekelembili yaSatile- kwadvonsela imphilo yaSatile ebubini ngobe bekangenakwesekelwa etifundvweni takhe.  Kumalela kutsi ayewufundza naBatjele - kwadvonsela imphilo yaSatile ebubini ngoba akazange alutfole lusito lwaBatjele etifundvweni takhe. Mlandzeli:  Kuhamba naSatile ebusuku - kwadvonsela imphilo yaSatile ebubini ngobe wafundza imikhuba lemibi lenjengekubhema insangu nekunatsa tjwala.  Kuhhungana kwabo ngekungenti umsebenti wesikolo- kwadvonsela imphilo yaSatile ebubini ngobe akazange aphumelele esikolweni  Kuvunana kwabo ngekungafuni kutsatsa teluleko taboBatjele naSakhile- kwadvonsela imphilo yaSatile ebubini. (Naletinye tigameko letentiwa bantfu labaphilisana naSatile letaphumelelisa nobe tadvonsela imphilo yakhe ebubini, letingakabalwa lapha ngenhla temukelekile.) Siphetfo Bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla ngekuphawula kutsi tikhona nobe atikho tintfo letentiwa bantfu labaphilisana naSatile, letaphumelelisa nobe tadvonsela imphilo yakhe ebubini. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne-C. [25] UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA UMVUZO – NS Nzima 15.1 Sifuna kunibona nilandzela imikhakha yemfundvo leyehlukene emayunivesithi ngemnyaka lotako. (2) 15.2 Ngulesi lesitsi, umuntfu longenaso sinanatelo kumele ananatele ngesibongo sesikhulu noma inkhosi langaphasi kwayo. (2) 15.3 Thishela Shabalala usebentisa indlela yekutsi bafundzi bacocisane emacenjini/kusebentisa imibuto netimphendvulo kwenta lucwaningo, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 15.4 Lomdlalo awuveti tincenye letibalulekile tesakhiwo semdlalo ngalokusobala, sib. Lapho kucala khona ludvweshu, sicakacaka/Awunawo umnyakato lekumele umdlalo ube nawo/Luvutfondzaba alubonakali, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu 15.5 Kulilungelo lawo wonkhe umuntfu kugcina emasiko/Bahlonipha emasiko esintfu/bagcina inkholelo yabo yekutsi umuntfu nangabe angakalandvwa kuleyo ndzawo, kuhlala kuba netingoti njalo/kubeka timbali kusuke kwentelwa sikhumbuto sendzawo lapho kwashonela khona umuntfu lotsite, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.) (2) 15.6 Ingcikitsi yalomdlalo yimfundvo, kufundza nekwati tinanatelo kuyincenye yemfundvo. Imfundvo kumele ifake ekhatsi lwati lwetinanatelo kuze kutfutfuke Inchubo Yelwati Lwendzabuko. (2) 15.7 Imibono itawehluka, ifake ekhatsi lena lelandzelako: Sakhile ungumlingisi losicaba, ngobe akukho lapho simbona antjintja khona emdlalweni wonkhe/ Uvumelana nako konkhe lokukhulunywako/Akaphikisi lutfo, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.) (2) 15.8 Asinalo ligalelo, nanobe singakhishelwa ngaphandle, umdlalo ungachubeka udlale ngaphandle kwekutsikameta sakhiwo semdlalo wonkhe. Akukho lapho sichumanisa khona tincenye tesakhiwo semdlalo. (2) 15.9 NguFakudze, ngobe ngalesikhatsi kubukwa emaphothifoliyo esikolweni, bekatimisele kulalela, afundze lokushiwo bothishela/LaNgwenya abenenhloko lelukhuni, atsatsa sikhatsi kuvumela lokuphikiswana ngako. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (2) 15.10 Batjele utsi ufuna kuba likhansela. Lesifundvo siphatselene nemlandvo nekwehlukaniseka kwetigodzi. Lolwati lutamsita ngekutsi ati sigodzi lasiphetse, kutsi sicalaphi futsi sigcina kuphi kuze akwati kuphakela ngetinsita letenele. (2) 15.11 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku: Tetsamelilwati kumele titimisele etifundvweni tato kute tiphumelele/Ummango kumele ube neligalelo etifundvweni tebantfwana babo/Etikolweni bafundzi kumele bafundze ngekucocisana, njll. (Naleminye imibono yemukelekile.) (2) 15.12 Lolusuku lukhumbuta bantfu balomuhla ngemagugu abo/Kugcinwa imihambo yetive talomuhla/Bakhunjutwa ngekudla kwendzabuko lokwehlukahlukene/ Bakhunjutwa ngekutigcabha ngemvelaphi yabo, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kutsatfu kwaloku.) (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZATJANAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI] Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi LOKUCUKETFWE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako akwenetisi nakancane Kujula kwemibono, -Luchungechunge kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Kulukhuni kutfola -Akukho kucaphuna Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu -Emaphuzu ekwesekela emaphuzu lamahle emaphuzu lesekela enkondlweni kwetheksthi lababatekako ayevakala kodvwa lesesekela sihloko sihloko -Luhlobo lwembhalo ekwesekela lacashunwe akaketfulwa ngendlela ngalokwenetisako -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo 7 EMAMAKI enkondlweni lelindzelekile -Leminye imibono kanye nenkondlo akukavisiswa nakancane -Luhlobo lwembhalo -Luhlobo lwembhalo yesekelwe kodvwa akukavisiswa kahle kanye nenkondlo kanye nenkondlo esikhatsini lesinyenti kuvisiswa ngemalengiso kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki lelisetulu -Luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo kuvisiswa ngalokwenetisako SAKHIWO NELULWIMI -Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki ngemalengiso lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela nakancane Sakhiwo, Kuhleleka -Imibono yakhiwe ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene nekwetfula yahleleka ngalokucace -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene -Lulwimi lolunemaphutsa Kusetjentiswa ngemalengiso iyalandzeleka -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela kwelulwimi, umoya, -Lulwimi, umoya -Kunemaphutsa langasho lutfo; umoya lamanyenti lesingemukeleki nesitayela nesitayela kuvutsiwe lambalwa elulwimi, nesitayela kuyenetisa -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela futsi akunamaphutsa umoya nesitayela akukemukeleki akwemukeleki nakancane 3 EMAMAKI -Emaphutsa eluhlelo, sipelingi netimphawu tekufundza kuyindlala KWEHLUKA 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 KWEMAMAKI Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017 NSC – Imemorandamu SIGABA B NE–C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI] Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako ngekunyanyalata kuvisiswa kwesihloko Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu kodvwa akusito tonkhe ngaphandle -Mncane kakhulu Kwesekelwa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe tinhlangotsi leticikelelwe kwemininingwane umzamo wekuphendvula nekuvisiswa kwetheksthi Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu ngalokuphelele lesekelako umbuto lenemininingwane kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye -Ambalwa kakhulu -Imibono ayikholweki 15 EMAMAKI lengemalengiso -Lamanye emaphuzu emaphuzu lamahle emaphuzu lafanele -Luhlobo lwembhalo langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala lesesekela sihloko kwesekela sihloko kanye netheksthi -Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa ngalokwenetisako -Kuncane kakhulu akukavisiswa nakancane ngalokujulile ngendlela lelindzelekile -Lamanye emaphuzu kuvisiswa kweluhlobo -Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo esekelwe kodvwa lwembhalo netheksthi lwemaphuzu kanye netheksthi esikhatsini lesinyenti lababatekako kuvisiswa ngelicophelo bufakazi abukholweki ekwesekela lacashunwe lelisetulu -Kukhona lokusilele etheksthini ekuvisiseni luhlobo -Luhlobo lwembhalo lwembhalo kanye kanye netheksthi netheksthi kuvisiswe ngemalengiso SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo lesinemibono lehleleke lobutsite besakhiwo emaphutsa ekuhlela kwesakhiwo kukhinyabeta nekwetfula lesingemalengiso ngelicophelo lelisetulu -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono Kusetjentiswa -Imibono yakhiwe -Singeniso nesiphetfo -Kuhleleka nekubumbana ngalokubumbene -Emaphutsa elulwimi kwelulwimi, umoya, yahleleka ngemalengiso kanye naletinye tindzima kwemubono kuyenetisa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela nesitayela -Lulwimi, umoya kuhleleke kodvwa kunemaphutsa lamanyenti lesingakemukeleki kwenta nesitayela kuvutsiwe ngalokubumbene -Lulwimi lunemaphutsa -Umoya nesitayela lombhalo ungabi 10 EMAMAKI futsi akunamaphutsa -Imibono ihleleke lambalwa; umoya akwemukeleki yimphumelelo ngelicophelo lelisetulu nesitayela kuyenetisa Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela -Kunemaphutsa Kuhleleka kwetindzima kunemaphutsa akwemukeleki lambalwa elulwimi, kuyenetisa -Tindzima umoya nesitayela tihlangahlangene KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 KWEMAMAKI Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all