Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
LWETI 2017
EMAMAKI: 80
SIKHATSI: Ema-awa 2½
Leliphepha linemakhasi la-26.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Question Paper
Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2017, 26 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · siswati. Question paper, 26 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Question paper
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 26
- File size
- 458.7 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 26
This exam
NSC November Exam 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paper
Questions in this paper
- Question 2Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 3Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 4Lubukhwari (Literature — Set Works)10 marks
- Question 5Lubukhwari (Literature — Set Works)20 marks
- Question 7Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
- Question 9Lubukhwari (Literature — Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Lweti 2017
NSC
TICONDZISO KULABAHLOLWAKO
1. Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.
2. Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.
3. Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:
SIGABA A: Tinkondlo (30)
SIGABA B: Inoveli/Temdzabu (25)
SIGABA C: Umdlalo (25)
4. ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE
ngalendlela:
SIGABA A:TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe mibili.
ETINKONDLWENI LETINGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile
kuphendvula lombuto.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE.
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE.
5. KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
NESIGABA C (UMDLALO)
• Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
nemdlalo lowufundzile.
• Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi
uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto
lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto
wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute
usitakale.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Lweti 2017
NSC
6. BUDZE BETIMPHENDVULO
• Imibuto yendzabambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe
ngemagama la-190–240.
• Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe
ngemagama la-340–390.
• Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane
nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.
7. Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso NALESO SIGABA.
8. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
ephepheni lemibuto.
9. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.
10. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:
SIGABA A: Lokungenani emaminitsi la-40
SIGABA B: Lokungenani emaminitsi la-55
SIGABA C: Lokungenani emaminitsi la-55
11. Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Lweti 2017
NSC
LIKHASI LALOKUCUKETFWE
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
INOMBOLO YEMBUTO UMBUTO EMAMAKI LIKHASI
1. 'Lomculo Ngiyawutsandza' Umbuto loyindzatjanambhalo 10 6
2. 'Uyilimile Indzima' Imibuto lemifisha 10 7
3. 'Wena Gciwanendzini!' Imibuto lemifisha 10 8
4. 'Ngawe Manti' Imibuto lemifisha 10 9
NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto.
5. 'Wagcugca Mkhiwa' Imibuto lemifisha 10 10
*CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO
EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo
ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C.
ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli lemisiwe.
6. Liphume Nebovu Umbuto loyindzabambhalo 25 12
7. Liphume Nebovu Imibuto lemifisha 25 12
8. Kubamba Letingelako Umbuto loyindzabambhalo 25 14
9. Kubamba Letingelako Imibuto lemifisha 25 14
10. Tibopho Telutsandvo Umbuto loyindzabambhalo 25 16
11. Tibopho Telutsandvo Imibuto lemifisha 25 16
NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
12. Silulu SeMaswati Umbuto loyindzabambhalo 25 18
13. Silulu SeMaswati Imibuto lemifisha 25 18
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti timidlalo letimisiwe.
14. Kutawuba Njalo Umbuto loyindzabambhalo 25 21
15. Kutawuba Njalo Imibuto lemifisha 25 21
16. Lami Lisiphetfo Umbuto loyindzabambhalo 25 24
17. Lami Lisiphetfo Imibuto lemifisha 25 24
CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO
nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo
LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Lweti 2017
NSC
LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto
lekunguyona lekumele bayiphendvule.
SIGABA TINOMBOLO LINANI LEMIBUTO BEKA
TEMIBUTO LEPHENDVULWAKO LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini) 1–4 2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa 5 1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto 6–13 1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto 14–17 1
lemifisha)
CAPHELA: Esigabeni B ne-C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO
NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto
lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Lweti 2017
NSC
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto
letawulandzela.
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
LOMCULO NGIYAWUTSANDZA — ME Masina
1 Lomculo ngiyawutsandza,
2 Ungikhumbuta tinsuku tayitolo nakutsanti,
3 Laph' emasi nemabele kwakukudla kwemihla,
4 Emadvodz' adl' inyam' ayehlise ngemhluti
5 Abuy' anats' umcombotsi.
6 Ngitsandza kuhlelenjiswa kwetinsimbi kuwo,
7 Ngitsandza kuhlangana kwemisindvo kuwo,
8 Lokungitsatsa kungikhuphule
9 Kungewet' imifula nemawa
10 Kungicancis' imicansa,
11 Netintsaba letimakheleketse,
12 Ngite ngifike lapho ngingati khona.
13 Lomcul' utfob' emanceb' ubusis' inhlitiyo,
14 Utfob' umphefumulo lowephukile,
15 Ungikhumbut' emachawe lamadzala,
16 Emachawe lesaba matsambomhlophe,
17 BoZakes Nkosi naboSpokes Mashiyane,
18 Yeb' emachawe langek' afe kuma-Afrika.
19 Lomcul' ungikhumbut' umculo wetinyoni
20 Letihlabelel' etikwenkhokhokho,
21 Mhla ngilindza emabel' emasimin' ababe,
22 Yebo, tatihlabelela kamnandzi.
23 Lomculo lengiwuvako
24 Yebo, lomculo lengiwulalele,
25 Uyangibusisa futs' uyangitfoba
26 Impela lomculo ngiyawutsandza.
Bhala indzatjanambhalo lapho uveta khona tizatfu letenta sonkondlo atsande lomculo
lakhuluma ngawo kulenkondlo lengenhla.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa
angabi ngetulu kwala-240. [10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Lweti 2017
NSC
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
UYILIMILE INDZIMA — FC Nkosi
1 Lalishisa likhipha umkhovu etjeni,
2 Somiso sigadvul' umhlabatsi,
3 Imifula yome nkhe ingenatfonsi,
4 Walitsatsa likhuba waletjatsa.
5 Wawabhekisa emasimini emabombo,
6 Wawugedvul' umhlaba lochekekile,
7 Ngelitsemba lekutsi ngalelinye lilanga
8 Litawuna kutsambe.
9 Nga-1963 kuKholwane tingu-11,
10 Walibutsa lilima lakho,
11 Senime ngemumo niyicala indzima,
12 Kwahlwa ngemnyama sifikile
13 Siswenya, sanishwaca nonkhe,
14 Banivalela ngekulwela inkhululeko,
15 Banikhokha ngamunye ngamunye
16 Khona ningetukuchubeka nekulima.
17 Kepha abazange babute elangeni
18 Batibamba ngapelepel' emehlweni
19 Wema ecinisweni lenkhululeko
20 Baphel' emandla bakukhulula
21 Waphuma wachubeka nelikhuba lakho,
22 Walima laze lana
23 Yefika inala, yahamba indlala.
24 Lamuhla sidla ensimini lowayilima,
25 Lamuhla sivuna lokunonile kudla,
26 Lamuhla sivuna lokunotsile kudla,
27 Ngoba awumange uticabangele wena,
28 Kepha wabeka sive phambili.
2.1 Bunkondlo buni lobuvetwa ngemagama ekucala emigca 24, 25 ne-26
kulenkondlo lengenhla? (1)
2.2 Ushoni sonkondlo emgceni-10, ngeligama lelitsi 'lilima'? (1)
2.3 Hlobo luni lwebunkondlo lobucuketfwe ngulamagama lasemgceni-23? (1)
2.4 Seyihambe kangakanani lendzima lakhuluma ngayo sonkondlo, nasibuka
sikhatsi salomuhla? (1)
2.5 Sicedzelelamcondvo lesisemgceni 15 ne-16 sichazani? (2)
2.6 Tsatsa saga lesisendzimeni yekucala usho kutsi ngabe sonkondlo usisebentise
ngalokuhambelana kahle naloko lakulandzisela tetsamelilwati takhe yini. (2)
2.7 Umugca 23 uhambelana kangakanani nesimo selive lalomuhla? (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Lweti 2017
NSC
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
WENA GCIWANENDZINI! – T E Sithole
1 Azange ngikusukele
2 Nguwe lowangisukela,
3 Wahlala nami ngaphandle kwekuvumelana
4 Awuzang' ufune kuva umbono wami.
5 Utitselile-ke msobho elutswayini
6 Ngitakukhomba bantfu kutsi banjani!
7 Emahlon' awunawo mbulalavendzini!
8 Awunandzaba nesitfunti semuntfu
9 Utitsel' inyandza ugadle,
10 Usilisise njengembokodv' etjeni,
11 Usila kulomdzala, usile kulomncane
12 Hhawu lobudlabha bakho!
13 Lamuhla ufik' ekugcineni.
14 Ngilibonile litubane lakho
15 Uta ngemandl' ufike ugadle,
16 Ufike ubhubhise nasewufikile,
17 Ngatsatsa tami ngahloma ngaphelela,
18 Ngaya kubeluleki bangihlomisa ngelwati
19 Ngalalelisisa njengemntfwana nakatfunywa.
20 Siyohlangan' etulu njengelihlindzafuku.
21 Angeke ngikucoshe gciwanendzini
22 Sitawuhlala nje sinawe
23 Kodvwa utawulalela mine,
24 Ngiyat' imizuzu nemahora kuyatfubeleta,
25 Kujake kungisibekela ngentima,
26 Nakimi kuyophel' emafuts' esibaneni.
27 Kodvwa angek' ungitfole malula
28 Labanyenti ngiyobacwayisa ngawe,
29 Ngobe wen' ulicili lelihamba ngebumnyama.
3.1 Khokha umugca endzimeni yekucala, lochaza kutsi sonkondlo utetsembile. (1)
3.2 Bunkondlo buni lobakhiwa takhi letisekucaleni kwemigca 17, 18 ne-19? (1)
3.3 Bobani labeluleki sonkondlo lakhuluma ngabo emgceni 18? Bhala KUNYE. (1)
3.4 Bhala bunkondlo lobakhiwa ngemagama lacindzetelwe endzimeni yesitsatfu. (1)
3.5 Usho ngani sonkondlo kutsi leligciwane lilidlabha? Cacisa. (2)
3.6 Chaza umugca-21 ne-22 walenkondlo lengenhla ubhekise kuloko wena
lokholelwa kuko lomuhla ngaleligciwane. (2)
3.7 Ligama, 'lutswayi', emgceni-5, lisebentiseke kahle yini? Usho ngani? (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Lweti 2017
NSC
UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
NGAWE MANTI – JJ Thwala
1 Uwuncobil' umhlaba jikelele
2 Ngetikhali takho letinemandla,
3 Wakhobosa wakhotsama kuwe
4 Manti latsakiwe, mant' etimanga.
5 Ngawe tinkhanankhana tiyaphindzaphindzana
6 Ub' ugcamisa kuts' ungumcatululi;
7 Unikana sibindzi nenhlakanipho
8 Manti lanongiwe, mant' etiga.
9 Labakwatiko bacevuta batsi:
10 Usilulu sebuchomoketi nelusizi,
11 Uyindumba yemhobholo nelunya,
12 Uyintsanga yenkhohlakalo nelulaka.
13 Mant' etiga! mant' emihlolo!
14 Wagobhota kangaka yini?
15 Uchamuka kusiphi siyalu
16 Lesi lesinemandla lesingashi?
17 Labakutsandzako bakukhontisa kwenkhosi,
18 Kuwe bakhotsama ngemadvolo,
19 Kuwe betfula tigcoko,
20 Kuwe bashaya tandla.
21 Kugubhatela kwakho manti,
22 Kufana nekwemagagas' elwandle,
23 Kufana nekwelibhudlo sibili,
24 Kulets' umsindvo locedvwa nguButfongo.
25 Wo, Mvelinchanti kulelisenhla,
26 Hlisa somiso salamanti
27 Kushe tiyalu, kushe ticoja,
28 Kush' emabhudlo, kushe titiba.
4.1 Bhala bunkondlo BUNYE lobutfolakala endzimeni yesihlanu. (1)
4.2 Manti mani lawa lakhuluma ngawo sonkondlo? (1)
4.3 Yini ndzaba lamanti kutsiwe ngemanti etiga? Nika KUNYE. (1)
4.4 Sonkondlo ushoni ngemugca-24 walenkondlo? (1)
4.5 Bantfu bemmango bakuhlanganisa njani kuhlakanipha nesibindzi nalamanti?
Usho ngani? (2)
4.6 Lamanti asilulu sebuchomokati nelusizi ngayiphi indlela? Chaza. (2)
4.7 Uyavumelana nekutsi lenkondlo inephethini lehlelekile nobe cha? Sekela
imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMABILI. (2)
[10]
NA
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Lweti 2017
NSC
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.
UMBUTO 5
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
WAGCUGCA MKHIWA – LX Nkambule
1 Mkhiwa sewugcugciswe yini?
2 Ugcugciswe yini sichwensi?
3 Alisani yini litulu?
4 Buhle bakho mkhiwa
5 Bebukhang' emakhulukhulu,
6 Ticuku ngeticuku tibangisana ngawe.
7 Emacemb' akhw' acwatimula,
8 Ukhulil' impel' ucinile,
9 Emakhwaph' akho atimphiko,
10 Timphiko letishay' umoya lomnandzi;
11 Tefika tati takujejisa,
12 Buhle bakho bashabalala.
13 Chwensa phela!
14 Sekwente njani manje?
15 Emakhiw' asadzilikile,
16 Emacemb' ash' ashwaphana,
17 Ashwaphana kwemashwayishwayi,
18 Sishwapha semfati.
19 Unemanga wena;
20 Umtfolile Mtfolwase,
21 Wamzuza Zuzile.
22 Tiphi tichomoketi tiphumule?
23 Hhayi timphofana nabophukeshe,
24 Ingani kuphumula tati la.
25 Wangicoshelani mine?
26 Mine bengiyokunakekela,
27 Kumbe mabidlana bengiyowatfola,
28 Enhlanyelo yakusasa,
29 Usesihlabani selucobo.
30 Hha, wagcugca!
31 Wagcugc' umkhiwa maja …!
32 Lokungapheli kuyahlola.
[Ligabazi: 58–59]
5.1 Caphuna umugca lobangele sonkondlo atfukutsele aze abhale lenkondlo
lengenhla. (1)
5.2 Bunkondlo buni lobuvetwa yimigca 1–2 yalenkondlo lengenhla? (1)
5.3 Nguwuphi umfanekisomcondvo lovetwa nguleligama, 'umkhiwa', kulenkondlo
lengenhla? (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Lweti 2017
NSC
5.4 Nangabe bewunganikwa litfuba lekukhuluma nemakhiwa alomuhla,
bewungaweluleka utsini? Bhekisa enkondlweni. (1)
5.5 Ucabanga kutsi ngubani loMtfolwase losatfolwe ngulomkhiwa njengobe
kushiwo kulenkondlo? Usho ngani? (2)
5.6 Shano sinongo lesivetwa ngumugca-17 ubuye usho nekufaneleka kwaso
kulenkondlo. (2)
5.7 Humusha saga lesisemgceni-32 ngenhla, ubuye usho kutsi sibumbene
kangakanani nalokukhulunywa ngako kulenkondlo. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Lweti 2017
NSC
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Kulesigaba kunemanoveli LAMABILI netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
kuleyo naleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa
kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi
ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha.
INOVELI
Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi.
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, 'kutisola kuta kamuva', ubhekise
kuLushawulo.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Fundza letheksthi leyincenye yendzaba bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI A
'Wota lapha Mtfombeni sitewukhuluma,' kusho Lushawulo amdvonsela eceleni.
Kunjani siye endlini ngobe naku ungatsi lomoyana uyahlaba, kumntfwana awulungi
nani.
'Musa kungiyabula wena mfalisi ndzini, kodvwa ngabe unandzabani nemntfwana
wena? Yena longamati nekutsi unemehlo lamangaki ukuhluphe ngani nje ngobe noma 5
angalala lapha ngaphandle nawe ungafika umgaluje ngetulu.'
Lahlaba lephukela kuLushawulo lelo, watsi kantsi abembambile weva kutsi
akamyekele kodvwa wabuye wacabanga ingoti langahle ayente nakangefika
kuTintfombi asatfukutsele ngaloluhlobo. Wachubeka wamncenga waze wavuma kutsi
baye endlini. Tehla talandzelana kuLaMagagula. Buntsandzane bavuka bema 10
ngetinyawo.
'Cha lutsandvo lwakho lukhulu kulomfati wakho. Sewungaze udzele nebantfwabakho?'
Angete ayiphendvula leyo Lushawulo, evakale asatsi: 'Asambe phela uyobabingelela
bangaze bacabange kutsi befike ebantfwini bambe.'
'Uyabona, sewukhohliwe kutsi ngagana wena kuphela. Angati kutsi lomunye ngabe 15
uhlushwa yini ngami, mine ngihlushwe yini ngaye? Futsi nanyalo kutsi ngitsatse umlilo
ngilumeke lokwetindlu lose udvwale ngako. Lapho ngingase ngibone kutsi lomtsimba
wakho ungawulalisaphi,' kusho LaMagagula. Lushawulo abone ingoti lengahle yenteke
nangase ahambe kancane. Avele amlandzele umjako LaMagagula. Batsite bangena
edladleni babe sebakanyekanye. Bangena kwathula kwatsi dvu. Inhlitiyo yase ifuna 20
kubhobosa timbambo kuTintfombi ngenca yeluvalo lolwase lumphetse.
Lushawulo naye lwalumphetse. LaMagagula yena ubuke Tintfombi ungatsi utamsukela
amhlafune luhlata. Wadvonsa sikhuni etiko, kwatsi lapho kutsi akasiphelelisele
ebusweni kuTintfombi wabuye watekhuta asakhumbula emavi labamyala ngawo
mhlazana aphuma ekhaya kubo. Wonkhe umuntfu wasibona lesikhuni, kodvwa 25
kwabete lowaba nesibindzi sekwekhuta LaMagagula ngobe besasilwane lucobo.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Lweti 2017
NSC
'Sanibonani bantfu bejozi,' kubingelela LaMagagula ngalelibandzako. 'Ninjani lena
emajozi enu?'
'Sikhona lokungasho lutfo singeva nine.'
'Tsine sinjengoba nisibona lapha kantfutfu.' Atsatse emehlo abuke Lushawulo, abuke 30
labantfwana baTintfombi, kuvele kumkhanyele kutsi kudzala ahlala naLushawulo
ngobe labantfwana badzala bayalingana nalaba bakhe, nabashiyana bangamane
bashiyane ngetinyanga letimbalwa. 'Labantfwana bakabani-ke bona?' asho atibutisa
LaMagagula. 'BakaKhumalo,' kuphendvula Tintfombi ngalelincane.
'Pho bantfwana labahle kangaka abesolo abafihleleni Khumalo? Kantsi cha, noma 35
ngimubi nje ngisengakacali kudla bantfwana,' asho amoyitela ungatsi akubuhlungu
kantsi ngekhatsi uyasha. 'Abengakabafihli, empeleni bekungiko nje kwesweleka
kwetimali.' Asacala nekuncibilika ngobe LaMagagula ukhuluma ngemusa, kantsi
wentiwa kukhohlwa kutsi ematinyo liguma. NaLaMagagula abevala intfukutselo
leyayingekhatsi kuye ngalamatinyo labehle awaveta. 40
Kulamalanga Lushawulo ahleti ekhaya abengacacisi kahle kutsi Tintfombi uhlala
naye eJozi. Kuye abebukeka ungatsi usahlala ekhaya lakubo. Indzaba seyize
ibhoboka ngemntfwana ngalelinye lilanga bangakanaki. Ngalelolanga bebabonkhe
edladleni botsa umlilo ngobe ngaphandle lalikhema.
[Likhasi 45–47]
7.1 Yini lebangele LaMagagula abite Lushawulo ngemfalisi nawubuka letheksthi
lengenhla? (2)
7.2 Ngutiphi tigameko LETIMBILI letikulenoveli letifakazela kutsi bantfwana
bangumliba loya embili? (2)
7.3 Kufika kwaTintfombi kaKhumalo kwagucula inhlitiyo yaLaHlophe. Fakazela loko
ngesigameko lesenteka kulenoveli. (2)
7.4 Lushawulo wemuka bantfwana baLaMagagula emalungelo abo. Ngutiphi
tigameko LETIMBILI letifakazela lesitatimende? (2)
7.5 Chaza lamagama lakulenoveli latsi, 'letawuhlatjwa kusheshe kuyibikele',
ubhekise kuLaHlophe. (2)
7.6 Ucabanga kutsi yini leyenta livi laTintfombi lichachatele nakabingelelwa
nguLaMagagula? (2)
7.7 Ucabanga kutsi yini leyabangela Lushawulo ateke sitsembu? Chaza. (2)
7.8 Ngekubona kwakho, bewukhalelani umndeni wakaboLaMagagula ngalesikhatsi
akhishwa ayiswa ekwendzeni, anikwa netiyalo? Nika KUBILI. (2)
7.9 Catsanisa indlela lwati lwendzabuko lolutsatfwa ngayo kulenoveli nendlela
lolutsatfwa ngayo emimangweni yalomuhla kulabo labakholelwa kuyo. (2)
7.10 Ngumuphi umlayeto umbhali lawendlulisela tetsamelilwati ngaLaHlophe
esigamekweni sekufika kwaTintfombi kulenoveli? Usho ngani? (2)
7.11 Loku lokwentiwa boLaMagagula naTintfombi njengebafati besitsembu, ngabe
kuyakholweka yini? Phawula ngemaphuzu LAMABILI. (2)
7.12 Kwabangelwa yini kutsi Tintfombi abe nesibindzi sekuhamba naLushawulo
baye kaLaHlophe abe ati kutsi LaMagagula ngumkaLushawulo? Sekela
ngemaphuzu LAMATSATFU ubhekise emasikweni esintfu. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Lweti 2017
NSC
UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, 'kutisola kuta kamuva', ubhekise
kuSikhulu Tsabetse.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI B
'Imfundvo sikhali salomuhla. Ngibonga litfuba leliyimvelakancane lenginikwe lona
lekutsi ngibe ngumfundzi kulesikolo iKhayaletfu,' kusho Mphikeleli akhuluma nemngani
wakhe, Msiti Mvakali, beme emacabatini esikolo.
'Kufundza kulilungelo lakho. Ubonga intfo lelilungelo lakho mngani wami?' Ngemavi
aMsiti lawo. 'Kumele ubonge lonkhe litfuba lewunikwa lona. Libongwa kulilungelo 5
noma kungesilo lilungelo. Kubonga kubalulekile emphilweni yetfu. Kadze ngifisa kutfola
litfuba lekunyatsela kulamabala ngitewufundza. Loku lokwentekako nyalo kusho
kufezeka kweliphupho lami leminyakanyaka,' kusho Mphikeleli akhombisa kutsi
ukujabulele kwemukelwa kwakhe esikolweni njengalomunye webafundzi.
'Yini lebangela kutsi ujabulele kutewufundza lapha eKhayaletfu?' 10
'Bekusifiso sami kutsi ngifundze ngicedze libanga lelishumi nakubili, kepha ngenca
yesimo amange kwenteke loko,' kusho Mphikeleli.
'Nali litfuba sewulitfolile kumele ulisebentise ngendlela lefanele kuze kugcwaliseke
tinhloso takho,' kuphendvula Msiti.
'Lokunye lokungenta ngibonge kunikwa litfuba lekufundza kutsi iminyaka yami 15
seyingemashumi lamabili namunye. Ngimdzala nasengingaka kutsi ngingahlala
edesikini njengemntfwana ngifundze.'
'Bewukuphi sonkhe lesikhatsi uze ushiywa iminyaka Mphikeleli?'
'Hhayi asitiyekele tesikhatsi lesetengcile sibuke embili kutsi kumele sifundzeni futsi
kanjani.' 20
'Ngutiphi tifundvo lewutikhetsile lowutawutifundza kulomnyaka Mphikeleli?'
'Ngikhetse letifundvo letilandzelako: Tilwimi letintsatfu, Temlandvo, Telive, Temphilo
neMakhono kanye neTekuvakasha.'
'Ukhetse tifundvo letifana netami. Kusho kutsi sitawufundza sobabili eklasini linye
nawe. Ngiyakutfokotela kakhulu loko mngani wami,' kusho Msiti akhombisa kujabula 25
lokukhulu kutsi utawufundza naMphikeleli eklasini.
'Wajabula sengatsi ucondze kuyongehlula eklasini nje yini indzaba?'
'Hhayi, ngijatjuliswa kutsi sitawufundza sobabili sisitane sibuye sikhutsatane. Libanga
lesikulo lidzinga kutimisela lokukhulu, kumele sibambe sicinise kusukela umnyaka
ucala ute uyewuphela.' 30
'Akukho lokwengca kutimisela emsebentini lowentako. Kutimisela kuhambisana
nemphumelelo. Mine kumele ngisebentise umzuzu nemzuzwana lengiwutfolako kute
ngiphumelele,' kusho Mphikeleli abonakala kutsi lentfo layishoko iphuma ngekhatsi
enhlitiyweni yakhe.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Lweti 2017
NSC
'Kumele sitifundze sitiphase tonkhe. Ngifuna kuphumelela ngemalengiso, imphumelelo 35
yelicophelo lelisetulu kuletimbili,' kusho Msiti.
'Kumele sente lokufanako ngobe sitawube sifundza ndzawonye futsi sibambisene.
Kumele sicophe umlandvo lekuyewukhulunywa ngawo iminyakanyaka. Lokunyenti
ngitakutfola kuwe ngobe ngimusha kulesikolo. Kumele sihlele sikhatsi setfu
sekufundza,' kusho Mphikeleli. 40
'Sikhatsi setfu sekufundza, sitawucala ngelihora lesitfupha sicedze ngelihora lelishumi
ebusuku. Sitawufundza emahora lamane kusukela ngeMsombuluko kuya
kuLwesihlanu. Lokungenani, sitawuba nemahora lamabili kuya kulamatsatfu
ngeMgcibelo nangeLisontfo emini. Uma siyoyibamba ngaleyondlela siyophumelela
kahle kulelibanga. Umnyaka lona ngewemfundvo kitsi. Kumele siyibambe kulukhuni 45
noma kulula, kumnyama noma kukhanya. Ngicela kutsi sifundzele ekhaya kitsi njalo
ntsambama ngobe nginelikamelo lelikulungele kufundza kwetfu,' kusho Msiti.
[Likhasi 8–12]
9.1 Veta emaciniso ekutsi imfundvo isikhali salomuhla uwabhekise kuMatsiya
Nyoni. (2)
9.2 Ligama, 'Ingwe', Magumeni labitwa ngalo kulenoveli liyamfanela. Sekela
lesitatimende ngalokwenteka kulenoveli. (2)
9.3 Umoya wekuvana nekusitana lokhona emkhatsini waMphikeleli naMsiti ube
naliphi ligalelo etimphilweni tabo? (2)
9.4 Catsanisa lenkhulumo letsi, kujabula kuhlola kukhala, nalokwenteka emva
kwalenkhulumo yaMphikeleli naMsiti lekuletheksthi lengenhla. (2)
9.5 Acondze kutsini lamagama aMsiti latsi 'kumele siyibambe kulukhuni noma
kulula, kumnyama noma kukhanya'? (2)
9.6 Nika tibonelo TIMBILI tetintfo lebangatenta boMphikeleli naMsiti kubungata
lolusuku lwelulwimi lwasekhaya ngenyanga yeNdlovana. (2)
9.7 Ucabanga kutsi yini leyabangela kutsi Mphikeleli angafuni kutsi bacoce
ngetindzaba takhe tasekudzingisweni? Chaza. (2)
9.8 Nawubukisisa indlela Mphikeleli lanika ngayo tikhundla, yini leyenta kutsi
anike Mfundisi Shongwe umsebenti wekubuka temphilo esigodzini lasiholako
kulenoveli? (2)
9.9 Galelo lini lelaba khona ekuhlanganeni kwaMphikeleli naMatsiya? Chaza
ubhekise esiphetfweni saMatsiya. (2)
9.10 Ucabanga kutsi Mphikeleli bekatenetisa njani tidzingo temmango
netasekhaya ngalokulinganako? Chaza ubhekise kulokwenteka kulenoveli. (2)
9.11 Abecinise kangakanani lamagama aNyoni lakulenoveli latsi, 'kungalandzeli
imisimeto leyentiwa nakushoniwe iba yimbangela yetifo letenteka imihla
nemalanga', nakubukwa lokwenteka lomuhla? Sekela imphendvulo yakho. (2)
9.12 Nangabe bewungaba nguMphikeleli, ngutiphi tinyatselo lebewutatitsatsela
Tsabetse kuto tonkhe letinkinga lebekadze akufaka kuto? Bhala kutsatfu. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Lweti 2017
NSC
UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ THWALA
Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, kutisola kuta kamuva, ubhekise
kuMlungisi.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ THWALA
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI C
BoMlungisi bakhuluma naLomusa.
'Hheyi, sengatsi ngiyabhudza Mlungisi kutsi uMgcibelo lusuku lolukhulu etimphilweni
tetfu. Umshado yintfo lebakhona kanye emphilweni yemuntfu,' kusho Lomusa
akhombisa kujabula lokumangalisako. Injabulo beyibonakala ebuntini lakhe kutsi
imgabhile. 5
'Achubeka njani emalungiselelo lapha Lomusa?'
'Konkhe kume ngemumo Mlungisi. Sibambisene ngendlela lemangalisako netihlobo
talapha ekhaya kutsi umsebenti wonkhe ube yimphumelelo. Njengobe ubona
kuphitsitela nje, sekufike bantfu lababuya khashane labete kulomsebenti wetfu,'
kuphendvula Lomusa. 10
'Tinhlupheko tiphelile nyalo Lomusa. Sesitawungena kulelinye libanga lemphilo.
Kimi kutawutsiwa "babe" kuwe kutsiwe "make". Sengatsi ngiyabhudza nangicabanga
kutsi sesiyohlala sobabili, siphile imphilo yetfu,' kusho Mlungisi, naye akhuluma
ngemshado wabo losusalelwe ngemalanga lambalwa.
Lomusa lo abengewekucala newekugcina kubo. Batali bakhe akwatiwa lutfo ngabo. 15
Kulungiselelwa umshado nje usemcashweni. Kwawona umshado lowo ulungiselelwe
kutsi ube ngeMgcibelo kuphela, khona ekhaya kaboMlungisi.
Umkhosi wase uhlatjwe walawulwa kuyo yonkhe iNgodini ngemshado waMlungisi
naLomusa lolindzelwe ngeMgcibelo.
'Ngemuva kwemshado sitawuhamba siyohlala le Enkhangala sisuke lapha Ehlanzeni. 20
Kutawuba kuhle kutsi sihlale kulenye indzawo,' kusho Mlungisi.
'Sengatsi sengiyabona sesihlala le Enkhangala kulemakhata,' kusho Lomusa
abonakala kutsi ngesidvumbu ulapho kepha ngemcondvo akasekho lapha. Batsite
basakhuluma kukuhle kunjalo, kwefika Sikhuni umngani waMlungisi.
'Sanibonani,' kubingelela Sikhuni. 25
'Yebo Sikhuni lesehlula emazembe,' kuvuma Mlungisi.
'Injani imisebenti ngale ngenhla?'
'Hhayi, imisebenti ikhona kulabo labatimisele ngekusebenta. Ivetwa imihla nemalanga
emaphepheni.'
Watsi kube abone Lomusa kutsi kuyacocwa wangena ekamelweni. Sikhuni wavalelisa 30
watsi sebatawubonana ntsambama bahlale phasi baticocele tindzaba tabo. Mlungisi
wangena endlini wayewukhuluma naLomusa.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Lweti 2017
NSC
'Kuchubeka kahle kakhulu Sitsandvwa. Lokungiphetse kabi nje luvalo lengingati
kutsi lwani,' kusho Lomusa. Kwaphela sikhashana kwevakala Lomusa atsi, 'Mlungisi,
sitsandvwa sami, utangicolela nangabe kusho kutsi sengikhuluma lokungakafaneli. 35
Kodvwa-ke kuye kube kuhle kutsi ukuvete lokungekhatsi enhlitiyweni yakho kuvakale.
Angimtsandzi lomngani wakho Sikhuni. Umoya wami awumemukeli angati yini
indzaba.'
'Umhlolo wami lo. Utsi kutawulunga nasengikhetselwa bangani? Sekumele ngitjelwe
nguwe nyalo kutsi umngani wami lo ulungile, loya akakalungi? Bangani bami sekumele 40
bemukelwe ngumoya wakho kucala ngembikwekutsi sichube lobo bungani Lomusa?'
Kubabata Mlungisi.
'Wena awumfuni umngani wami Nkhangala, nami angibafuni bangani bakho
boMadvodza naSikhuni,' kusho Lomusa.
[Likhasi 75–79]
11.1 Nika sizatfu SINYE lesikulenoveli lesenta Lomusa kutsi angabatsandzi
boSikhuni naMadvodza. (2)
11.2 Nguluphi luhlobo lweludvweshu loluvetwa nguletheksthi lengenhla? Sekela
imphendvulo yakho ubhekise kuMlungisi naLomusa. (2)
11.3 Sive lesingumushi wenkhosatana lesikhutsatwa ngumtsetfosisekelo
waseNingizimu Afrika, umbhali usivete ngayiphi indlela kulenoveli? (2)
11.4 Yini lebalwe kulenoveli leyenta kutsiwe Mlungisi abelengela enkingeni
yekutfola tifo temacansi? Chaza. (2)
11.5 Bakuveta ngayiphi indlela batali baLomusa kutsi konkhe loko lebekakwenta
bebangakwati? (2)
11.6 Ucabanga kutsi ushoni/umeleni umbala wetimphahla lebebatawuntjintja ngato
emshadweni waLomusa naMlungisi? Usho ngani? (2)
11.7 Catasanisa lokwenteka kulenoveli mayelana nelisiko lekungenwa
nemtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika. (2)
11.8 Ucabanga kutsi Mlungisi bekufanele enteni emva kwekuva lamavi aLomusa
latsi, 'sengasonywa, ngagana, ngendza, ngafelwa'. (2)
11.9 Kwabangelwa yini kutsi Lomusa angawaphendvuli emagama aMlungisi latsi,
'kimi kutawutsiwa babe, kuwe kutsiwe make'? (2)
11.10 Umbhali utivula ngayiphi indlela tingcondvo tetetsamelilwati ngekuveta
umlingisi longuLomusa. (2)
11.11 Labanye bayakholelwa emaphusheni. Phawula ngeliciniso lalokushiwo
ngemaphupho ubhekise emndenini waMlungisi neliphupho leyise. (2)
11.12 Sento saLaNdlovu sekulandzelela Mlungisi ngendzaba yekuteka kwakhe
besifanele yini, nawubuka batali balomuhla? Sekela imphendvulo yakho. (3)
[25]
NOBE
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Lweti 2017
NSC
TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Bhala indzabambhalo lapho ukhuluma khona ngebuhlakaniphi lobuvetwa
balingisi bemibhalo yetemdzabu, ubhekise etinganekwaneni nasetibongelelweni.
Indzabambhalo yakho yibhekise kuloku lokulandzelako:
• 'Libhubesi Nalogwaja'
• 'Madiba'
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI D
KUDVUNGUTELA KWENKHOSI
Kwevakala libhubesi litsi: 'Kufika kwenu lapha kukhombisa lutsandvo lwelicinIso.
Ngibonga kutihlupha kwenu nishiye imisebenti yenu nite lapha nitewungihlola,'
Libhubesi belicuma kabuhlungu. Libhubesi lancuma kutsi kuhambe imphisi iyewufuna
imphungushe ite iyitfole ibuye nayo. Imphisi yajabula kakhulu lapho ikhetfwa
emkhatsini wetilwane letingaka, kutsiwe akube ngiyo leyofuna imphungushe. 5
Taphindzela emakhaya ato tokhe tilwane. Imphisi yacala luhambo lwayo
lwekuyewufuna imphungushe.
Imphisi yahlangana nemphungushe ngasechibini itihambela. Yevakala ibingelela
itsi: 'Sawubona ntsanga.' Yathula nje imphungushe kwaba sengatsi ayiva lutfo.
Yaphindza futsi imphisi. 'Sawubona ntsanga.' Imphungushe yaphendvula ngekutsi: 10
'Utincengela ngekungibingelela ube ubuya kuyewungotsa kulabakhulu. Ngivile kutsi
ufike wakhuluma emavi laphambene ngeligama lami.'
'Itsite inkhosi ngibuye nawe.'
'Kungani kukhetfwe wena emkhatsini wetilawane letingaka ncelebanendzini?'
'Cha ntsanga, angisiyo incelebane. Alikho nalinye livi lengilikhulumile ngeligama 15
lakho mine.'
'Angivani nemcambimanga. Ngivile ngebasiki belibundza batsi nguwe lebewukhuluma
ngeligama lami.'
'Bebakukhohlisa nje kuphela. Sengingakuphendvukela lamuhla, kukudzala ngiphila
nawe ntsanga?' 20
'Nako-ke sewukwentile loko. Lolwa nami, nami ngitawulwa naye. Kitsi
kubomphungushe, akwentiwa loko. Lowenta lentfo lewuyentile, utfola sijeziso
lesimatima. Wena nje ufanelwe kufa!'
Yasho njalo imphungushe ikhombisa kutfukutsela lokumangalisako. Phela bese itjelwe
konkhe lokwenteka ngalesikhatsi tilwane tiyewuhlola inkhosi yato, libhubesi. Imphisi 25
yahleka lusulu, ngobe yati kutsi imphungushe kufanele iyewubukana nesigwebo sayo
enkhosini. Tonkhe tilwane tatati kutsi silwane lesonile sifanelwe kufa. Nayo-ke
imphungushe yabona kutsi isemkhatsini wembokodvo nesisekelo.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Lweti 2017
NSC
Imphisi yayichuba imphungushe kwacondvwa enkhosini, libhubesi. Laficwa licuma,
lilele phasi. Imphisi beyijabule kakhulu ngobe iphumelele kuwenta umsebenti wayo 30
ngalokukhulu kwetsembeka. Yatsi ingefika nayo imphungushe, yayetfula enkhosini.
Yahlala yalindzela kunconywa emsebentini wayo leyiwentile. Inhloso yayo bekukuva
sigwebo lesitawunikwa imphungushe.
[Likhasi 29–31]
13.1 Caphuna umusho lokuletheksthi lengenhla loveta sizatfu sekutsi tilwane
tivakashele libhubesi. (2)
13.2 Yini lebanga ludvweshu kulenganekwane? (2)
13.3 Shano bunganekwane lobutfolakala kulenganekwane? (2)
13.4 Ucabanga kutsi ibangelwa yini ingwijikhwebu kulenganekwane? (2)
13.5 Ngubuphi bufakazi bekutsi balingisi balenganekwane bayamphimpha/
banenhlebo? Usho ngani? (2)
13.6 Sisho lesitsi, 'kutidvonsela emanti ngemsele', sihambisana kangakanani
nalokwenteka kulenganekwane? Chaza. (2)
13.7 Itsini ingcikitsi yalenganekwane? Usho ngani? (3)
NA
Fundza letibongo letilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
TIBONGO TENGWENYAMA MSWATI II
1 Mswati lomnyama kulabalutfuli,
2 Mgobo kaMphondv' awungen' esigujini,
3 Ungen' emagabelwen' etinyatsi.
4 Wats' atihlaba watifaka' umgobo,
5 Wats' atidla watidla kaMabhoko.
6 Imamba leluhlata leyavuka
7 Etihosheni taseLubhalule.
8 Sibawuza sitimphondvo ngetimphondvo,
9 Umshiseli chu!
10 Washisela tikolo taba timbili,
11 Ngekushisela kusaNdlela naMneli.
12 Inkhosi legwaze bantfu yate yadzinwa,
13 Yate yabatfumba njengetinkhomo.
14 Uhlasele ngensongo kuMtjekeni,
15 Mtjekeni bekawakaMfuma,
16 Wats' inyama yendlov' ayiphum' ekhaya.
17 Wahlasela ngensongo kuMzila waSoshangane,
18 Lowats' uMkhumban' awewelwa
19 Ngob' indlela leya kaGas' ilukhondvovane,
20 Ngihambe ngayo ngenca yekweswela tindlela;
21 Indlela lendze leya kandondoniya,
22 Wahlasela ngensongo kuMphephetse,
23 Wahlasela ngensongo kaMabhoko.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Lweti 2017
NSC
24 Inkhosi leyalwa ngemakloba kwaze kwasa.
25 Simayedvwa longenambuti,
26 Lomashikitela,
27 Lowashiy' imphi yakhe.
28 Magcimul' etfwele timphondvo,
29 Mababel' ahlome ngelusuku lolubi,
30 Batsi Mswati umfan' usematfoleni.
31 Bayethe!
[Likhasi 102–103]
13.8 Hlobo luni lwebunkondlo lobuvetwa tinhlavu leticindzetelwe emgceni-10 na-11
kuletibongelelo letingenhla? (1)
13.9 Umugca-22 na-23 utitjelani tetsamelilwati ngaMswati ll? (1)
13.10 Khokha umugca lokuletibongo lotjela tetsamelilwati kutsi Mswati II
bekayikhatsalela imfundvo. (1)
13.11 Ngulenjani indlela lelukhondvovane? (1)
13.12 Ucabanga kutsi yini kutsiwe Mswati ll nguLomashikitela njengobe kushiwo
kulenkondlo? (2)
13.13 Ngekubona kwakho, kuyamfanela yini Mswati ll kutsi abongelelwe
ngaBayethe? (2)
13.14 Phawula ngemphumelelo yembhali kusebentisa sifanisongco lesidvwetjwele
emgceni-6 ngaMswati kuletibongo takhe letingenhla. (2)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Lweti 2017
NSC
SIGABA C: UMDLALO
Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula
umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba
uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto
lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
wendzabambhalo.
UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Injongo yaLaHleta bekukwenta Ncobile aphile ngendlela lefunwa nguye futsi ente
lokufunwa nguye kuphela. Bhala indzabambhalo ngemasu lasetjentiswa nguLaHleta
ekuphumeleliseni injongo yakhe.
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390. [25]
UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.
ITHEKSTHI E
(Mphotfo wenela kuva loko, akaphotisanga maseko, wacondza kuNcobile asavutsa
lulaka lodvwa, emehlo ahlengetela tinyembeti.)
MPHOTFO: (Atfukutsele) Ncobile, wabani lomtfwalo lowetfwele?
NCOBILE: Wakho Mphotfo, wena ucabanga kutsi wabani?
MPHOTFO: (Atfukutsele) Ncobile, ngitsi wabani lomtfwalo lowetfwele? 5
NCOBILE: (Ngalophasi) Wakho Mphotfo.
MPHOTFO: (Amunyu) Ungabodlala ngami wena ungente lesikhulu siphukuphuku
uloku ubhaca ngelicembe njengengobiyane! Ngitsi lesisu sabani?
NCOBILE: Lengikutjele kona kuliciniso, sisu sakho!
MPHOTFO: (Enyanyile) Lokukhulunywa ngumalume wakho kuliciniso ngobe wena 10
ungumntfwana wadzadzewabo! Kute umuntfu lomdzala cobo
longacamba emanga lanjena nitihlobo tengati! Ngicela uhambe nyalo!
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Lweti 2017
NSC
NCOBILE: (Akhala kalusizi) Mphotfo, ngiyakucela tsine mntfwanaketfu ungikholwe
kuloko, umntfwana lengimetfwele wakho futsi mine angikhumbuli
nangalinye lilanga make atsi kunadzadzewabo! 15
MPHOTFO: (Enyanyile sibili) Ncobile, ngiyetsemba ungive kahle kutsi ngitsiteni, butsa
emakululu akho uphume uphele kulendlu yami, umnyango uvulekile!
NCOBILE: Mphotfo, mine ngimsulwa kuloku, anginacala, umntfwana lona wakho!
Wakho lomntfwana Mphotfo, losemafini nguye kuphela fakazi wami
kuloko! 20
MPHOTFO: (Ancapha) Kukhala kwakho ntfombatana angeke kwakusita ngalutfo
nobe ungakhala ingati! Lami linye kuwe nyalo, phuma uphele
uyewubanunusela embili lomntfwana, mine njengobe malume wakho
angitjelile ngco, sengigeza tandla ngawe. Ungibona kukhubateka
nekukutsandza kakhulu sewucabanga kutsi unganginika umntfwana 25
longasiyo ingati yami! Ucabanga kutsi nguwe kuphela umfati kulomhlaba
lotsandza indvodza lekhubatekile?
NCOBILE: (Ngelusizi) Mphotfo, mine ngiyakutsandza!
MPHOTFO: (Ngelunya) Konkhe lokukhuluma nyalo sikhatsi sako sesendlulile
ntfombatana. Mine sengiyakutondza! Ngiyakutondza! Hamba! Ngitsi 30
hamba nyalo! Vele hamba! Loku lengikushoko angeke ngantjintja kuko.
Hamba!
NCOBILE: Mphotfo kodvwa …
MPHOTFO: (Abhavumula) Hamba umikise umntfwana kaMkholo lonsundvu lapho
wamtfola khona, wehlukane nami! Ukhumbule kutsi emanti lapho ake 35
ema khona aphindze eme futsi njengobe naloke walunywa likululu
liyawuphindze limlume futsi. Nyalo ngisengotini lembi, nemphilo yami
seyizulelwa ngemangce ngendzaba yakho! Hamba nyalo Ncobile
ngiyakukhulula! Nawe futsi ngicela ukhululeke enhlitiyweni yakho
njengobe nami sebangikhululile, ngakucisha engcondweni yami. 40
Luchubeni lutsandvo lwenu naMkholo lona, nemntfwana ngaphandle
kwekwesaba umuntfu. Nangu-ke lomkhokha lengakutjela ngawo.
(Amkhomba abuye amnyonkholote)
NCOBILE: (Akhala) Mphotfo, ngicela ungiphe inombolo yakhe ngimshayele nyalo
malume nawe ukhona ngobe ungenyela inyama emantini. 45
MPHOTFO: (Ngelunya) Sikhatsi sekudlala angisenaso ntfombatana lendzala ngobe
langitjele kona angeke kwantjintja, ngicela uphume nyalo
ngingakakuwokoti ngemphama, umnyango uvulekile! Ungaloku utitsela
ngalabandzako yehhe, phuma bo wena! Phuma uphele!
NCOBILE: (Ahamba) Sala kahle Mphotfo, kodvwa ubati nome kunini kutsi 50
labakushoko ngami akusilo liciniso. Ngalelinye lilanga liciniso litawuvela
ebaleni nome ngingasekho. (Akhale aze abe nesibibitfwane atsatse
tijumba takhe aphume)
[Likhasi 152–154]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Lweti 2017
NSC
15.1 Ngaphandle kwekutsi Mphotfo utfukutseliswe kutsi utjelwe kutsi Ncobile
utfwele sisu saCelani, ngukuphi lokunye LOKUBILI lokubalwe kulomdlalo
lokumtfukutselisile ngalesikhatsi akhulumisana naHleta elucingweni? (2)
15.2 Nika tizatfu LETIMBILI leticinile letikulomdlalo lekungabe ngito letenta LaHleta
ahlaselwe sifo senhlitiyo. (2)
15.3 Kunyenti lokukulomdlalo lokwaba neligalelo lekutsi boMphotfo naNcobile
bagcine sebashadile. Bhala KUBILI. (2)
15.4 Umbhali uphumelele yini kusebentisa lisu lekwetsa ligama nawubuka umdlali
longuNcobile? Sekela ubhekise kulomdlalo. (2)
15.5 Catsanisa siphetfo salesakhiwana semdlalo lesingenhla neluvutfondzaba
lwalomdlalo. (2)
15.6 Phawula ngesento saboLaHleta naHleta sekulandza timbali lebetibekwe
nguNcobile ethuneni laGedlembane. (2)
15.7 Wenta kahle yini LaMagagula kutsi abutse Ncobile emva kwekucoshwa
nguMphotfo? Sekela ubhekise kulomdlalo. (2)
15.8 Ucabanga kutsi yini leyenta batali baNcobile bangatange bayewumfuna
kuMphotfo ngalesikhatsi anyamalele? Chaza. (2)
15.9 Bosomabhizinisi bemmango labanesihawu bangahlangabetana njani
netidzingo taMphotfo? Bhala KUBILI. (2)
15.10 Yini lebekufanele yentiwe nguMphotfo kute acinisekise kutsi vele lesisu
asisiso sakhe? Bhala KUBILI. (2)
15.11 Sebentisa saga lebesingakhulunywa nguNcobile ngesigameko sekuboshwa
kwaGedlembane. Nika sizatfu sekusebentisa lawo magama. (2)
15.12 Abefanele yini LaHleta kushisa sitfombe saGedlembane nakasitfola
kuNcobile? Sekela imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMABILI ubhekise
kulomdlalo. (3)
[25]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Lweti 2017
NSC
UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Injongo yaSomhlolo bekukuhlanganisa nekuhlala ngekuthula nato tonkhe tive
letibomakhelwane kanye naso sonkhe sive sakhe. Bhala indzabambhalo ngemasu
lasetjentiswa nguSomhlolo ekuphumeleliseni injongo yakho.
Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu
kwala-390. [25]
UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.
ITHEKSTHI F
SOMHLOLO: Sikhalo lesetfulwe kimi sekutsi emabutfo abutselwani, kantsi
akaviviswa kuyewuhlaselwa etindzaweni letitsite. Ngifuna kuva
umbono wenu ngaloku. Isetitsebeni.
NSIBANDZE: Kucitseka kwengati akusiyo intfo lenhle nalemukelekako. Mine
angihambisani nekuhlasela. Kuhle kutivikela kunekuhlasela. 5
TICHELE: Lidvuna lelo Goje!
SIKHUNYANA: Kuhle kutsi sichubeke nekubutsa emabutfo, siwalolonge kahle
ahlale alungele nome yini lengavela. Kumele sitivikele, kodvwa
singahlaseli.
SIGOGODVOLO: Ngihambisana netindvuna tonkhe lesetivete imibono yato. 10
MAHUBHULU: Angihambisani nembono wenu. Emabutfo akaphume ayewuhlasela
kuvele emachawe.
SOMHLOLO: Buchawe awubutfoli ngekulwa kuphela, kodvwa uyabutfola
ngekusebentisa umcondvo ngendlela lejulile yekutsi uvike
tigameko letingabangela kuphuma kwemiphefumulo lengenacala. 15
Kuhlasela loku kunetinkinga letitsite, ngobe wakwenta kanye
ungabe usayekela. Kuphendvuka insakavukela umchilo
wesidvwaba.
MAHUBHULU: Umbono wami utsi nakungenawuhlaselwa, kuncono kuhlakatwe
onkhe emabutfo. 20
SOMHLOLO: Emabutfo ekuvikela. Lokubalulekile kutivikela kunekuhlasela.
Uma kuphunyiwe nje kwayawuhlasela bangaki labasala
enkhundleni ngisho nome nincobile? Kuphuma kwemphefumulo
akusiyo intfo lencane. Ngicela nivisise kahle tindvuna tami.
Loku nikutjele nebatukulu kutsi kulaNdvungunya asihambisani 25
nekubulawa kwebantfu.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Lweti 2017
NSC
NSIBANDZE: Kuyabonakala kutsi asiboni ngeliso linye Mahubhulu. Tsine
sivumelana neNkhosi, wena uphume wedvwana.
MAHUBHULU: Liciniso kutsi asiboni ngeliso linye. Sitawukwenta njani kutsi sibone
ngeliso linye, ngobe mine angeke ngigucuke esincumweni sami. 30
Angifuni kuntjintjiswa ngumuntfu.
NSIBANDZE: Asikuguculi kodvwa sitama kukubonisa.
MAHUBHULU: Yini leniyilindzele kimi? Kutsi ngivume ngitsi sengihambisana nani
kulenchubo yenu lenitsi kuhlakanipha kantsi bugwala?
NSIBANDZE: Akusibo bugwala Mahubhulu … 35
MAHUBHULU: Akukho kuhlakanipha Nsibandze. Angeke ngivumelane nani kuloku
lenikukhulumako. Ngitawuchuba ngeyami indlela, nani nichube
ngeyenu.
NSIBANDZE: Inkinga Mahubhulu ilapha: utawuchuba ngeyakho indlela kulabani
live? Kumele uchube ngendlela yeMninive. Ungatenteli kwakho 40
endzaweni lengesiyo yakho. Loko kukhombisa kungahloniphi loyo
lokuphetse.
SOMHLOLO: Sekubonakele kutsi lesikuhlanganele lapha angeke sifinyelele
esivumelwaneni ngako. Lesikucelako kuwe Mahubhulu kutsi
ungafaki labanye lomoya wakho, ngobe kutawudvungeka live. 45
MAHUBHULU: Umoya lenginawo nisho kutsi udvunga live?
SOMHLOLO: Akungabatisi loko nawe uyakwati. Libutfo eMahubhulu beliphikelele
kuphi itolo?
MAHUBHULU: Beliyewuhlasela le etintsabeni.
SOMHLOLO: Imvumo yekutsi libutfo liphume liyewuhlasela itfolakele kuphi? 50
MAHUBHULU: Ngimi lenginikete imvumo njengemholi weMahubhulu.
SOMHLOLO: Uma uphumile nelibutfo wayawuhlasela kwenteke kubulawe
emabutfo lamanyenti angeke kutsiwe Somhlolo nguye lophake
imphi?
MAHUBHULU: Kutawushiwo njalo Ngwenyama. 55
SOMHLOLO: Mahubhulu ucondze kusidalela tinkinga todvwa, kantsi simo
sesiyetsembisa. Bekumnyama sekuyakhanya. Bekulukhuni
sekulula. Bekukubi sekuhle. Konkhe loku kudalwe kubambisana
kwetfu tindvuna tami. Nine lenicedze Lubombo ngekuhlehletela!
Nitfunywe kaLanga nabuya naTsandzile, 60
Nitfunywe kaMabhoko nabuya naLetsalucolo,
Nitfunywe kaMashobeni nabuya naTsenjiwe.
Ngiswele emavi ekubonga kini nine boNdvungunya, nine be:
Mniki wemphi,
Bese uyayihawukela. 65
Wase uyakhala,
Ukhalela tihlangu nemakhosi aseNdvulo!
TINDVUNA: Bayethe!
[Likhasi: 65–69]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Lweti 2017
NSC
17.1 Yini lengaka lebeyenta Mahubhulu afise kutsi kube khona kuhlaselwa
kwetitsa? Bhekisa imphendvulo yakho emndenini waMahubhulu. (2)
17.2 Yini lebeyitawuzuzwa nguMahubhulu emva kwekuketula kwakhe umbuso
waSomhlolo? Chaza ubhekise esikweni leSiswati. (2)
17.3 Nguyiphi incenye yesakhiwo semdlalo leyetfulwa nguletheksthi lengenhla?
Sekela imphedvulo yakho. (2)
17.4 Ngusiphi sento saMahubhulu lesikhomba kutsi yena utibona alingana
neNgwenyama Somhlolo? Usho ngani? (2)
17.5 Emabito alabasikati latsintfwe kuletibongo letihaywa nguSomhlolo abumbene
kanjani nesifundvo salomdlalo? Chaza. (2)
17.6 Ngemaphuzu LAMABILI, catsanisa kubuswa kweNingizimu Afrika nendlela
yekubusa kwaSomhlolo. (2)
17.7 Ucabanga kutsi bekuyini inhloso yaMahubhulu kutsi atijoje yena ngesikhali
nawubuka lokwenteka kulomdlalo? Chaza ngemaphuzu LAMABILI. (2)
17.8 Utsini umbono wakho ngaletintfombi letitekelwa Somhlolo kuletinye tive?
Chaza. (2)
17.9 Timfanela ngayiphi indlela Mahubhulu tibongo takhe letilandzelako?
'Imbazo lekudla kubili!
Beyishay' eMphumalanga,
Ishay' eNshonalanga,'
Sekekela ubhekise emdlalweni wonkhe. (2)
17.10 Phawula ngesibekandzaba sesikhatsi lesikulomdlalo nawubuka lokwenteka
kuletheksthi lengenhla. (2)
17.11 Lukhamba lufute imbita. Sekela lokushiwo ngulesaga ubhekise emdlalweni
wonkhe. (2)
17.12 Kungaba kuhle yini kutsi umndeni waMahubhulu ubeke Somhlolo licala
ngekushona kwaMahubhulu? Sekela ngemaphuzu LAMABILI ubhekise
kulomdlalo. (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2017 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2017 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Question Paper
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum