Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
LWETI 2018
EMAMAKI: 70
SIKHATSI: Ema-awa 2
Leliphepha linemakhasi la-11.
Emalungelo agodliwe Phenya
You're offline
Skip to contentQuestion paper 


View all



Siswati HL P1 Nov 2018_hlayiso.com_.pdf
Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · siswati. Question paper, 11 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Siswati Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Pages
- 11
- File size
- 862.2 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 11
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lweti 2018
NSC
TICONDZISO KULABAHLOLWAKO
1. Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:
SIGABA A: Sivisiso (30)
SIGABA B: Sifinyeto (10)
SIGABA C: Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi (30)
2. Fundza TONKHE ticondziso ngekucaphela.
3. Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.
4. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.
5. Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.
6. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
njengobe tinjalo.
7. Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.
8. Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.
9. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:
SIGABA A: Lokungenani imizuzu le-50
SIGABA B: Lokungenani imizuzu le-30
SIGABA C: Lokungenani imizuzu le-40
10. Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lweti 2018
NSC
SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
1.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI A
UMSHADO WABUSISIWE
1 Kuyaphitsitela kaNdlovu. Wonkhe umuntfu uhambela etulu lamuhla.
Akekho longakajabuli ingani phela ngelilanga lelilandzelako uyaphuma
Busisiwe, litibulo laNdlovu. Iyaphuma intfombi lemhlophe seyiya
ekwendzeni. Sonkhe sigodzi kukhulunywa ngalomshado waBusisiwe,
intfo leyimvelakancane kulamalanga. Tintfombi tanyalo setivele tingene 5
kaNdabazabantu tifune kufakwane tindandatho kuphele ngeluswayi.
2 Naye Busisiwe ujabulile kodvwa injabulo yakhe itsikanyetwa luvalo loluhle
lumshaya nakacabanga ngalesingani sakhe labesatimisele kushada
naso. Abengati kutsi luvalo lwani kodvwa lapho asatsi luhambile, aluve
lumphindza. Lwacala kancane nje, kodvwa nyalo seluba ngemandla. 10
Nanobe kunjalo, yena bekatibona nje asagcoke ingubo yakhe
lemhlophe angena ehholweni kudvuma tihlwele. Atibona sekanyatsela
kancane eceleni kwemkhwenyane wakhe.
3 Lilanga lebekadze lilindzelwe selifikile. Kulabanye ungatsi ngasevele
sekusile batewupha emehlo kudla kwawo. Labanye-ke balangatelela 15
inyama. Kulelinye ligumbi timphekeleteli tiphishekile tilungisana netinwele.
Ubona titayela longakaze utibone, ingani phela kunetintfombi talamanye
emave labefundze nato Busisiwe. KuBusisiwe sikhatsi kwangatsi sigijima
kakhulu. Yena ukulelinye likamelo nemphekeleteli yakhe lenkhulu,
babuka luhlelo, sebetama kufaka loko lokusele ngeliphutsa. 20
4 'Akusenandzaba sesitawubhala ngesandla, ngobe naku lilanga
selihambile,' kusho yena Busisiwe akhipha lipeni lakhe esikhwameni
abhala.
'Sisi Busisiwe, batsi bomake angitokubita,' kusho intfombatanyana
yakabo yekugcina. 25
'Bangakuphi?'
'Batsite utabakhandza lapha endlini yetjani,' kube kufulatsela
kwesidzandzanyana kujake bangani bako. Baphume nemphekeleteli
yakhe sebabange khona endlini yetjani. Bahamba nje luvalo solo mane
lubelesele lapha kuBusisiwe. Agcine amtjela lomngani wakhe. 30
5 'Kufanele mngani, phela akusiwo umdlalo kushiya batali bakho uhambe
nemuntfu wetive,' kusho umngani wakhe.
Nabangena, Busisiwe wacondza lapho kuhleti khona unina. Bantfu
labadzala labalapha abasabukeki emehlweni. Busisiwe atetfuke setehla
tinyembeti bangakayivuli nekuyivula imilomo. 35
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lweti 2018
NSC
6 'Uyabona Busisiwe mntfwanemnaketfu,' sekutsatsa babekati wakhe
Lomapulasi.
'Lamuhla uyaphuma lapha ekhaya uya emtini webantfu, usakhele
buhlobo, hhayi butsa. Ekwendzeni kukamkhatsali wona ungakoni.'
Athule sikhashana esule tinyembeti letasetigcwele emehlo, abuye 40
achube atsi, Emtini batawutsi uyeba, uyaloya, kodvwa wena bindza
ngatsi ufile.'
7 'Ujinge ube nguloku lobewungiko lapha ekhaya Busisiwe,' sekutsatsa
unina lomkhulu.
'Mine angikaze ngive dzadzewetfu atsi umnika inkinga lapha ekhaya. 45
Ungalahli kukholwa lonako. Ungamecwayi unyokotala. Gcina tonkhe
timfundziso lokhuliswe ngato kuze ungasitseli ngelihlazo,' agobe litjalo
lakhe esule tinyembeti. Kutsi cwaka sikhashana lapha endlini, kuvakala
bufinkhifinkhi kuphela.
8 'Umngani wakho lomkhulu kube ngunyokotala,' sekusho salukati 50
lesingugogo wakhe. 'Ulingise unyoko losolo anamatsela kimi kusukela
wefika lapha ekhaya. Ubati bonkhe bekhakhakho futsi ungabandlululi
namunye. Nawenta njalo utawakha umuti wakho, futsi utawutsandvwa
ngabo bonkhe basekhakhakho.' Yachubeka njalo imiyalo, kutinyembeti
todvwa. Phela akusakhulunywa nangaBusisiwe, emehlo abesavuvukile, 55
Busisiwe aze anesibibitfwane.
'Busisiwe mntfwanami, kukhula loku,' kusho unina amsondzeta kuye
amesula tinyembeti. 'Mani sibindzi mntfwanami.'
9 'Make, angati kutsi kwente njani ngiphike kushaywa luvalo lengingalwati
kutsi ngelwani. Ungatsi nje kukhona lokubi lengitakuva.' 60
'Akunalutfo lolubi, wena wesaba kuya etiveni. Cha, utawetayela Gatjeni.
Nami ngetayela lapha ekhaya kini,' sekwenanela unina.
10 Batsi bacedza tabe time ngemumo timoti baya ehholweni kuyotilolonga
kwekugcina phela. Bahamba nje akusemnandzi kuBusisiwe ngoba
umkhwenyane nempheleketeli yakhe basengakefiki. KuBusisiwe kwase 65
kuphambana imicabango lehlukahlukene ngalesingani sakhe. Labadzala
bacinisile nabatsi inhlitiyo ayilali namuntfu. Busisiwe phela ushada
namuhla nje, semitsatfu iminyaka bacala kubonana nalelijaha lafuna
kutibopha nalo.
11 Wadibana naMbuso ngalesikhatsi ayofundzela buthishela. Mbuso 70
abesavele asebenta, empeleni abesaneminyaka lemine asebenta.
Abengumgcinitimali khona lapha ekolishi. WaveIe watsatseka
ngalentfombi ngelilanga lekucala ayibona, mhla itobhadala tindleko
tesikolo. Abehlala atibona tintfombi kulelikolishi kodvwa abetiphatsa
njengebantfwabakhe. Kodvwa buhle baBusisiwe bamcisha inhlitiyo, watsi 75
noma acabanga kuwucitsa lomcondvo wekubeka licembe kuBusisiwe,
inhlitiyo yakhe yaloku inamatsele njalo kuBusisiwe. Wavele wacunga
sibindzi watibika, ngenhlanhla watfola kutsi lucu luyahlangana.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lweti 2018
NSC
12 Lapha ekolishi Busisiwe abetiphetse kahle, abengafani nalamanye
emantfombatane latfwele emehlo. Indzaba yekutsandzana kwakhe 80
naMbuso kwakusifuba sakhe nje, futsi wawungeke uze ubone. Kungako
bantfu labanyenti bamangele kutsi ngempela nguye lona loshadako
lamuhla.
[Itsetfwe encwadzini, Siyaticeketsa, likhasi 112–114]
1.1.1 Bantfu bakaNdlovu babonakala ngani kutsi bawujabulele umshado
waBusisiwe? (1)
1.1.2 Belinjani libala laBusisiwe? (1)
1.1.3 Yini leyabangela kutsi bantfu babe banyenti emshadweni
waBusisiwe? (1)
1.1.4 Bewubangelwa yini umshado lonjengalona kuba yindlala? (1)
1.1.5 Belubangelwa yini luvalo lwaBusisiwe kuya ngekuya lube lukhulu? (1)
1.1.6 Khetsa YINYE imphendvulo. Isho kutsini intfombi nayitsi ejaheni,
'Lucu luyahlangana'?
A Iyalala
B Iyaligana
C Iyalesaba
D Iyalicela (1)
1.1.7 Bhala MIBILI imisebenti yempheleketeli lenkhulu. (2)
1.1.8 Nabekungatsiwa ngeta tintfo eluhlelweni lwaBusisiwe lwemshado,
bewungangetani? Bhala KUBILI. (2)
1.1.9 Busisiwe ushada luphi luhlobo lwemshado? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
1.1.10 Abembitelani unina wakhe Busisiwe? (2)
1.1.11 Chaza buhlobo baBusisiwe nababekati wakhe. (2)
1.1.12 Wakhombisa ngayiphi indlela Busisiwe kutsi ufundzile futsi uyayati
inchubo yalokwenteka emshadweni? Chaza. (2)
1.1.13 Ngabe yinhle nobe yimbi lentfo yekushada nemuntfu lenisebenta
naye njengaMbuso naBusisiwe? Nika luvo lwakho. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lweti 2018
NSC
1.2 Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI B
[Itsetfwe: http://www.kingfeatures.com]
1.2.1 Bakhamiseleni labomake labakulesibonwa? (1)
1.2.2 Yini umsebenti waloku labakugcoke etinyaweni? (1)
1.2.3 Wehlukeleni lomake lohamba embili kulaba labanye bomake?
Chaza. (2)
1.2.4 Ucabanga kutsi yini lebangela labomake labakulesibonwa bafake
tibuko? Bhala KUBILI. (2)
1.2.5 Ngemaphuzu LAMABILI, catsanisa lemvunulo levunulwe
ngulomake lowehlukile etheksthini B nemusho lobhalwe
wacindzetelwa etheksthini A, endzimeni yesibili. (4)
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lweti 2018
NSC
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu
kwala-80. Sifinyeto sakho sivete tindlela letisikhombisa, umntfwana wesive
seMaswati labonisa ngato inhlonipho.
CAPHELA
1. Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).
2. Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
3. Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.
ITHEKSTHI C
INHLONIPHO EBANTFWANENI
Emaswati sive lesihloniphekile futsi lesatiwa ngenhlonipho. Bantfwana bafundziswa
kuhlonipha basesebancane. Bafundziswa kuhlonipha bonkhe bantfu labadzala,
akukhatsalekile kutsi lowo muntfu uyamtala nobe cha, kuphela nje namdzala.
NgeSiswati umntfwana akambiti umuntfu lomdzala ngelibito. Lesento siba lihlazo
lelikhulu Emaswatini. Nakwentekile loko, umtali walowo mntfwana angahlawuliswa
sibaya sonkhe. Kwatiwa kutsi umntfwana ubita kuphela bontsanga yakhe ngemabito.
Etikhatsini letinyenti etikolweni tasenkhulisa bokhewane bavunyelwa kutsi bagagule
bothishela babo ngemabito kantsi loko akubukeki ngesintfu. Umntfwana akukafaneli
kutsi abuke umuntfu lomdzala etinhlavini temehlo. Nenta loko kutsiwa usigebengu.
Kuyaye kuvumeleke kuphela nangabe kugcizelelwa lafundziswa kona
njengasesikolweni. Kulisiko kutsi umntfwana nakhuluma nemuntfu lomdzala angemi
ngetinyawo kepha aguce. Nenta njalo ukhombisa kutitfoba kanye nenhlonipho.
Kutehlisa kubalulekile nangabe ungumntfwana nobe ungumuntfu lomdzala.
Umntfwana nanikwa lokutsite, akamane akutsatse ngesandla sinye nje, ucale
aphaphate bese wemukela ngetandla totimbili, agcine ngesibongo nobe ngesinanatelo
salowo lomphako. Kube nje angatsi, 'Mhlanga nobe Khabako.' Emaswati
ayakutfokotela kubitwa ngetinanatelo. Ngesintfu umntfwana nangabe anikwa lokutsite
njengekudla, akumele akwale, kumele akwemukele ngetandla totimbili. Sive
seMaswati sikholelwa ekutseni nangabe akwala loko kudla, usuke atsatsa lomnika
lokudla njengemtsakatsi. Umntfwana akabameli bantfu labadzala endlini. Nangabe
angena endlini uyabingelela bese ulindzela kwemukelwa, emva kwaloko ahlale phasi
ngembikwekukhuluma nebantfu labadzala.
Ngelisiko leSiswati, umntfwana ukhombisa inhlonipho ngekutsi angahlali esihlaweni
semnumzane welikhaya nobe adlele esitjeni sakhe. Inhlonipho ikhonjiswa nobe
kumuphi umuntfu lomdzala. Umntfwana lohloniphako kukholelwa ekutseni uba
ngulophumelelako emphilweni. Kuhlonipha kukulandza tibusiso ebatalini balowo
mntfwana nasesiveni sonkhe.
Imihambo yeMaswati yekuhlonipha ihambelana nemiyalo lesencwadzini, iBhayibheli.
NgeSiswati umntfwana akahambi ebusuku yedvwa nobe ngaphandle kwemvumo
yebatali. Leyo nhlonipho uyitfola ekhaya angakaphumeli emmangweni lapho
ayewutibandzakanya etibhimbini tesive letisuke tibitwe yinkhosi.
Umtali uyatigcabha ngekudvunyiswa kwemntfwana wakhe ngenhlonipho lanayo
esiveni. Kuhlonipha kuyasihlanganisa kuphindze kusakhe sive. Inhlonipho isisekelo
sesive.
[Itsetfwe: Lucwaningo Lwemasiko, likhasi 75–77]
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lweti 2018
NSC
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
UMBUTO 3
Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI D
Titini letishisiwe telukhetselo!!!
1. Uyafuna kuhlala endlini lengadziliki iminyakanyaka? Tsenga titini takaBambisanani.
2. Titsako tato timelana nato tonkhe tikhatsi temnyaka.
3. Tivunguvungu atitenti lutfo, titigandza ngendlebe kuto.
4. Tisisekelo semadolobhakati netinkhundlakati.
5. Tingumkhoselisi longakhetsi bala lamuntfu.
6. Tiyinsika yalokungenamgogodla.
7. Tiphuma etandleni tabochwepheshe.
8. Nangabe utifuna, chafata: bambisanani@titini.com
[Itsetfwe: http://www.corobricks.com]
3.1 Khokha umusho loneligama lelikhombisa kutsi loku lokukhangiswako
kubunjwe ngekuhlanganisa tintfo letehlukahlukene. (1)
3.2 Bhala ligama lelingumfutiselo lelingena ngaphasi kwelibintana lelibhalwe
lacindzetelwa kuNOMBOLO 2. (1)
3.3 Khetsa imphendvulo lengahambisani naletilandzelako.
Ligama lelidvwetjelwe kuNOMBOLO 7 lichaza loku:
A Bongcondvongcondvo
B Bosiyati
C Bongcondvomshini
D Bosolwati (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Lweti 2018
NSC
3.4 Yini leyenta lokhangisako akhetse kusebentisa lomusho lodvwetjelwe
kuNOMBOLO 1? (1)
3.5 Bhala umusho ngaleligama lelicindzetelwe kuNOMBOLO 6 lonenchazelo
lehlukile kulena lekuletheksthi. (2)
3.6 Lesikhangisi sitsatsa luhlangotsi ngayiphi indlela nawubuka umusho
lokuNOMBOLO 8? (2)
3.7 Shano kutsi lomusho lokuNOMBOLO 3 uluhlobo luni lwenkhulumo. Usho
ngani? (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 10 DBE/Lweti 2018
NSC
UMBUTO 4
Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHESKTHI E
Bona ungalimati
Bunandzi bantfwana!!!
lobulapha … Hhule!
Saphindze
sangena futsi.
[Itsetfwe: http://www.americanprogress.org/cartoon/page]
4.1 Yini lekhomba kutsi lona lomncane kunabo bonkhe wetfukile? Bhala KUNYE. (1)
4.2 Bhala KUNYE lokukuletheksthi lokubangela kutsiwe lekhathuni ayibandlululi? (1)
4.3 Kuhamba kwalabantfwana ngetinyawo, kushoni ngalendzawo labeme kuyo? (1)
4.4 Bhala sizatfu lesenta kutsi loluphawu (!) luphindvwe katsatfu kulekhathuni
lengenhla. (1)
4.5 Akha umusho ngeligama lelicindzetelwe kuletheksthi lengenhla. (2)
4.6 Ngusiphi sikhatsi semnyaka lokwenteka ngaso loku lokubungatwako
kulekhathuni lengenhla? Nika KUNYE lokukulekhathuni lokwenta ukhetse
lesikhatsi. (2)
4.7 Bhala inkhulumo leshiyiwe lehhungako, lengafanela lentfombatane lekhuluma
ngelucingo. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 11 DBE/Lweti 2018
NSC
UMBUTO 5
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI F
UMSHADO WASABELO
Ntsambama kwalungiswa kahle sekulungiselelwa sigaba sesibili. Leso besentelwa
khona lapha ekhaboSabelo. Bekunato tonkhe tinhlobo tebantfu, labafundzile nalabo
labangakacopheki emehlweni. Kulowo mcimbi wantsambama kwefika lenye imoti
legijimako. Lijaha lelalishayela lemoti beselikhulile.
Litse nalifika, langehli emotini. Lahlala lapho ngatsi kukhona lelimlindzile. Kwatsi 5
kungacala lomcimbi, lehla emotini lashona khona ethendeni. Lefika lahlala phasi
eceleni kwaLaMabuza.
'Lucolo make, bengicela kubuta kutsi lomshado lomuhle kangaka wabani ngobe
Sabelo washada lomnyaka lophelile?' Kubuta lelijaha lelingatiwa kutsi liphumaphi.
'Kushada Sabelo, mfana wami. Kulomnyaka lophelile umshado wakhe awutange 10
uphumelele, kwavele kwanyamalala makoti ngobe uyati nawe kutsi emantfombatane
alomuhla atiphatsa kabi. Kulona kuncono ngobe lomuntfu lashada naye yintsandzane.
Lesidzandzane lasitsetse ngatsi sinayo ingcondvo futsi setsembele kuye lomfana.'
Kuphendvula yena LaMabuza.
[Itsetfwe: Tiyawuvakala: likhasi 19–20]
5.1 Kunemusho lonesibiti endzimeni yekugcina. Wubhale phasi bese
uyasidvwebela. (1)
5.2 Bhala ligama lelisilandziso kulomusho locindzetelwe endzimeni yesitsatfu.
'Sabelo washada lomnyaka lophelile.' (1)
5.3 Khokha umusho kuletheksthi lengenhla lonenkhulumo letsatfwa
njengemaciniso ibe itsintsa imiva yalabanye. (1)
5.4 Sebentisa ligama lelidvwetjelwe endzimeni yesine, emshweni lotakhele wona. (1)
5.5 Bhala lomusho lolandzelako uwente uphike.
'Lefika lahlala phasi eceleni kwaLaMabuza.' (2)
5.6 Cala lomusho lodvwetjelwe endzimeni yesibili ngekutsi: Kusasa … (2)
5.7 Tsatsa incenye yesibaluli lecindzetelwe endzimeni yekucala uyisebentise
emshweni njengesibalulinsombo. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA C: 30
SAMBA SAKO KONKHE: 70
Emalungelo agodliwe
Verified matching documents
The question paper, memo or addendum that belongs with this document.
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Question paper
Siswati HL P2 Nov 2018_hlayiso.com_.pdf
Question paper
Siswati HL P3 Nov 2018_hlayiso.com_.pdf
Question paper
Siswati HL P1 May June 2018_hlayiso.com_.pdf
Question paper
Siswati HL P1 Feb March 2018_hlayiso.com_.pdf

Question paper
Siswati HL P1 Feb March 2016_hlayiso.com_.pdf

Question paper
Siswati HL P1 Nov 2023_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Siswati Hl
Explore more published documents in this catalogue.

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24.pdf
Question paper
Siswati HL P2 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf
Question paper
Siswati HL P2 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
Siswati HL P3 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
Siswati HL P3 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper





