You're offline
Skip to content
Question paper

Siswati HL P1 Nov 2018_hlayiso.com_.pdf

Subject: Siswati HlGrade 12201811 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) LWETI 2018 EMAMAKI: 70 SIKHATSI: Ema-awa 2 Leliphepha linemakhasi la-11. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lweti 2018 NSC TICONDZISO KULABAHLOLWAKO 1. Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU: SIGABA A: Sivisiso (30) SIGABA B: Sifinyeto (10) SIGABA C: Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi (30) 2. Fundza TONKHE ticondziso ngekucaphela. 3. Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati. 4. Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA. 5. Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba. 6. Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto njengobe tinjalo. 7. Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho. 8. Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho. 9. Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi: SIGABA A: Lokungenani imizuzu le-50 SIGABA B: Lokungenani imizuzu le-30 SIGABA C: Lokungenani imizuzu le-40 10. Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lweti 2018 NSC SIGABA A: SIVISISO UMBUTO 1 1.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI A UMSHADO WABUSISIWE 1 Kuyaphitsitela kaNdlovu. Wonkhe umuntfu uhambela etulu lamuhla. Akekho longakajabuli ingani phela ngelilanga lelilandzelako uyaphuma Busisiwe, litibulo laNdlovu. Iyaphuma intfombi lemhlophe seyiya ekwendzeni. Sonkhe sigodzi kukhulunywa ngalomshado waBusisiwe, intfo leyimvelakancane kulamalanga. Tintfombi tanyalo setivele tingene 5 kaNdabazabantu tifune kufakwane tindandatho kuphele ngeluswayi. 2 Naye Busisiwe ujabulile kodvwa injabulo yakhe itsikanyetwa luvalo loluhle lumshaya nakacabanga ngalesingani sakhe labesatimisele kushada naso. Abengati kutsi luvalo lwani kodvwa lapho asatsi luhambile, aluve lumphindza. Lwacala kancane nje, kodvwa nyalo seluba ngemandla. 10 Nanobe kunjalo, yena bekatibona nje asagcoke ingubo yakhe lemhlophe angena ehholweni kudvuma tihlwele. Atibona sekanyatsela kancane eceleni kwemkhwenyane wakhe. 3 Lilanga lebekadze lilindzelwe selifikile. Kulabanye ungatsi ngasevele sekusile batewupha emehlo kudla kwawo. Labanye-ke balangatelela 15 inyama. Kulelinye ligumbi timphekeleteli tiphishekile tilungisana netinwele. Ubona titayela longakaze utibone, ingani phela kunetintfombi talamanye emave labefundze nato Busisiwe. KuBusisiwe sikhatsi kwangatsi sigijima kakhulu. Yena ukulelinye likamelo nemphekeleteli yakhe lenkhulu, babuka luhlelo, sebetama kufaka loko lokusele ngeliphutsa. 20 4 'Akusenandzaba sesitawubhala ngesandla, ngobe naku lilanga selihambile,' kusho yena Busisiwe akhipha lipeni lakhe esikhwameni abhala. 'Sisi Busisiwe, batsi bomake angitokubita,' kusho intfombatanyana yakabo yekugcina. 25 'Bangakuphi?' 'Batsite utabakhandza lapha endlini yetjani,' kube kufulatsela kwesidzandzanyana kujake bangani bako. Baphume nemphekeleteli yakhe sebabange khona endlini yetjani. Bahamba nje luvalo solo mane lubelesele lapha kuBusisiwe. Agcine amtjela lomngani wakhe. 30 5 'Kufanele mngani, phela akusiwo umdlalo kushiya batali bakho uhambe nemuntfu wetive,' kusho umngani wakhe. Nabangena, Busisiwe wacondza lapho kuhleti khona unina. Bantfu labadzala labalapha abasabukeki emehlweni. Busisiwe atetfuke setehla tinyembeti bangakayivuli nekuyivula imilomo. 35 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lweti 2018 NSC 6 'Uyabona Busisiwe mntfwanemnaketfu,' sekutsatsa babekati wakhe Lomapulasi. 'Lamuhla uyaphuma lapha ekhaya uya emtini webantfu, usakhele buhlobo, hhayi butsa. Ekwendzeni kukamkhatsali wona ungakoni.' Athule sikhashana esule tinyembeti letasetigcwele emehlo, abuye 40 achube atsi, Emtini batawutsi uyeba, uyaloya, kodvwa wena bindza ngatsi ufile.' 7 'Ujinge ube nguloku lobewungiko lapha ekhaya Busisiwe,' sekutsatsa unina lomkhulu. 'Mine angikaze ngive dzadzewetfu atsi umnika inkinga lapha ekhaya. 45 Ungalahli kukholwa lonako. Ungamecwayi unyokotala. Gcina tonkhe timfundziso lokhuliswe ngato kuze ungasitseli ngelihlazo,' agobe litjalo lakhe esule tinyembeti. Kutsi cwaka sikhashana lapha endlini, kuvakala bufinkhifinkhi kuphela. 8 'Umngani wakho lomkhulu kube ngunyokotala,' sekusho salukati 50 lesingugogo wakhe. 'Ulingise unyoko losolo anamatsela kimi kusukela wefika lapha ekhaya. Ubati bonkhe bekhakhakho futsi ungabandlululi namunye. Nawenta njalo utawakha umuti wakho, futsi utawutsandvwa ngabo bonkhe basekhakhakho.' Yachubeka njalo imiyalo, kutinyembeti todvwa. Phela akusakhulunywa nangaBusisiwe, emehlo abesavuvukile, 55 Busisiwe aze anesibibitfwane. 'Busisiwe mntfwanami, kukhula loku,' kusho unina amsondzeta kuye amesula tinyembeti. 'Mani sibindzi mntfwanami.' 9 'Make, angati kutsi kwente njani ngiphike kushaywa luvalo lengingalwati kutsi ngelwani. Ungatsi nje kukhona lokubi lengitakuva.' 60 'Akunalutfo lolubi, wena wesaba kuya etiveni. Cha, utawetayela Gatjeni. Nami ngetayela lapha ekhaya kini,' sekwenanela unina. 10 Batsi bacedza tabe time ngemumo timoti baya ehholweni kuyotilolonga kwekugcina phela. Bahamba nje akusemnandzi kuBusisiwe ngoba umkhwenyane nempheleketeli yakhe basengakefiki. KuBusisiwe kwase 65 kuphambana imicabango lehlukahlukene ngalesingani sakhe. Labadzala bacinisile nabatsi inhlitiyo ayilali namuntfu. Busisiwe phela ushada namuhla nje, semitsatfu iminyaka bacala kubonana nalelijaha lafuna kutibopha nalo. 11 Wadibana naMbuso ngalesikhatsi ayofundzela buthishela. Mbuso 70 abesavele asebenta, empeleni abesaneminyaka lemine asebenta. Abengumgcinitimali khona lapha ekolishi. WaveIe watsatseka ngalentfombi ngelilanga lekucala ayibona, mhla itobhadala tindleko tesikolo. Abehlala atibona tintfombi kulelikolishi kodvwa abetiphatsa njengebantfwabakhe. Kodvwa buhle baBusisiwe bamcisha inhlitiyo, watsi 75 noma acabanga kuwucitsa lomcondvo wekubeka licembe kuBusisiwe, inhlitiyo yakhe yaloku inamatsele njalo kuBusisiwe. Wavele wacunga sibindzi watibika, ngenhlanhla watfola kutsi lucu luyahlangana. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lweti 2018 NSC 12 Lapha ekolishi Busisiwe abetiphetse kahle, abengafani nalamanye emantfombatane latfwele emehlo. Indzaba yekutsandzana kwakhe 80 naMbuso kwakusifuba sakhe nje, futsi wawungeke uze ubone. Kungako bantfu labanyenti bamangele kutsi ngempela nguye lona loshadako lamuhla. [Itsetfwe encwadzini, Siyaticeketsa, likhasi 112–114] 1.1.1 Bantfu bakaNdlovu babonakala ngani kutsi bawujabulele umshado waBusisiwe? (1) 1.1.2 Belinjani libala laBusisiwe? (1) 1.1.3 Yini leyabangela kutsi bantfu babe banyenti emshadweni waBusisiwe? (1) 1.1.4 Bewubangelwa yini umshado lonjengalona kuba yindlala? (1) 1.1.5 Belubangelwa yini luvalo lwaBusisiwe kuya ngekuya lube lukhulu? (1) 1.1.6 Khetsa YINYE imphendvulo. Isho kutsini intfombi nayitsi ejaheni, 'Lucu luyahlangana'? A Iyalala B Iyaligana C Iyalesaba D Iyalicela (1) 1.1.7 Bhala MIBILI imisebenti yempheleketeli lenkhulu. (2) 1.1.8 Nabekungatsiwa ngeta tintfo eluhlelweni lwaBusisiwe lwemshado, bewungangetani? Bhala KUBILI. (2) 1.1.9 Busisiwe ushada luphi luhlobo lwemshado? Sekela imphendvulo yakho. (2) 1.1.10 Abembitelani unina wakhe Busisiwe? (2) 1.1.11 Chaza buhlobo baBusisiwe nababekati wakhe. (2) 1.1.12 Wakhombisa ngayiphi indlela Busisiwe kutsi ufundzile futsi uyayati inchubo yalokwenteka emshadweni? Chaza. (2) 1.1.13 Ngabe yinhle nobe yimbi lentfo yekushada nemuntfu lenisebenta naye njengaMbuso naBusisiwe? Nika luvo lwakho. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lweti 2018 NSC 1.2 Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI B [Itsetfwe: http://www.kingfeatures.com] 1.2.1 Bakhamiseleni labomake labakulesibonwa? (1) 1.2.2 Yini umsebenti waloku labakugcoke etinyaweni? (1) 1.2.3 Wehlukeleni lomake lohamba embili kulaba labanye bomake? Chaza. (2) 1.2.4 Ucabanga kutsi yini lebangela labomake labakulesibonwa bafake tibuko? Bhala KUBILI. (2) 1.2.5 Ngemaphuzu LAMABILI, catsanisa lemvunulo levunulwe ngulomake lowehlukile etheksthini B nemusho lobhalwe wacindzetelwa etheksthini A, endzimeni yesibili. (4) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lweti 2018 NSC SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu kwala-80. Sifinyeto sakho sivete tindlela letisikhombisa, umntfwana wesive seMaswati labonisa ngato inhlonipho. CAPHELA 1. Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu). 2. Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko. 3. Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho. ITHEKSTHI C INHLONIPHO EBANTFWANENI Emaswati sive lesihloniphekile futsi lesatiwa ngenhlonipho. Bantfwana bafundziswa kuhlonipha basesebancane. Bafundziswa kuhlonipha bonkhe bantfu labadzala, akukhatsalekile kutsi lowo muntfu uyamtala nobe cha, kuphela nje namdzala. NgeSiswati umntfwana akambiti umuntfu lomdzala ngelibito. Lesento siba lihlazo lelikhulu Emaswatini. Nakwentekile loko, umtali walowo mntfwana angahlawuliswa sibaya sonkhe. Kwatiwa kutsi umntfwana ubita kuphela bontsanga yakhe ngemabito. Etikhatsini letinyenti etikolweni tasenkhulisa bokhewane bavunyelwa kutsi bagagule bothishela babo ngemabito kantsi loko akubukeki ngesintfu. Umntfwana akukafaneli kutsi abuke umuntfu lomdzala etinhlavini temehlo. Nenta loko kutsiwa usigebengu. Kuyaye kuvumeleke kuphela nangabe kugcizelelwa lafundziswa kona njengasesikolweni. Kulisiko kutsi umntfwana nakhuluma nemuntfu lomdzala angemi ngetinyawo kepha aguce. Nenta njalo ukhombisa kutitfoba kanye nenhlonipho. Kutehlisa kubalulekile nangabe ungumntfwana nobe ungumuntfu lomdzala. Umntfwana nanikwa lokutsite, akamane akutsatse ngesandla sinye nje, ucale aphaphate bese wemukela ngetandla totimbili, agcine ngesibongo nobe ngesinanatelo salowo lomphako. Kube nje angatsi, 'Mhlanga nobe Khabako.' Emaswati ayakutfokotela kubitwa ngetinanatelo. Ngesintfu umntfwana nangabe anikwa lokutsite njengekudla, akumele akwale, kumele akwemukele ngetandla totimbili. Sive seMaswati sikholelwa ekutseni nangabe akwala loko kudla, usuke atsatsa lomnika lokudla njengemtsakatsi. Umntfwana akabameli bantfu labadzala endlini. Nangabe angena endlini uyabingelela bese ulindzela kwemukelwa, emva kwaloko ahlale phasi ngembikwekukhuluma nebantfu labadzala. Ngelisiko leSiswati, umntfwana ukhombisa inhlonipho ngekutsi angahlali esihlaweni semnumzane welikhaya nobe adlele esitjeni sakhe. Inhlonipho ikhonjiswa nobe kumuphi umuntfu lomdzala. Umntfwana lohloniphako kukholelwa ekutseni uba ngulophumelelako emphilweni. Kuhlonipha kukulandza tibusiso ebatalini balowo mntfwana nasesiveni sonkhe. Imihambo yeMaswati yekuhlonipha ihambelana nemiyalo lesencwadzini, iBhayibheli. NgeSiswati umntfwana akahambi ebusuku yedvwa nobe ngaphandle kwemvumo yebatali. Leyo nhlonipho uyitfola ekhaya angakaphumeli emmangweni lapho ayewutibandzakanya etibhimbini tesive letisuke tibitwe yinkhosi. Umtali uyatigcabha ngekudvunyiswa kwemntfwana wakhe ngenhlonipho lanayo esiveni. Kuhlonipha kuyasihlanganisa kuphindze kusakhe sive. Inhlonipho isisekelo sesive. [Itsetfwe: Lucwaningo Lwemasiko, likhasi 75–77] SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lweti 2018 NSC SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI UMBUTO 3 Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI D Titini letishisiwe telukhetselo!!! 1. Uyafuna kuhlala endlini lengadziliki iminyakanyaka? Tsenga titini takaBambisanani. 2. Titsako tato timelana nato tonkhe tikhatsi temnyaka. 3. Tivunguvungu atitenti lutfo, titigandza ngendlebe kuto. 4. Tisisekelo semadolobhakati netinkhundlakati. 5. Tingumkhoselisi longakhetsi bala lamuntfu. 6. Tiyinsika yalokungenamgogodla. 7. Tiphuma etandleni tabochwepheshe. 8. Nangabe utifuna, chafata: bambisanani@titini.com [Itsetfwe: http://www.corobricks.com] 3.1 Khokha umusho loneligama lelikhombisa kutsi loku lokukhangiswako kubunjwe ngekuhlanganisa tintfo letehlukahlukene. (1) 3.2 Bhala ligama lelingumfutiselo lelingena ngaphasi kwelibintana lelibhalwe lacindzetelwa kuNOMBOLO 2. (1) 3.3 Khetsa imphendvulo lengahambisani naletilandzelako. Ligama lelidvwetjelwe kuNOMBOLO 7 lichaza loku: A Bongcondvongcondvo B Bosiyati C Bongcondvomshini D Bosolwati (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Lweti 2018 NSC 3.4 Yini leyenta lokhangisako akhetse kusebentisa lomusho lodvwetjelwe kuNOMBOLO 1? (1) 3.5 Bhala umusho ngaleligama lelicindzetelwe kuNOMBOLO 6 lonenchazelo lehlukile kulena lekuletheksthi. (2) 3.6 Lesikhangisi sitsatsa luhlangotsi ngayiphi indlela nawubuka umusho lokuNOMBOLO 8? (2) 3.7 Shano kutsi lomusho lokuNOMBOLO 3 uluhlobo luni lwenkhulumo. Usho ngani? (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 10 DBE/Lweti 2018 NSC UMBUTO 4 Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHESKTHI E Bona ungalimati Bunandzi bantfwana!!! lobulapha … Hhule! Saphindze sangena futsi. [Itsetfwe: http://www.americanprogress.org/cartoon/page] 4.1 Yini lekhomba kutsi lona lomncane kunabo bonkhe wetfukile? Bhala KUNYE. (1) 4.2 Bhala KUNYE lokukuletheksthi lokubangela kutsiwe lekhathuni ayibandlululi? (1) 4.3 Kuhamba kwalabantfwana ngetinyawo, kushoni ngalendzawo labeme kuyo? (1) 4.4 Bhala sizatfu lesenta kutsi loluphawu (!) luphindvwe katsatfu kulekhathuni lengenhla. (1) 4.5 Akha umusho ngeligama lelicindzetelwe kuletheksthi lengenhla. (2) 4.6 Ngusiphi sikhatsi semnyaka lokwenteka ngaso loku lokubungatwako kulekhathuni lengenhla? Nika KUNYE lokukulekhathuni lokwenta ukhetse lesikhatsi. (2) 4.7 Bhala inkhulumo leshiyiwe lehhungako, lengafanela lentfombatane lekhuluma ngelucingo. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 11 DBE/Lweti 2018 NSC UMBUTO 5 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako. ITHEKSTHI F UMSHADO WASABELO Ntsambama kwalungiswa kahle sekulungiselelwa sigaba sesibili. Leso besentelwa khona lapha ekhaboSabelo. Bekunato tonkhe tinhlobo tebantfu, labafundzile nalabo labangakacopheki emehlweni. Kulowo mcimbi wantsambama kwefika lenye imoti legijimako. Lijaha lelalishayela lemoti beselikhulile. Litse nalifika, langehli emotini. Lahlala lapho ngatsi kukhona lelimlindzile. Kwatsi 5 kungacala lomcimbi, lehla emotini lashona khona ethendeni. Lefika lahlala phasi eceleni kwaLaMabuza. 'Lucolo make, bengicela kubuta kutsi lomshado lomuhle kangaka wabani ngobe Sabelo washada lomnyaka lophelile?' Kubuta lelijaha lelingatiwa kutsi liphumaphi. 'Kushada Sabelo, mfana wami. Kulomnyaka lophelile umshado wakhe awutange 10 uphumelele, kwavele kwanyamalala makoti ngobe uyati nawe kutsi emantfombatane alomuhla atiphatsa kabi. Kulona kuncono ngobe lomuntfu lashada naye yintsandzane. Lesidzandzane lasitsetse ngatsi sinayo ingcondvo futsi setsembele kuye lomfana.' Kuphendvula yena LaMabuza. [Itsetfwe: Tiyawuvakala: likhasi 19–20] 5.1 Kunemusho lonesibiti endzimeni yekugcina. Wubhale phasi bese uyasidvwebela. (1) 5.2 Bhala ligama lelisilandziso kulomusho locindzetelwe endzimeni yesitsatfu. 'Sabelo washada lomnyaka lophelile.' (1) 5.3 Khokha umusho kuletheksthi lengenhla lonenkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva yalabanye. (1) 5.4 Sebentisa ligama lelidvwetjelwe endzimeni yesine, emshweni lotakhele wona. (1) 5.5 Bhala lomusho lolandzelako uwente uphike. 'Lefika lahlala phasi eceleni kwaLaMabuza.' (2) 5.6 Cala lomusho lodvwetjelwe endzimeni yesibili ngekutsi: Kusasa … (2) 5.7 Tsatsa incenye yesibaluli lecindzetelwe endzimeni yekucala uyisebentise emshweni njengesibalulinsombo. (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Verified matching documents

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Siswati Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all
Grade 12 · Siswati Hl · 2018 · NSC November Exam · Question paper · Paper 1 · siswati | Hlayiso | Hlayiso