Downloaded from hlayiso.com
GRADE 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2015
IMEMORANDAMU
EMAMAKI: 80
Lememorandamu inemakhasi la-19.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentMemorandum 











View all





Siswati Hl Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2015 Memo (Siswati)
Grade 12 Siswati Hl Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015 (Siswati), 19 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2015 · siswati. Memorandum, 19 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Siswati Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2015
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 19
- File size
- 316.1 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 19
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
TICONDZISO TEKUMAKA
1. Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile,
maka timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga
aphendvule indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini yinye.)
2. Esigabeni A, nangabe umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo
(Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela.
3. Esigabeni B na C (Lulwimi Lwasekhaya), nangabe umhlolwa aphendvule
imibuto lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yetindzabambhalo, maka
imphendvulo yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Nangabe umhlolwa
aphendvule yomine imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala
kuleso naleso SIGABA, ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto
lonemibuto lemifisha namunye umbuto wendzabambhalo.
4. Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala
iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili
ingamakwa.
5. Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele
imemorandamu.
6. Nangabe liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki,
kantsi nangabe inshokutsi ayitsikameteki, kunganikwa limaki.
7. Umbuto wendzabambhalo: Nangabe indzabambhalo inemagama langaphasi
kwalawo lemisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena
ngekwakhe. Nangabe indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe
ngekwelikhono lakhe bese kucocisanwa nalabaphetse umsebenti wekumaka.
Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A na B.
8. Imibuto lemifisha: Nangabe umhlolwa angakafaki bokhulumile nangabe
kufanele acaphune akangajeziswa.
9. Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Onkhe
emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
10. Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/
kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
UMBUTO 1: MAHLAHLANDLELA – JJ Thwala
INDZATJANAMBHALO
Bafundzi balindzeleke kutsi balandzele luhlaka lwekubhalwa kwendzatjanambhalo
yetinkondlo lolulandzelako: Sihloko, umtimba nesiphetfo.
Buka nankha emaphuzu lalandzelako:
SINGENISO:
Kusetjentiswa kwesifanisongco enkondlweni letsi, Mahlahlandlela.
• Bahlolwa baphawula ngalokufisha ngekusetjentiswa kwesifanisongco
kulenkondlo kuveta imfundvo. Sib 'Ulisango lemphilo, Sihlutfulelo semphilo njll.
UMTIMBA:
Kutsatfwa tifanisongco enkondlweni bese kubukwa kuhambelana kwato nalokushiwo
yinkondlo. Sib.
• Sango lemphilo yemuntfu: Imfundvo ibitwe ngelisango lemphilo ngobe ngiyo
lekungenwa ngayo emphumelelweni emphilweni yemuntfu. Ngaphandle kwayo
akukho lapho umuntfu angangena khona atfole imphilo lencono.
• Sihlutfulelo semphilo yemuntfu: Imfundvo ikuvulela nobe ngabe kukuphi lapho
ufuna kuya khona, ingce nje nawufundzele loko lokufunako. Ngiko ibitwa ngesikhiya
semphilo yanobe ngubani lofundzile.
• Tibuko lemphilo yemuntfu: Imfundvo itsatfwa njengelitibuko lelewelisa bantfu
libasuse enhluphekweni libayise emphilweni lencono.
• Mhlahlandlela wemphilo yemuntfu: Itsatfwa njengemhlahlandlela
loyinkhombandlela nalapho kumatima khona bantfu batibone sebasemphumelelweni.
(Naletinye tifanisongco letisetjentisiwe kulenkondlo letingakabalwa lapha ngenhla
kodvwa tihambelana nalokushiwo enkondlweni temukelekile).
SIPHETFO:
Kuphawulwa ngekuphumelela nobe kwehluleka kwasonkondlo kusebentisa
sifanisongco njengesinongo lesinotsisa lulwimi lwebunkondlo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZATJANAMBHALO YETINKONDLO
SICHIBIYELO A. [10]
NOBE
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
TIMPHENDVULO TEMIBUTO LEMIFISHA
UMBUTO 2: IWIL' INSIKA – JJ Thwala
2.1 Yimphindza – kuphindvwe ligama, ...'Cola.'/Sifanangwaca. (1)
2.2 Tendlulise kwemanti lageletako/Tendlulise kwemphilo yesotsamlilo. (Kunye
kwaloku). (1)
2.3 Ulusebentisele kukhomba kutsi inkhulumo yakhe ayikapheleli isachubeka/
ukhombisa sicedzelelamcondvo. (1)
2.4 Yinkondlosililo/Yi-eleji. (1)
2.5 Lesihloko sikhuluma ngekushona kwemuntfu lobalulekile/lolusito/
lekwetsenjelwe kuye emndenini, kungenteka kube ngubabe welikhaya
njengobe nensika isimisa indlu. (Kungenteka imibono yehluke kodvwa
kwesekelwe). (2)
2.6 Uyibhekise ebantfwini labashonelwe bantfu labetsembele kubo ikakhulukati
bomake labahanjelwe balingani babo ngobe sonkondlo uyadvudvuta
aphindze ayale kutsi laba labashonelwe abalale ngelinceba. (2)
2.7 Bantfwana baba bondzingasitsebeni, bantfwana lebebafundza beswela bantfu
bekubabhadalela sikolwa/kubate umuntfu lotawondla likhaya/nangabe kusele
make ekhaya, kuyenteka ayowendza embili bantfwana basale bodvwa,
nangabe kunetimali letishiywe ngumufi kuvamise kuba nembango, njll.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (Kubili kwaloku). (2)
[10]
NOBE
UMBUTO 3: NGIHAYEL' INKONDLO – JJ Thwala
3.1 Silinganisamcondvo. Kujabha – kudzangala, kunemcondvo lolinganako. (1)
3.2 Sonkondlo ufuna kuhaywe inkondlo letawenta ingcondvo icabange ijule ibe
nelwati lolunotsisa ingcondvo. (1)
3.3 Sifanangwaca sa- Ng-. (1)
3.4 Lamagama asho kutsi lenkondlo ihaywe ingancamuki, ihaywe njalo njalo. (1)
3.5 Luchumano loluvundlile/lolutjekile lweligama, 'inkondlo.' Ligama lekugcinwe
ngalo emgceni 15 kucalwe ngalo emgceni 16. (2)
3.6 Lemigca ayilingani ngekwelinani lemagama. Umugca 30 unemagama
lamabili kantsi umugca 31 unemagama lamatsatfu. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
3.7 Kufanele kukhutsatwe kubhalwa kwetinkondlo kute tinkondlo tingashabalali/
kufanele kutfutfukiswe likhono lekuhaywa kwetinkondlo ebantfwaneni
labasakhula kute babe timbongi takusasa, njll. (Naleminye imibono
lenembako yemukelekile). (2)
[10]
NOBE
UMBUTO 4: KANTS' UPHUMULA NINI? – JJ Ncongwane
4.1 Imvumelwanosicalo: 'ngi-'/silinganisamcondvo: Ngilala/Ngitumeka/Iphethini
ayifani. (1)
4.2 Simo sekukhatsateka ngobe inhlitiyo ingaphumuli/sekugceka ngalendlela
inhlitiyo isebenta ngayo/Simo seluvelo – kuvela inhlitiyo ngalendlela lesebenta
ngayo. (1)
4.3 Usho kutsi nakasebenta iyamkhutsata kutsi asebente/emini imenta asebente
angavilaphi. (1)
4.4 Kugcizelela nekugcamisa umsebenti lowentiwa yinhlitiyo lengaphumuli futsi/
kugcizelela kukhandleka kwenhlitiyo ngekungaphumuli. (1)
4.5 Sonkondlo ukhuluma ngenhlitiyo ngobe ngiyo leshaya busuku nemini
impompa ingati igcumagcuma, yenta umtimba wemuntfu uhlale uphilile ngaso
sonkhe sikhatsi. (Naletinye tindlela tekwesekela kutsi inkondlo ikhuluma
ngenhlitiyo temukelekile). (2)
4.6 Lona ngumbuto longafuni mphendvulo. Lombuto ungulesinye sikhali
sebunkondlo lobusetjentiswa nakubhalwa inkondlo/sonkondlo uyamangala
kutsi ngabe inhlitiyo iphumula nini. (2)
4.7 Ayiphumuli ngobe iyatfutsela, ifise, ibalise ikukhumbute tintfo letenteka
kadzeni, njll. Kuma kwenhlitiyo kusho kuphela nobe kushabalala kwemphilo
yemuntfu ngobe usuke asashonile nobe asafile/ayiphumuli ngobe itfwele
kuphila kwemuntfu. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
TINKONDLO LETINGAKAFUNDVWA EKLASINI
TIMPHENDVULO TEMIBUTO LEMIFISHA
UMBUTO 5: BHALA MABHALANE – M Ngwenya.
5.1 Khanyisela/Ukhanyisele boMajaheni bangene ebubabeni/ Ukhanyisele
boNtfombi baphum' ebuntfombini/Khanyisela timphumphutse Makhanya. (1)
5.2 Bantfu labadzinga imfundvo/bafundzi. (1)
5.3 Sizatfu kutsi imfundvo ingetulu kwako konkhe, ngaphandle kwayo kute
lokungenteka. (1)
5.4 Lemigca ye-4 ne-5 yalenkondlo ayilingani, Umugca 4 unemagama lamatsatfu
kantsi umugca 5 unemagama lamane/lemigca yakha sicedzelelamcondvo.
(Kunye kuphela) (1)
5.5 Ucondze kusitjela kutsi, imfundvo iholela/ichubela bantfu emphucukweni
nekubasusa bumnyama bekungabi nemfundvo, njengetinkhomo natingena
edibhini tisusa konkhe lokungafuneki emitimbeni yato. (2)
5.6 Akhetseke kahle, emadlelo laluhlata aluphawu lwemphumelelo. Lapha
kulenkondlo asho kuphumelela kwebantfu nasebatfole imfundvo. (2)
5.7 Lenkondlo ikhuluma ngemfundvo. Ngobe isho kufundza kwebantfu besuka
ebumnyameni, ekungatini baye ekukhanyeni emphumelelweni. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
SIGABA B: INOVELI
UMBUTO 6: LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Umbono wembhali kulenoveli.
SINGENISO:
Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako endzabenimbhalo yabo. Sib.
Umbono lowetfulwa ngumbhali ngalenoveli 'Liphume Nebovu.' Bahlolwa kulindzeleke
kutsi bavete ngalokufisha imibono umbhali layivetile, bese besekela ngalokwentekako
kulenoveli. Indzabambhalo ingaveta imibono lefana nalena, sib. sitsembu.
UMTIMBA WENDZABAMBHALO:
Kulesigaba sendzabambhalo bahlolwa kulindzeleke kutsi bavete kabanti ngembono
wembhali. Umbono wembhali awesekelwe kabanti ngetigameko letentekako, sib.
Sitsembu:
Umbhali uvete umbono wakhe ngemphilo yasesitsenjini. Loku ukuvete ngaletigameko
letilandzelako:
• Indvodza ingaze iganwe, ikakhulukati lapho isebenta khona, iyakhohlwa
ngelikayo inamatsele entfombini yayo, njengaLushawulo lapho asaganwe
nguTintfombi wakhohlwa ngekondla LaMagagula nebantfwana labashiye ekhaya.
• Labanye bafati labancane bavame kungatiphatsi kahle emendvweni yabo baba
naletinye tingani letibomakhwapheni letigcine tibatfolise bantfwana
njengaTintfombi lowagcina aganile watfola umntfwana wemlumbi, abe Lushawulo
akhona.
• Labanye batali bavamise kuba neligugu nebafati labancane banyundzele laba
labadzala. Loko kubonakele kuLaHlophe nakuKhumalo nakutewetfulwa
Tintfombi, bakhombisa kumtfokotela.
• Ngalesinye sikhatsi esitsenjini kuyaloyiswana nangabe kwenteke tigameko
letingavisiseki kutsi tibangelwe yini. Kushona kwebantfwana baTintfombi
nebaLaMagagula bekukholelwa kutsi baloywe nguLaHlophe lokwabangela kutsi
Lushawulo aze amcoshe ekhaya.
(Naletinye tigameko letesekela umbono wembhali ngesitsembu letingakabalwa lapha
temukelekile).
SIPHETFO SENDZABAMBHALO:
Kulesigaba sendzabambhalo bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha
ngenhla, basho nekutsi ngabe umbhali uphumelele nobe wehlulekile kwetfula umbono
wakhe ngetigameko letenteka esitsenjini.
CAPHELA: Bahlolwa abangagudluki etigamekweni letigcamisa umbono wembhali.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, (SICHIBIYELO B) [25]
NOBE
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 7: LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
7.1 Umoya waletheksthi lengenhla ushubile ugcwele lusizi ngekushona
kwemntfwana waTintfombi. (2)
7.2 Inkholelo yaLaMagagula yebuKhrestu ngobe kunele kwashona lomntfwana
waTintfombi watfuma bantfwana kutsi bayewubika lesifo kamfundisi.
'Muzi, hambani niyewubikela bakaMfundisi kutsi lomntfwana lebekagula
sewendlulile.' (2)
7.3 Lelilanga lekwavela ngalo lesifo lapha kaLushawulo bekushisa kakhulu kantsi
kusemakhaya indzaba yekuyisa sidvumbu emakhateni yintfo lengaketayeleki.
Ngaloko-ke umtimba wemufi bewungaba sengotini yekonakala/Nangabe
emakhata akhona kumele sidvumbu siphutfunyiswe khona masinya. (2)
7.4 Kukhala kwaTintfombi bekukutentisa, avala kutsi bantfu bangaboni kutsi
nguye labetibulalela bantfwana bakhe njengobe kuvelile esiphetfweni senoveli
lapho ashaywa khona emkhayeni. (2)
7.5 Lushawulo wafuta uyise ngekuteka sitsembu kanye nekusuka ekhaya
ayewuhlala naTintfombi ashiye LaMagagula nebantfwana. Uyise
waLushawulo naye abenesitsembu washiya LaHlophe nebantfwabakhe
batihlalela bodvwa./Nangalesikhatsi Lushawulo aletsa Tintfombi kuyise,
wakujabulela kumbona, akazange amsole ngalutfo ngobe naye
bekayindvodza yesitsembu. (2)
7.6 Sicakacaka yincenye yesakhiwo sendzaba lapho tigameko
setihlangahlangene ngendlela ledida balingisi ekutsatseni tincumo letifanele.
Sicakacaka kulenoveli kulapho bantfwana baLushawulo bafa butsaphutsaphu
naye sekadidekile kutsi ngabe bantfwabakhe badliwa yini aze acoshe nenina
atsi uyatsakatsa. (2)
7.7 Nangabe inkinga leyabangela kutsi Lushawulo angeti emngcwabeni
wemntfwanakhe lotalwa yintsandvokati yakhe kungaba kufika kadze
kwembiko wekufa kwalomntfwana, etikhatsini talomuhla tinyenti tindlela
tekuphutfumisa umlayeto lophutfumako, sib. Makhalekhukhwini/
i-imeyili/incwadzilucingo/njll. (Kubili kwaloku). (2)
7.8 Umbhali walenoveli uyakholelwa etinhlolweni ngobe kuyavela kutsi tinhlolo
tavele tabalandvulela kutsi umkhuhlane ungabuyela emuva, kwavele kwaba
njalo, umntfwana washona. (2)
7.9 Imibono itawehluka. Labanye batawutsi uyatisukumela tindzaba temuti
wakhe, banike sibonelo sekuhamba eva kulabanemanga kutsi bantfwabakhe
badliwa yini. Labanye batamsola ngetizatfu letinyenti kutsi wephuta
kusukumela kufa kwebantfwabakhe, ngabe waphangisa ngabe akumange
kufe labanyenti kangaka. Nalokutsi bantfwana bakhe bangcwatjwe angekho/
kuletsa emapulango elibhokisi yena angabi khona emngcwabeni wemntfwana
waLaMagagula. (Nalamanye emaphuzu lacashunwe encwadzini
emukelekile). (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
7.10 Imibono yebahlolwa itawehluka. Labanye batawuhambisana nekwelashwa
kwesintfu kutsi nobe ngabe abeyiswe kuphi abetawuvele endlule emhlabeni.
Labanye batawugceka babone ngatsi kube abeyiswe kulabamhlophe
esibhedlela ngabe waphila. (2)
7.11 LaMagagula bekakholelwa enkholweni yebuKrestu ngobe wabita umfundisi
nakushona umntfwana waTintfombi/waya kumake mfundisi ngalesikhatsi atsi
sewucabanga kubuyela ekhaya kubo. Lushawulo yena ukholelwa enkholweni
yendzabuko, yetinyanga/yekuphengula/yemkhaya ngobe waya emkhayeni
nakutfolakala kutsi umtsakatsi lomkhulu nguTintfombi. (2)
7.12 Ingcikitsi yalenoveli sitsembu. Tigameko letiveta loko sobala:
Lushawulo unebafati lababili/esitsenjini akuvanwa kuyaliwa/kuba khona
kubandlululana njengobe Lushawulo nenina bebatsandza Tintfombi
nebantfwabakhe kunaLaMagagula nebantfwabakhe, njll. (Naleminye imibono
yemukelekile). (3)
[25]
NOBE
UMBUTO 8: KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Umbono wembhali kulenoveli.
SINGENISO:
Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako endzabenimbhalo yabo. Sib.
Umbono lowetfulwa ngumbhali ngalenoveli, 'Kubamba Letingelako.' Bahlolwa
kulindzeleke kutsi bavete ngalokufisha umbono wembhali bese besekela
ngalokwentekako kulenoveli.
UMTIMBA WENDZABAMBHALO:
Kulesigaba sendzabambhalo, bahlolwa kulindzeleke kutsi bavete kabanti ngembono
wembhali ngekwesekela kabanti ngalokwenteka enovelini.
Umbhali uvete umbono wakhe ngemfundvo nemalungelo ekufundza kutsi kubalulekile
kanye netintfo letingaba tihibe ngenchubekelembili yemfundvo. Loku ukuvete
ngaletigameko letilandzelako:
• Uvete Mphikeleli abuyela esikolweni ayofundza sekamdzala. Kutsite nalapho
sekacoshiwe esikolweni wenta taba tekutsi abuyiselwe esikolweni kute afeze
umbono wembhali ngekubaluleka kwemfundvo.
• Kuphumelela kwakhe nekuhlakanipha kwakhe emfundvweni kwamenta wakhona
kubamba imihlangano yetigodzi ayihambise kahle ngekulandzelela luhlelo. Loku
kwamenta waze wakhetfwa waba likhansela lendzawo.
• Kuyofundzela umsebenti wekuphatsa ummango eVaal kwamenta agcine
asaphetse ayimeya. Kufundza nekusebenta kwakhe ngekutikhandla kwamenta
wakhetfwa waba ngusosifundzave.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
• Kucoshwa kwaMphikeleli kuvete ngalokusobala kutsi Sikhulu Tsabetse
bekangawahloniphi emalungelo ebantfwana ekufundza. Tinchubomgomo tesikolo
bekangatilandzeleli. Mphikeleli waze wasitwa nguMatsiya lowammela ngekuveta
emagazethi latsi unelilungelo lekufundza.
• Sikhulu Tsabetse akazange afune kubona Mphikeleli aphumelela aba ngumuntfu
ngiko etama ngako konkhe lokusemandleni akhe kutsi acime likusasa lakhe
emfundvweni, kodvwa wagcina angakaphumeleli.
(Naletinye tigameko letesekela umbono wembhali ngekubaluleka kwemfundvo
letingakabalwa lapha temukelekile).
SIPHETFO SENDZABAMBHALO:
Kulesigaba sendzabambhalo bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha
ngenhla, basho nekutsi ngabe umbhali uphumelele nobe wehlulekile kwetfula umbono
wakhe ngemfundvo nemalungelo emfundvo kanye netintfo letingaba tihibe
ngenchubekelembili yemfundvo enovelini.
CAPHELA: Bahlolwa abangagudluki kuloko labakubona kungumbono wembhali
nekuphindza bacaphune tigameko letisendzabeni letigcamisa loko.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO (SICHIBIYELO B.) [25]
NOBE
UMBUTO 9: KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
9.1 Tinkhanyeti tigcamisa loku lokulandzelako: kukhutsata nekujivata tento
letitsite, kufundzisa, kubonisana, kwelulekana, kumisa sibindzi. (Kubili
kwaloku). (2)
9.2 Kudla kudla lokunemphilo, kunatsa emaphilisi ekunciphisa umtimba,
kusebentisa imishini lemunya emafutsa emtimbeni. (Naletinye tindlela
tekunciphisa umtimba temukelekile). (2)
9.3 Yebo. Letheksthi inenhloso yekutfutfukisa lulwimi. 'Bantfu labanyenti
bayatitsandza futsi bayakholelwa etinkhanyetini ngako-ke kumele tibocanjwa
emagama eSiswati.' (2)
9.4 Lusha lungazuza ngekutsi imitimba yalo ihlale iphilile/ingcondvo ingasebenta
ngalokushelelako/kuncipha kwebugebengu nekusetjentiswa kwetidzakamiva.
(Naleminye imibono yebuhle bekutibandzakanya emidlalweni). (2)
9.5 Indzaba lebhaleke kahle inetigameko letibumbene, letitselelana emanti
letingenta kutsi natikhishiwe indzaba ingachubeki kahle futsi ingatfutfuki.
Lesigameko lesikuletheksthi lengenhla asikabaluleki ekutfutfukeni
kwalendzaba nesakhiwo sayo. Nanobe singakhishwa indzaba ingachubeka
ngaphandle kwekuphazamiseka. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
9.6 Sigameko lesiluvutfondzaba ngulapho kulindzelwe imiphumela yelukhetfo.
Mphikeleli uyancoba elukhetfweni utsatsa sikhundla lesikhulu sekuba
nguSosifundzave. (2)
9.7 Besingakalindzeli kutsi Tsabetse angemukela Mphikeleleli ngalendlela
lamemukela ngayo nekuva kutsi yena Tsabetse lucobo lwakhe angalikhipha
livi lekutsi uyacolisa kuMphikeleli. (2)
9.8 Sikolo saseKhayaletfu siphetfwe ngumtimba lomela batali lapho Tsabetse
angusihlalo khona njengobe netikolo tasemimangweni yalomuhla nato
tiphetfwe ngiyo imitimba yebatali/Thishelanhloko waseKhayaletfu
abengatitsatseli tincumo njengobe nakuletikolo talomuhla tincumo titsatfwa
ngekuhlanganyela nemitimba lemele batali. (2)
9.9 Wehlulekile kulilandzela. Loku Lotifiso labekufisile lokukubona Magumeni
aphumelela elukhetfweni akuzange kwenteke kwaphumelela Mphikeleli.
Sifiso saLotifiso sekutsi Mphikeleli ehluleke eluhlelweni lwakhe lwekwakhela
bantfu tindlu tekuhlala letenele kucedvwe imikhukhu naso asizange
siphumelele. (2)
9.10 Ngekwemtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika wonkhe umuntfu uyalingana
ngekwemisebenti nemidlalo lefanele idlalwe njll. Yonkhe imidlalo kufanele
ingabandlululi ngekwebulili. Lesitatimende siyabandlulula ngekwebulili. (2)
9.11 Inkhanyeti yaMphikeleli, i-Aries, itsi 'utawuzuza tidzingo angaketeleli.' Loku
kufakazelwa kuvela kwemaciniso ngekushona kwebatali bakhe nalapho
bangcwatjwa khona. Khulumile watibula ngemfana lotawandzisa sibongo
saMphikeleli, wabuye wakhetfwa waba ngusosifundzave ekugcineni
kwalenoveli. (2)
9.12 Umlayeto lowetfulwa ngumbhali kulenoveli yakhe ngulotsi, 'beketela
utawuzuza ekugcineni.' Mphikeleli usibonelo sekutsi nangabe ufuna intfo,
uyifuna ngekweliciniso ungancoba nobe ngabe ngutiphi tihibe lohlangana
nato endleleni, inkhani nje nawubeketela uphindze uphikelele. (3)
[25]
SAMBA SESIGABA B: 25
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
SIGABA C: UMDLALO
UMBUTO 10: KWAHLWA EMINI – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Emasu lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali balomdlalo.
SINGENISO:
Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo. Sib.
Emasu lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali balomdlalo, 'Kwahlwa Emini.' Bahlolwa
kulindzeleke kutsi bavete ngalokufisha emasu lasetjentisiwe labatawugcila kuwo
kuveta labadlali labatikhetsele bona. Indzabambhalo ayibhekiswe emaswini lamatsatfu
umhlolwa latikhetsele wona.
UMTIMBA WENDZABAMBHALO:
Bahlolwa abacoce ngaloko labakuphawule kafisha esingenisweni. Bahlolwa bacoca
ngemasu lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali balomdlalo babuye banike sibonelo
semdlali ngamunye labamkhetsile kwesekela labakushoko, sib.
Kutikhulumela (tinkhulumiswano tebadlali):
• LaJele uvetwe ngetinkhulumo kutsi akanawo emaciniso. Loku kuvele lapho
akhuluma naNkhanise amtjela kutsi nguye lomdzala kaNhlapho abe ati kahle kutsi
wefika naye. Utsi nguye insika yesive, bukhosi bakhe kantsi nesive siyakwati loko.
• Nakatsi Ntfwasahlobo umtjela kutsi ungumlanjwana utsi angamlaleli ngobe
uyahlanya.
• LaJele utsi utawesekela Nkhanise kulula, kumatima ngalesikhatsi amtjela
ngemasu ekuhlasela Makhosi.
• Loku kuveta LaJele njengemdlali longaketsembeki, longenamaciniso,
lonemfundziso lembi ebantfwaneni ngetinkhulumo takhe.
Kubetsa emabito:
• Makhosi wetsiwe ligama lelikhomba kutsi utawuphatsa abuse sive. Loku kuvela
ngalesikhatsi Mkhalelwa amkhetsa emadvodzaneni akhe kutsi utawuba yinkhosi
yakaNhlapho atsatse tintsambo kuye.
• Lamlandzela libito lakhe ngekutsi umbhali walomdlalo ente tigameko takhe tivulele
Makhosi indlela yekutsi abe yinkhosi ekugcineni kwalomdlalo.
Tento:
• Tento taNdzabeni timenta avele njengemdlali longakatsembeki. Uyinyanga
letsenjiwe kaNhlapho lesetjentiswa kucinisa emakhosi. Mkhalelwa ucele yena
kutsi acinise Makhosi ngembikwelusuku lwekubekwa, akenti njengobe ayaliwe
uphikisana nesincumo senkhosi.
• BoNkhanise nabo bacela yena kutsi asebentise imitsimbumbulu, acinise Makhosi,
uvumelana nabo ngobe etsenjiswe sikhundla lesisetulu nasekuphetse bona.
• Ndzabeni uphindze abe yincenye yelibandla leMfelandzawonye lowenta licebo
lekubulala Makhosi. Lesento sivete kungetsembeki kwakhe enkhosini nasesiveni
sonkhe ngobe kugcine sekufe bantfu labanyenti ngalesento sakhe.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
• Ndzabeni watsi nanobe Mkhalelwa asamtjelile kutsi Makhosi yindvodzana yakhe
yekucala, yena wachubeka walwa nesincumo sekutsi Makhosi atsatse bukhosi,
wesekela kutsi kube nguNkhanise lobusako. Letento timenta avele njengemdlali
longaketsembeki njengesetsenjwa saMKhalelwa.
(Nalamanye emasu langakabalwa lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali bakhe
emukelekile).
SIPHETFO SENDZABAMBHALO:
Kulesigaba sendzabambhalo bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha
ngenhla, basho nekutsi ngabe umbhali uphumelele nobe wehlulekile kusebentisa
lamasu lekucocwe ngawo ekuveteni badlali balomdlalo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO SICHIBIYELO B. [25]
NOBE
UMBUTO 11: KWAHLWA EMINI – JJ Thwala
IIMIBUTO LEMIFISHA
11.1 'Ngihleli phasi ngabukisisa.' (2)
11.2 • Lusuku lolulandzelako (Umgcibelo) lusuku lwekubekwa kwaMakhosi.
Lokungakholweki kutsi kufike umuntfu lowatiwako kutsi usitsa saMakhosi
atewumbita atsi ubitwa yintfombi yakhe futsi ufika ebusuku bese
naMakhosi usukumela etulu uya lapho abitwa khona.
• Nasekusondzele lusuku lwekubekwa kwenkhosi, indlela lokwentiwa ngayo
tintfo iyantjintja, inkhosi nalabasondzelene nayo bayazitsa, bahlaliseke
bangazulazuli. Makhosi ubonakala anaLungile bahleti phasi kwesihlahla
khashane nasemphakatsi. Loku kwenta kutsi tintfo letentekako
kuletheksthi tingakholweki ngobe atihambelani nekuzitsa. (2)
11.3 Kulomdlalo kuyashiwo kutsi Makhosi naNdleleni bebakhontene. Libandla
leMfelandzawonye lakubona kulitfuba lelihle kusebentisa Ndleleni ngobe
akukho lokubi Makhosi labengamcabangela kona. (2)
11.4 Indlondlo yimamba (inyoka) lendzala, umuntfu longaketsembeki ubitwa
ngenyoka. Ndlondlo yinyanga lenkhulu yaMkhalelwa layetsembile. Nguye
lotfunywe kutsi elaphe Makhosi kodvwa kunekutsi amelaphe ulumba sijula
sekutsi simbulale ngobe uvumelene naboNkhanise, uphambana nelivi
lenkhosi. (2)
11.5 Lendzawo isikhanyisamcondvo salapho kwafela khona boSicongo naNdleleni.
Ndleleni wagwazwa nguSicongo walala etikwematje wafela khona, Sicongo
washayisa kabuhlungu edvwaleni laleliwa wasaphaka bucopho. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
11.6 Timphi/Ludlame. Emvakwekutsi Makhosi sakhetsiwe kutsi kutawuba nguye
inkhosi yaseLusizini, Nkhanise akafunanga kuyohlala phansi neyise
Mkhalelwa kutfola emaciniso aloko kepha wenta emasu nelibandla
leMfelandzawonye ekutsi Makhosi abulawe kute kutewubusa yena
njengendvodzana lendzala yakaNhlapho. (2)
11.7 Ngiyavumelana naloko. Kufihlelwa kwebantfwana emaciniso ngemvelaphi
yabo kuyawavula emehlo etetsamelilwati ngekutsi ummango ubone ingoti
yaloko ngobe bantfwana bagcine sebabanga emafa langakacondzani nabo
njengaNkhanise/kulwelwa kwetikhundla letingekho emtsetfweni kuyingoti
lenkhulu ngobe umuntfu uyafa nekufa njengaSicongo lobekalekelela
Nkhanise kutsi atfole bukhosi lobungakamfaneli kute naye abe sesikhundleni.
Loko kuyawavula emehlo etetsamelilwati ngekutsi tikugweme loko.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2)
11.8 Bomakhalekhukhwini/Lucingo belutawenta kube lukhuni kuboSicongo
kuyewubita Makhosi batsi ubitwa nguLungile ngobe Lungile nakafuna
Makhosi bekatawuvele advonse makhalekhikhini/lucingo wakhe ashayele
Makhosi. Nalolusizi lwekufa kwaNdleleni naSicongo beluyogwemeka.
(Imibono itawehluka ngeluhlobo lwethekhnoloji lekhetsiwe). (2)
11.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
• Esikhatsini lesinyenti, labanye bantfu bayabikelwa nakukhona lokubi
lokutawenteka kubo nobe kwentakalele bantfu labasondzelene nabo.
NaLungile kucatjangwa kutsi abebikelwa kutsi kukhona lokubi
lokutawehlela Makhosi ngelusuku lwekubekwa kwakhe, ngiko
bekashaywa luvalo.
• Kunetinsongo labetiva ngebantfu kutsi Makhosi angeke alibuse
laseLusizini. Loku bekwenta kutsi nangabe acabanga lusuku
lolulandzelako lwekubekwa kwaMakhosi, ashaywe luvalo.
• Emaphupho lamabi lapho Lungile bekabona khona sive sidvumele,
simangele, ngiwo lebekamenta ashaywe luvalo nangabe acabanga
lusuku lwangeMgcibelo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2)
11.10 Lesisho sichaza kwenta intfo letakufaka enkingeni lewungeke ukhone
kuyimela ekugcineni. Nkhanise nelibandla leMfelandzawonye belingati kutsi
ngekwakhela Makhosi luzungu lekumbulala bebatifaka bona enkingeni naku
ekugcineni bayafa. (2)
11.11 Lombhali usebentisa lulwimi lolujulile. Sib. Lijiko-ligama lelihloniphisa lilanga,
-ngangetihlabatsi telwandle-sifaniso lesichaza bunyenti bebantfu. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
11.12 Imibono itawehluka labanye batawutsi Nkhanise utibulele yena matfupha
ngobe bebayalisisiwe kutsi lesijula lesilunjelwe Makhosi bangasitsintsi.
Nkhanise naSicongo bephula lowo myalo basitsintsa. Nkhanise utigwaze
ngesakhe.
Labanye batawutsi nguNdzabeni ngobe inkhosi yamtfuma kutsi ngelusuku
lolwendvulela uMgcibelo ayowelapha Makhosi ngemitsi lecondzene
nemakhosi. Kunekutsi amelaphe uvumelana naboNkhanise kutsi elumbe
lesijula lesitawunikwa Makhosi ngebutsi kute simbulale ngelishwa sabanjwa
nguNkhanise ngeliphutsa sambulala. (Naleminye imibono lenembako
yemukelekile). (3)
[25]
NOBE
UMBUTO 12: UMVUZO – NS Nzima
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Emasu lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali balomdlalo.
SINGENISO:
Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo. Sib.
Emasu lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali balomdlalo, 'Umvuzo.' Bahlolwa
kulindzeleke kutsi bavete ngalokufisha emasu lasetjentisiwe labatawugcila kuwo
kuveta labadlali labatikhetsele bona. Indzabambhalo ayibhekiswe emaswini lamatsatfu
umhlolwa latikhetsele wona.
UMTIMBA WENDZABAMBHALO:
Bahlolwa abacoce ngaloko labakuphawule kafisha esingenisweni ngenhla. Bahlolwa
bacoca ngemasu lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali balomdlalo babuye banike
sibonelo semdlali ngamunye labamkhetsile kwesekela labakushoko, sib.
Kutikhulumela (tinkhulumiswano tebadlali):
• LaMbuli uvetwe ngetinkhulumo kutsi ungumdlali lonenhlitiyo lenhle, unemoya
wekukholwa, unesineke, ukhatsalela imfundvo yebantfwana futsi uyafundzisa.
Siva ngenkhulumo yakhe lapho acoca naLaNgwenya atsi umntfwana kumele
esekelwe ngumtali wakhe ngalokuphelele esikolweni. Umtali kumele ahambele
imihlangano yesikolo eve kutsi kutsiwani ngebantfwana. Uyokhulumisana nebatali
baSatile ngekutsi Satile kumele atewufundza naBatjele njalo ntsambama.
• Simtfola afundzisa Batjele ngenhlonipho aphindze atjele LaNgwenya kutsi indlela
yekukhulisa bantfwana kumele igcizelelwe esiveni sonkhe. Utsi kukhula kumele
kuhambisane nekutitfoba, bucotfo, buntfu nebunye.
• Imfundziso lenhle lebekayitjala emntfwaneni wakhe, Batjele ngiyo leyenta kutsi
aphumelele ngemalengiso etifundvweni takhe ekupheleni kwemnyaka.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
Kubetsa emabito:
• Batjele wetsiwe ligama lababekati wakhe lowatjela emaBhembe wawekhuta
ekwenteni lokubi ngesikhatsi kwandze bufelokati, kufelwa nebuntsandzane, kuwa
tinsika temiti tilandzelana. Naye ke Batjele abetjela bangani kutsi bafundze futsi
abekhute ekwenteni lokubi.
• Etifundvweni bekuba nguye lohamba embili. Tonkhe tintfo bebatitjelwa nguye.
Wabatjela ngemasu langasetjentiswa kute batfole lusito bayekele tidzakamiva
baphumelele etikolweni. Watjela Satile kutsi aketame acocisane nebatali bakhe
kuze kulungiswe simo lesingahambi kahle sekutsi kuhlale kunemsindvo ekhaya
angakhoni kufundza.
• Tingcoco temacembu betiholwa nguye ashiyelana lwati nalabanye bafundzi
ngekubaluleka kwemfundvo.
Tento:
• Tento taSatile timenta avele njengemdlali longatiphatsi kahle. Uphila imphilo
yakhe, akafuni kulalela nabamyala. Ungumntfwana wesikolo kodvwa unatsa
tjwala, ubhema ligwayi, sewuze ugamancele nasemutsini wetindzala/insangu.
• Unebangani lababi, uhamba naMlandzeli badoja sikolo, nobe boBatjele bamekhuta
akabalaleli. Akenti umsebenti wesikolo. Loku kwamenta wangaphumeleli
ekupheleni kwemnyaka.
• Ulihlongandlebe, akalali ekhaya, uhlala nemadvodza lamadzala kunaye. Loku
kwamenta wagcina sekagula angenwe sifo sembulalave.
(Nalamanye emasu langakabalwa lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali bakhe
emukelekile).
SIPHETFO SENDZABAMBHALO:
Kulesigaba sendzabambhalo bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha
ngenhla, basho nekutsi ngabe umbhali uphumelele nobe wehlulekile kusebentisa
lamasu lekucocwe ngawo ekuveteni badlali balomdlalo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B. [25]
NOBE
UMBUTO 13: UMVUZO – NS Nzima
13.1 Mane emalanga labengasebenti ngawo ngoba bekasebenta ngeMsombuluko,
Lwesitsatfu nangaLwesihlanu (2)
13.2 Kubamba kwakhe ematoho kuchaza kona kutsi simo semnotfo kabo
besingenetisi tidzingo takhe tesikolo lokusho kutsi abedzinga imali ngobe
batali bakhe bangenawo emandla ekumenetisa. (2)
13.3 13.3.1 Ngumbono.
13.3.2 Ngemaciniso. (2)
13.4 Imibono itawehluka, sib. Kukhohlisana ngekuyekela sikolo/bugebengu/
telutsandvo basebancane, njll. (Kubili kuphela). (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
13.5 Lusha luyekela sikolo luyewufuna imisebenti lungakacedzi kufundza/lutfola
bantfwana sikhatsi singakefiki/lungenela emacembu emigulukudvu luyekele
sikolo/lubhema tidzakamiva luyekele sikolo, njll. (Kubili lokukhombisa
kungabeki imfundvo embili njengekwesicubulo saMakhubu). (2)
13.6 BoMlandzeli naSatile ngobe ekugcineni benta tona letintfo lebekabayala
ngato Makhubu. (2)
13.7 Imibono itawehluka. Tifundza kutizabalazela kute titfole imali ngekubamba
ematoho/Tifundza kutsi akudzingeki kutsi utalwe tifundziswa kute nawe
ufundze/Kutimisela emsebentini wesikolo kukwenta utfole lusito
lwemifundzate, njll. (Kubili kwaloku). (2)
13.8 Timphendvulo kumele tibe tecwayiso ngembulalave. Sib. Kucaphela tifo
temacasi ngekusebentisa tivikelitifo njengelijazi lemkhwenyane/kuba
nemngani munye kutelutsandvo/kulalela tecwayiso letikhishwa Litiko
Letemphilo ngesifo sembulalave, njll. (Imibono itawehluka kodvwa ishaye
emhlolweni). (2)
13.9 Imibono itawehluka. Lemibuto ihlanganiswa liklasi lonkhe linike Satile
naBatjele kube ngibo labayendlulisela kuMakhubu. Loko kubonakala ngobe
Batjele uchazile kutsi imibuto yeliklasi lonkhe itawuchamuka kuye naSatile,
lokukhomba kutsi lemibuto ilungiselelwe. (2)
13.10 Umbhali usebentise lisu lekuveta Makhubu angumuntfu lohlakaniphile
ngendlela yetinkhulumo takhe lapho achaza khona indlela lakhule ngayo
nendlela lafundze ngayo wate watfola umfundzate wekuyofundzela
budokotela/Imiyalo yakhe imveta angumuntfu losibonelo nalokhatsalela lusha
kutsi lugweme tintfo letimbi emmangweni, babeke imfundvo embili, njll.
(Naletinye timphendvulo letihambisana nembuto temukelekile). (2)
13.11 Lusha lwaseNingizimu Afrika lutibandzakanya etintfweni letinyenti
njengetepolitiki, buholi, imisebenti lehlukahlukene, lokudzinga bantfu
labetayele kusebenta emacenjini nasebantfwini betikhundla letehlukene.
Kucocisana kwabo netinyanga, bodokotela, batali, njll kubalungiselela kutsi
babe baholi labetayele kusebenta nebantfu nekusebenta emacenjini
lehlukahlukene. (Naleminye imibono yemukelekile nangabe iveta imiphumela
yendlela lekufundvwa ngayo esikolweni saseMkhuphukantsaba). (2)
13.12 Umtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika utsi umuntfu ngamunye unelilungelo
lekuveta imibono yakhe ngalokukhululekile. Indlela lekuchutjwa ngayo
kulesikolo ivalela labanye bafundzi ngaphandle banganikwa litfuba lekusho
labakufunako kuletingcoco temacembu aseMkhuphukantsaba/kwenta
tingcoco tichubeke ngalokuhlelekile kungabi nakuphazamiseka. Litfuba
lekukhuluma balitfola nakugcogcwa lemibuto letawubutwa sikhulumi. (3)
[25]
SAMBA SESIGABA C: 25
SAMBA SAKO KONKHE: 80
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 18 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZATJANAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa
Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako akwenetisi nakancane
Kujula kwemibono, -Luchungechunge kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye emaphuzu -Kulukhuni kutfola emaphuzu -Akukho kucaphuna
Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu lababatekako -Emaphuzu ekwesekela lamahle lesesekela sihloko lesekela sihloko enkondlweni
ekwesekela lacashunwe ayevakala kodvwa ngalokwenetisako -Luhlobo lwembhalo kanye -Luhlobo lwembhalo kanye
kwetheksthi
enkondlweni akaketfulwa ngendlela -Leminye imibono yesekelwe nenkondlo akukavisiswa nenkondlo akukavisiswa
-Luhlobo lwembhalo kanye lelindzelekile kodvwa esikhatsini lesinyenti kahle nakancane
7 EMAMAKI nenkondlo kuvisiswa -Luhlobo lwembhalo kanye bufakazi abukholweki
ngemalengiso nenkondlo kuvisiswa -Luhlobo lwembhalo kanye
ngelicophelo lelisetulu nenkondlo kuvisiswa
ngalokwenetisako
SAKHIWO NELULWIMI -Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi lobutsite -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki
ngemalengiso lesinemibono lehleleke besakhiwo emaphutsa ekuhlela nakancane
Sakhiwo, Kuhleleka -Imibono yakhiwe yahleleka ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene
nekwetfula ngalokucace ngemalengiso -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene -Lulwimi lolunemaphutsa
-Lulwimi, umoya nesitayela iyalandzeleka -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela
Kusetjentiswa kwelulwimi, kuvutsiwe futsi -Kunemaphutsa lambalwa langasho lutfo; umoya lamanyenti lesingemukeleki
umoya, nesitayela akunamaphutsa elulwimi, umoya nesitayela nesitayela kuyenetisa -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela
-Emaphutsa eluhlelo, akukemukeleki akwemukeleki nakancane
3 EMAMAKI sipelingi netimphawu
tekufundza kuyindlala
KWEHLUKA 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
KWEMAMAKI
Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 19 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
SIGABA B NA-C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI]
Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu kuvisiswa
Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako kodvwa ngekunyanyalata kwesihloko
Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu akusito tonkhe tinhlangotsi ngaphandle -Mncane kakhulu umzamo
Kwesekelwa nekuvisiswa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe leticikelelwe ngalokuphelele kwemininingwane lesekelako wekuphendvula umbuto
kwetheksthi -Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu -Akhona lamanye emaphuzu -Ambalwa kakhulu -Imibono ayikholweki
lenemininingwane kukhomba kusivisisa lamahle lesesekela sihloko emaphuzu lafanele -Luhlobo lwembhalo kanye
lengemalengiso -Lamanye emaphuzu ngalokwenetisako kwesekela sihloko netheksthi akukavisiswa
15 EMAMAKI langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala -Lamanye emaphuzu -Kuncane kakhulu kuvisiswa nakancane
-Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa esekelwe kodvwa esikhatsini kweluhlobo lwembhalo
ngalokujulile ngendlela lelindzelekile lesinyenti bufakazi netheksthi
-Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo kanye abukholweki
lwemaphuzu lababatekako netheksthi kuvisiswa -Kukhona lokusilele
ekwesekela lacashunwe ngelicophelo lelisetulu ekuvisiseni luhlobo
etheksthini lwembhalo kanye netheksthi
-Luhlobo lwembhalo kanye
netheksthi kuvisiswe
ngemalengiso
SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi lobutsite -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle
Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo lesinemibono lehleleke besakhiwo emaphutsa ekuhlela kwesakhiwo kukhinyabeta
nekwetfula lesingemalengiso ngelicophelo lelisetulu -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono
Kusetjentiswa kwelulwimi, -Imibono yakhiwe yahleleka -Singeniso nesiphetfo kanye -Kuhleleka nekubumbana ngalokubumbene -Emaphutsa elulwimi
ngemalengiso naletinye tindzima kuhleleke kwemubono kuyenetisa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela
umoya, nesitayela
-Lulwimi, umoya nesitayela ngalokubumbene kodvwa kunemaphutsa lamanyenti lesingakemukeleki kwenta
kuvutsiwe futsi -Imibono ihleleke -Lulwimi lunemaphutsa -Umoya nesitayela lombhalo ungabi
10 EMAMAKI akunamaphutsa ngelicophelo lelisetulu lambalwa; umoya nesitayela akwemukeleki yimphumelelo
-Kunemaphutsa lambalwa kuyenetisa -Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela
elulwimi, umoya nesitayela -Kuhleleka kwetindzima kunemaphutsa akwemukeleki
kuyenetisa -Tindzima tihlangahlangene
KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
KWEMAMAKI
Emalungelo agodliwe
Matching paper and memo
The question paper, memo or addendum that belongs with this document.
Study this subject
Revise the topics in this paper, then practise them question by question.
Recommended for this subject
More papers and memos for this grade and subject.

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC November 2020 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 2 NSC November 2020 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 3 NSC November 2020 Memo (Siswati)
Related documents

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2015 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2015 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2018 Memo (Siswati)

Memorandum
Siswati Hl Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2018 Memo (Siswati)
More from Grade 12 Siswati Hl

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper
Siswati Hl Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper (Siswati)

Question paper

