Skip to content
Memorandum

Siswati Hl Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2015 Memo (Siswati)

Grade 12 Siswati Hl Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015 (Siswati), 19 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Subject: Siswati HlGrade 12201519 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LESIBILI (P2) INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2015 IMEMORANDAMU EMAMAKI: 80 Lememorandamu inemakhasi la-19. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu TICONDZISO TEKUMAKA 1. Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile, maka timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga aphendvule indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini yinye.) 2. Esigabeni A, nangabe umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo (Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela. 3. Esigabeni B na C (Lulwimi Lwasekhaya), nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lemibili kulemifisha nobe imibuto lemibili yetindzabambhalo, maka imphendvulo yekucala kuphela uyekele lelandzelako. Nangabe umhlolwa aphendvule yomine imibuto, maka kuphela imphendvulo yembuto wekucala kuleso naleso SIGABA, ngaphandle kwekutsi uphendvule munye umbuto lonemibuto lemifisha namunye umbuto wendzabambhalo. 4. Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili ingamakwa. 5. Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele imemorandamu. 6. Nangabe liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki, kantsi nangabe inshokutsi ayitsikameteki, kunganikwa limaki. 7. Umbuto wendzabambhalo: Nangabe indzabambhalo inemagama langaphasi kwalawo lemisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena ngekwakhe. Nangabe indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe ngekwelikhono lakhe bese kucocisanwa nalabaphetse umsebenti wekumaka. Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A na B. 8. Imibuto lemifisha: Nangabe umhlolwa angakafaki bokhulumile nangabe kufanele acaphune akangajeziswa. 9. Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. 10. Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/ kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu SIGABA A: TINKONDLO TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI UMBUTO 1: MAHLAHLANDLELA – JJ Thwala INDZATJANAMBHALO Bafundzi balindzeleke kutsi balandzele luhlaka lwekubhalwa kwendzatjanambhalo yetinkondlo lolulandzelako: Sihloko, umtimba nesiphetfo. Buka nankha emaphuzu lalandzelako: SINGENISO: Kusetjentiswa kwesifanisongco enkondlweni letsi, Mahlahlandlela. • Bahlolwa baphawula ngalokufisha ngekusetjentiswa kwesifanisongco kulenkondlo kuveta imfundvo. Sib 'Ulisango lemphilo, Sihlutfulelo semphilo njll. UMTIMBA: Kutsatfwa tifanisongco enkondlweni bese kubukwa kuhambelana kwato nalokushiwo yinkondlo. Sib. • Sango lemphilo yemuntfu: Imfundvo ibitwe ngelisango lemphilo ngobe ngiyo lekungenwa ngayo emphumelelweni emphilweni yemuntfu. Ngaphandle kwayo akukho lapho umuntfu angangena khona atfole imphilo lencono. • Sihlutfulelo semphilo yemuntfu: Imfundvo ikuvulela nobe ngabe kukuphi lapho ufuna kuya khona, ingce nje nawufundzele loko lokufunako. Ngiko ibitwa ngesikhiya semphilo yanobe ngubani lofundzile. • Tibuko lemphilo yemuntfu: Imfundvo itsatfwa njengelitibuko lelewelisa bantfu libasuse enhluphekweni libayise emphilweni lencono. • Mhlahlandlela wemphilo yemuntfu: Itsatfwa njengemhlahlandlela loyinkhombandlela nalapho kumatima khona bantfu batibone sebasemphumelelweni. (Naletinye tifanisongco letisetjentisiwe kulenkondlo letingakabalwa lapha ngenhla kodvwa tihambelana nalokushiwo enkondlweni temukelekile). SIPHETFO: Kuphawulwa ngekuphumelela nobe kwehluleka kwasonkondlo kusebentisa sifanisongco njengesinongo lesinotsisa lulwimi lwebunkondlo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZATJANAMBHALO YETINKONDLO SICHIBIYELO A. [10] NOBE Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu TIMPHENDVULO TEMIBUTO LEMIFISHA UMBUTO 2: IWIL' INSIKA – JJ Thwala 2.1 Yimphindza – kuphindvwe ligama, ...'Cola.'/Sifanangwaca. (1) 2.2 Tendlulise kwemanti lageletako/Tendlulise kwemphilo yesotsamlilo. (Kunye kwaloku). (1) 2.3 Ulusebentisele kukhomba kutsi inkhulumo yakhe ayikapheleli isachubeka/ ukhombisa sicedzelelamcondvo. (1) 2.4 Yinkondlosililo/Yi-eleji. (1) 2.5 Lesihloko sikhuluma ngekushona kwemuntfu lobalulekile/lolusito/ lekwetsenjelwe kuye emndenini, kungenteka kube ngubabe welikhaya njengobe nensika isimisa indlu. (Kungenteka imibono yehluke kodvwa kwesekelwe). (2) 2.6 Uyibhekise ebantfwini labashonelwe bantfu labetsembele kubo ikakhulukati bomake labahanjelwe balingani babo ngobe sonkondlo uyadvudvuta aphindze ayale kutsi laba labashonelwe abalale ngelinceba. (2) 2.7 Bantfwana baba bondzingasitsebeni, bantfwana lebebafundza beswela bantfu bekubabhadalela sikolwa/kubate umuntfu lotawondla likhaya/nangabe kusele make ekhaya, kuyenteka ayowendza embili bantfwana basale bodvwa, nangabe kunetimali letishiywe ngumufi kuvamise kuba nembango, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (Kubili kwaloku). (2) [10] NOBE UMBUTO 3: NGIHAYEL' INKONDLO – JJ Thwala 3.1 Silinganisamcondvo. Kujabha – kudzangala, kunemcondvo lolinganako. (1) 3.2 Sonkondlo ufuna kuhaywe inkondlo letawenta ingcondvo icabange ijule ibe nelwati lolunotsisa ingcondvo. (1) 3.3 Sifanangwaca sa- Ng-. (1) 3.4 Lamagama asho kutsi lenkondlo ihaywe ingancamuki, ihaywe njalo njalo. (1) 3.5 Luchumano loluvundlile/lolutjekile lweligama, 'inkondlo.' Ligama lekugcinwe ngalo emgceni 15 kucalwe ngalo emgceni 16. (2) 3.6 Lemigca ayilingani ngekwelinani lemagama. Umugca 30 unemagama lamabili kantsi umugca 31 unemagama lamatsatfu. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu 3.7 Kufanele kukhutsatwe kubhalwa kwetinkondlo kute tinkondlo tingashabalali/ kufanele kutfutfukiswe likhono lekuhaywa kwetinkondlo ebantfwaneni labasakhula kute babe timbongi takusasa, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2) [10] NOBE UMBUTO 4: KANTS' UPHUMULA NINI? – JJ Ncongwane 4.1 Imvumelwanosicalo: 'ngi-'/silinganisamcondvo: Ngilala/Ngitumeka/Iphethini ayifani. (1) 4.2 Simo sekukhatsateka ngobe inhlitiyo ingaphumuli/sekugceka ngalendlela inhlitiyo isebenta ngayo/Simo seluvelo – kuvela inhlitiyo ngalendlela lesebenta ngayo. (1) 4.3 Usho kutsi nakasebenta iyamkhutsata kutsi asebente/emini imenta asebente angavilaphi. (1) 4.4 Kugcizelela nekugcamisa umsebenti lowentiwa yinhlitiyo lengaphumuli futsi/ kugcizelela kukhandleka kwenhlitiyo ngekungaphumuli. (1) 4.5 Sonkondlo ukhuluma ngenhlitiyo ngobe ngiyo leshaya busuku nemini impompa ingati igcumagcuma, yenta umtimba wemuntfu uhlale uphilile ngaso sonkhe sikhatsi. (Naletinye tindlela tekwesekela kutsi inkondlo ikhuluma ngenhlitiyo temukelekile). (2) 4.6 Lona ngumbuto longafuni mphendvulo. Lombuto ungulesinye sikhali sebunkondlo lobusetjentiswa nakubhalwa inkondlo/sonkondlo uyamangala kutsi ngabe inhlitiyo iphumula nini. (2) 4.7 Ayiphumuli ngobe iyatfutsela, ifise, ibalise ikukhumbute tintfo letenteka kadzeni, njll. Kuma kwenhlitiyo kusho kuphela nobe kushabalala kwemphilo yemuntfu ngobe usuke asashonile nobe asafile/ayiphumuli ngobe itfwele kuphila kwemuntfu. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu TINKONDLO LETINGAKAFUNDVWA EKLASINI TIMPHENDVULO TEMIBUTO LEMIFISHA UMBUTO 5: BHALA MABHALANE – M Ngwenya. 5.1 Khanyisela/Ukhanyisele boMajaheni bangene ebubabeni/ Ukhanyisele boNtfombi baphum' ebuntfombini/Khanyisela timphumphutse Makhanya. (1) 5.2 Bantfu labadzinga imfundvo/bafundzi. (1) 5.3 Sizatfu kutsi imfundvo ingetulu kwako konkhe, ngaphandle kwayo kute lokungenteka. (1) 5.4 Lemigca ye-4 ne-5 yalenkondlo ayilingani, Umugca 4 unemagama lamatsatfu kantsi umugca 5 unemagama lamane/lemigca yakha sicedzelelamcondvo. (Kunye kuphela) (1) 5.5 Ucondze kusitjela kutsi, imfundvo iholela/ichubela bantfu emphucukweni nekubasusa bumnyama bekungabi nemfundvo, njengetinkhomo natingena edibhini tisusa konkhe lokungafuneki emitimbeni yato. (2) 5.6 Akhetseke kahle, emadlelo laluhlata aluphawu lwemphumelelo. Lapha kulenkondlo asho kuphumelela kwebantfu nasebatfole imfundvo. (2) 5.7 Lenkondlo ikhuluma ngemfundvo. Ngobe isho kufundza kwebantfu besuka ebumnyameni, ekungatini baye ekukhanyeni emphumelelweni. (2) [10] SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu SIGABA B: INOVELI UMBUTO 6: LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Umbono wembhali kulenoveli. SINGENISO: Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako endzabenimbhalo yabo. Sib. Umbono lowetfulwa ngumbhali ngalenoveli 'Liphume Nebovu.' Bahlolwa kulindzeleke kutsi bavete ngalokufisha imibono umbhali layivetile, bese besekela ngalokwentekako kulenoveli. Indzabambhalo ingaveta imibono lefana nalena, sib. sitsembu. UMTIMBA WENDZABAMBHALO: Kulesigaba sendzabambhalo bahlolwa kulindzeleke kutsi bavete kabanti ngembono wembhali. Umbono wembhali awesekelwe kabanti ngetigameko letentekako, sib. Sitsembu: Umbhali uvete umbono wakhe ngemphilo yasesitsenjini. Loku ukuvete ngaletigameko letilandzelako: • Indvodza ingaze iganwe, ikakhulukati lapho isebenta khona, iyakhohlwa ngelikayo inamatsele entfombini yayo, njengaLushawulo lapho asaganwe nguTintfombi wakhohlwa ngekondla LaMagagula nebantfwana labashiye ekhaya. • Labanye bafati labancane bavame kungatiphatsi kahle emendvweni yabo baba naletinye tingani letibomakhwapheni letigcine tibatfolise bantfwana njengaTintfombi lowagcina aganile watfola umntfwana wemlumbi, abe Lushawulo akhona. • Labanye batali bavamise kuba neligugu nebafati labancane banyundzele laba labadzala. Loko kubonakele kuLaHlophe nakuKhumalo nakutewetfulwa Tintfombi, bakhombisa kumtfokotela. • Ngalesinye sikhatsi esitsenjini kuyaloyiswana nangabe kwenteke tigameko letingavisiseki kutsi tibangelwe yini. Kushona kwebantfwana baTintfombi nebaLaMagagula bekukholelwa kutsi baloywe nguLaHlophe lokwabangela kutsi Lushawulo aze amcoshe ekhaya. (Naletinye tigameko letesekela umbono wembhali ngesitsembu letingakabalwa lapha temukelekile). SIPHETFO SENDZABAMBHALO: Kulesigaba sendzabambhalo bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla, basho nekutsi ngabe umbhali uphumelele nobe wehlulekile kwetfula umbono wakhe ngetigameko letenteka esitsenjini. CAPHELA: Bahlolwa abangagudluki etigamekweni letigcamisa umbono wembhali. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, (SICHIBIYELO B) [25] NOBE Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu UMBUTO 7: LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane 7.1 Umoya waletheksthi lengenhla ushubile ugcwele lusizi ngekushona kwemntfwana waTintfombi. (2) 7.2 Inkholelo yaLaMagagula yebuKhrestu ngobe kunele kwashona lomntfwana waTintfombi watfuma bantfwana kutsi bayewubika lesifo kamfundisi. 'Muzi, hambani niyewubikela bakaMfundisi kutsi lomntfwana lebekagula sewendlulile.' (2) 7.3 Lelilanga lekwavela ngalo lesifo lapha kaLushawulo bekushisa kakhulu kantsi kusemakhaya indzaba yekuyisa sidvumbu emakhateni yintfo lengaketayeleki. Ngaloko-ke umtimba wemufi bewungaba sengotini yekonakala/Nangabe emakhata akhona kumele sidvumbu siphutfunyiswe khona masinya. (2) 7.4 Kukhala kwaTintfombi bekukutentisa, avala kutsi bantfu bangaboni kutsi nguye labetibulalela bantfwana bakhe njengobe kuvelile esiphetfweni senoveli lapho ashaywa khona emkhayeni. (2) 7.5 Lushawulo wafuta uyise ngekuteka sitsembu kanye nekusuka ekhaya ayewuhlala naTintfombi ashiye LaMagagula nebantfwana. Uyise waLushawulo naye abenesitsembu washiya LaHlophe nebantfwabakhe batihlalela bodvwa./Nangalesikhatsi Lushawulo aletsa Tintfombi kuyise, wakujabulela kumbona, akazange amsole ngalutfo ngobe naye bekayindvodza yesitsembu. (2) 7.6 Sicakacaka yincenye yesakhiwo sendzaba lapho tigameko setihlangahlangene ngendlela ledida balingisi ekutsatseni tincumo letifanele. Sicakacaka kulenoveli kulapho bantfwana baLushawulo bafa butsaphutsaphu naye sekadidekile kutsi ngabe bantfwabakhe badliwa yini aze acoshe nenina atsi uyatsakatsa. (2) 7.7 Nangabe inkinga leyabangela kutsi Lushawulo angeti emngcwabeni wemntfwanakhe lotalwa yintsandvokati yakhe kungaba kufika kadze kwembiko wekufa kwalomntfwana, etikhatsini talomuhla tinyenti tindlela tekuphutfumisa umlayeto lophutfumako, sib. Makhalekhukhwini/ i-imeyili/incwadzilucingo/njll. (Kubili kwaloku). (2) 7.8 Umbhali walenoveli uyakholelwa etinhlolweni ngobe kuyavela kutsi tinhlolo tavele tabalandvulela kutsi umkhuhlane ungabuyela emuva, kwavele kwaba njalo, umntfwana washona. (2) 7.9 Imibono itawehluka. Labanye batawutsi uyatisukumela tindzaba temuti wakhe, banike sibonelo sekuhamba eva kulabanemanga kutsi bantfwabakhe badliwa yini. Labanye batamsola ngetizatfu letinyenti kutsi wephuta kusukumela kufa kwebantfwabakhe, ngabe waphangisa ngabe akumange kufe labanyenti kangaka. Nalokutsi bantfwana bakhe bangcwatjwe angekho/ kuletsa emapulango elibhokisi yena angabi khona emngcwabeni wemntfwana waLaMagagula. (Nalamanye emaphuzu lacashunwe encwadzini emukelekile). (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu 7.10 Imibono yebahlolwa itawehluka. Labanye batawuhambisana nekwelashwa kwesintfu kutsi nobe ngabe abeyiswe kuphi abetawuvele endlule emhlabeni. Labanye batawugceka babone ngatsi kube abeyiswe kulabamhlophe esibhedlela ngabe waphila. (2) 7.11 LaMagagula bekakholelwa enkholweni yebuKrestu ngobe wabita umfundisi nakushona umntfwana waTintfombi/waya kumake mfundisi ngalesikhatsi atsi sewucabanga kubuyela ekhaya kubo. Lushawulo yena ukholelwa enkholweni yendzabuko, yetinyanga/yekuphengula/yemkhaya ngobe waya emkhayeni nakutfolakala kutsi umtsakatsi lomkhulu nguTintfombi. (2) 7.12 Ingcikitsi yalenoveli sitsembu. Tigameko letiveta loko sobala: Lushawulo unebafati lababili/esitsenjini akuvanwa kuyaliwa/kuba khona kubandlululana njengobe Lushawulo nenina bebatsandza Tintfombi nebantfwabakhe kunaLaMagagula nebantfwabakhe, njll. (Naleminye imibono yemukelekile). (3) [25] NOBE UMBUTO 8: KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Umbono wembhali kulenoveli. SINGENISO: Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako endzabenimbhalo yabo. Sib. Umbono lowetfulwa ngumbhali ngalenoveli, 'Kubamba Letingelako.' Bahlolwa kulindzeleke kutsi bavete ngalokufisha umbono wembhali bese besekela ngalokwentekako kulenoveli. UMTIMBA WENDZABAMBHALO: Kulesigaba sendzabambhalo, bahlolwa kulindzeleke kutsi bavete kabanti ngembono wembhali ngekwesekela kabanti ngalokwenteka enovelini. Umbhali uvete umbono wakhe ngemfundvo nemalungelo ekufundza kutsi kubalulekile kanye netintfo letingaba tihibe ngenchubekelembili yemfundvo. Loku ukuvete ngaletigameko letilandzelako: • Uvete Mphikeleli abuyela esikolweni ayofundza sekamdzala. Kutsite nalapho sekacoshiwe esikolweni wenta taba tekutsi abuyiselwe esikolweni kute afeze umbono wembhali ngekubaluleka kwemfundvo. • Kuphumelela kwakhe nekuhlakanipha kwakhe emfundvweni kwamenta wakhona kubamba imihlangano yetigodzi ayihambise kahle ngekulandzelela luhlelo. Loku kwamenta waze wakhetfwa waba likhansela lendzawo. • Kuyofundzela umsebenti wekuphatsa ummango eVaal kwamenta agcine asaphetse ayimeya. Kufundza nekusebenta kwakhe ngekutikhandla kwamenta wakhetfwa waba ngusosifundzave. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu • Kucoshwa kwaMphikeleli kuvete ngalokusobala kutsi Sikhulu Tsabetse bekangawahloniphi emalungelo ebantfwana ekufundza. Tinchubomgomo tesikolo bekangatilandzeleli. Mphikeleli waze wasitwa nguMatsiya lowammela ngekuveta emagazethi latsi unelilungelo lekufundza. • Sikhulu Tsabetse akazange afune kubona Mphikeleli aphumelela aba ngumuntfu ngiko etama ngako konkhe lokusemandleni akhe kutsi acime likusasa lakhe emfundvweni, kodvwa wagcina angakaphumeleli. (Naletinye tigameko letesekela umbono wembhali ngekubaluleka kwemfundvo letingakabalwa lapha temukelekile). SIPHETFO SENDZABAMBHALO: Kulesigaba sendzabambhalo bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla, basho nekutsi ngabe umbhali uphumelele nobe wehlulekile kwetfula umbono wakhe ngemfundvo nemalungelo emfundvo kanye netintfo letingaba tihibe ngenchubekelembili yemfundvo enovelini. CAPHELA: Bahlolwa abangagudluki kuloko labakubona kungumbono wembhali nekuphindza bacaphune tigameko letisendzabeni letigcamisa loko. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO (SICHIBIYELO B.) [25] NOBE UMBUTO 9: KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi 9.1 Tinkhanyeti tigcamisa loku lokulandzelako: kukhutsata nekujivata tento letitsite, kufundzisa, kubonisana, kwelulekana, kumisa sibindzi. (Kubili kwaloku). (2) 9.2 Kudla kudla lokunemphilo, kunatsa emaphilisi ekunciphisa umtimba, kusebentisa imishini lemunya emafutsa emtimbeni. (Naletinye tindlela tekunciphisa umtimba temukelekile). (2) 9.3 Yebo. Letheksthi inenhloso yekutfutfukisa lulwimi. 'Bantfu labanyenti bayatitsandza futsi bayakholelwa etinkhanyetini ngako-ke kumele tibocanjwa emagama eSiswati.' (2) 9.4 Lusha lungazuza ngekutsi imitimba yalo ihlale iphilile/ingcondvo ingasebenta ngalokushelelako/kuncipha kwebugebengu nekusetjentiswa kwetidzakamiva. (Naleminye imibono yebuhle bekutibandzakanya emidlalweni). (2) 9.5 Indzaba lebhaleke kahle inetigameko letibumbene, letitselelana emanti letingenta kutsi natikhishiwe indzaba ingachubeki kahle futsi ingatfutfuki. Lesigameko lesikuletheksthi lengenhla asikabaluleki ekutfutfukeni kwalendzaba nesakhiwo sayo. Nanobe singakhishwa indzaba ingachubeka ngaphandle kwekuphazamiseka. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu 9.6 Sigameko lesiluvutfondzaba ngulapho kulindzelwe imiphumela yelukhetfo. Mphikeleli uyancoba elukhetfweni utsatsa sikhundla lesikhulu sekuba nguSosifundzave. (2) 9.7 Besingakalindzeli kutsi Tsabetse angemukela Mphikeleleli ngalendlela lamemukela ngayo nekuva kutsi yena Tsabetse lucobo lwakhe angalikhipha livi lekutsi uyacolisa kuMphikeleli. (2) 9.8 Sikolo saseKhayaletfu siphetfwe ngumtimba lomela batali lapho Tsabetse angusihlalo khona njengobe netikolo tasemimangweni yalomuhla nato tiphetfwe ngiyo imitimba yebatali/Thishelanhloko waseKhayaletfu abengatitsatseli tincumo njengobe nakuletikolo talomuhla tincumo titsatfwa ngekuhlanganyela nemitimba lemele batali. (2) 9.9 Wehlulekile kulilandzela. Loku Lotifiso labekufisile lokukubona Magumeni aphumelela elukhetfweni akuzange kwenteke kwaphumelela Mphikeleli. Sifiso saLotifiso sekutsi Mphikeleli ehluleke eluhlelweni lwakhe lwekwakhela bantfu tindlu tekuhlala letenele kucedvwe imikhukhu naso asizange siphumelele. (2) 9.10 Ngekwemtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika wonkhe umuntfu uyalingana ngekwemisebenti nemidlalo lefanele idlalwe njll. Yonkhe imidlalo kufanele ingabandlululi ngekwebulili. Lesitatimende siyabandlulula ngekwebulili. (2) 9.11 Inkhanyeti yaMphikeleli, i-Aries, itsi 'utawuzuza tidzingo angaketeleli.' Loku kufakazelwa kuvela kwemaciniso ngekushona kwebatali bakhe nalapho bangcwatjwa khona. Khulumile watibula ngemfana lotawandzisa sibongo saMphikeleli, wabuye wakhetfwa waba ngusosifundzave ekugcineni kwalenoveli. (2) 9.12 Umlayeto lowetfulwa ngumbhali kulenoveli yakhe ngulotsi, 'beketela utawuzuza ekugcineni.' Mphikeleli usibonelo sekutsi nangabe ufuna intfo, uyifuna ngekweliciniso ungancoba nobe ngabe ngutiphi tihibe lohlangana nato endleleni, inkhani nje nawubeketela uphindze uphikelele. (3) [25] SAMBA SESIGABA B: 25 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu SIGABA C: UMDLALO UMBUTO 10: KWAHLWA EMINI – JJ Thwala Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Emasu lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali balomdlalo. SINGENISO: Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo. Sib. Emasu lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali balomdlalo, 'Kwahlwa Emini.' Bahlolwa kulindzeleke kutsi bavete ngalokufisha emasu lasetjentisiwe labatawugcila kuwo kuveta labadlali labatikhetsele bona. Indzabambhalo ayibhekiswe emaswini lamatsatfu umhlolwa latikhetsele wona. UMTIMBA WENDZABAMBHALO: Bahlolwa abacoce ngaloko labakuphawule kafisha esingenisweni. Bahlolwa bacoca ngemasu lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali balomdlalo babuye banike sibonelo semdlali ngamunye labamkhetsile kwesekela labakushoko, sib. Kutikhulumela (tinkhulumiswano tebadlali): • LaJele uvetwe ngetinkhulumo kutsi akanawo emaciniso. Loku kuvele lapho akhuluma naNkhanise amtjela kutsi nguye lomdzala kaNhlapho abe ati kahle kutsi wefika naye. Utsi nguye insika yesive, bukhosi bakhe kantsi nesive siyakwati loko. • Nakatsi Ntfwasahlobo umtjela kutsi ungumlanjwana utsi angamlaleli ngobe uyahlanya. • LaJele utsi utawesekela Nkhanise kulula, kumatima ngalesikhatsi amtjela ngemasu ekuhlasela Makhosi. • Loku kuveta LaJele njengemdlali longaketsembeki, longenamaciniso, lonemfundziso lembi ebantfwaneni ngetinkhulumo takhe. Kubetsa emabito: • Makhosi wetsiwe ligama lelikhomba kutsi utawuphatsa abuse sive. Loku kuvela ngalesikhatsi Mkhalelwa amkhetsa emadvodzaneni akhe kutsi utawuba yinkhosi yakaNhlapho atsatse tintsambo kuye. • Lamlandzela libito lakhe ngekutsi umbhali walomdlalo ente tigameko takhe tivulele Makhosi indlela yekutsi abe yinkhosi ekugcineni kwalomdlalo. Tento: • Tento taNdzabeni timenta avele njengemdlali longakatsembeki. Uyinyanga letsenjiwe kaNhlapho lesetjentiswa kucinisa emakhosi. Mkhalelwa ucele yena kutsi acinise Makhosi ngembikwelusuku lwekubekwa, akenti njengobe ayaliwe uphikisana nesincumo senkhosi. • BoNkhanise nabo bacela yena kutsi asebentise imitsimbumbulu, acinise Makhosi, uvumelana nabo ngobe etsenjiswe sikhundla lesisetulu nasekuphetse bona. • Ndzabeni uphindze abe yincenye yelibandla leMfelandzawonye lowenta licebo lekubulala Makhosi. Lesento sivete kungetsembeki kwakhe enkhosini nasesiveni sonkhe ngobe kugcine sekufe bantfu labanyenti ngalesento sakhe. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu • Ndzabeni watsi nanobe Mkhalelwa asamtjelile kutsi Makhosi yindvodzana yakhe yekucala, yena wachubeka walwa nesincumo sekutsi Makhosi atsatse bukhosi, wesekela kutsi kube nguNkhanise lobusako. Letento timenta avele njengemdlali longaketsembeki njengesetsenjwa saMKhalelwa. (Nalamanye emasu langakabalwa lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali bakhe emukelekile). SIPHETFO SENDZABAMBHALO: Kulesigaba sendzabambhalo bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla, basho nekutsi ngabe umbhali uphumelele nobe wehlulekile kusebentisa lamasu lekucocwe ngawo ekuveteni badlali balomdlalo. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO SICHIBIYELO B. [25] NOBE UMBUTO 11: KWAHLWA EMINI – JJ Thwala IIMIBUTO LEMIFISHA 11.1 'Ngihleli phasi ngabukisisa.' (2) 11.2 • Lusuku lolulandzelako (Umgcibelo) lusuku lwekubekwa kwaMakhosi. Lokungakholweki kutsi kufike umuntfu lowatiwako kutsi usitsa saMakhosi atewumbita atsi ubitwa yintfombi yakhe futsi ufika ebusuku bese naMakhosi usukumela etulu uya lapho abitwa khona. • Nasekusondzele lusuku lwekubekwa kwenkhosi, indlela lokwentiwa ngayo tintfo iyantjintja, inkhosi nalabasondzelene nayo bayazitsa, bahlaliseke bangazulazuli. Makhosi ubonakala anaLungile bahleti phasi kwesihlahla khashane nasemphakatsi. Loku kwenta kutsi tintfo letentekako kuletheksthi tingakholweki ngobe atihambelani nekuzitsa. (2) 11.3 Kulomdlalo kuyashiwo kutsi Makhosi naNdleleni bebakhontene. Libandla leMfelandzawonye lakubona kulitfuba lelihle kusebentisa Ndleleni ngobe akukho lokubi Makhosi labengamcabangela kona. (2) 11.4 Indlondlo yimamba (inyoka) lendzala, umuntfu longaketsembeki ubitwa ngenyoka. Ndlondlo yinyanga lenkhulu yaMkhalelwa layetsembile. Nguye lotfunywe kutsi elaphe Makhosi kodvwa kunekutsi amelaphe ulumba sijula sekutsi simbulale ngobe uvumelene naboNkhanise, uphambana nelivi lenkhosi. (2) 11.5 Lendzawo isikhanyisamcondvo salapho kwafela khona boSicongo naNdleleni. Ndleleni wagwazwa nguSicongo walala etikwematje wafela khona, Sicongo washayisa kabuhlungu edvwaleni laleliwa wasaphaka bucopho. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu 11.6 Timphi/Ludlame. Emvakwekutsi Makhosi sakhetsiwe kutsi kutawuba nguye inkhosi yaseLusizini, Nkhanise akafunanga kuyohlala phansi neyise Mkhalelwa kutfola emaciniso aloko kepha wenta emasu nelibandla leMfelandzawonye ekutsi Makhosi abulawe kute kutewubusa yena njengendvodzana lendzala yakaNhlapho. (2) 11.7 Ngiyavumelana naloko. Kufihlelwa kwebantfwana emaciniso ngemvelaphi yabo kuyawavula emehlo etetsamelilwati ngekutsi ummango ubone ingoti yaloko ngobe bantfwana bagcine sebabanga emafa langakacondzani nabo njengaNkhanise/kulwelwa kwetikhundla letingekho emtsetfweni kuyingoti lenkhulu ngobe umuntfu uyafa nekufa njengaSicongo lobekalekelela Nkhanise kutsi atfole bukhosi lobungakamfaneli kute naye abe sesikhundleni. Loko kuyawavula emehlo etetsamelilwati ngekutsi tikugweme loko. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2) 11.8 Bomakhalekhukhwini/Lucingo belutawenta kube lukhuni kuboSicongo kuyewubita Makhosi batsi ubitwa nguLungile ngobe Lungile nakafuna Makhosi bekatawuvele advonse makhalekhikhini/lucingo wakhe ashayele Makhosi. Nalolusizi lwekufa kwaNdleleni naSicongo beluyogwemeka. (Imibono itawehluka ngeluhlobo lwethekhnoloji lekhetsiwe). (2) 11.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: • Esikhatsini lesinyenti, labanye bantfu bayabikelwa nakukhona lokubi lokutawenteka kubo nobe kwentakalele bantfu labasondzelene nabo. NaLungile kucatjangwa kutsi abebikelwa kutsi kukhona lokubi lokutawehlela Makhosi ngelusuku lwekubekwa kwakhe, ngiko bekashaywa luvalo. • Kunetinsongo labetiva ngebantfu kutsi Makhosi angeke alibuse laseLusizini. Loku bekwenta kutsi nangabe acabanga lusuku lolulandzelako lwekubekwa kwaMakhosi, ashaywe luvalo. • Emaphupho lamabi lapho Lungile bekabona khona sive sidvumele, simangele, ngiwo lebekamenta ashaywe luvalo nangabe acabanga lusuku lwangeMgcibelo. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (2) 11.10 Lesisho sichaza kwenta intfo letakufaka enkingeni lewungeke ukhone kuyimela ekugcineni. Nkhanise nelibandla leMfelandzawonye belingati kutsi ngekwakhela Makhosi luzungu lekumbulala bebatifaka bona enkingeni naku ekugcineni bayafa. (2) 11.11 Lombhali usebentisa lulwimi lolujulile. Sib. Lijiko-ligama lelihloniphisa lilanga, -ngangetihlabatsi telwandle-sifaniso lesichaza bunyenti bebantfu. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu 11.12 Imibono itawehluka labanye batawutsi Nkhanise utibulele yena matfupha ngobe bebayalisisiwe kutsi lesijula lesilunjelwe Makhosi bangasitsintsi. Nkhanise naSicongo bephula lowo myalo basitsintsa. Nkhanise utigwaze ngesakhe. Labanye batawutsi nguNdzabeni ngobe inkhosi yamtfuma kutsi ngelusuku lolwendvulela uMgcibelo ayowelapha Makhosi ngemitsi lecondzene nemakhosi. Kunekutsi amelaphe uvumelana naboNkhanise kutsi elumbe lesijula lesitawunikwa Makhosi ngebutsi kute simbulale ngelishwa sabanjwa nguNkhanise ngeliphutsa sambulala. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (3) [25] NOBE UMBUTO 12: UMVUZO – NS Nzima Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo. Emasu lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali balomdlalo. SINGENISO: Bahlolwa bachaza sihloko naloko labatawucoca ngako etindzabenimbhalo tabo. Sib. Emasu lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali balomdlalo, 'Umvuzo.' Bahlolwa kulindzeleke kutsi bavete ngalokufisha emasu lasetjentisiwe labatawugcila kuwo kuveta labadlali labatikhetsele bona. Indzabambhalo ayibhekiswe emaswini lamatsatfu umhlolwa latikhetsele wona. UMTIMBA WENDZABAMBHALO: Bahlolwa abacoce ngaloko labakuphawule kafisha esingenisweni ngenhla. Bahlolwa bacoca ngemasu lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali balomdlalo babuye banike sibonelo semdlali ngamunye labamkhetsile kwesekela labakushoko, sib. Kutikhulumela (tinkhulumiswano tebadlali): • LaMbuli uvetwe ngetinkhulumo kutsi ungumdlali lonenhlitiyo lenhle, unemoya wekukholwa, unesineke, ukhatsalela imfundvo yebantfwana futsi uyafundzisa. Siva ngenkhulumo yakhe lapho acoca naLaNgwenya atsi umntfwana kumele esekelwe ngumtali wakhe ngalokuphelele esikolweni. Umtali kumele ahambele imihlangano yesikolo eve kutsi kutsiwani ngebantfwana. Uyokhulumisana nebatali baSatile ngekutsi Satile kumele atewufundza naBatjele njalo ntsambama. • Simtfola afundzisa Batjele ngenhlonipho aphindze atjele LaNgwenya kutsi indlela yekukhulisa bantfwana kumele igcizelelwe esiveni sonkhe. Utsi kukhula kumele kuhambisane nekutitfoba, bucotfo, buntfu nebunye. • Imfundziso lenhle lebekayitjala emntfwaneni wakhe, Batjele ngiyo leyenta kutsi aphumelele ngemalengiso etifundvweni takhe ekupheleni kwemnyaka. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu Kubetsa emabito: • Batjele wetsiwe ligama lababekati wakhe lowatjela emaBhembe wawekhuta ekwenteni lokubi ngesikhatsi kwandze bufelokati, kufelwa nebuntsandzane, kuwa tinsika temiti tilandzelana. Naye ke Batjele abetjela bangani kutsi bafundze futsi abekhute ekwenteni lokubi. • Etifundvweni bekuba nguye lohamba embili. Tonkhe tintfo bebatitjelwa nguye. Wabatjela ngemasu langasetjentiswa kute batfole lusito bayekele tidzakamiva baphumelele etikolweni. Watjela Satile kutsi aketame acocisane nebatali bakhe kuze kulungiswe simo lesingahambi kahle sekutsi kuhlale kunemsindvo ekhaya angakhoni kufundza. • Tingcoco temacembu betiholwa nguye ashiyelana lwati nalabanye bafundzi ngekubaluleka kwemfundvo. Tento: • Tento taSatile timenta avele njengemdlali longatiphatsi kahle. Uphila imphilo yakhe, akafuni kulalela nabamyala. Ungumntfwana wesikolo kodvwa unatsa tjwala, ubhema ligwayi, sewuze ugamancele nasemutsini wetindzala/insangu. • Unebangani lababi, uhamba naMlandzeli badoja sikolo, nobe boBatjele bamekhuta akabalaleli. Akenti umsebenti wesikolo. Loku kwamenta wangaphumeleli ekupheleni kwemnyaka. • Ulihlongandlebe, akalali ekhaya, uhlala nemadvodza lamadzala kunaye. Loku kwamenta wagcina sekagula angenwe sifo sembulalave. (Nalamanye emasu langakabalwa lasetjentiswe ngumbhali kuveta badlali bakhe emukelekile). SIPHETFO SENDZABAMBHALO: Kulesigaba sendzabambhalo bahlolwa basonga konkhe loku lebebacoca ngako lapha ngenhla, basho nekutsi ngabe umbhali uphumelele nobe wehlulekile kusebentisa lamasu lekucocwe ngawo ekuveteni badlali balomdlalo. CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono yabo. BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B. [25] NOBE UMBUTO 13: UMVUZO – NS Nzima 13.1 Mane emalanga labengasebenti ngawo ngoba bekasebenta ngeMsombuluko, Lwesitsatfu nangaLwesihlanu (2) 13.2 Kubamba kwakhe ematoho kuchaza kona kutsi simo semnotfo kabo besingenetisi tidzingo takhe tesikolo lokusho kutsi abedzinga imali ngobe batali bakhe bangenawo emandla ekumenetisa. (2) 13.3 13.3.1 Ngumbono. 13.3.2 Ngemaciniso. (2) 13.4 Imibono itawehluka, sib. Kukhohlisana ngekuyekela sikolo/bugebengu/ telutsandvo basebancane, njll. (Kubili kuphela). (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu 13.5 Lusha luyekela sikolo luyewufuna imisebenti lungakacedzi kufundza/lutfola bantfwana sikhatsi singakefiki/lungenela emacembu emigulukudvu luyekele sikolo/lubhema tidzakamiva luyekele sikolo, njll. (Kubili lokukhombisa kungabeki imfundvo embili njengekwesicubulo saMakhubu). (2) 13.6 BoMlandzeli naSatile ngobe ekugcineni benta tona letintfo lebekabayala ngato Makhubu. (2) 13.7 Imibono itawehluka. Tifundza kutizabalazela kute titfole imali ngekubamba ematoho/Tifundza kutsi akudzingeki kutsi utalwe tifundziswa kute nawe ufundze/Kutimisela emsebentini wesikolo kukwenta utfole lusito lwemifundzate, njll. (Kubili kwaloku). (2) 13.8 Timphendvulo kumele tibe tecwayiso ngembulalave. Sib. Kucaphela tifo temacasi ngekusebentisa tivikelitifo njengelijazi lemkhwenyane/kuba nemngani munye kutelutsandvo/kulalela tecwayiso letikhishwa Litiko Letemphilo ngesifo sembulalave, njll. (Imibono itawehluka kodvwa ishaye emhlolweni). (2) 13.9 Imibono itawehluka. Lemibuto ihlanganiswa liklasi lonkhe linike Satile naBatjele kube ngibo labayendlulisela kuMakhubu. Loko kubonakala ngobe Batjele uchazile kutsi imibuto yeliklasi lonkhe itawuchamuka kuye naSatile, lokukhomba kutsi lemibuto ilungiselelwe. (2) 13.10 Umbhali usebentise lisu lekuveta Makhubu angumuntfu lohlakaniphile ngendlela yetinkhulumo takhe lapho achaza khona indlela lakhule ngayo nendlela lafundze ngayo wate watfola umfundzate wekuyofundzela budokotela/Imiyalo yakhe imveta angumuntfu losibonelo nalokhatsalela lusha kutsi lugweme tintfo letimbi emmangweni, babeke imfundvo embili, njll. (Naletinye timphendvulo letihambisana nembuto temukelekile). (2) 13.11 Lusha lwaseNingizimu Afrika lutibandzakanya etintfweni letinyenti njengetepolitiki, buholi, imisebenti lehlukahlukene, lokudzinga bantfu labetayele kusebenta emacenjini nasebantfwini betikhundla letehlukene. Kucocisana kwabo netinyanga, bodokotela, batali, njll kubalungiselela kutsi babe baholi labetayele kusebenta nebantfu nekusebenta emacenjini lehlukahlukene. (Naleminye imibono yemukelekile nangabe iveta imiphumela yendlela lekufundvwa ngayo esikolweni saseMkhuphukantsaba). (2) 13.12 Umtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika utsi umuntfu ngamunye unelilungelo lekuveta imibono yakhe ngalokukhululekile. Indlela lekuchutjwa ngayo kulesikolo ivalela labanye bafundzi ngaphandle banganikwa litfuba lekusho labakufunako kuletingcoco temacembu aseMkhuphukantsaba/kwenta tingcoco tichubeke ngalokuhlelekile kungabi nakuphazamiseka. Litfuba lekukhuluma balitfola nakugcogcwa lemibuto letawubutwa sikhulumi. (3) [25] SAMBA SESIGABA C: 25 SAMBA SAKO KONKHE: 80 Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 18 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZATJANAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI] Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi LOKUCUKETFWE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuchazwa kwesihloko -Sihloko asikavisiswa Kuchazwa kwesihloko ngalokujulile ngelicophelo lelisetulu ngalokwenetisako akwenetisi nakancane Kujula kwemibono, -Luchungechunge kukhomba kusivisisa -Akhona lamanye emaphuzu -Kulukhuni kutfola emaphuzu -Akukho kucaphuna Kwesekela nekuvisiswa lwemaphuzu lababatekako -Emaphuzu ekwesekela lamahle lesesekela sihloko lesekela sihloko enkondlweni ekwesekela lacashunwe ayevakala kodvwa ngalokwenetisako -Luhlobo lwembhalo kanye -Luhlobo lwembhalo kanye kwetheksthi enkondlweni akaketfulwa ngendlela -Leminye imibono yesekelwe nenkondlo akukavisiswa nenkondlo akukavisiswa -Luhlobo lwembhalo kanye lelindzelekile kodvwa esikhatsini lesinyenti kahle nakancane 7 EMAMAKI nenkondlo kuvisiswa -Luhlobo lwembhalo kanye bufakazi abukholweki ngemalengiso nenkondlo kuvisiswa -Luhlobo lwembhalo kanye ngelicophelo lelisetulu nenkondlo kuvisiswa ngalokwenetisako SAKHIWO NELULWIMI -Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi lobutsite -Sakhiwo sikhomba -Sakhiwo lesingemukeleki ngemalengiso lesinemibono lehleleke besakhiwo emaphutsa ekuhlela nakancane Sakhiwo, Kuhleleka -Imibono yakhiwe yahleleka ngelicophelo lelisetulu -Kubumbana nekuhleleka -Imibono ayikahleleki -Imibono ihlangahlangene nekwetfula ngalokucace ngemalengiso -Imibono letfuliwe kwemibono kuyenetisa ngalokubumbene -Lulwimi lolunemaphutsa -Lulwimi, umoya nesitayela iyalandzeleka -Lulwimi lunemaphutsa -Lulwimi lunemaphutsa lamanyenti nesitayela Kusetjentiswa kwelulwimi, kuvutsiwe futsi -Kunemaphutsa lambalwa langasho lutfo; umoya lamanyenti lesingemukeleki umoya, nesitayela akunamaphutsa elulwimi, umoya nesitayela nesitayela kuyenetisa -Umoya nesitayela -Umoya nesitayela -Emaphutsa eluhlelo, akukemukeleki akwemukeleki nakancane 3 EMAMAKI sipelingi netimphawu tekufundza kuyindlala KWEHLUKA 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 KWEMAMAKI Emalungelo agodliwe Phenya
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 19 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu SIGABA B NA-C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI] Timphawu Emalengiso Licophelo lelisetulu Lokwenetisako Lokusilele Lokungaphumelelisi LOKUCUKETFWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Imphendvulo -Imphendvulo -Sihloko sichazwe -Sihloko sichazwe -Kuncane kakhulu kuvisiswa Kuchazwa kwesihloko lenemininingwane lenemininingwane ngalokwenetisako kodvwa ngekunyanyalata kwesihloko Kujula kwemibono, lengemalengiso lesecophelweni lelisetulu akusito tonkhe tinhlangotsi ngaphandle -Mncane kakhulu umzamo Kwesekelwa nekuvisiswa lababatekako: 14–15 -Sihloko sichazwe leticikelelwe ngalokuphelele kwemininingwane lesekelako wekuphendvula umbuto kwetheksthi -Imphendvulo ngelicophelo lelisetulu -Akhona lamanye emaphuzu -Ambalwa kakhulu -Imibono ayikholweki lenemininingwane kukhomba kusivisisa lamahle lesesekela sihloko emaphuzu lafanele -Luhlobo lwembhalo kanye lengemalengiso -Lamanye emaphuzu ngalokwenetisako kwesekela sihloko netheksthi akukavisiswa 15 EMAMAKI langababateki: 12–13 ekwesekela ayevakala -Lamanye emaphuzu -Kuncane kakhulu kuvisiswa nakancane -Sihloko sichazwe kodvwa akaketfulwa esekelwe kodvwa esikhatsini kweluhlobo lwembhalo ngalokujulile ngendlela lelindzelekile lesinyenti bufakazi netheksthi -Luchungechunge -Luhlobo lwembhalo kanye abukholweki lwemaphuzu lababatekako netheksthi kuvisiswa -Kukhona lokusilele ekwesekela lacashunwe ngelicophelo lelisetulu ekuvisiseni luhlobo etheksthini lwembhalo kanye netheksthi -Luhlobo lwembhalo kanye netheksthi kuvisiswe ngemalengiso SAKHIWO NELULWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Sakhiwo lesibumbene -Sakhiwo lesicacile -Bukhona bufakazi lobutsite -Sakhiwo sikhomba -Kungahleleki kahle Sakhiwo, Kuhleleka -Singeniso nesiphetfo lesinemibono lehleleke besakhiwo emaphutsa ekuhlela kwesakhiwo kukhinyabeta nekwetfula lesingemalengiso ngelicophelo lelisetulu -Kuhleleka nekubumbana -Imibono ayikahleleki kubumbana kwemibono Kusetjentiswa kwelulwimi, -Imibono yakhiwe yahleleka -Singeniso nesiphetfo kanye -Kuhleleka nekubumbana ngalokubumbene -Emaphutsa elulwimi ngemalengiso naletinye tindzima kuhleleke kwemubono kuyenetisa -Lulwimi lunemaphutsa nesitayela umoya, nesitayela -Lulwimi, umoya nesitayela ngalokubumbene kodvwa kunemaphutsa lamanyenti lesingakemukeleki kwenta kuvutsiwe futsi -Imibono ihleleke -Lulwimi lunemaphutsa -Umoya nesitayela lombhalo ungabi 10 EMAMAKI akunamaphutsa ngelicophelo lelisetulu lambalwa; umoya nesitayela akwemukeleki yimphumelelo -Kunemaphutsa lambalwa kuyenetisa -Kuhleleka kwetindzima -Umoya nesitayela elulwimi, umoya nesitayela -Kuhleleka kwetindzima kunemaphutsa akwemukeleki kuyenetisa -Tindzima tihlangahlangene KWEHLUKA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 KWEMAMAKI Emalungelo agodliwe

Matching paper and memo

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Study this subject

Revise the topics in this paper, then practise them question by question.

More papers and memos for this grade and subject.

More from Grade 12 Siswati Hl

View all