Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2015
IMEMORANDAMU
EMAMAKI: 70
Lememorandamu inemakhasi la-9.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2015 papers 





View all





siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo
Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015, 9 pages. Read online or download the free PDF.
Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2015 · siswati. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2015
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 212.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC Supplementary Exam 2015
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary20 marks
- Question 1.2Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 3Kubhala nekwetfula (Writing and Presenting)10 marks
- Question 4Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 5Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
SIGABA A: SIVISISO
Imemorandamu yekumaka sivisiso:
• Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
• Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
• Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
• Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
• Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
• Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
• Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
imphendvulo ngalokugcwele.
UMBUTO 1
1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A
1.1.1 Bhimbidvwane. (1)
1.1.2 Mtima. (1)
1.1.3 Umntfwana waMtima lo bekavele angundzabisematseni. (1)
1.1.4 Tifaca. (1)
1.1.5 C/Abetamshaya amlimate abuye amhlazise. (1)
1.1.6 Kusho kutsi bebakhuluma ngaye bangacedzi onkhe malanga. (1)
1.1.7 • Bekutsi uma akhubekile aguce phasi athandaze.
• Akazange angene esilingweni sekuvana nemadvodza ebantfu
kwale ngisho satsenjiswa umshado.
• Bekangababambeli emagcubu labafati lebebakhuluma kabi
ngaye. (Kubili kwaloku). (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
1.1.8 Timphendvulo titawehluka. Labanye batakubona kungemukeleki
ngobe bothishela abafundzisi ngalokufanako, loko kunika bafundzi
inkinga yekwetayela thishela lomusha netindlela lafundzisa
ngato/Kwehla kwelizinga lekuphumelela kwebafundzi. Labanye
batawutsi kuba kahle kakhulukati nangabe lothishela lohambako
abengawenti kahle umsebenti wakhe/Ngalesinye sikhatsi
kwenyuka lizinga lekuphumelela kwebafundzi. (2)
1.1.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
• Kubambelela ekukholweni angavumi kuphatamiseka
lokutawenta kutsi bantfu batjelane kutsi vele ulikholwa
mbamba akesuye umfalisi.
• Kuba nebudlelwane lobuhle nalasebenta nabo lokutawenta
kutsi bayotjela ummango ngendlela laphilisana ngayo
nalabanye.
• Angavumeli kutsi nangalinye lilanga atfolakale atsandzana
nendvodza yemuntfu lokutawenta babone kutsi akaketeli
emadvodza abo.
(Nalokunye lokwemukelekako lokungakabalwa lapha). (2)
1.1.10 Imibono itawehluka. Labanye batawuvumelana nalombono
besekele ngekutsi umphatsi usebentisa lenkhulumo kwenta
bafundzi bakhutsalele umsebenti wabo kute baphumelele kahle
ekupheleni kwemnyaka/Labanye batawugceka lombono besekele
ngekutsi awuhambisani nemtsetfosisekelo welive ngobe uvimbela
bantfwana labanetihibe tekufundza kutsi bafundze. (Naleminye
imibono leyemukelekako lengakabalwa lapha ngenhla). (2)
1.1.11 LaDludlu bekamuhle acedzile, angenandvodza, atiphetse kahle
futsi akholwa. Loku bekwenta bomake bendzawo bacabange kutsi
emadvodza abo atawutsatseka ngaye bese ayabalahla. (2)
1.1.12 Intsandzane lenhle ngumakhotfwa ngunina. (2)
1.1.13 Bantfwana bangaphazamiseka etifundvweni tabo ngekulalela bubi
bathishela wabo bese abamemukeli ngisho naloko labafundzisa
kona bangakwemukeli.
Imiphumela yabo ingaba mibi ngekungemukeli thishela. (2)
1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B
1.2.1 Bonkhe baphakamise tandla tangasekudla ngaphandle kwamunye
lophakamise sasesancele/Bonkhe batelulile ngaphandle
kwalababili labatigobile. (1)
1.2.2 Yinombolo yebafundzi lencane/tinsita tekufundza/kunathishela
lofundzisako/indlela bafundzi labakhombisa kuvisisa ngayo
sifundvo ngekuphakamisa tandla, njll. (kunye kwaloku). (1)
1.2.3 Leliklasi linenhlanganisela yebantfwana besive lesimhlophe
nalesimmnyama lokuhambisana kahle nalokushiwo
ngukhukhulelangoco. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
1.2.4 Kuphakelwa kwetinsita kusezingeni lelisetulu, bonkhe bafundzi
basendlini yekufundzela, banematafula netitulo, banetincwadzi
tekubhalela, kunebhodi yeluhlobo lwesimanje lemhlophe,
kunelishadi lekunamatsisela titfombe, kunelitafula lemfundzisi,
nalokunye lokungakabalwa lokusesitfombeni. (Kubili kwaloku). (2)
1.2.5 Imibono itawehluka. Sib.
Lokufanako:
• Itheksthi A ikhuluma ngebantfwana esikolweni kantsi
netheksthi B nayo ikhuluma ngebantfwana labaseklasini
esikolweni labafundza kuso.
• Itheksthi A ikhuluma ngathishela lomsikati, kantsi itheksthi B
nayo iveta thishela lomsikati.
• Itheksthi A ikhuluma ngekutimisela ngekufundza kute kungabi
khona longaphumeleli. Itheksthi B ikhomba bafundzi
labatimisele ngekufundza lapho bakhombisa umdlandla
ngekuphakamisa tandla umfundzisi wabo nakababuta imibuto.
• Itheksthi A ikhuluma ngesiponono sathishelakati lomudze,
kantsi nalapha etheksthini B thishelakati muhle futsi mudze,
njll. (Kubili kwaloku). (2)
Lokungafani:
• Itheksthi A inemmango lokhuluma kabi ngathishelakati Dludlu.
Itheksthi B ayinawo ummango, nguthishelakati nebantfwana
eklasini.
• Itheksthi A yenteka nakucala umnyaka, kuvulwa tikolo.
Itheksthi B bafundzi sebaseklasini kufundza sekucalile.
• Itheksthi A ikhuluma ngaThishelakati Dludlu lolikholwa.
Itheksthi B ayiyiveti inkholelo yalothishelakati lome
embikweliklasi.
• Itheksthi A thishelakati ufundzisa tibalo. Itheksthi B thishelakati
ayiveti luhlobo lwesifundvo lesifundziswako, njll. (Kubili
kwaloku). (2)
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:
• Kwabiwa kwemamaki:
o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
labelwa liphuzu ngalinye).
o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
o Samba semamaki: 10.
• Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
emagama akhe:
o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki.
o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki.
o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.
• Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
kunjalo etheksthini:
o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
o 1–5 ticahunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.
CAPHELA:
• Sibalo semagama:
o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
esifinyetweni.
o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
lasetjentisiwe.
o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye
lesele yesifinyeto.
UMONGO WESIFINYETO
EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI
LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa lakhomba kutsi
kubaluleke ngani kukhokhwa kwentsela lapha eNingizimu Afrika.)
Hulumende usebentisa imali yentsela kuholela basebenti. Tikolo lekufundzelwa kuto
netinsita tekufundza kwentiwa ngemali yentsela. Kucedza buphuya kulabangasebenti
njengabogogo, tintsandzane, labakhubatekile nemali yesondlo kusetjentiswa imali
yentsela.
Kute sive sihlale siphilile tinsita tetemphilo tentiwa ngemali yentsela. Intsela
isetjentiselwa kutsenga tinsita tekugcina ummango uphephile futsi uvikelekile.
Umtsetfo nekulungiswa kwetimilo kusimamiswa tinsita letitsengwa ngemali yentsela.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
Kuphitsitela kwetitfutsi nekuphepha emgwacweni kwesekelwe yimali yentsela
lecinisekisa simo semigwaco lesisezingeni. Tinhlekelele letibangwa simo sekugucuka
kwelitulu tilungiswa ngemali yentsela.
Sicashunwa Emagama emhlolwa
1 Ematiko lamanyenti ahulumende ayayidzinga 1 Hulumende usebentisa imali yentsela
imali kute aholele basebenti bawo. kuholela basebenti.
2 Litiko Letemfundvo liyayidzinga imali kute 2 Tikolo lekufundzelwa kuto netinsita
lakhe tikolo njengobe linani lebantfwana tekufundza kwentiwa ngemali yentsela.
labafundzako lenyukile eveni nekutsenga
tincwadzi naletinye tinsita tekufundza.
3 Litiko Letenhlalakahle lidzinga imali yekuholela 3 Kucedza buphuya kulabangasebenti
labagugile, tintsandzane, bantfwana njengabogogo, tintsandzane,
labanebatali labangasebenti labakhubatekile nemali yesondlo
nalabakhubatekile labehluleka kusetjentiswa imali yentsela.
kuyewutisebentela.
4 Litiko Letemphilo lidzinga imali yekwakha 4 Kute sive sihlale siphilile tinsita
imitfolamphilo netibhedlela. tetemphilo tentiwa ngemali yentsela.
5 Litiko Letekuphepha Nekuvikela ummango 5 Intsela isetjentiselwa kutsenga tinsita
lidzinga imali lenyenti yekutsenga tikhali tekugcina ummango uphephile futsi
tekulwa nebugebengu lobukhungetse live uvikelekile.
nalobuchamuka emaveni angaphandle.
6 Litiko Letemtsetfo Nemtsetfosisekelo lidzinga 6 Umtsetfo nekulungiswa kwetimilo
imali yekutsenga tinsita tekumelana kusimamiswa tinsita letitsengwa
netemtsetfo nebulungiswa. ngemali yentsela.
7 Litiko Letemigwaco lona lidzinga imali 7 Kuphitsitela kwetitfutsi nekuphepha
yekwakha imigwaco lemisha kanye emgwacweni kwesekelwe yimali
nekulungisa imigwaco leyonakele. yentsela lecinisekisa simo semigwaco
lesisezingeni.
8 Imali yentsela idzingwa nguhulumende 8 Tinhlekelele letibangwa simo
kwakha nekulungisa umonakalo lodalwe sekugucuka kwelitulu tilungiswa
timvula letinkhulu, umlilo nemimoya ngemali yentsela.
lenemandla
(Emaphuzu lasikhombisa kulawa labalwe ngenhla). (Nalamanye emaphuzu
lasetheksthini emukelekile).
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
SIGABA C: LUHLELO NEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
UMBUTO 3
Imemorandamu yekumaka SIGABA C.
• Sipelingi/Lupelomagama:
Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
inshokutsi yalelo gama.
Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
• Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
• Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
3.1 Labanawe umkhuhlane bawuva ngendzaba. (1)
3.2 Imphuphu/Sitambu/Tinhlengezi, njll. (Naleminye imikhicito lenembako
lengakabalwa lapha yemukelekile). (1)
3.3 Ummbila lowomile wakhutulwa wabese uyabiliswa udliwe unjalo. (1)
3.4 Wekuhlala wesutsi/Wekungalambi/Kwesutsa kukwenta ulale kahle,
ungavuswa yindlala, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (1)
3.5 D/Kuhlobisa sikhangisi kute sibukeke sisihle kakhulu. (1)
3.6 Imali. (1)
3.7 Lenkhulumo iyimfundzisolite/ayinamaciniso. INingizimu Afrika yinkhulu
angeke yondliwe sikhwebu sinye semmbila. Lenkhulumo yentelwe kutsi
bantfu batsenge nje kuphela. (2)
3.8 Iyahambisana. Kushaya sentfwala kusho kudla wesutse, ihambisana ngobe
sikhangisi sitsi konkhe lokwentiwe ngemmbila kuyesutsisana. (2)
[10]
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
UMBUTO 4
4.1 Vum! Vum! Vum! Angetame kumtfola. (1)
4.2 Naku ngibhabhalala/ngiwa, ngephuka intsamo ngingakalindzeli. (1)
4.3 D/Ngumuntfu lonematubane. (1)
4.4 Imfene ayilulahli lukhobo lwayo. (1)
4.5 Imibono itawehluka, ifake ekhatsi lokulandzelako:
• Kungenteka ungcundvwe ngulaba lababalekako wase uyawa.
• Ushelele wawa.
• Kungenteka naye bekatsi ugijimisa lona loweba umfati walomunye, wase
uyawa. (Naletinye timbangela letemukelekako). (Kunye kwaloku). (1)
4.6 Ishiwo nangabe lijaha litsatsela lomunye umfati nobe intfombi/nakusonywa
intfombi. (1)
4.7 Kwakhiwa umusho ngeligama 'Insila' lotawuveta inshokutsi yekuba yinceku
lenkhulu yenkhosi. Sib.
Khumalo akasali emicinjini lemikhulu lehanjelwa yinkhosi Mawewe ngobe
uyinsila yakhe. (2)
4.8 Sidlwangudlwangu ngumuntfu lowedzelelako longahloniphi labanye bantfu.
Leligama linebudlelwano nalokwenteka kuletheksthi ngobe nakhona lona
lobalekako ukhombise kungahloniphi umshado waletitsandzani, wafike weba
umfati walomunye ngebudlova wabaleka naye. (2)
[10]
UMBUTO 5
5.1 Ngaloko - ke akusilula kutsi banciphe ngobe kusuke kungekho
lokutawubaphazamisa kutsi bakhule. (1)
5.2 Nangabe inkhomati imitsi, kuyenteka kufe linkhonyane nangabe kungakafi
nenina. (1)
5.3 Bayingoti lenkhulu ngobe/futsi imfuyo iyafa nekufa nangabe idle luhlobo
lolutsite lwabo. (1)
5.4 Kwakhiwa umusho ngelibitombici 'tibulalilukhula' lisetjentiswa
njengamentiwangco. Sib.
Babe utsenge tibulalilukhula itolo. (1)
5.5 Kwakhiwa umusho ngesento 'bakhulela' kuveta sizatfu. Sib.
Bakhulela kutsi babe bomengameli bakusasa. (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
NSC – Imemorandamu
5.6 Kwakhiwa umusho ngesento 'kuphefumula' emshweni sibe yinhloko
yemusho. Sib.
Kuphefumula kwabo kuvuse wonkhe umuntfu endlini. (2)
5.7 Kwakhiwa umusho ngesentakutsi 'ngci' kuveta sikhatsi lesengcile lesiphelele.
Sib.
Sitfole umnyango uvaleke utse ngci/Sitfole umnyango uvaleke ngci. (2)
[10]
SAMBA SESIGABA C: 30
SAMBA SAKO KONKHE: 70
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2015 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2015 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo
More from Grade 12 siSwati HL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati HL ATP 2023 24

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper