Skip to content

siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo

MemorandumsiSwati HLGrade 1220159 pages

Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015, 9 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2015

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2015 IMEMORANDAMU EMAMAKI: 70 Lememorandamu inemakhasi la-9. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu SIGABA A: SIVISISO Imemorandamu yekumaka sivisiso: • Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa. • Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile. • Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele. • Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna. • Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe. • Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala. • Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. UMBUTO 1 1.1 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A 1.1.1 Bhimbidvwane. (1) 1.1.2 Mtima. (1) 1.1.3 Umntfwana waMtima lo bekavele angundzabisematseni. (1) 1.1.4 Tifaca. (1) 1.1.5 C/Abetamshaya amlimate abuye amhlazise. (1) 1.1.6 Kusho kutsi bebakhuluma ngaye bangacedzi onkhe malanga. (1) 1.1.7 • Bekutsi uma akhubekile aguce phasi athandaze. • Akazange angene esilingweni sekuvana nemadvodza ebantfu kwale ngisho satsenjiswa umshado. • Bekangababambeli emagcubu labafati lebebakhuluma kabi ngaye. (Kubili kwaloku). (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu 1.1.8 Timphendvulo titawehluka. Labanye batakubona kungemukeleki ngobe bothishela abafundzisi ngalokufanako, loko kunika bafundzi inkinga yekwetayela thishela lomusha netindlela lafundzisa ngato/Kwehla kwelizinga lekuphumelela kwebafundzi. Labanye batawutsi kuba kahle kakhulukati nangabe lothishela lohambako abengawenti kahle umsebenti wakhe/Ngalesinye sikhatsi kwenyuka lizinga lekuphumelela kwebafundzi. (2) 1.1.9 Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako: • Kubambelela ekukholweni angavumi kuphatamiseka lokutawenta kutsi bantfu batjelane kutsi vele ulikholwa mbamba akesuye umfalisi. • Kuba nebudlelwane lobuhle nalasebenta nabo lokutawenta kutsi bayotjela ummango ngendlela laphilisana ngayo nalabanye. • Angavumeli kutsi nangalinye lilanga atfolakale atsandzana nendvodza yemuntfu lokutawenta babone kutsi akaketeli emadvodza abo. (Nalokunye lokwemukelekako lokungakabalwa lapha). (2) 1.1.10 Imibono itawehluka. Labanye batawuvumelana nalombono besekele ngekutsi umphatsi usebentisa lenkhulumo kwenta bafundzi bakhutsalele umsebenti wabo kute baphumelele kahle ekupheleni kwemnyaka/Labanye batawugceka lombono besekele ngekutsi awuhambisani nemtsetfosisekelo welive ngobe uvimbela bantfwana labanetihibe tekufundza kutsi bafundze. (Naleminye imibono leyemukelekako lengakabalwa lapha ngenhla). (2) 1.1.11 LaDludlu bekamuhle acedzile, angenandvodza, atiphetse kahle futsi akholwa. Loku bekwenta bomake bendzawo bacabange kutsi emadvodza abo atawutsatseka ngaye bese ayabalahla. (2) 1.1.12 Intsandzane lenhle ngumakhotfwa ngunina. (2) 1.1.13 Bantfwana bangaphazamiseka etifundvweni tabo ngekulalela bubi bathishela wabo bese abamemukeli ngisho naloko labafundzisa kona bangakwemukeli. Imiphumela yabo ingaba mibi ngekungemukeli thishela. (2) 1.2 TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B 1.2.1 Bonkhe baphakamise tandla tangasekudla ngaphandle kwamunye lophakamise sasesancele/Bonkhe batelulile ngaphandle kwalababili labatigobile. (1) 1.2.2 Yinombolo yebafundzi lencane/tinsita tekufundza/kunathishela lofundzisako/indlela bafundzi labakhombisa kuvisisa ngayo sifundvo ngekuphakamisa tandla, njll. (kunye kwaloku). (1) 1.2.3 Leliklasi linenhlanganisela yebantfwana besive lesimhlophe nalesimmnyama lokuhambisana kahle nalokushiwo ngukhukhulelangoco. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu 1.2.4 Kuphakelwa kwetinsita kusezingeni lelisetulu, bonkhe bafundzi basendlini yekufundzela, banematafula netitulo, banetincwadzi tekubhalela, kunebhodi yeluhlobo lwesimanje lemhlophe, kunelishadi lekunamatsisela titfombe, kunelitafula lemfundzisi, nalokunye lokungakabalwa lokusesitfombeni. (Kubili kwaloku). (2) 1.2.5 Imibono itawehluka. Sib. Lokufanako: • Itheksthi A ikhuluma ngebantfwana esikolweni kantsi netheksthi B nayo ikhuluma ngebantfwana labaseklasini esikolweni labafundza kuso. • Itheksthi A ikhuluma ngathishela lomsikati, kantsi itheksthi B nayo iveta thishela lomsikati. • Itheksthi A ikhuluma ngekutimisela ngekufundza kute kungabi khona longaphumeleli. Itheksthi B ikhomba bafundzi labatimisele ngekufundza lapho bakhombisa umdlandla ngekuphakamisa tandla umfundzisi wabo nakababuta imibuto. • Itheksthi A ikhuluma ngesiponono sathishelakati lomudze, kantsi nalapha etheksthini B thishelakati muhle futsi mudze, njll. (Kubili kwaloku). (2) Lokungafani: • Itheksthi A inemmango lokhuluma kabi ngathishelakati Dludlu. Itheksthi B ayinawo ummango, nguthishelakati nebantfwana eklasini. • Itheksthi A yenteka nakucala umnyaka, kuvulwa tikolo. Itheksthi B bafundzi sebaseklasini kufundza sekucalile. • Itheksthi A ikhuluma ngaThishelakati Dludlu lolikholwa. Itheksthi B ayiyiveti inkholelo yalothishelakati lome embikweliklasi. • Itheksthi A thishelakati ufundzisa tibalo. Itheksthi B thishelakati ayiveti luhlobo lwesifundvo lesifundziswako, njll. (Kubili kwaloku). (2) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako: • Kwabiwa kwemamaki: o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki labelwa liphuzu ngalinye). o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi. o Samba semamaki: 10. • Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki. o 4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki. o 6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki. • Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo etheksthini: o 6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi. o 1–5 ticahunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi. CAPHELA: • Sibalo semagama: o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe esifinyetweni. o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama lasetjentisiwe. o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye lesele yesifinyeto. UMONGO WESIFINYETO EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa lakhomba kutsi kubaluleke ngani kukhokhwa kwentsela lapha eNingizimu Afrika.) Hulumende usebentisa imali yentsela kuholela basebenti. Tikolo lekufundzelwa kuto netinsita tekufundza kwentiwa ngemali yentsela. Kucedza buphuya kulabangasebenti njengabogogo, tintsandzane, labakhubatekile nemali yesondlo kusetjentiswa imali yentsela. Kute sive sihlale siphilile tinsita tetemphilo tentiwa ngemali yentsela. Intsela isetjentiselwa kutsenga tinsita tekugcina ummango uphephile futsi uvikelekile. Umtsetfo nekulungiswa kwetimilo kusimamiswa tinsita letitsengwa ngemali yentsela. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu Kuphitsitela kwetitfutsi nekuphepha emgwacweni kwesekelwe yimali yentsela lecinisekisa simo semigwaco lesisezingeni. Tinhlekelele letibangwa simo sekugucuka kwelitulu tilungiswa ngemali yentsela. Sicashunwa Emagama emhlolwa 1 Ematiko lamanyenti ahulumende ayayidzinga 1 Hulumende usebentisa imali yentsela imali kute aholele basebenti bawo. kuholela basebenti. 2 Litiko Letemfundvo liyayidzinga imali kute 2 Tikolo lekufundzelwa kuto netinsita lakhe tikolo njengobe linani lebantfwana tekufundza kwentiwa ngemali yentsela. labafundzako lenyukile eveni nekutsenga tincwadzi naletinye tinsita tekufundza. 3 Litiko Letenhlalakahle lidzinga imali yekuholela 3 Kucedza buphuya kulabangasebenti labagugile, tintsandzane, bantfwana njengabogogo, tintsandzane, labanebatali labangasebenti labakhubatekile nemali yesondlo nalabakhubatekile labehluleka kusetjentiswa imali yentsela. kuyewutisebentela. 4 Litiko Letemphilo lidzinga imali yekwakha 4 Kute sive sihlale siphilile tinsita imitfolamphilo netibhedlela. tetemphilo tentiwa ngemali yentsela. 5 Litiko Letekuphepha Nekuvikela ummango 5 Intsela isetjentiselwa kutsenga tinsita lidzinga imali lenyenti yekutsenga tikhali tekugcina ummango uphephile futsi tekulwa nebugebengu lobukhungetse live uvikelekile. nalobuchamuka emaveni angaphandle. 6 Litiko Letemtsetfo Nemtsetfosisekelo lidzinga 6 Umtsetfo nekulungiswa kwetimilo imali yekutsenga tinsita tekumelana kusimamiswa tinsita letitsengwa netemtsetfo nebulungiswa. ngemali yentsela. 7 Litiko Letemigwaco lona lidzinga imali 7 Kuphitsitela kwetitfutsi nekuphepha yekwakha imigwaco lemisha kanye emgwacweni kwesekelwe yimali nekulungisa imigwaco leyonakele. yentsela lecinisekisa simo semigwaco lesisezingeni. 8 Imali yentsela idzingwa nguhulumende 8 Tinhlekelele letibangwa simo kwakha nekulungisa umonakalo lodalwe sekugucuka kwelitulu tilungiswa timvula letinkhulu, umlilo nemimoya ngemali yentsela. lenemandla (Emaphuzu lasikhombisa kulawa labalwe ngenhla). (Nalamanye emaphuzu lasetheksthini emukelekile). SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu SIGABA C: LUHLELO NEKUSETJENTISWA KWELULWIMI UMBUTO 3 Imemorandamu yekumaka SIGABA C. • Sipelingi/Lupelomagama:  Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama.  Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.  Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele. • Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni. • Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. 3.1 Labanawe umkhuhlane bawuva ngendzaba. (1) 3.2 Imphuphu/Sitambu/Tinhlengezi, njll. (Naleminye imikhicito lenembako lengakabalwa lapha yemukelekile). (1) 3.3 Ummbila lowomile wakhutulwa wabese uyabiliswa udliwe unjalo. (1) 3.4 Wekuhlala wesutsi/Wekungalambi/Kwesutsa kukwenta ulale kahle, ungavuswa yindlala, njll. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile). (1) 3.5 D/Kuhlobisa sikhangisi kute sibukeke sisihle kakhulu. (1) 3.6 Imali. (1) 3.7 Lenkhulumo iyimfundzisolite/ayinamaciniso. INingizimu Afrika yinkhulu angeke yondliwe sikhwebu sinye semmbila. Lenkhulumo yentelwe kutsi bantfu batsenge nje kuphela. (2) 3.8 Iyahambisana. Kushaya sentfwala kusho kudla wesutse, ihambisana ngobe sikhangisi sitsi konkhe lokwentiwe ngemmbila kuyesutsisana. (2) [10] Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu UMBUTO 4 4.1 Vum! Vum! Vum! Angetame kumtfola. (1) 4.2 Naku ngibhabhalala/ngiwa, ngephuka intsamo ngingakalindzeli. (1) 4.3 D/Ngumuntfu lonematubane. (1) 4.4 Imfene ayilulahli lukhobo lwayo. (1) 4.5 Imibono itawehluka, ifake ekhatsi lokulandzelako: • Kungenteka ungcundvwe ngulaba lababalekako wase uyawa. • Ushelele wawa. • Kungenteka naye bekatsi ugijimisa lona loweba umfati walomunye, wase uyawa. (Naletinye timbangela letemukelekako). (Kunye kwaloku). (1) 4.6 Ishiwo nangabe lijaha litsatsela lomunye umfati nobe intfombi/nakusonywa intfombi. (1) 4.7 Kwakhiwa umusho ngeligama 'Insila' lotawuveta inshokutsi yekuba yinceku lenkhulu yenkhosi. Sib. Khumalo akasali emicinjini lemikhulu lehanjelwa yinkhosi Mawewe ngobe uyinsila yakhe. (2) 4.8 Sidlwangudlwangu ngumuntfu lowedzelelako longahloniphi labanye bantfu. Leligama linebudlelwano nalokwenteka kuletheksthi ngobe nakhona lona lobalekako ukhombise kungahloniphi umshado waletitsandzani, wafike weba umfati walomunye ngebudlova wabaleka naye. (2) [10] UMBUTO 5 5.1 Ngaloko - ke akusilula kutsi banciphe ngobe kusuke kungekho lokutawubaphazamisa kutsi bakhule. (1) 5.2 Nangabe inkhomati imitsi, kuyenteka kufe linkhonyane nangabe kungakafi nenina. (1) 5.3 Bayingoti lenkhulu ngobe/futsi imfuyo iyafa nekufa nangabe idle luhlobo lolutsite lwabo. (1) 5.4 Kwakhiwa umusho ngelibitombici 'tibulalilukhula' lisetjentiswa njengamentiwangco. Sib. Babe utsenge tibulalilukhula itolo. (1) 5.5 Kwakhiwa umusho ngesento 'bakhulela' kuveta sizatfu. Sib. Bakhulela kutsi babe bomengameli bakusasa. (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015 NSC – Imemorandamu 5.6 Kwakhiwa umusho ngesento 'kuphefumula' emshweni sibe yinhloko yemusho. Sib. Kuphefumula kwabo kuvuse wonkhe umuntfu endlini. (2) 5.7 Kwakhiwa umusho ngesentakutsi 'ngci' kuveta sikhatsi lesengcile lesiphelele. Sib. Sitfole umnyango uvaleke utse ngci/Sitfole umnyango uvaleke ngci. (2) [10] SAMBA SESIGABA C: 30 SAMBA SAKO KONKHE: 70 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati HL

View all