Tshivenda FAL Grade 12 P1 NSC May June 2022 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) 2022 MARAGA: 80 TSHIFHINGA: AWARA 2 TableMountain Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 13. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 2 DBE/2022 SC/NSC PFESESANI 1. Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU: KHETHEKANYO YA A: Tholokanyon»ivho (30) KHETHEKANYO YA B: Manweledzo/Samari (10) KHETHEKANYO YA C: Zwivhumbeo na milayo ya kushumisele kwa luambo (40) 2. Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha hedzi khethekanyo. 3. Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 4. Hune khethekanyo IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele. 5. Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwa mbudziso. 6. Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso, ni pfuke mutala ni kone u ya kha i tevhelaho. 7. Ni dzhiele nzhele zwiga zwa u vhala, mupele¾o, tswayo na khethekanyo ya maipfi. 8. Ni eletshedzwa lwa tsho¾he uri ni shumise ndangatshifhinga iyi yo anganywaho: KHETHEKANYO YA A: Henefha kha minetse ya 50 KHETHEKANYO YA B: Henefha kha minetse ya 20 KHETHEKANYO YA C: Henefha kha minetse ya 50 9. ºwalani zwi no vhalea, nahone nga vhudele. TableMountain Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 3 DBE/2022 SC/NSC KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO MBUDZISO 1: PHUROSA Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo ḓisendekaho khao. TSHIBVELEDZWA TSHA A DZIºWE KHONANI DZI A WEDZA KHOMBONI 1 Mu¿we na mu¿we a re na khonani ha vhuyi a zwi limuwa uri khonani yawe i nga fhedza yo mu wedza khomboni fhedzi Avhakholwi o ¾angana nazwo. 2 Avhakholwi o vha e na khonani yawe ya mbiluni i no pfi Vhulahani. Vho¾he vho vha vha tshi dzula Gaba. Vhuvhili havho vho vha vha tshi tou vha madelemapfani. Vha tshi tou nga vhana vha mme kana one malwelavanµa 5 nga vhusili. Vho vha vha tshi fhambana nga u e»ela fhedzi. 3 Vhatukana havha vho vha vhe kha gireidi ya 11 tshikoloni tsha Vuledzani. Siani ¼a pfunzo vho vha vha tshi tou khwakhwarudzha. Vha thanga dzavho vho no vha dziyunivesithi. Vhunzhi ha vhagudisi vho vha ¾u¾uwedza uri vha futelele kha zwa tshikolo zwi µo vhuya zwa luga vhunga mutshaeli wa donngi 10 a sa fheli mbilu. 4 Avhakholwi zwithu zwi sa µivhalei o vha a sa anµani nazwo ngeno kha Vhulahani zwi sa µivhalei zwi tshi tou vha zwi¼iwa zwawe. Mavheevhee a ri, Vhulahani a hu na na mulingo we a ¿wala a sa tsweli. Khonani yawe Avhakholwi na ene mavheevhee o a pfa fhedzi a si vhudzise khonani. Ene o 15 fhedza nga u µivhudza uri zwa u tswela mulingo ha nga vhuyi a µidzhenisa khazwo, u »o dabela gireidi u swika a tshi i phasa. 5 ·i¿we µuvha musi tshikolo tsho vala Avhakholwi na khonani yawe vha livha Thavhani Mall u renga ma¾eki e vha pfa u pfi o tsitswa mutengo. Vhathada vho vha vho humbula uri vha µo ¾wa hone µuvha ¼o¾he. 20 6 Nangoho vhathada vha livha Thavhani Mall. U swika vha tshimbila vha tshi dzhena kha mavhengele o fhambanaho. Musi vha kha ¼i¿we vhengele ¼a u rengisa dzifounu, Vhulahani a dzhia i¿we founu ye ya vha yo mu tswa mbilu a i panga tshikwamani tsha lumba ya Avhakholwi a sa zwi vhoni na u zwi pfa. Vhulahani o wana tshikhala tsha u panga iyo founu tshikwamani tsha 25 Avhakholwi nge vha vha vha tshi khou tshimbila vho hakana sa khonani na khonani. TableMountain Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 4 DBE/2022 SC/NSC 7 Musi Vhulahani a tshi khou ita mafhungo a u panga founu kha Avhakholwi o vha a khou vhonwa nga ku¿we kusidzana ku no dzhena tshikoloni tshithihi na Avhakholwi na Vhulahani. Kwo mbo µi ya u luma nµevhe vha 30 i¼o vhengele. 8 Vhathada vho no neta nga u vhona founu dzo fhambanaho vha vha vha tshi ri vha a bva afho vhengeleni. Vha tshi swika mu½angoni, mulindi a vha humbela u vha setsha. Vhulahani u pfa zwenezwo a mbo µi fhirela Avhakholwi a ri kha hu thomiwe ngae kha sia ¼a u setsha. Nangoho vha 35 thoma ngae. Vha tshi swika kha Avhakholwi ene o vha o no ima kule na mu½ango wa vhengele. Zwauri o zwi itelani a hu na a na vhu¾anzi. 9 Musi vha tshi setsha Avhakholwi vha wana founu ngomu tshikwamani tshawe. Zwauri yo dzhenisa hani tshikwamani tshawe a wana a si na phindulo na nthihi ya i¼o fhungo. Nga itsho tshifhinga Vhulahani o 40 µimangadza khole vhunga ene ngoho o vha a tshi i µivha. 10 Ku¼a kusidzana kwa mbo µi ya kwa hevhedza u¼a mulindi. Mulindi a litsha Avhakholwi a thoma u pandamedza Vhulahani. Ene o ri u shavha a vunµekana na milenzhe. O sala a tshi farwa o no vha kule vhukuma. 11 Ho mbo µi vhidzwa mapholisa uri vha µe vha dzhie Vhulahani. Avhakholwi 45 o sala fha¼a a elekanya zwo¾he nga ha khonani yawe ye ya vha i tshi khou ¾oµou mu dzhenisa khakhathini. Ho ngo vha khonani ya vhukuma. Ri tea u ¾alifhela na dzenedzi khonani dzine ra ri ndi dza mbiluni, a dziho, dzi a shanduka sa luaviavi. 12 Vhukonani havho ho mbo µi fela mbevha u bva µuvha ¼ene¼o. 50 [Zwi bva kha thimu ya vhalingi] 1.1 Ndi vhonnyi vhe vha vha vha tshi tou vha madelemapfani? (2) 1.2 Kha phara ya vhuraru topolani ipfi ¼i no amba u sa kona tshikoloni. (1) 1.3 Ri vhudzeni mavheevhee a no khou baµekanywa na Vhulahani mafhungoni aya? (2) 1.4 Ndi zwifhio zwe Avhakholwi a µivhudza nga murahu ha u pfa mavheevhee ayo? (2) 1.5 Vhatukana vho vha vha tshi khou ya u ita mini Thavhani Mall? (2) 1.6 Avhakholwi o fhambana hani na khonani yawe siani ¼a vhu»ifari? Bulani ZWIVHILI. (4) 1.7 Ndi ngani Avhakholwi a songo zwi pfa na u zwi vhona musi Vhulahani a tshi panga founu tshikwamani tsha lumba yawe? (2) TableMountain Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 5 DBE/2022 SC/NSC 1.8 ·ifurase ¼o swifhadzwaho kha phara ya 6 ¼i bvisela zwifhio khagala? (2) 1.9 Fhindulani nga: NDI ZWONE KANA A SI ZWONE. Ni tikedze phindulo ya½u. Mulindi o vha a tshi zwi µivha uri tshikwamani tsha lumba ya Avhakholwi hu na founu. (2) 1.10 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ṋekedzwaho. Fhungo ¼o talwaho nga fhasi kha phara ya 7 ¼i amba u ... A shenga nµevhe. B ¾hukhula nµevhe. C tshea nµevhe. D vhudza mafhungo. (1) 1.11 Ndivho ya Vhulahani ya u panga founu tshikwamani tsha lumba ya Avhakholwi ni vhona i ifhio? (2) 1.12 Inwi ni nga takalela u vha na khonani i no nga Vhulahani? Tikedzani phindulo ya½u. (2) TSHIBVELEDZWA TSHA B ¹alelani tshifanyiso uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzi no tevhela. TSHIFANYISO [Tshi bva kha www.black and white images] 1.13 Avha vhathu vha khou itani afha hune vha vha hone? (2) TableMountain Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 6 DBE/2022 SC/NSC 1.14 Tshi no khwa¾hisedza uri avha vhathu ndi vhana vha tshikolo ndi mini? (2) 1.15 Ndi zwifhio zwi khoµiseaho kha tshifanyiso itshi? (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 TableMountain Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 7 DBE/2022 SC/NSC KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO 2 Shangoni hu na mvelele dzo fhambanaho dza vhathu. Lushaka lu¿we na lu¿we lu a pembelela mvelele yalwo nga µuvha ¼a vhufa. Vhalani mafhungo a (TSHIBVELEDZWA TSHA C) afho fhasi ni kone u ¿wala mbuno dza SUMBE nga ha ndeme ya u pembelela µuvha ¼a vhufa. NDAELA: 1. ºwalani mbuno dza SUMBE dzi kha mafhungo a pfalaho, nga ndeme ya u pembelela µuvha ¼a vhufa. Tshivhalo tsha maipfi TSHI SONGO PA¶A 70. 2. Nomborani mafhungo a½u u bva kha 1 u ya kha 7. 3. ºwalani mbuno NTHIHI kha fhungo ¼i¿we na ¼i¿we. 4. Shumisani maipfi A¸U. 5. Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi e na a shumisa e zwitangeni mafheloni a manweledzo/samari ya½u. TSHIBVELEDZWA TSHA C NDEME YA U PEMBELELA ¶UVHA ·A VHUFA Shangoni hu na tshaka nnzhi dza vhathu. Tshaka idzo dzi na mvelele dzo fhambanaho. Tshaka dzenedzo dzi a pembelela µuvha ¼a vhufa ndivho hu u bvisela khagala ndeme ya mvelele. Vhufa vhu pembelelwa fhethu ho fhambanaho zwi tshi bva kha lushaka lwonolwo. U pembelela µuvha ¼a vhufa zwi bvukulula mvelele dza tshaka dza vhathu. Ri µivha mvelele ya lushaka lwonolwo nga u pembelela µuvha ¼a vhufa. Lushaka lu¿we na lu¿we lu na vhubvo halwo. Lushaka lu µivha vhubvo halwo nga u pembelela µuvha ¼a vhufa. Ndi ngazwo u sa µivhi hune wa bva a u µivhi hune wa ya. U pembelela µuvha ¼a vhufa zwi ita uri u µivhe mitshino ya lushaka lwonolwo. Nga i¼o µuvha tshaka dzo fhambanaho dzi tshina mitshino yo fhambanaho. Vhaswa vha kona u guda kutshinele. Musi vhathu vha tshi khou pembelela µuvha ¼a vhufa vha vha vha tshi khou vhulunga mvelele dzavho. Vha sa pembelela µuvha i¼o mvelele dzi a ngalangala. Vhaswa vha musalauno vha a kona u pfesesa mvelele yavho nga µuvha ¼a vhufa. Zwiambaro zwa lushaka lwonolwo zwi vhonala nga µuvha ¼a vhufa. Nga µuvha i¼o hu ¼iwa na zwi¼iwa zwa mvelele ya lushaka lwonolwo. TableMountain Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 8 DBE/2022 SC/NSC Vhukoni ha lushaka vhu a vhonala nga µuvha ¼a vhufa. Vha¿we vha mbo »i thoma mabindu a u runga, u bika na u funza vhana mitshino ya sialala. Vhathu vha hashu kha ri ise phanµa na u pembelela µuvha ¼a vhufa uri mvelele na sialala zwi si xele. ¸amusi tshaka dzo¾he dzi vhona µuvha ¼a vhufa ¼i ¼a ndeme. [Zwi bva kha vhalingi] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 TableMountain Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 9 DBE/2022 SC/NSC KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO MBUDZISO 3: KHUNGEDZELO ¹alelani khungedzelo uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzi no tevhela. TSHIBVELEDZWA TSHA D TONDANI, MAKONE WA MA¸O Thaidzo dza ma½o dzo fhela nandi! Vha dinwa nga mini kha ma½o avho? Dokotela Tondani ndi phindulo yavho. U ½ea tshumelo dzi tevhelaho; u vala mabuli, u kula, u lulamisa maphinde, u thivha mavhende na zwi¿we zwine vha tama kha ma½o avho. Mitengo ndi dzhia wo lala. Gara¾a dzo¾he dza u alafha dzi a tendelwa kana u badela nga tshelede. Ri vha inga nga u vha ½ea tsivhudzo nga fhedzi dza u londota ma½o. Kha vha »e Tswime Mall tsini na Spar. Ri vula nga iri ya vhumalo u swika ya vhu¾anu. Musumbuluwo u swika ·avhu¾anu. Vha nga ri kwama kha: 072 679 8890. [Tshi bva kha www.black and white images] 3.1 Mukoni wa ma½o ndi nnyi? (1) 3.2 Khungedzelo iyi yo livhiswa kha tshigwada tshifhio tsha vhathu? (1) 3.3 Ndi dzifhio tshumelo MBILI dzine na nga yela dzone ha dokotela uyu? (2) TableMountain Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 10 DBE/2022 SC/NSC 3.4 Tshifanyiso itshi tshi a tshimbilelana na mushumo wa Tondani? Tikedzani ya½u. (2) 3.5 Ndi ifhio n»ila ya tsireledzo yo shumiswaho nga dokotela? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 3.6 Ni vhona vhathu vha tshi nga takalela u dalela dokotela Tondani? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [10] MBUDZISO 4: KHATHUNI Ṱalelani khathuni uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzi no tevhela. TSHIBVELEDZWA TSHA E Tshiphuga ndi tshanga Shudu, ni nga tou ½amusi A¼i! Ni nga si shela zwibigiri uri ntsie nga luvhilo. basigira yanga i Ndo ya. phontshe! A ni shoni? Phaa! [Tshi bva kha www.black and white images] 4.1 Avha vhathu vha khou ita mini? (1) 4.2 U ya nga ha inwi, ndi ngani muthu wa phan»a o imisa tshan»a? (2) 4.3 ·inyanyu 'phaa!', ¼i ni »isela muhumbulo ufhio malugana na zwine zwa khou itea kha iyi khathuni? (2) TableMountain Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 11 DBE/2022 SC/NSC 4.4 Nangani phindulo yo teaho. Maipfi o swifhadzwaho a khou ombedzela uri ndo ... A amba. B ¾uwa. C wa. D ima. (1) 4.5 No lavhelesa khathuni iyi no guda zwifhio? (2) 4.6 Mbonalo ya tshifha¾uwo tsha Shudu ndi ifhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [10] MBUDZISO 5: PHUROSA 5.1 Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khao. TSHIBVELEDZWA TSHA F 1 Takalani ndi ¿wana e e¾he kha vhabebi vhawe. U dzula na makhulu wawe ngauri vhabebi vhawe vho lovha a tshee mu¾uku. U lovhelwa hawe na u dzula na makhulu zwo ita uri a tou vha de¿wa i sa takuwiho. A tshi swika fhethu hu na vhathu vha mbo µi balangana. 2 ·i¿we µuvha makhulu vho mu ruma u isa tshelede ha malume awe. 5 Nga n¾hani ha vhunde¿wa hawe a dzhia i¿we a renga baisigira ngayo. Yo salaho a i dzumba nµuni yawe. O vhudza makhulu uri yo xela. Ye a dzumba nµuni yawe yo waniwa nga mushumi e kha mishumo ya u kunakisa. O vha o i dzumba kha buto ¼a zwiambaro zwawe. 10 3 Takalani o sema mushumi ngauri ndi ene o wanululaho tshelede. Mushumi a tshi vhudza makhulu wawe vha ima na muµuhulu wavho vhunga vha tshi mu fara sa gumba. Mushumi wa vhathu u vhona zwo ralo o mbo µi onesa a ¾uwa. Takalani vhunde¿wa hawe ho mu swikisa thumbuni ya lukhohe. 15 [Zwi bva kha vhalingi] 5.1.1 Kha phara ya u thoma hu na ipfi ¼o khakheaho mupele¾o. ·i topoleni ni ¼i ¿wale no ¼i khakhulula? (1) TableMountain Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 12 DBE/2022 SC/NSC 5.1.2 Topolani ipfi ¼o pambiwaho kha phara ya vhuvhili ni vhumbe fhungo nga¼o ¼e na tou µisikela. (2) 5.1.3 Dzina 'buto' kha phara ya vhuvhili ¼i wela kha lushaka lufhio lwa madzina? (2) 5.1.4 Shandukisani fhungo ¼o swifhadzwaho kha phara ya vhuvhili ¼i vhe ¼iambaitwa. (2) 5.1.5 Topolani mapharanomi kha phara ya 3 ni vhumbe mafhungo ngao. (2) 5.1.6 Nangani phindulo yone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. ·iiti ¼i re kha fhungo ¼o talelwaho nga fhasi ndi ¼iiti ¼i ... A no pfukela. B sa pfukeli C A na B D a hu na phindulo yone. (1) 5.1.7 Sumbedzani zwipiµa zwo vhumbaho ipfi 'vhathu'. (2) 5.1.8 ¹alutshedzani fhungo ¼i tevhelaho: ... ho mu swikisa thumbuni ya lukhohe. (2) TableMountain Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 13 DBE/2022 SC/NSC 5.2 ¹alelani tshifanyiso, ni vhale na mafhungo o »isendekaho khatsho, ni kone u fhindula mbudziso dzi no tevhela. TSHIBVELEDZWA TSHA G: TSHIFANYISO Mmbwa yanga Tshama¾o ndi i funa nga mbilu na muya. Muzwala o tou mpha i tshe kubwanana. Zwino ndi ¼ibwa ¼i si na vhukono. Ndi hunzhi he ya mphulusa hone. Ya vhuya ya tou huvha, mbava i ¾uwa nga dzinzambo. Ane a tou i rwa, o ¾unga mabu. Tshama¾o ndi pholisa ¼a muµi. I na vhuhali vhu no nga ha nngwe. [Tshi bva kha www.black and white images] 5.2.1 Topolani ¼isumbavhu½e ¼o shumiswaho mafhungoni a re afho n¾ha ni dovhe ni vhumbe fhungo ¼i pfalaho ¼e na tou µisikela. (2) 5.2.2 Topolani figara ya muambo mafhungoni aya ni bule na lushaka lwayo. (2) 5.2.3 Isani fhungo ¼i tevhelaho kha tshifhinga tsho fhiraho. Tshama¾o ndi pholisa ¼a muµi. (2) [20] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 40 MARAGAGU¹E: 80 TableMountain Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa