Downloaded from hlayiso.com
GRAAD 12
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)
BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)
2018
MARAGA: 80
TSHIFHINGA: Awara 2
Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 12.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





Tshivenda FAL Grade 12 P1 NSC May June 2018 Question Paper
Grade 12 Tshivenda FAL Paper 1 question paper from the NSC May June 2018, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Tshivenda Fal · Grade 12 · NSC May June · 2018 · tshivenda. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC May June
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 12
- File size
- 894.9 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 12
This exam
NSC May June 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 2 DBE/2018
SCE
NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI
1. Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:
KHETHEKANYO YA A: Tholokanyon»ivho (30)
KHETHEKANYO YA B: Manweledzo/Samari (10)
KHETHEKANYO YA C: Luambo (40)
2. Fhindulani mbudziso DZO¹HE.
3. Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.
4. Hune khethekanyo IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele.
5. Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwa
mbudziso.
6. Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso, ni pfuke mutala ni kone u ya kha i
tevhelaho.
7. Ni dzhiele nzhele zwiga zwa u vhala, mupele¾o, tswayo na khethekanyo ya
maipfi.
8. Ni eletshedzwa lwa tsho¾he uri ni shumise ndangatshifhinga iyi yo
anganywaho:
KHETHEKANYO YA A: Henefha kha minetse ya 50
KHETHEKANYO YA B: Henefha kha minetse ya 20
KHETHEKANYO YA C: Henefha kha minetse ya 50
9. ºwalani zwi no vhalea, nahone nga vhudele.
Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 3 DBE/2018
SCE
KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO
MBUDZISO 1: PHUROSA
Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho
khao.
TSHIBVELEDZWA TSHA A
ZWO VHA VHUEDZA VHUKUMA
1 U lovhelwa nga vhabebi u tshee mu¾uku a zwi takadzi. Zwi vhanga
mutsiko na thaidzo nnzhi dzo fhambanaho.
2 Vho Makonµe na Vho Avheani vho vha vho shudufhadzwa nga vhana
vhavhili vha vhasidzana. Muhulwane o vha a tshi pfi Masindi, mu¾uku a
tshi pfi Seani. Vhana avha vho µo aluwa vha vha vhafumakadzi. 5
3 Masindi o vha o maliwa ngeno Seani zwa vhuhadzi zwo bala. Naho Seani
a songo maliwa, ho swika he a vha na zwikope zwivhili zwa vhatukana,
Takalani na Humbulani. Seani o vha a tshi funa vhana vhawe zwi sa
vhudziswi. O vha a tshi vha itela tshi¿we na tshi¿we tshine a kona u
swikelela. 10
4 Vhana avha vho vha vha tshi dzhena tshikolo Muhuyu. Tshikoloni vho
vha vha tshi phasa nga dzi½aledzi. Izwi zwo rudza mbilu ya mme avho.
Vho vha vha tshi funwa nga vhadededzi nga n¾hani ha mishumo yavho
mivhuya. Vhumatshelo ha avha vhana ho vha hu tshi vhonala vhu tshi µo
vha havhuµi. 15
5 Ho ri nga ¼i¿we µuvha vha tshi khou bva tshikoloni, vha wana hayani ho
µala vhathu. Vha tshi dzhena nga khoro vha pfa na mavhudzi a tshi ima.
Vha vhudzisa uri hu khou bvelela mini ? Ngoho vha si wane phindulo.
6 Ho no fhela tshifhinga, ndi hezwi makhulu wavho Vho Makonµe vha tshi
vha shela ngao a uri mme avho Seani vho tshinyala. Vho vhulahwa nga 20
mavemu e a vha dzhenela a tshi ¾oµou tswa.
7 Vhana avha vho vusa tshililo tshi sa takuwi. Bako ngangoho ¼o dzhena
maµi. Vha µo shaya mushavhedzi na mu¾unµeli.
8 Nga murahu ha mbulungo vhana avha vho µo dzhiiwa nga mme muhulu
wavho Vho Masindi vha yo dzula navho. Tshikolo vho dzhena henengei 25
ha mme muhulu wavho.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 4 DBE/2018
SCE
9 Vho Masindi vho vha vha tshi fara avho vhana sa dziphuli. Vho vha vho
no vha vhashumi vha afha muḓini. Vho vha vha tshi bika, u kuvha na u
kunakisa nnḓu.
10 Nyimele iyi yo vha khakhisa na kha pfunzo dzavho. Tshifhinga tsha u ita 30
mishumo ya tshikolo tsho vha tshi si tsheeho. Na u ya tshikoloni zwo vha
zwi tshi vho konḓa.
11 Avho vhana vho vha vha sa ¼i lu ḓifhaho afha muḓini wa mme muhulu
wavho. Vho vha vha tshi vuswa nga lufhimavheni uri vha siye vho shuma
mishumo ya hayani vha sa athu ya tshikoloni. Tshiṅwe tshifhinga vho vha 35
vha tshi lala na nḓala ngeno vhe vhone vhabiki. Na u rwiwa vho vha vha
tshi rwiwa na u vhudzwa uri vha khou fhedza zwi¼iwa. Vho fhedza vho
litsha na tshikolo.
12 Tsiwana idzi dzo mbo ḓi luka maano a u shavha afha ha mme muhulu
wadzo. Nga ¼i¿we ḓuvha vho tou vhusiku sala nḓuni vha ya na¼o shango. 40
Vha mbo µi ya µoroboni ya Mulenga. Vho vha vha tshi dzula zwifha¾oni
zwo pwasheaho ngei ḓoroboni ya Mulenga.
13 Vhutshilo ha afha ḓoroboni ya Mulenga ho vha ho vhifha u fhirisa na ha
ngei ha Vho Masindi. Ho vha hu na mavemu, vhashumisi vha
zwidzidzivhadzi na vhana vha si na mahaya. Zwi¼iwa vho vha vha tshi ¼a 45
zwenezwi zwa u tou doba. Nyimele iyo yo ḓo vha humbudza mme avho
na nḓila ye vha vha vho vha fara ngayo.
14 Vhana avha vho ḓo phuluswa nga mushumelavhapo we a vha wana vho
eḓela kha dumba ¼e ¼a vha ¼i ¼one haya havho. O vha dzhia a vha isa
nµuni dza muvhuso dzo dzudzanyelwaho nyimele dzi ngaho hedzi. 50
Vhana avha vho µo vhudziswa tsho vhangaho iyo nyimele. Vha
¾alutshedza zwa u tambudzwa havho nga Vho Masindi. Mme muhulu
Vho Masindi vho fhedzisela vha tshi khou tambudzwa nga zwivhi zwavhi
zwe vha itela avho vhana.
15 Muvhuso wo ¾hogomela avho vhana vha vhuyelela tshikoloni u swikela 55
vha tshi ¾haphudza pfunzo dzavho dza yunivesithi. ¶uvha ¼a
giradzhuwesheni vhana avha vho lila vha tshi humbula zwe vha ¾angana
nazwo vhutshiloni havho.
16 ¸amusi Takalani ndi ramilayo ngeno Humbulani e mudededzi. Vha na
dzinnµu na dzigoloi dza manakanaka. Ndivhuwo kha muvhuso, arali u si 60
wone vhana avha vho vha vha tshi µo vha vho ¼iwa nga shango.
[Zwi bva kha thimu ya vhalingi]
Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 5 DBE/2018
SCE
1.1 Bulani dzina ¼a ¿wana wa Vho Makonµe we avha o maliwa. (1)
1.2 Seani o vha o fha¾utshedzwa nga vhana vhangana nahone vha mbeu ifhio? (2)
1.3 Sumbedzani lufuno lwa Seani lwo vhonalaho kha vhana vhawe? (2)
1.4 Vhana vha Seani vho vha vho thanya tshikoloni. Khwa¾hisani vhungoho ha
fhungo i¼i nga zwi re mafhungoni e na vhala. (2)
1.5 Vhana avha vho ya vha toµa ngafhi vhudzulo nga murahu ha musi vho
shavha hayani? (2)
1.6 ¹alutshedzani ¼ifurase ¼o talwaho nga fhasi? (2)
1.7 Masiandaitwa a u sa farwa zwavhuḓi ha vhana vha Seani nga mme muhulu
wavho ndi afhio? (2)
1.8 Nyimele ine ya khou ambiwa kha phara ya 10 ndi ifhio? (2)
1.9 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
He vhana vha vha vha tshi dzula hone hu na ...
A mavemu.
B vhadededzi.
C vhalindi.
D mapholisa. (1)
1.10 Fhindula mbudziso nga uri NDI ZWONE kana A SI ZWIONE, ni dovhe ni
tikedze.
Takalani na Humbulani vho fhedza vho bvelela vhutshiloni. (2)
1.11 Zwo µa hani uri vhana vha phulusiwe kha nyimele ye vha vha vhe khayo? (2)
1.12 Ho bvelela mini kha Vho Masindi nga murahu ha tambudwza ha vhana? (2)
1.13 Ndi zwifhio zwe avho vhana vha vha vho tea vho zwi ita madzuloni a u ya
vha dzula dumbani? (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 6 DBE/2018
SCE
¹alelani tshifanyiso uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzi no tevhela.
TSHIBVELEDZWA TSHA B: TSHIFANYISO
[Tshi bva kha: inthanete]
1.14 No sedza itshi tshifanyiso ndi zwifhio ZWIVHILI zwine zwa sumbedza uri
fhethu afha ndi vhugalaphukha? (2)
1.15 Zwi re kha tshifanyiso zwi khou bvelela nga tshifhinga tshifhio tsha µuvha?
Tikedzani. (2)
1.16 U ya nga ha inwi ndi zwifhio zwine na sola kha tshifanyiso itshi? (2)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30
Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 7 DBE/2018
SCE
KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI
MBUDZISO 2
Vhalani mafhungo a (TSHIBVELEDZWA TSHA C) afho fhasi ni kone u ¿wala
mbuno dza SUMBE nga ha nµila dzine ra nga thusa ngadzo vhana u nanga mabuµo
o teaho.
NDAELA:
1. ºwalani mbuno dza SUMBE dzi kha mafhungo a pfalaho, tshivhalo tsha
maipfi a½u TSHI SONGO PA¶A 70.
2. Nomborani mafhungo a½u u bva kha 1 u ya kha 7.
3. ºwalani mbuno NTHIHI kha fhungo ¼i¿we na ¼i¿we.
4. Shumisani maipfi A¸U.
5. Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi e na a shumisa e zwitangeni mafheloni a
manweledzo/samari ya½u.
TSHIBVELEDZWA TSHA C
N¶ILA DZINE RA NGA THUSA NGADZO VHANA
U NANGA MABU¶O O TEAHO.
Ano maµuvha ri khou vhona nµaµo ya vhana zwi tshi ya kha u nanga mabuµo.
Vhabebi na vhadededzi vha na vhuµifhinduleli kha sia i¼i/vha tea u shela mulenzhe kha
u eletshedza na u anµadzamabuµo o fhambanaho.
Vhabebi vha tea u lavhelesesa zwine ¿wana a zwi takalela u bva vhu¾ukuni hawe.
Hezwi zwi ¾ana buµo ¼ine a nga ¼i tevhela.
Vhabebi vha fanela u ¾u¾uwedza vhana u tou fombe kha zwine vha zwi konesa.
Vhabebi vha songo nangela vhana mabuµo. Zwine mubebi a zwi takalela a si zwine
¿wana a zwi takalela.
Vhabebi na vhadededzi vha tea u eletshedza vhana u sa tevhela zwine khonani dzavho
dza ¾oµou vha zwone. Ri khou vha na thaidzo ya tshiedzisela. Mpho dza vhathu a dzi
fani.
Vhadededzi zwikoloni vha na vhuµifhinduleli ha u thusa vhana kha u nanga mabuµo o
teaho zwi tshi ya nga thero dzine vha kona.
Zwikoloni hu lavheleswe na vhukoni siani ¼a mitambo na mishumo ya zwanµa. U
nanga buµo ¼one zwi fhungudza u feila ha vhana na u sa wana vhana vha khou sokou
mona mona vha si na zwine vha khou ita.
Zwikoloni vhadededzi vha tea u ramba vhathu vha re na nḓivho ya mabuḓo o
fhambanaho u ḓa u thusa vhana kha u pfesesa khwine mabuḓo ane vha tama u a
tevhela.
Ndi zwa ndeme uri vhabebi vha tikedze vhana kha u dalela fhethu ha mabuḓo ane vha
khou nanga.
Zwenezwo zwi ita uri vhana vha si feile musi vha tshi ya phanµa na pfunzo kana
mabuµo e vha nanga.
[Zwi bva kha vhalingi]
¹HANGANYELO YA KH ETHEKANYO YA B: 10
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 8 DBE/2018
SCE
KHETHEKANYO YA C: LUAMBO
MBUDZISO 3: KHUNGEDZELO
¹alelani khungedzelo uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzi no tevhela.
TSHIBVELEDZWA TSHA D
NIVEA MAPFURA ONE ONE!!!
NTSWA!
NIVEA
NTSWA YA U
SUVHELELA
250 ml
MAPFURA A NAKISAHO LUKANDA
NDI ENEA!
A tsireledza µuvha na u fhedza mavhadzi.
Mutengo ndi R12,99c. Ri a vha basela arali vho renga
mapfura a no fhira mavhili.
A wanala mavhengeleni a STAR.
[Tshi bva kha inthanethe]
3.1 Ndeme ya khephusheni kha khungedzelo iyi ndi ifhio? (1)
3.2 Khungedzelo iyi i khou kungedzela mini? (1)
3.3 Bulani thekheniki dza fonto dzo shumiswaho kha iyi khungedzelo? (2)
3.4 Mushumo wa zwigagarukela zwi re kha khungedzelo ndi ufhio? (2)
3.5 Ndi ngani mu¿wali o swifhadza ma¿we a mafhungo are kha khungedzelo? (2)
3.6 Inwi ni vhona khungedzelo iyi i tshi kunga naa? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
[10]
Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 9 DBE/2018
SCE
MBUDZISO 4: KHATHUNI
¹alelani khungedzelo uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzi no tevhela.
TSHIBVELEDZWA TSHA E
FUREME 1 FUREME 2 FUREME 3
James, no Ri nga ya Ndi kale
Zwavhuµi Izwo ri Ndi nga ndi
vuwa hani? ro¾he ndo zwi
Sarah. µo sa na½zwa
phakhani ¾ulutshelw
µiphina. na makole.
namusi? a ngoho.
d
4.1 Vhathu vha re kha khathuni vho ¾angana ngafhi? Tikedzani. (2)
4.2 Muthu ane a khou sumbedza e mushayi ndi ufhio kha vhathu avha? Ndi
ngani ni tshi ralo? (2)
4.3 Ndi zwifhio zwi no sumba uri avha vhathu ndi vha mbeu dzi sa fani? (2)
4.4 Ndi ngani vhathu vho¾he vha tshi khou sea kha fureme 3? (2)
4.5 Arali ho vha hu inwi no rambiwaho u ya phakhani, no vha ni tshi µo µipfa
hani? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
[10]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 10 DBE/2018
SCE
MBUDZISO 5
5.1 Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo
»isendekaho khao.
TSHIBVELEDZWA TSHA F: PHUROSA
1 Vhafumakadzi ndi vhathu vha vhu¾hogwa tshitshavhani, vha tea u
¾honifhiwa. Shango ¼ashu ¼a Afrika Tshipembe ¼o welwa nga gole
¼itswu malugana na u tambudzwa na u vhulahwa ha vhafumakadzi.
2 Vhafumakadzi vha khou vha zwipondwa zwa vhafunwa vhavho.
¶uvha na µuvha hu na zwiwo zwa u vhulahwa, u ngala ngala, u
rwiwa na u pfiswa vhu¾ungu muyani ha mbeu iyi.
3 Nyimele heyi i khou shusha na u thithisa kutshilele kwa mi¾ani.
Vhafumakadzi vha vho tshila vha songo vhofholowa. U dzhena kha
zwa lufuno zwi vho ofhisa. Vhunzhi ha vhafumakadzi vha vhona
vhanna sa phondi dzine dza nga vha ponda zwi songo lavhelelwa.
4 ¶uvha ¼i¿we na ¼i¿we hu khou vhigwa u wanala ha zwitumbu zwa
vhafumakadzi vho viiwaho kana vho tshipiwaho. Thaidzo iyi i nga
fhungudzea arali ha vha na mutingati na mapholisa.
5 Afrika Tshipembe kha ri ime nga milenzhe u lwa na muya muvhi wo
kavhaho kha mbeu ya tshinnani.
5.1.1 Kha phara 1 hu na dzina ¼a mbeu, inwi ¿walani tshiduna tsha¼o. (1)
5.1.2 Topolani dzina vhukuma ¼o shumiswaho kha phara 1. (1)
5.1.3 Hu na ¼i¾aluli ¼o shumiswaho kha phara 1, inwi ¿walani
¼ifhambanyi ¼a¼o ¼i fhungoni ¼i pfalaho. (2)
5.1.4 Kha phara 2 hu na ipfi ¼i songo pe¼e¾waho zwavhuµi, inwi ¼i
lulamiseni ¼i fhungoni ¼e na tou µisikela. (2)
5.1.5 ºwalani khanedza ya fhungo ¼o talelwaho mafhungoni e na
vhala. (2)
5.1.6 Kha phara 3 hu na ¼ifanyisi ¼o shumiswaho, ¼i topoleni ni dovhe
ni fhe ¾halutshedze ya¼o. (2)
Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 11 DBE/2018
SCE
5.1.7 Fhungo ¼i tevhelaho ¼i kha tshifhinga tshifhio? Nangani kha
mutevhe wo ½ekedzwaho.
Nyimele heyi i khou shusha na u thithisa kutshilele kwa mi¾ani.
A Tsho fhiraho.
B Tshi µaho.
C Tsha zwino.
D Tsha murahu. (1)
5.1.8 ·ifurase ¼o swifhadzwaho ndi ¼imudi ¼a lushaka lufhio? (1)
5.1.9 ¹alutshedzani zwine ipfi mutingati ¼a amba zwone. (2)
5.2 ¹alelani tshifanyiso, ni vhale na mafhungo o »isendekaho khatsho, ni kone
u fhindula mbudziso dzi no tevhela.
TSHIBVELEDZWA TSHA G: TSHIFANYISO
Vhathu a vha tsha londa mutakalo wavho. Vha sokou la¾ekanya mashika
ho¾he ho¾he ngeno hu na magokoko a u la¾ela ngomu. Nga maanµa vha
mbeu ya tshinnani ndi vhone vho no la¾ekanya mashika fhethu hu songo
teaho. Mashika aya a vhanga malwadze, munukho u si wa vhuµi na u vha
haya ha mbevha. U tshi ¼a zwi¼iwa u fhethu afha u a ¾anza. Ngoho maµithu
ha londi mutakalo wao.
[Tshi bva kha inthanethe]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 12 DBE/2018
SCE
5.2.1 Topolani he mu¿wali a shumisa luvhengelambiluni. (2)
5.2.2 Vhumbani homonimi nga ipfi ¾anza. (2)
5.2.3 Ndi ngafhi he mu¿wali a shumisa luambo lwa u nyanyuwa, ni (2)
dovhe ni bule na vhuµipfi hawe. [20]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 40
MARAGAGU¹E: 80
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P2 NSC May June 2018 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P3 NSC May June 2018 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2018 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P1 NSC May June 2022 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P1 NSC May June 2021 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P1 NSC May June 2019 Question Paper
More from Grade 12 Tshivenda FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023 24

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

Question paper