Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)
BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)
2018
MEMORANDAMU
MARAGA: 100
Memorandamu uyu u na masia¾ari a 11.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2018 papers 





View all
/Tshivenda%20FAL%20P1%20Nov%202024--caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83/v1-28533a2e6859a5915c95/card.webp)




Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2018 Memo
Grade 12 Tshivenda FAL Paper 3 memorandum from the NSC May June 2018, 11 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Fal · Grade 12 · NSC May June · 2018 · tshivenda. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC May June
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 11
- File size
- 293.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 11
This exam
NSC May June 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 2 DBE/2018
SCE – Memorandamu
PFESESANI:
• Tshifhinga tsho¾he vha tshi ¾ola maanea a vhusiki, vha tea u shumisa rubriki iyi (BAMMBIRI ¼A VHURARU 3).
• Maraga dza 0–50 dzo khethekanywa dza bva zwipi»a zwi¾anu (5) zwihulwane zwa ¾halusamaimo.
• Kha khritheria dzi angaredzaho Zwi re Ngomu, Luambo na Tshitaila, tshi¿we na tshi¿we tsha izwo zwipi»a zwa ¾halusamaimo
tsho khethekanywa tsha bva zwipi»a zwivhili: tshipi»a tsha nṱha na tsha fhasi, tshiṅwe na tshi¿we tshazwo tsho faredza
maraganyangaredzi dzo tshi teaho u ya nga u tevhekana hazwo.
• Tshivhumbeo tshone a tshi kwamei nga heyi khethekanyo ya maimo a n¾ha na a fhasi.
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona
fushaho/ho linganelaho
ZWI RE NGOMU & 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
VHUPULANI -Mihumbulo i gobolaho/ -Phindulo yo lundwa -Phindulo i fushaho. -Phindulo i shaedzaho -Phindulo yo polikaho
¾okonyaho i sa vhambedzwi/ tshidele vhukuma. -Mihumbulo yo lunzhedzana ndunzhendunzhe. tsho¾he.
(Zwo ¿waliwaho na mihumbulo) lavhelelwiho. -Zwi yelana tsho¾he na lwo linganelaho nahone zwi a -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo ¾anganaho
Nzudzanyo ya mihumbulo na
Maimo a n¾ha
-Mihumbulo ya vhu¾ali, i ¾hoho nahone zwa takadza. tendisea. vhilinganaho, nahone i si nahone i si na sia.
vhupulani/ ¾okonyaho nahone yo -Hu na vhu¾anzi ha -Zwo dzudzanywa nahone zwa na vhusiki ha mu½e. -Ndi phambananadzo, zwo
U dzhiela nzhele ndivho, vha vhibvaho. mihumbulo yo vhibvaho. dovha zwa lunzhedzana lwo -Vhu¾anzi vhu si gathi ha sokou dovhololwa.
¾anganedzaho mafhungo na -Zwo dzudzanywa nahone -Zwo dzudzanywa nahone linganelaho/lu fushaho, hu tshi nzudzanyo na u -A zwo ngo dzudzanywa
nyimele. zwa dovha zwa lunzhedzana zwa dovha zwa lunzhedzana katelwa marangaphanµa, lunzhedzana zwo teaho. nahone a zwi na
tshidele lwa tsho¾he, hu tshi tshidele lwa tsho¾he, hu tshi mutumbu na magumo/ ndunzhendunzhe.
MARAGA 30 katelwa marangaphan»a, katelwa marangaphanµa, mupendelo.
mutumbu na magumo/ mutumbu na magumo/
mupendelo. mupendelo.
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Ndi zwa n¾hesa, fhedzi zwo -Zwo lundwa tshidele. -Phindulo i a fusha fhedzi hu na -Phindulo yo anzaho u sa -A hu na ndingedzo ya u
ri shaedzinyana musutshelo -Mihumbulo i yelanaho, i vhu¾udze¾udze hu¿we vhu yelana ha mafhungo. fhindula ¾hoho/mbudziso.
wa maanea o lundwaho takadzaho. khakhisaho mu¾o»o. -Mihumbulo i vho -U polika tsho¾he na u sa
Maimo a fhasi
tshidele lwa tsho¾hetsho¾he. -Zwo dzudzanywa nahone -Mihumbulo yo dzudzanywa sumbedza u liana na u tsha tea lwa tsho¾he.
-Mihumbulo yo vhibva ya zwa dovha zwa lunzhedzana lwa ndinganelo nahone i a »a»isa. -A zwi na sia nahone zwo
lundwa lwa vhu¾ali. zwavhuµi, hu tshi katelwa tendisea. -U shaedza vhu¾anzi ha vhilingana.
-Zwo dzudzanywa nahone marangaphan»a, mutumbu -Hu na hu¿we u fusha ha nzudzanyo na
zwa dovha zwa lunzhedzana na magumo/mupendelo. nzudzanyo na ndunzhendunzhe zwo
tshidele lwa tsho¾he, hu tshi ndunzhendunzhe, hu tshi teaho.
katelwa marangaphan»a, katelwa marangaphan»a,
mutumbu na magumo/ mutumbu na magumo/
mupendelo. mupendelo.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 3 DBE/2018
SCE – Memorandamu
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50] (i ya phan»a)
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona
fushaho/ho linganelaho
LUAMBO, TSHITAILA NA U 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
DZUDZANYA -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, -Luambo a lu pfali.
na »ivhaipfi zwo tea tshitaila »ivhaipfi zwo tea »ivhaipfi zwo tea ndivho, vha tshitaila »ivhaipfi zwo tea -Thouni, redzhis¾ara,
Thouni, redzhis¾ara na »ivhaipfi tsho¾hetsho¾he ndivho, vha vhukuma ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na zwi¾uku ndivho, vha tshitaila »ivhaipfi a zwo
zwo teaho ndivho/zwiitei na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo nyimele. ¾anganedzaho mafhungo na ngo tea ndivho, vha
nyimele.
Maimo a n¾ha
nyimele. na nyimele. -U shumiswa ho teaho ha nyimele. ¾anganedzaho mafhungo
Munanguludzo wa maipfi -Luambo ndi lwa vhu»ifulufheli -Luambo lu a ¾okonya luambo u bveledza -Ho shumiswa luambo lwa na nyimele.
Kushumisele kwa luambo na ha n¾hesa, lu nyanyulaho nahone thouni yo ¾halutshedzo. mutheo/fhasi. -U ho¾efhala ha »ivhaipfi
milayo, zwiga zwa u vhala, girama, tsho¾he. shumiswaho ndi i -Thouni yo tea. -Thouni na kushumisele zwo anzesa lune u pfala
mupeleṱo. -Lu a gobola nahone lwo pfuma nyanyulaho. -U pfumiswa ha luambo ho kwone kwa maipfi a zwo ha mafhungo zwa si tsha
u dzangelwa ha thouni. -Hunzhi a hu na shumiswa u khavhisa zwi re ngo tea. konadzea na khathihi/
MARAGA 15 -A hu na vhukhakhi ha girama vhukhakhi ha girama na ngomu. -¶ivhaipfi ndi yo shaedzaho zwa vho kon»a vhukuma.
na mupele¾o. mupele¾o. vhukuma.
-Lwo lundwa nga tshikili tsha -Lwo lundwa tshidele
ma¾hakhe¾hakheni. vhukuma.
13 10 7 4
-Luambo ndi lwa n¾ha -Luambo lu a kunga na u -U shumiswa ha luambo ho -Luambo lwo shumiswa lwa
Maimo a fhasi
vhukuma. nyanyula. linganelaho, fhedzi hu tshi »i u sa kona.
-Lu a gobola nahone lwo pfuma -Thouni ndi yo teaho, i vha na vhu¾udze¾udze. -A hu na kana hu tou vha
u dzangelwa ha thouni. nyanyulaho. -Hu¿we u shumiswa ha luambo na zwi¾uku¾uku zwi
-A hu na vhukhakhi ha girama -Vhukhakhi vhu¾uku ha ho teaho nga u angaredza, sumbedzaho muvanganyo
na mupele¾o. girama na mupele¾o. fhedzi u dzangelwa ha luambo wa mafhungo/mitaladzi.
-Lwo lundwa nga tshikili tsha -Zwo lundwa tshidele ndi ha fhasi. -¶ivhaipfi yo ho¾efhala lwa
ma¾hakheni. vhukuma. tsho¾he.
TSHIVHUMBEO 5 4 3 2 0–1
-Kubveledzele kwa ¾hoho kwa -Kubveledzele kwa ¾hoho -Kubveledzele kwa ¾hoho na -Dzi¿we mbuno ndi dzi -Hu na u shaedza ha
Zwi¾alusi zwa tshibveledzwa n¾hesa. kwo lunzhedzanaho. vhudodombedzi zwo tea. pfadzaho. mbuno dzo teaho.
Kubveledzelwe kwa phara na -Vhudodombedzi ha -Vhudodombedzi ha -Mafhungo/Mitaladzi, phara -Mafhungo/Mitaladzi na -Mafhungo/Mitaladzi na
tshivhumbeo tsha mafhungo/ ma¾hakhe¾hakheni. ¾hoho hu pfadzaho. zwo fha¾wa lu fushaho. phara zwi »i vha na phara zwo »ala
mitaladzi. -Mafhungo/Mitaladzi, phara -Mafhungo/Mitaladzi, -Maanea o »i faredza zwi vhukhakhi. vhukhakhi.
zwo fha¾wa na u lundwa lwa phara zwo vangwa lu pfadzaho/tendiseaho. -Fhedzi maanea a kha »i -Maanea ha na mudzio/
MARAGA: 5 n¾hesa tsho¾hetsho¾he. pfadzaho. pfala naho hu na ha pfadzi.
vhukhakhi.
MARAGANYANGAREDZI 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 4 DBE/2018
SCE – Memorandamu
KHETHEKANYO YA B NA C: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 30]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona
linganelaho/vhu fushaho
ZWI RE NGOMU, VHUPULANI 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4
NA TSHIVHUMBEO -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i fushaho/ -Phindulo ndi ya mutheo/ -Phindulo i sumbedza u
ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho linganelaho vhukuma, i fhasi, i bvukululaho shaya n»ivho ya zwi¾alusi
Zwo ¿waliwaho na mihumbulo vhambedzwi. n»ivho yo dziaho ya zwi¾alusi bvukululaho n»ivho yo dziaho n»ivhonyana ya zwi¾alusi zwa zwa lushaka lwa
Nzudzanyo ya mihumbulo na -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwa lushaka lwa ya zwi¾alusi zwa lushaka lwa lushaka lwa tshibveledzwa. tshibveledzwa.
vhupulani. vhibvaho. tshibveledzwa. tshibveledzwa. -Hu na u polika hu¿we hu -¹halutshedzo yo
U dzhiela nzhele ndivho, vha -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one – A -Ho ngo tou fara vhu¾ala hone vhonalaho naho o fara dzumbama, u polika ndi
¾anganedzaho mafhungo na tsho¾he ya zwi¾alusi zwa lushaka hu na u polika. tsho¾he lini – hu na u polika vhu¾ala. hu hulwane.
nyimele. lwa tshibveledzwa. -Zwi re ngomu na mihumbulo hu¿we hu vhonalaho. -Zwi re ngomu na mihumbulo -A hu na u farana ha zwi
Phindulo na mihumbulo -Ku¿walele kwo tou fombe kha zwo lunzhedzana. -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou farana tsho¾he re ngomu na mihumbulo.
Nzudzanyo ya mihumbulo na sia ¼one. -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo »i lunzhedzana. lini. -Zwidodombedzwa
vhupulani. -Zwi re ngomu na mihumbulo tsho¾he, zwidodombedzwa -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi -Zwidodombedzwa zwi¾uku zwi¾uku¾uku zwi tikedza
U dzhiela nzhele ndivho, vha zwo lunzhedzana. zwo¾he zwi tikedza ¾hoho. tikedza ¾hoho. zwi tikedza ¾hoho. ¾hoho.
¾anganedzaho mafhungo na -Zwo ¾an»avhudzwa lwa tsho¾he, -Tshivhumbeo ndi tsho teaho -Nga u angaredza, tshivhumbeo -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa
tshivhumbeo/milayo na nyimele. zwidodombedzwa zwo¾he zwi naho hu na vhukhakhi ndi tshone, fhedzi hu na u vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya
tikedza ¾hoho. vhu¾uku. polika hu¾uku. kwa milayo na tshivhumbeo. tshivhumbeo tsha
-Tshivhumbeo ndi tshonetshone -¹hahelelo/U shaedza ndi hu tshibveledzwa.
MARAGA 18 tsho teaho tshibveledzwa. soliseaho.
LUAMBO, TSHITAILA NA U 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
SEDZULUSA -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila na -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara,
»ivhaipfi, ndi zwi teaho lwa na »ivhaipfi, ndi zwi teaho na »ivhaipfi, ndi zwi teaho na »ivhaipfi, ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi
Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u ma¾hakhe¾hakheni ndivho, vha tsho¾he ndivho, vha tsho¾he ndivho, vha zwi¾uku ndivho, vha zwi sa ananiho na ndivho,
nyanyula, tshitaila, vha ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na vha ¾anganedzaho
¾anganedzaho mafhungo na nyimele. nyimele. nyimele. nyimele. mafhungo na nyimele.
nyimele. -Girama ndi yoneyone nahone yo -Nga u angaredza, girama ndi -Hu na hu¿we vhukhakhi ha -Girama yo shaedza, i na -Zwo »ala vhukhakhi
Munanguludzo wa maipfi fha¾wa tshidele. yone nahone yo fha¾wa girama. vhukhakhi ho vhalaho. nahone zwo ¾anganana.
Zwiga zwa mu¿walo na mupele¾o. -A hu na vhukhakhi. zwavhu»i. -¶ivhaipfi i a fusha/linganela. -¶ivhaipfi ndi yo shaedzaho -¶ivhaipfi a i tei ndivho
-¶ivhaipfi ndi yavhu»i -Fhedzi vhukhakhi vhu re hone vhukuma. na khathihi.
MARAGA 12 vhukuma. a vhu thithisi ¾halutshedzo. -¹halutshedzo yo thithisea. -¹halutshedzo yo
-Hunzhi a hu na vhukhakhi. ho¾efhala tsho¾he.
MARAGANYANGAREDZI 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 5 DBE/2018
SCE – Memorandamu
KHETHEKANYO YA B NA C: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 20]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona
linganelaho/vhu fushaho
ZWI RE NGOMU, VHUPULANI 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
NA TSHIVHUMBEO -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i fushaho/ -Phindulo ndi ya mutheo/ -Phindulo i sumbedza u
ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho linganelaho vhukuma, i fhasi, i bvukululaho shaya n»ivho ya zwi¾alusi
Phindulo na mihumbulo vhambedzwi. n»ivho yo dziaho ya zwi¾alusi bvukululaho n»ivho yo dziaho n»ivhonyana ya zwi¾alusi zwa zwa lushaka lwa
Nzudzanyo ya mihumbulo -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwa lushaka lwa ya zwi¾alusi zwa lushaka lwa lushaka lwa tshibveledzwa. tshibveledzwa.
U dzhiela nzhele ndivho, vha vhibvaho. tshibveledzwa. tshibveledzwa. -Hu na u polika hu¿we hu -¹halutshedzo yo
¾anganedzaho mafhungo na -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A hu -Ho ngo tou fara vhu¾ala hone vhonalaho naho o fara dzumbama, u polika ndi
tshivhumbeo/milayo na nyimele. tsho¾he ya zwi¾alusi zwa lushaka na u polika. tsho¾he lini – hu na u polika vhu¾ala. hu hulwane.
lwa tshibveledzwa. -Zwi re ngomu na mihumbulo hu¿we hu vhonalaho. -Zwi re ngomu na mihumbulo -A hu na u farana ha zwi
MARAGA 12 -Ku¿walele kwo tou fombe kha zwo lunzhedzana. -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou farana tsho¾he re ngomu na mihumbulo.
sia ¼one. -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo »i lunzhedzana. lini. -Zwidodombedzwa
-Zwi re ngomu na mihumbulo tsho¾he, zwidodombedzwa -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi -Zwidodombedzwa zwi¾uku zwi¾uku¾uku zwi tikedza
zwo lunzhedzana. zwo¾he zwi tikedza ¾hoho. tikedza ¾hoho. zwi tikedza ¾hoho. ¾hoho.
-Zwo ¾an»avhudzwa lwa tsho¾he, -Tshivhumbeo ndi tsho teaho -Nga u angaredza, tshivhumbeo -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa
zwidodombedzwa zwo¾he zwi naho hu na vhukhakhi ndi tshone, fhedzi hu na u vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya
tikedza ¾hoho. vhu¾uku. polika hu¾uku. kwa milayo na tshivhumbeo. tshivhumbeo tsha
-Tshivhumbeo ndi tshonetshone -¹hahelelo/U shaedza ndi hu tshibveledzwa.
tsho teaho tshibveledzwa. soliseaho.
LUAMBO, TSHITAILA NA U 7–8 5–6 4 3 0–2
SEDZULUSA -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila na -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara,
»ivhaipfi, ndi zwi teaho lwa na »ivhaipfi, ndi zwi teaho na »ivhaipfi, ndi zwi teaho na »ivhaipfi, ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi
Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u ma¾hakhe¾hakheni ndivho, vha tsho¾he ndivho, vha tsho¾he ndivho, vha zwi¾uku ndivho, vha zwi sa ananiho na ndivho,
nyanyula, tshitaila, vha ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na vha ¾anganedzaho
¾anganedzaho mafhungo na nyimele. nyimele. nyimele. nyimele. mafhungo na nyimele.
nyimele. -Girama ndi yoneyone nahone yo -Nga u angaredza, girama ndi -Hu na hu¿we vhukhakhi ha -Girama yo shaedza, i na -Zwo »ala vhukhakhi
Munanguludzo wa maipfi. fha¾wa tshidele. yone nahone yo fha¾wa girama. vhukhakhi ho vhalaho. nahone zwo ¾anganana.
Zwiga zwa mu¿walo na mupele¾o. -A hu na vhukhakhi. zwavhu»i. -¶ivhaipfi i a fusha/linganela. -¶ivhaipfi ndi yo shaedzaho -¶ivhaipfi a i tei ndivho
-¶ivhaipfi ndi yavhu»i -Fhedzi vhukhakhi vhu re hone vhukuma. na khathihi.
MARAGA 8 vhukuma. a vhu thithisi ¾halutshedzo. -¹halutshedzo yo thithisea. -¹halutshedzo yo
-Hunzhi a hu na vhukhakhi . ho¾efhala tsho¾he.
MARAGANYANGAREDZI 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 6 DBE/2018
SCE – Memorandamu
ADENDAMU/MEMORANDAMU
KHETHEKANYO YA A: MAANEA
MBUDZISO 1
KHETHEKANYO YA A: MAANEA
1.1 U moµa ha mikhwa kha Mbuletshedzo
vhaswa. -Mu¿wali u buletshedza zwi¾u¾uwedzi nga
vhu»alo.
-Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba
ngazwo muhumbuloni wa muvhali.
Nganetshelo
-Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela
zwi¾u¾uwedzi.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho
fhelaho.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori
zwavhu»i.
A u vhuisa muhumbulo
-Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea
vhuµipfi na u nyanyuwa hawe.
-U vhuisa mihumbulo u yelana na mi¼oro kana
lutamo lwawe.
-Mu¿wali u kona u dzhia sia ¼ine a khou ¼i imelela.
1.2 Ndi tshi humbula zwo Nganetshelo
iteaho na khofhe a dzi fari. -Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela nga ha
zwo bvelelaho khae.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho
fhelaho.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori
zwavhu»i.
Mbuletshedzo
-Mu¿wali u buletshedza nga zwo
bvelelaho khae.
-Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba
ngazwo muhumbuloni wa muvhali.
A u vhuisa muhumbulo
-Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea
vhuµipfi na u nyanyuwa hawe.
-U vhuisa mihumbulo u yelana na mi¼oro kana
lutamo lwawe.
-Mu¿wali u kona u dzhia sia ¼ine a khou ¼i imelela.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 7 DBE/2018
SCE – Memorandamu
1.3 Zwine ra nga ita uri Afrika U vhuisa muhumbulo
Tshipembe ¼i vhe shango -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea
¼avhuµi siani ¼a ikonomi. vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe.
-U vhuisa mihumbulo u yelana na zwine zwa nga
itwa.
-Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou ¼i
imelela.
Nganetshelo
-Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela tshi¾ori
kana zwiwo zwine zwa nga bvelela.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho
fhelaho.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori
zwavhu»i.
1.4 Vhuµi na vhuvhi ha A u haseledza
mishumo ya zwanµa. -Afha mu¿wali u imelela masia mavhili u lingana.
-Mu¿wali ha tei u dzhia sia.
1.5 U kunguwedzwa ha U ¾a¾a khani
zwikambi kha thelevishini -Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a vhona
na dziradioni zwo zwithu ngayo.
khakhea. ¹a¾ani. -Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u bva
mathomoni u swika magumoni.
-Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we sia/fhungo.
-Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo
¼ine a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa.
-Mu¿wali u sumbedza vhukhwi½e ha fhungo ¼ine a
khou ¼i imelela.
1.6.1 Tshifanyiso Nganetshelo.
-Mu¿wali u anetshela nga ndeme ya zwishumiswa
zwa thekhino¼odzhi zwibadela.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho
fhelaho.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori
zwavhu»i.
Mbuletshedzo.
-Afha mu¿wali a nga buletshedza nga ha ndeme ya
zwishumiswa zwa thekhino¼odzhi zwibadela.
A u haseledza.
-Hu nga haseledzwa nga ha zwishumiswa zwa
thekhinolodzhi zwibadela.
U ¾a¾a khani.
-Hu nga ¾a¾iwa khani nga ha zwishumiswa zwa
thekhino¼odzhi zwo fhambanaho zwi no shumiswa
zwibadela.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 8 DBE/2018
SCE – Memorandamu
1.6.2 Tshifanyiso Nganetshelo.
-Mu¿wali a nga ¿wala nga ha mmbwa na zwivhuya
zwayo kha vhathu.
Mbuletshedzo.
-Hu nga buletshedzwa nga ha mmbwa na zwivhuya
zwayo.
A u haseledza.
-Vhagudi vha nga haseledza nga ha mmbwa na
thuso yayo kha vhathu.
U ¾a¾a khani.
-Hu nga ¾a¾iwa khani nga ha masiandaitwa a u vha
na mmbwa.
1.6.3 Tshifanyiso Nganetshelo.
-Mu¿wali u anetshela nga khombo i vhangwaho
nga u la¾ekanya ha mashika kha vhupo hashu.
Mbuletshedzo.
-U buletshedza nga ha khombo dzi vhangwaho nga
u la¾wa ha mashika musi goloi i tshi khou gidima.
A u haseledza.
-U haseledza nga ha u sa ¾hogomela vhupo hashu
nga u la¾ekanya mashika na hu songo teaho u fana
na musi goloi i tshi khou gidima.
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 9 DBE/2018
SCE – Memorandamu
KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI
MBUDZISO 2
2.1 VHURIFHI HA VHUKONANI
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
• Vhurifhi ha vhukonani vhu na »iresi nthihi.
• Vhurifhi ha vhukonani vhu na theshano.
• Vhu na marangaphan»a.
• Vhu tea u vha na mutumbu.
• Vhu tea u vha na magumo.
• Vhu tea u vha na ndivhuho.
• Thouni na redzhisi¾ara zwi tee ndivho na vha¾anganedzi vha
mafhungo.
• Hu tea u vha na ndunzhendunzhe ya mafhungo u bva mathomoni u
swika magumoni.
• Madzina a mu¿wali. [30]
2.2 NGANEAVHUTSHILO YA MUFU
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo
• Madzina a mufu nga vhuµalo.
• ¶uvha ¼e a lovha nga¼o.
• Tshivhalo tsha vhana vhe a vha sia.
• Fhethu he vha vha vha tshi shuma hone.
• ¶uvha ¼ine vha µo vhulungwa nga¼o.
• Fhethu hune vha µo vhulungwa hone. [30]
2.3 ADZHENDA NA MAAMBIWA A MU¹ANGANO
Tshivhumbeo
• Dzina ¼a dzangano.
• Datumu, tshifhinga na fhethu ha mu¾angano.
• U ¾anganedza na pfarelo.
• Mafhungo a takuwaho kha minetse dza mu¾angano wo fhiraho.
• Zwite¿wa zwi no µo ambiwa.
• Ma¿we mafhungo [30]
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 10 DBE/2018
SCE – Memorandamu
2.4 TSHIPITSHI TSHA FOMALA
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
• U thoma u ¿wala tshitaela tshine tsha µo shumiswa, tshi no sumbedza
uri zwo itea lini, ngafhi, ngani na ndivho, nnyi (vhathetshelesi) na mini.
• Mu¿wali u kunga vhathetshelesi.
• U fha¾a mbuno zwavhuµi wo litsha u shumisesa maipfi nga nµila yo
kalulaho lune a sala a si tshe na ndeme.
• U linganya tsatsaladzo na u ½ea nµila dza khwi½e dza kuitele kwa
zwithu.
• Magumo ndi a ndeme, a si manweledzo a zwe zwa ¿walwa. [30]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 11 DBE/2018
SCE – Memorandamu
KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI/
ZWA TSUMBEDZI/ZWA MAFHUNGO
MBUDZISO 3
3.1 PHOSI¹ARA
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
• ¹hoho.
• I fanela u ¿walwa nga n»ila i no kunga.
• I nga vha na tshifanyiso.
• A yo ngo tea u lapfesa.
• U pfufhifhadzwa nga zwiga zwi re na ndeme fhedzi. [20]
3.2 GARA¹A YA POSWO
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
• Vhuyo.
• Mulaedza.
• Vhubvo [20]
3.3 MASIA
Zwi lavhelelwaho
¹ho»ea:
• U shumisa nzudzanyo i lunzhedzanaho.
• U laedza nga ha sia ¼o khetheaho.
• U sumbedza vhukule ha vhukuma.
• U ½ea vhu¾anzi nga ha zwiimiswa zwi thusaho zwi wanalaho nµilani. [20]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20
MARAGAGU¹E: 100
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 NSC May June 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 NSC May June 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 November 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2021 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2019 Memo

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P1 NSC May June 2018 Question Paper
More from Grade 12 Tshivenda FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023 24
/Tshivenda%20FAL%20P1%20Nov%202024--caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83/v1-28533a2e6859a5915c95/card.webp)
Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper

Question paper