Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 NSC May June 2018 Memo

Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) 2018 MEMORANDAMU MARAGA: 70 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 11. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 2 DBE/2018 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: NGANEA MBUDZISO 1: U TSHILA NDI U VHONA – RN Maµadzhe 1.1 Sibadela tsha Vuvha. (1) 1.2 Ndi mafhungo e a vhudzwa nga Nda¾iso malugana na Maria. (2) 1.3 Mpho o vha a tshi zwifhela Phophi mufumakadzi wawe ngauri u o lenga u μ vhuya ngeno hu hone a tshi ya kha mufarekano wawe. (2) 1.4 Ndi Mpho ngauri nyito dza ndeme dza bugu dzo isendeka khae. μ (2) 1.5 Uri ndi kale a tshi khou kon elela vhu ifari ha Mpho vhu si havhu i μ μ μ nahone ha vhoni tshanduko. (2) 1.6 Musi hu tshi thoma vhu¾ama kana lufuno vhukati ha Mpho na Maria vhe mushumoni. (2) 1.7 Mashudu o rwa Mpho nge Maria a sa fulufhedzee kha Mashudu sa mufunwa wawe. (2) 1.8 Naho Mpho o vha o funzea, zwo vha zwi sa tendisei ngauri o idzhenisaμ kha tshikwekwe tsha bulayo ¼a Mashudu, u tambudza mufumakadzi wawe Phophi, a dovha a sa ¾honifhe mushumo wawe nga u ya o kambiwa. (2) 1.9 - U mu eletshedza uri a ¾honifhe mushumo wawe. - U sa idzhenisa kha vhufarekano. μ - U sa ya mushumoni o kangwa. - U ¾hogomela vhalwadze (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.) (ZWIRARU FHEDZI.) (3) [18] NA MBUDZISO 2: U TSHILA NDI U VHONA – RN Maµadzhe 2.1 Mu ini wa Mashudu. μ (1) 2.2 Uri vha ¾avhanye u vulelwa vha kone u phetha mushumo we vha vha vho yela wone. (2) 2.3 Ndi Mpho musi a sa tsha ¾o a u badela tshelede zwa ita uri a mu rambele μ vhathu hu n ila ya u xedza vhu¾ala. μ (2) 2.4 Vho¾he vha shuma fhasi ha muhasho wa Mutakalo. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 3 DBE/2018 SCE – Memorandamu 2.5 D/Sibadela. (1) 2.6 Musi Mpho a tshi ya n¾ha na fhasi khothe nge a idzhenisa kha bulayo ¼a μ Mashudu. (2) 2.7 U sumbedza lufu lwa Mashudu uri lwo bvelela hani. (2) 2.8 Zwi a tendisea, ngauri u takala hawe nga murahu ha u sa wanala mulandu, ho ngo tsha ¾hogomela milayo ya badani a vho thulwa a lovha. (2) 2.9 Hai, a yo ngo vha tsheo ya vhu i ngauri o fhedza o farwa naho a songo μ wanwa mulandu dzina ¼awe ¼a tshinyala. (3) [17] KANA MBUDZISO 3: HO DINA ONE – S Mbedzi 3.1 Ma½iini/Mu ini wa Ngeletshedzo. μ (1) 3.2 Ndi tshelede, khu ano ya nga nn a. μ μ (2) 3.3 Mvumbo ya Nyeletshedzo yo olwa sa muthu wa lunyadzo/u sema. (1) 3.4 Ndi wa mbulungo ya Vho Olga. (2) 3.5 B/U vha na tshelede (1) 3.6 Ndi Ngeletshedzo ngauri mafhungo o¾he a bugu a kwama ene.  (2) 3.7 Vho vha dinalea ngauri Ngeletshedzo o vha a khou vha nyadza na u vha sema vhukati ha vhathu. (2) 3.8 Ndi wa uri ri fanela u dzhiela pfunzo n¾ha sa izwi Ngeletshedzo o vha a songo funzea a balelwa u langa mabindu e a sielwa nga vhabebi. (2) 3.9 A i ¾anganedzei ngauri lunyadzo na u sema vhathu vha no khou thusa a si zwavhu i. μ (2) 3.10 Ee, zwi a bvelela ngauri vha hone vhathu vha no nyadza vhathu zwo bva kha uri vha vha na zwavho. (2) [17] NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 4 DBE/2018 SCE – Memorandamu MBUDZISO 4: HO DINA ONE – S Mbedzi 4.1 Lu¾ingokhwalwa. (1) 4.2 O vha a tshi khou ¾o ou pfisa vhu¾ungu Ngeletshedzo. μ (2) 4.3 Ndi u holedzwa nga muthu a re kha lu¾ingo. (2) 4.4 O vha a tshi i fanyisa na lwanzwe a tshi humbula uri tshelede ine a vha μ nayo a i nga fheli vhunga lwanzhe lu sa omi. (2) 4.5 Mafhungo aya a khou bvelela musalauno ngauri nyito dzine dza khou bvelela ndi dza tshizwinozwino. (2) 4.6 A/Tshelede. (1) 4.7 Ndi mupkisi ngauri ndi ene ano khou pikisa Ngeletshedzo tshifhinga tsho¾he kha nganea iyi. (2) 4.8 O fhedza o farwa a ya dzhele nge ha wanala zwitumbu zwa mapholisa buthuni ya goloi ye avha a tshi khou reila a dovha a vha na tshigidi tsho vhulayaho mapholisa ayo. (2) 4.9 Ndi musi Ngeletshedzo a tshi rengiselwa goloi ya Hummer H2 i si na mabammbiri a vhukuma nga Veronica. (2) 4.10 Ee, ndi zwa ndeme ngauri wa vha na n ivho u a kona u langa masheleni μ zwavhu i wa si nge Ngeletshedzo we a phusukanya masheni nga mulandu μ wa u shaya n ivho.  μ (Na zwi¿we zwi pfalaho.) (2) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 5 DBE/2018 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA MBUDZISO 5: FINDINKODO – TT Mudau 5.1 Ndi murangaphan a wa ·ihoro ¼a Lushaka. μ (1) 5.2 ·wa vhatshena. (1) 5.3 Ndi tsha u ibvisa kha khabinethe ya lushaka. μ (2) 5.4 Ndi ngauri a vha tshe na vhu ifhinduleli na uri a vha ¾o i u vhuswa nga μ μ vharema. (2) 5.5 ·i khwa¾hisedza uri a hu na zwine vha o amba vha pfiwa pha¼amenndeni μ vhunga vhe vha¾uku. (2) 5.6 I khou iswa ngauri hu vho vhusa vhathu vharema. μ (2) 5.7 Kha tshifhinga tsha zwino ngauri ri khou wana vhathu vharema vho no vha pha¼amenndeni. (2) 5.8 Makhuwa vhe vha vhusa tshifhinga tshilapfu vha sa tendeli vharema vha tshi dzhena zwino vharema vha vho vhusa. (2) 5.9 Ndo vha ndi tshi o ¾anganedza u shanduka ha zwithu. μ (2) 5.10 Ee, a a bvelela, musi vha¿we vhathu vha tshi khou kandeledzwa vha fhedza vha tshi vho vhusa. (2) [18] NA MBUDZISO 6: FINDINKODO – TT Mudau 6.1 Sa muanewa dendele. (1) 6.2 Ndi Muphuresidennde wa shango. (2) 6.3 Muthumukhulu u hanedza zwine De Wit wa mutshena a amba zwone. (2) 6.4 Ndi nga mulandu wa uri mbalo ya vhatshena yo no fhungudzea phalamenndeni na vhupfiwa a vha tshe na. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 6 DBE/2018 SCE – Memorandamu 6.5 Ndi vharema. Hu khou tea u fheliswa vhushai havho. (2) 6.6 A bveledza tshipi a tsha u gonya ha mafhungo, ndi hone murangaphan a μ μ wa vharema na vhatshena vha khou amba nga ha maimo avho phalamenndeni. (2) 6.7 Ndi u dzula fhasi vha ambedzana siani ¼a u shumisana phalamenndeni. (2) 6.8 Ndi u wa ha ikonomi ya shango/Vhatikedzi vha mahoro vha a lwa vha fhedzisela nga u vhulahana nga n¾hani ha phambano dza zwa polotiki. (2) 6.9 A zwo ngo tea ngauri vha De Wit vha khou ¾o ou sumbedza uri vha μ tshigwada tsha Muthumukhulu a vha koni u vhusa/Vha khou nyadza vhurangaphan a ha vharema. μ (2) [17] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 7 DBE/2018 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya MBUDZISO 7: 'AI! NDI MINI?' – LL Mafenya 7.1 Ndi munna na musadzi. (1) 7.2 Ndi resitorente. (1) 7.3 Sofi ndi mufumakadzi wa vhu ifari havhu i ngeno Avhaathu a tshi funesa μ μ vhanna na u sa fhulufhedzea kha munna wawe. (2) 7.4 Ndi u gonya ha mafhungo ngauri ndi he ha u thoma khu ano ya musi μ vhafunzi vha tshi ambisa vhafumakadzi vha vha¿we. (2) 7.5 ·i sumbedza uri Vho Mathada vho vha vha tshi khou kumedza. (2) 7.6 Sa mufunzi a sa fhulufhedzei wa vhua a. μ (2) 7.7 Vho Mathada vho wanedza mufumakadzi wavho thoi¼ethe e na mufunzi Mangalani. (2) 7.8 A mpfunza uri vhutshiloni ndi tea u fhulufhedzea na u ¾honifha. (2) 7.9 Hai a dzi isi mulaedza wa u fha¾a ngauri zwe vha ita zwa u kambiwa na u ambisa musadzi wa mu¿we a zwi fha¾i. (3) [17] NA MBUDZISO 8: 'NI KHOU PFUKA MULAYO' – NA Milubi 8.1 Ndi Janet. (1) 8.2 Ndi muµini wa Janet. (2) 8.3 Tsha u gonya ngauri ndi hune mafhungo a gonya hone. (2) 8.4 Ndi lufuno lwe Janet a vha e nalwo kha Maduka. (2) 8.5 B/Nomathemba. (1) 8.6 Ndivho ndi ya u sumbedza uri vhatshena na vhone vho vha vha tshi pfuka mulayo zwi tshi kwama zwa lufuno. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 8 DBE/2018 SCE – Memorandamu 8.7 Ndi Maduka nge Janet a ita zwi sa tendelwi nga mulayo, zwa u funana ha murema na mutshena. (2) 8.8 Mu¾hannga wa vhudele a sa funi u khakha. (2) 8.9 Ee, zwo khakhea ngauri u khou idzhenisa kha mafhungo a sa mu kwami. μ Hai, a zwo ngo khakhea ngauri mulayo a u tendi murema na mutshena vha tshi funana. (2) 8.10 Ndo vha ndi tshi o ita ¾ho isiso nga zwo bvelelaho nda fara o khakhaho/ μ μ ndo vha ndi si ngasi fare muthu ngauri vharema na vhatshena vha nga malana kha Afrika Tshipembe ¼iswa. (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.) (2) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 9 DBE/2018 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA D: VHURENDI MBUDZISO 9: 'NDO ¾UVHA MULOVHA' – TK Mkansi 9.1 Musi a tshi ri u tsengisa mi¾odzi. (1) 9.2 U tshipiwa ha vhana na vhakegulu. (2) 9.3 aabc. (2) 9.4 Ndi ¼iedzamuthu/¼ifanyamuthu. (2) 9.5 Murendi u khou bvisela khagala uri vha losha u sumbedza u ¾honifha. (2) 9.6 Murendi o vhaisala ngauri nga tshifhinga tshine a khou tshila khatsho hu khou bvelela zwithu zwi si zwavhu i sa vhuvhava na mabulayo. μ (2) 9.7 B/Aluwa. (1) 9.8 Ndi ya uri vhathu vha ivhe uri zwithu zwi no khou bvelela nga tshino μ tshifhinga zwo vha zwi siho nga tshifhinga tsha kale. (2) 9.9 Ndi u sa hone ha vhuthu na tse a yo ifhaho maan a. μ μ μ (2) 9.10 Ee, murendi o ¾uvha mulovha ngauri u ri a humbula mulovha u a lila nahone o sala vhusiwanani vhuhulu. (Na zwi¿we zwi pfalaho.) (2) [18] NA MBUDZISO 10: 'LUVHONDO LU ¶O WA' – TK Mkansi 10.1 Ndi ¼ifanyisi. (1) 10.2 Lwo imela thaidzo. (1) 10.3 A tshi vhona mitshelo ine Mudzimu a khou dzudzanya. A tshi vhona u tshi μo vha mukundi wa vhakundi/mitaladzi 10 na 11. (2) 10.4 Ndi muthu muvhi (2) 10.5 Muthu a songo kulea nungo musi zwi si khou tshimbila/naka. (2) 10.6 Mutevhetsindo ndi wa u ongolowa ngauri murendi u khou vhu¾ungu nga u vhona vhathu vha tshi khou tshila vhe na thaidzo dzine dzi nga fhela. (2) 10.7 Ndeme ndi ya u sumbedza uri thaidzo dzi tsini na u fhela. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 10 DBE/2018 SCE – Memorandamu 10.8 Muhumbulo muhulwane ndi wa uri a hu na tshi sa fheli, thaidzo dza vhuya dza vha hone zwi sumba u fhela hadzo. (2) 10.9 Vhu ipfi hanga ndi ha u takala ngauri tshirendo itshi tshi ntsumbedza uri μ thaidzo dza vha hone dzi a tanduluwa, mafhungo ndi u kon elela na u μ fhulufhela uri dzi o fhela. μ (Na zwi¿we zwi pfalaho.) (3) [17] KANA MBUDZISO 11: 'MUVHUSO WA ¸AMA' – NA Milubi 11.1 Mutaladzi/Vese 2/U kuku¾a vhawo sa ndungula. (1) 11.2 U sumbedza u pfa vhu¾ungu. (2) 11.3 aabab. (2) 11.4 ·ifanyisi, hu khou fanyiswa muvhuso wa sa¾hane na wa Mudzimu hune wa Mudzimu wa vhulunga vhutshilo ha vhathu ngeno wa sa¾hane u tshi vhulaha. (2) 11.5 U iswa hune vha tshila hone. (2) 11.6 Murendi u khou vhaisala nga vhathu vhane vha khou tshila vhe swiswini/ ndango ya sa¾hane. Ndi ya uri vhathu kha ri bve muvhusoni wa sa¾hane ri dzhene kha muvhuso wa Mudzimu (wa tshedza) (2) 11.7 C/hune vha khou tambula. (1) 11.8 Thero ndi ya uri vhathu vha songo tenda u tambudzwa nga muvhuso sa¾hane/Ndi ya uri vhathu kha ri bve muvhusoni wa sa¾hane ri dzhene kha muvhuso wa Mudzimu. (2) 11.9 Murendi u khou dinwa ngauri vhunzhi ha vhathu vha fhasi ha muvhuso wa sa¾hane/½ama. (2) 11.10 Ndi vhona muvhuso wa ½ama u si wavhuµi ngauri vhane vha vha fhasi hawo vha tshi khou dzulela u tambula. (Na zwi¿we zwi pfalaho.) (2) [18] NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 11 DBE/2018 SCE – Memorandamu MBUDZISO 12: 'A ¹O¶AHO MUNAMBA NDI NNYI' – TT Mudau 12.1 Ndi ¼ifanyisi. (1) 12.2 Zwithu zwine zwa µifha. (1) 12.3 U khwa¾hisedza u µiphina. (2) 12.4 Murahu vhathu vho vha vha tshi khou vhaisala nga u tsikeledzwa. (2) 12.5 U khou amba u µiphina nga mbofholowo. (2) 12.6 Mutevhetsindo ndi wa u ¾avhanya ngauri murendi u khou renda o takala. (2) 12.7 Ndeme ndi ya u sumbedza u takalela u fhela ha muvhuso wa tshi¾alula. (2) 12.8 Muhumbulo muhulwane ndi wa u sumbedza phambano vhukati ha thambulo na mbofholowo ye vhathu vha i wana. (2) 12.9 Vhu ipfi hanga ndi ha u takala ngauri thambulo ye vhathu vha vha vhe μ khayo yo fhela. Zwino vha khou tea u µiphina nga mbofholowo. (Na zwi¿we zwi pfalaho) (3) [17] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa