Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 May June 2016 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) 2016 MARAGA: 70 TSHIFHINGA: Awara 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 17. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 2 DBE/2016 SCE PFESESANI 1. Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso. 2. Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebu¼u ya Zwi re Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga dzine na tama u fhindula. 3. Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A: KHETHEKANYO YA A: Nganea (35) KHETHEKANYO YA B: ¶irama (35) KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi (35) KHETHEKANYO YA D: Vhurendi (35) 4. Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha khethekanyo MBILI DZIºWE na DZIºWE. KHETHEKANYO YA A: NGANEA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda. KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha irama ye na guda. µ KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa. KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa. 5. Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 6. Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse. 7. Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE na IºWE nga vhuronwane. 8. Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa zwone kha bammbiri ¼a mbudziso. 9. Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 60 kha KHETHEKANYO IºWE na IºWE. 10. ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 3 DBE/2016 SCE ZWI RE NGOMU Sia¾ari i¼i ¼i »o thusa vhalingiwa kha u nanga mbudziso dzine vha ¾o»ou dzi fhindula vha songo vhuya vha vhala bammbiri ¼o¾he. KHETHEKANYO YA A: NGANEA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda. NOMBORO YA MBUDZISO MARAGA SIA¹ARI 1. U tshila ndi u vhona 18 5 2. U tshila ndi u vhona 17 6 KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha irama ye na guda. µ 3. Findinkodo 17 8 4. Findinkodo 18 10 KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa. 5. 'Ai! Ndi mini?' 17 12 6. 'Dokotela wa mukhuwa nandi' 18 13 KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa. 7. 'Muvhuso wa ½ama' 18 15 8. 'Tshidakwa' 17 16 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 4 DBE/2016 SCE MUTEVHE WA U SEDZULUSA Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone. KHETHEKANYO MBUDZISO MBUDZISO DZI LUSWAYO TEAHO U √ FHINDULWA A: Nganea 1–2 2 B: ¶irama 3–4 2 C: Nganeapfufhi 5–6 2 D: Vhurendi 7–8 2 PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo MBILI fhedzi. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 5 DBE/2016 SCE KHETHEKANYO YA A: NGANEA U TSHILA NDI U VHONA – RN Ma adzhe µ Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µ isendekaho kha nganea ye na guda. MBUDZISO 1 Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa nga µ tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA A 'Kha vha o mmbudza vhodokotela uri vha khou itani hodelani na musidzana µ wanga?' Mashudu u ralo na a¼a ma¾o awe matswuku a no nga a tshiluma½amana o tou bva tsho¾he, u khou endela u foda avha vhathu nga khamera. 'Hafhu uyu muthu e si musadzi wa½u?' 'Vha songo ¾wa vha tshi khou mmbudza vhu¼apha¼apha. Ndo vha vhudza nda ri ndi µ o lifhedza.' Mashudu u ralo a tshi khou isa phan a na u foda. 'Vhodokotela, vha µ humbule, khamera heyi i na zwinepe zwe nda foda vhe na Maria wanga. Hafhu vhone vha muthu muhulwane nga maan a hafhano Ven a. Zwine nda o ita ndi u µ µ µ tou rumela haya mafhungo avho na Maria wanga kha vha dzigurann a. Vha µ dzigurann a vha o lwela haya mafhungo sa khuhu dzi tshi lwela nzie. Vha o wana µ µ µ matshelo vho tou pharwa phan a ha dzigurann a dzo¾he dza shango he¼i.' µ µ 'Ni nga si tou nnyita-vho nga u tou ralo Mashudu.' Mpho u amba mafhungo aya a tshi humbula zwine zwa nga bvelela. Arali mafhungo aya a tou bviswa kha gurann a, µ mu i wawe u o pwashea, dzina ¼awe ¼i o tshinyala, tshirunzi tshawe tshi o tsa. µ µ µ µ 'Zwino uri hezwi zwithu zwi si itee,' Mashudu u isa phan a na u amba 'vhone µ vhunga vho nkhakhela nga u rali, vha o i tou mpha-vho masheleni a zwigidi µ µ zwivhili, ¿waha mu¿we na mu¿we, u swika i tshi vha mi¾anu; naho tshelede i sa o µ fhodza mbilu yanga, yone-vho i o i ri thoyoyo zwi¾uku.' µ µ 1.1 Fhethuvhupo ha mafhungo e na vhala ndi ngafhi? (1) 1.2 Zwo bvelelaho kha Mpho mushumoni zwi mu fha¾usa kha zwifhio vhutshiloni? (2) 1.3 Mashudu o olwa sa muanewa- e? Tikedzani phindulo ya½u. µ (2) 1.4 ·ifurase ¼o swifhadzwaho afho mafhungoni ¼i ni »isela muhumbulo ufhio malugana na Maria? (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 6 DBE/2016 SCE 1.5 Ndivho ya mu¿wali kha u shumisa Maria sa muanewa a sa fhulufhedzei ndi ifhio? (2) 1.6 Vhu ipfi ha Mashudu musi a tshi khou dzhia Mpho na Maria zwinepe ndi µ vhufhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 1.7 Khu ano vhukati ha Mashudu na Mpho yo vhangwa ngani? µ (2) 1.8 Musi Mpho a tshi ya khothe ya lufu lwa Mashudu zwi wela kha tshipi a µ tshifhio tsha puloto? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 1.9 Arali ho vha hu inwi Mashudu, no wana musidzana wa½u e na mu¿we munna hodelani, no vha ni tshi o ita mini? Tikedzani. µ (3) [18] NA MBUDZISO 2 Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa ngaµ tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA B 'Ndi tshi¾itshini tsha mapholisa afho?' Muvhudzisi ndi Dugudzha, a tshi khou amba nga lu¾ingo. 'E, fhano ndi tshi¾itshini tsha mapholisa. Ri nga vha thusa nga mini?' 'Zwine nda khou ¾o ou amba ndi hezwi, vha thetshelese zwavhu i'. µ µ 'Ndo thetshelesa.' 'Muthu ane a pfi Mashudu wa ngei Vuvha ho ngo tou ihunga, o vhulawa nga µ Dzwaini. Nn u ine Dzwaini a dzula khayo ndi yone ya mathomo hezwi muthu a µ tshi dzhena mu ini wa Vuvha a tshi bva nga tshipembe, nomboro yayo ndi 1230.' µ Vho Maano na Aifheli vho ri u swika n uni ya Dzwaini vha ombaomba lu si µ lungana. Dzwaini o ri u vhona mapholisa aya, a mbo i shavha. Mapholisa vha mu µ pandamedza. Ene a vho ngo lenga u mu fara vhunga o vha a sa koni na u gidima nga u kambiwa. 'I anu mmbudza zwauri ni khou shavha mini?' Muvhudzisi ndi Aifheli. Dzwaini a si µ fhindule mbudziso iyi. Vho mbo i mu ½amedza vha ¾uwa nae ngei tshi¾itshini tsha µ mapholisa. Henengei ndi he mbudziso dza mu wela mu¾hannga. O thoma nga u hanedza, fhedzi musi a tshi vhona lu¼a lufhanga lwe a lu wisa n uni ya Mashudu, a µ mbo i tenda mulandu. Ndi hone fha¼a a tshi vha vhudza zwauri ha e¾he, hoyo µ mushumo o u ita na Dugudzha. Zwauri Dugudzha a nga vha e ngafhi izwo-vho ha zwi ivhi vhunga vho lwa mulovha vha tshi lwela tshelede. µ Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 7 DBE/2016 SCE 2.1 Tsho ¾u¾uwedzaho Dugudzha u founela mapholisa ndi mini? (1) 2.2 Nda¾iso o olwa sa muanewa o no ima na ngoho. Tikedzani. (2) 2.3 ¹alutshedzani ¼ifurase i¼i sa ¼o shumiswaho afho mafhungoni: Mbudziso dza mu wela. (2) 2.4 Vhambedzani hune Dugudzha na Dzwaini vha fana hone zwi tshi ya kha mvumbo yavho. (2) 2.5 Nangani phindulo yo teaho. Musi mapholisa a tshi vhudzisa Dzwaini nga ha bulayo ¼a Mashudu o thoma nga ... A u tenda musi a tshi vhona lufhanga lwe a lu wisa nḓuni ya Mashudu. B u hanedza uri ndi ene muvhulai. C u hanedza musi a tshi vhona lufhanga lwe a lu wisa nḓuni ya Mashudu a mbo ḓi tenda mulandu. D u hanedza a vho tenda nga u vhona lufhanga lwe lwa vhulaha Mashudu. (1) 2.6 Ndi zwifhio zwe na guda kha nganea iyi? (2) 2.7 Sumbedzani masiandaitwa e Dugudzha na Dzwaini vha ¾angana nao nge vha tenda u ru¿wa nga Mpho. (2) 2.8 Kutshilele kwa Mpho ku ¾u¾uwedza hani zwo bvelelaho khae magumoni. Tikedzani. (2) 2.9 Inwi ni vhona Dugudzha o khakha nga u vhudza mapholisa muvhulahi wa Mashudu? Tikedzani muhumbulo wa½u. (3) [17] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 8 DBE/2016 SCE KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA FINDINKODO – TT Mudau Fhindulani mbudziso DZO¹HE (Mbudziso pfufhi) kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha irama ye na guda. µ MBUDZISO 3 Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA C SKIET: Ro vha na mu¾angano u kon aho ½amusi.µ EVA: Ngoho? SKIET: Ii, hafhu wo vhuya wa tou balangana hu songo tandwa ¼i no fukwa. EVA: Mulandu? SKIET: ·ihoro ¼ashu ¼a Lushaka ¼i na zwigwada zwivhili. EVA: (O bvisa ma¾o) Mudzimu? SKIET: Ee, hu na tshigwada tshi no ri ri bve tsho¾he kha muvhuso hoyu wa mbuelano ya lushaka. Ha i dovha ha vha na tshigwada tshi no ri ri songo µ bva. EVA: En nou? SKIET: A thi ivhi. µ EVA: Iwe zwino u ri mini ngazwo? SKIET: N½e ndi uri ndo vha ndi sa athu u dzudzanya nga ha zwine nda o ita nga µ tshelede yo¾he ya phensheni. U bva hashu zwino hu mpfarisa thikhwa ngauri ndi fanela u ¾avhanya u sedza sia ¼a vhubindudzi samusi ndi tshi o µ vha ndi si tshee na mushumo. EVA: Ii, ri tou renga furentshaisi. SKIET: Ya dzikhuhu? Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 9 DBE/2016 SCE EVA: Na yeneyo yo i luga. µ SKIET: Garatshi ya phe¾irolo? EVA: Na yeneyo ndi muhumbulo wavhu i. µ SKIET: Humbulai, minista wo¾he a tshi rengisa phe¾irolo? (U a sea) EVA: A, vhutshilo vhu a shanduka, SKIET: Ndo tenda, vharema vho dzhia shango. Eva musadzi wanga. EVA: Ii. SKIET: Tshi¿we tshifhinga ndo vhuya nda humbula uri zwi no nga zwenezwi zwa u vhuswa nga murema zwi nga si bvelele nda zwi vhona nga ma¾o. Edzou vhona, zwi¼a zwe nda ri a zwi nga bveleli khezwi zwi khou bvelela. A tho ngo vhuya nda humbula. EVA: Ndi vhutshilo. 3.1 Bulani fhethuvhupo hune vhaambi vha khou amba vhe hone. (1) 3.2 Ndi afhio mahoro mavhili ane a khou vhangisana? (2) 3.3 Skiet na Eva vha fhambana hani no sedza kuhumbulele kwavho siani ¼a zwa polotiki? (2) 3.4 Kutshilele kwa Skosana kwo ¾u¾uwedza hani tshipi a tsha u bveledza µ mafhungo kha irama iyi? µ (2) 3.5 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. U bva hashu zwino hu mpfarisa thikhwa. Zwi amba uri: A A huna zwine zwa mudina musi a tshi khou bva phalamenndeni. B Tenda e na phensheni nnzhi, ha nga tambuli. C U khou pfa a khou dinalea kana a khou vhaisala. D U o lwa nga nungo dzo¾he u vhuelela phalamenndeni. µ (1) 3.6 Skiet ni mu vhona sa muanewa- e mafhungoni e na vhala? Tikedzani µ phindulo ya½u. (2) 3.7 Khu ano ya mahoro buguni iyi yo livhiswa kha zwifhio? Tikedzani. µ (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 10 DBE/2016 SCE 3.8 Khakhathi na pfiriri dzo iteaho ngei Khaelitsha nga uvha ¼a u ivhadza µ µ dzikhetho dzi bvukulula vhu ifari e ha vhorapolotiki? ¹alutshedzani. µ µ (2) 3.9 Ni vhona De Wit e tsumbo yavhu i ya murangaphan a? Tikedzani µ µ muhumbulo wa½u. (3) [17] NA MBUDZISO 4 Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha irama ye na guda uri ni kone u µ fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa µ nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA D PHUMU: (A tshi sumba-sumba) Vhonani musadzi wa u naka hani, hone mbofholowo heyi yashu i ita uri ra sa kone u renda zwivhumbwa zwa u naka nga u rali. Ri o zwi kho a hani ngeno mbilu dzo fuka lwone µ µ luvalo na nyofho. (Hu dzhena musadzi) MUSADZI: (O farelela khundu nga zwan a) En nou, munna a no nga sa iwe a µ dzulaho a nwa biya e e¾he ri½e u a ri mangadza. Khezwi ni sa iphi½i µ na ri½e nga muzika wa jazz? (U tshinisa khundu a ¾ongisa na ma¾o) PHUMU: Vha iphinaho kha vha iphine. A thi koni u iphina shangoni he¼i. µ µ µ MUSADZI: Vhona, Muthumukhulu u a vhusa, ro wana mbofholowo. PHUMU: A thi vhoni mbofholowo ngeno vhathu vha tshi khou fa sa thunzi. MUSADZI: Vhathu ndi kale vha tshi khou fa. Kha muvhuso u¼a wa kale hone zwo vha zwi zwihulu-dzihositele, zwidimelani, mi ini, zwikoloni na µ dzidzhele. Iwe munna, litshai u iremisa ¾hoho, vha no fa kha vha fe. µ Vhathu vha khou fa Bosnia, vhathu vha khou fa Israele, hone hu tshi i pfi vho swika shangoni ¼a Yakobo, vha kha i fa na ½amusi. Tshee µ µ vha fa nga tshifhinga tsha Mushe, na ½amusi a vha athu u guma u fa vha tshi fela shango na mikano. PHUMU: Zwa vha¼a ndi a zwi vhona, hone zwashu ndi zwi¿we. Vha¼a vha fela zwine vha zwi ivha, ri½e khufha ro swika shangoni ¼a mbofholowo ri µ kha i fela mini? Ngoho khei, ri khou vhulahwa nga yone mbofholowo µ ngauri muthu u ita zwine a funa. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 11 DBE/2016 SCE 4.1 Tshivhangi tsha phambano vhukati ha Phumu na musadzi ndi mini? (1) 4.2 Ndi tshini tshi no khwa¾hisedza uri fhethuvhupo ha mafhungo ayo ndi tshipotoni? (1) 4.3 Vhambedzani mvumbo ya Phumu na musadzi no sedza matshilele avho. (2) 4.4 Vhu ipfi ha Phumu afho mafhungoni ho vha hu vhufhio zwi tshi elana na µ vhurangaphan a ha vharema kha muvhuso wa mbuelano? µ (2) 4.5 ·ifurase ¼o swifhadzwaho ¼i na vhu¾umani vhufhio na zwo bvelelaho buguni iyi. (2) 4.6 Nangani phindulo yo teaho. Mafhungo e na vhala a elana na zwa: A Vhurereli B Polotiki C Pfunzo D Mupo (1) 4.7 Mafhungo e na vhala a ¾ana tshipi a tshifhio tsha puloto? Tikedzani. µ (2) 4.8 ¹alutshedzani zwo ¾u¾uwedzaho u sa fushea ha vhadzulapo buguni iyi. (2) 4.9 Ni vhona nyan ano hu tshithu tshine tshi nga anwa mitshelo yavhu i kha µ µ mahoro naa? Tikedzani muhumbulo wa½u. (2) 4.10 Inwi no vha ni tshi nga tama u vha kha ¼ihoro ¼ifhio kha a re buguni iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (3) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 12 DBE/2016 SCE KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya MBUDZISO 5: 'AI! NDI MINI?' – LL Mafenya TSHIBVELEDZWA TSHA E Mangalani u pfa izwo a tou funa zwone. A vho thoma u isa tshan a tshawe kha µ tshirumbi tsha Avhaathu. Tshikete tsha Avhaathu tsho vha tshi na pili¾i, tsho vulea nga hafha phan a. Vha no zwi ivha vha ri ndi tshikete tsha 'vu¼a.' Tsho vha tsho µ µ vulea lune zwirumbi zwa hoyu Avhaathu wa wana zwo sala nn a. µ Tshan a tsha Mangalani tsho ri tshi tshi khou i ya tshi tshi ya. Avhaathu a vho µ µ vhonala a tshi vho sokou poidza poidza ma¾o. Mu¿we nga fha¼a a pfala a tshi ambela fhasi a tshi ri: 'Vhafunzi ndi vha mulovha, vha ½amusi ndi ma¾arelwa.' Kale hu si lini, Mangalani a vhonala a tshi khou hevhedzana na Avhaathu. Zwenezwo Avhaathu taku! Nga murahu Mangalani na ene taku! Vho Salani vha sala vho fara ¾haha. Vho Mathada vha tshi ri papara vha wana Avhaathu haho. Vha livhalivha vha tshi ¿oliedza ma¾o. Tshi¾ereke a vha rwa nga i¾o, a vha sumba thoilethe. Vho Mathada vha takuwa, vha onyolowa, vha vha vha a goba-goba, vha farelela zwidulo, vha mbo i livha thoilethe. µ Vha tshi swika tsini vha wana thoilethe ho ¿walwa uri hu dzhena vhasadzi fhedzi. Vha ima, vha luma mbilu. Vha dzhena nga zwi¾uku vha tshi sumbedza u timatima. Vha tshi tou ri ee, vha vhona Avhaathu mufumakadzi wavho na Mufunzi Mangalani vho shanduka zwiendankhunye. Vho Mathada vha tshenuwa lwe vha mangala vho no sokou ri 'Ai! Vhafunzi! Ndi mini?' 5.1 Fhethuvhupo ha mafhungo aya ndi ngafhi? (1) 5.2 ¹alutshedzani zwo bvelelaho kha tshipi a tsha mathomele a nganeapfufhi µ iyi. (2) 5.3 Tsho vhangaho uri Vho Mathada vha si vhone zwe zwa vha zwi tshi khou itea ndi mini? (2) 5.4 Zwiito zwa mufunzi Mangalani zwi mu bvukulula sa muthu wa mvumbo µe? (2) 5.5 ·ifurase ¼o swifhadzwaho ¼i khwa¾hisedza zwifhio malugana na vhafunzi? Tikedzani. (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 13 DBE/2016 SCE 5.6 Avhaathu o olwa sa mubvumbedzwa- e? Tikedzani. µ (2) 5.7 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Muanewa dendele kha nganeapfufhi iyi ndi … A Mangalani. B Avhaathu. C Vho Mathada. D Sofie. (1) 5.8 Muhumbulo muhulwane wa nganeapfufhi iyi ndi ufhio? (2) 5.9 U ya nga ha inwi, ni vhona nyito dza mufunzi Mangalani dzi tshi nga ni khwa¾hisa lutendoni naa? Tikedzani. (3) [17] NA MBUDZISO 6: 'DOKOTELA WA MUKHUWA NANDI' – LL Mafenya Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni kone u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho. TSHIBVELEDZWA TSHA F Ndi afha uyu dokotela a tshi sendela tsini na mufumakadzi Louw. Zwenezwo a tshi tou ri u a mu fara, munna wawe a mbo i rahela tshan a tsha dokotela Konani kule. µ µ O no tshi raha a sendela tsini-tsini, a mu sumba nga munwe we wa vha u tshi vho tou khokhonya kha ningo ya Konani. 'Mufumakadzi wanga ha fariwi nga ma an a a sa ivhi ma i.' U ralo a tshi khou µ µ µ µ amba nga Tshiven a tshe tsha vha tshi tshi tou swa nga hone u dzula bulasini ine ya µ vha na Vhaven a.µ 'Vhone, vha songo hangwa uri vha khou amba na dokotela. Ndi dokotela hoyu muthu'. Ndi sisi¾a Mawela a tshi khou amba. 'Vhudokotela hawe a vhu ambi tshithu kha n½e. Dokotela ndi ivha e wa mukhuwa µ fhedzi, wa muthu mutswu u dzula e ¼one ¼a thavhani.' Zwenezwo a tshi tou ralo manese vha re henefho tsini vha thoma u sumbedza u sa fushea. 'Oo, zwino ni ¾o ou ri uyu muisa ndi mu tendele a tshi ¾ha¾huvha 'misisi' uri µ a kone u vhona ngoma ya makhuwa? Neva. U amba maipfi aya a tshi khou bvisa bibi ye a o i gidela nga fola a i funga. A dubisa luvhili na luraru, lwa vhu½a mutsi µ wa vha u tshi thulidza nga dziningoni. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 14 DBE/2016 SCE 6.1 Mafhungo a nganeapfufhi iyi a kwama muhasho ufhio? (1) 6.2 Ni vhona mafhungo aya a tshi khou bvelela nga tshifhinga tshifhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 6.3 ¹alutshedzani ¼ifurase ¼o swifhadzwaho mafhungoni aya. (2) 6.4 Sumbedzani phambano vhukati ha mvumbo ya Vho Louw na dokotela Konani. (2) 6.5 Vhu ipfi ha sisi¾a Mawela mafhungoni a re afho n¾ha ndi vhufhio? µ (2) 6.6 Muhumbulo muhulwane wa nganeapfufhi iyi ndi ufhio? (2) 6.7 Zwo bvelelaho kha mufumakadzi wa Vho Louw zwi thusa hani u anetshela zwa tshi¾alula vhutshiloni. (2) 6.8 Zwe Vho Louw vha ita zwa u hana Konani a tshi ¾ha¾huvha mufumakadzi wavho zwi a ¾anganedzea kana a zwi¾anganedzei naa? Tikedzani. (2) 6.9 Ni vhona tsheo ya u hana Konani a tshi alafha mufumakadzi wa Louw yo dzhiiwaho nga Suprithenndede yo lulama naa? Tikedzani. (3) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 15 DBE/2016 SCE KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Kha iyi khethekanyo, mbudziso dzi bva kha zwirendo zwi tevhelaho: • 'Muvhuso wa ½ama' – LR Ndlovu • 'Tshidakwa' – WMR Sigwavhulimu Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa. MBUDZISO 7 Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo μisendekaho khatsho. Muvhuso wa ½ama – LR Ndlovu 1 Muvhuso wa ½ama 2 U kuku¾a vhawo sa ndungula 3 Vha vho mangala vho no vha nn a mu¾avhani µ 4 Sa khovhe vha tshi khou ratha-ratha nga mitshila 5 Vha tshi lilela u vhuyedzedzwa ma ini. µ 6 Yawee! ndi ngani hoyu muvhuso wa ½ama hoyu 7 U tshi fhuredza wa kuku¾a wa ma ana na ma ana µ µ 8 Ngeno muvhuso u aho µ 9 Sa vhulungu ha ma i µ 10 U tshi dobedza vha si gathi. 11 Yawee! Elelwani nandi 12 Uri musuku a u wanali nn a luvhalani µ 13 U rola musuku 14 Zwi ¾o a yone ngolovane µ 15 I no tsa fhasi 16 Yo tsa fhasi fhasi 17 Ya rola ya vhuisa musuku 18 Thwavha i vhukuma. µ 7.1 Topolani ipfi ¼i sumbedzaho u pfa vhu¾ungu kha tshitanza/ndima ya 1. (1) 7.2 Sumbedzani mushumo wa ¼iaravhi 'Yawee' ¼o shumiswaho kha mutaladzi 6. (2) 7.3 ºwalani tshikimu tsha raimi tsha ndima ya vhuvhili. (2) 7.4 Muhumbulo muhulwane wo faredzwaho nga tshitanza 1 ndi ufhio? (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 16 DBE/2016 SCE 7.5 Ndeme ya tshigagarukela tsho shumiswaho kha mutaladzi/vese 11 afho tshirendoni ndi ifhio? (2) 7.6 Vhambedzani mivhuso mivhili ine murendi a amba ngayo afho tshirendoni. (2) 7.7 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Muvhuso wa ½ama u na vhatevheli: A Vha¾uku B Vha si gathi C Vhanzhi D Vha maimo a n¾ha (1) 7.8 Murendi o shumisa figara- e ya muambo kha mutaladzi wa 9? Ndi ngani o µ i shumisa? (2) 7.9 Sumbedzani vhu i ha u tevhela muvhuso u aho. µ µ (2) 7.10 Ni nga eletshedza zwifhio vhathu vha re fhasi ha ndango ya muvhuso wa ½ama. (2) [18] NA MBUDZISO 8 Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo μisendekaho khatsho. Tshidakwa – T Makhado 1 Vhutshilo hau vhunga ha lu¾hwe¾hwe vhulimboni 2 Naho wa sin wa mutulini wa mavhele µ 3 Vhutshilo hau a vhu nga guvhuwi 4 Nge mathada a u ela sa zwitshele zwa muumba µ 5 Ngavhe u vhe khundavhalai i shayaho mudengu 6 Ha nga u konana na dziphombwe u lusa ndaka 7 ¸ayo dzau wo dzi rea nga tshikwekwe 8 Wanga tsilu ¼i bulaho zwo¾he zwa mbiluni 9 Ngavhe u sa ½ewi tuvhu 10 Nge wa hangwa vhu¾oma hau 11 U sa tsha elelwa zwa ma¾hupho 12 Vhunga nyambo dzau hu zwiombo ngomani Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 17 DBE/2016 SCE 13 Ngavhe mulomo wau u tshi ambela mbevhevhe 14 U lwela vhatsikuni na vhashai 15 U nga magungwa a vhashai o nwela khothe 16 Ngeno vhaphulusi vha tshi tshimbila nga thongathusedzi 17 Iwe tshidakwa u vhusaho vha¾oma 18 U nga ndau i vhombaho ya phanzhe 19 Vhunga ¾hamu na tsole zwi tshi iledza vhu¾ala 20 Nge muvhuso wau wa tshimbila nga thonga tserekanyo 21 Vhutshilo hau ndi khangala-khanganyise 22 Nge khangala ya ru a ma¾o µ 23 Vuluvulu ¼o fa nga vhuhwavho. 8.1 Topolani ipfi ¼i sumbedzaho muthu a sa bebi kha tshitanza tsha u thoma. (1) 8.2 Ndi mutaladzi/vese ifhio i no sumbedza tshidakwa sa muthu a sa funi tshanduko? (1) 8.3 Mutevhetsindo wa itshi tshirendo ndi ufhio? ¹alutshedzani. (2) 8.4 Ndeme ya u shumisa ¼ifanyisi kha mutaladzi wa 4 ndi ifhio? (2) 8.5 ¹alutshedzani zwine mutaladzi/vese 10 ya amba zwone. (2) 8.6 Ipfi 'tuvhu' ¼o shumiswaho kha mutaladzi/vese 9 ¼i ni µ isela muhumbulo ufhio? (2) 8.7 Murendi u vhona mitshelo ya vhudakwa i si yavhu i. Tikedzani vhungoho µ ha fhungo i¼o no itika nga zwi bvaho tshirendoni itshi. µ (2) 8.8 Sumbedzani vhungoho ha mitaladzi/vese 17 na 18. (2) 8.9 Arali no vha ni shaka ¼a tshidakwa itsho, ndi ngafhi he na vha ni tshi nga tshi laedza hone uri tshi wane thuso ine ya o shandukisa vhutshilo hatsho. µ (3) [17] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa