Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 May June 2017 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) 2017 MARAGA: 70 TSHIFHINGA: Awara 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 17. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 2 DBE/2017 SCE PFESESANI 1. Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso. 2. Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebu¼u ya Zwi re Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga dzine na tama u fhindula. 3. Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A: KHETHEKANYO YA A: Nganea (35) KHETHEKANYO YA B: ¶irama (35) KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi (35) KHETHEKANYO YA D: Vhurendi (35) 4. Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha KHETHEKANYO MBILI DZIºWE na DZIºWE. KHETHEKANYO YA A: NGANEA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda. KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha irama ye na guda. µ KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa. KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa. 5. Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 6. Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse. 7. Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE na IºWE nga vhuronwane. 8. Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa zwone kha bammbiri ¼a mbudziso. 9. Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 60 kha KHETHEKANYO IºWE na IºWE. 10. ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 3 DBE/2017 SCE ZWI RE NGOMU Sia¾ari i¼i ¼i »o thusa vhalingiwa kha u nanga mbudziso dzine vha ¾o»ou dzi fhindula vha songo vhuya vha vhala bammbiri ¼o¾he. KHETHEKANYO YA A: NGANEA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda. NOMBORO YA MBUDZISO MARAGA SIA¹ARI 1. U tshila ndi u vhona 18 5 2. U tshila ndi u vhona 17 6 KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha irama ye na guda. µ 3. Findinkodo 17 8 4. Findinkodo 18 10 KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa. 5. 'Wo mu nonela' 17 12 6. 'Ni khou pfuka mulayo' 18 13 KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa. 7. 'Ro ¾angana' 18 15 8. 'Bafanabafana' 17 16 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 4 DBE/2017 SCE MUTEVHE WA U SEDZULUSA Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone. KHETHEKANYO MBUDZISO MBUDZISO DZI LUSWAYO TEAHO U √ FHINDULWA A: Nganea 1–2 2 B: ¶irama 3–4 2 C: Nganeapfufhi 5–6 2 D: Vhurendi 7–8 2 PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo MBILI fhedzi. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 5 DBE/2017 SCE KHETHEKANYO YA A: NGANEA U TSHILA NDI U VHONA – RN Ma adzhe µ Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µ isendekaho kha nganea ye na guda. MBUDZISO 1 Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa nga µ tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA A 'A ni zwi vhoni uri zwiambaro zwa u ura ho vha hu u ambarela inwi? ¸amusi a µ tho ngo ilugisela u haniwa ha khumbelo yanga'. µ 'Mu¾hannga wa½u Mashudu a zwi pfa, a hu nga o vuwa vhuswina vhu no nga ha µ mmbwa na tshimange?' 'Inwi ni songo ofha swiswi ¼i si na phele. Mashudu a hu na zwine a nga ita, 5 nahone n½e a thi tsha mu funa.' Mpho o ri u pfa i¼o fhungo, a si tsha kon a, a mbo i tenda zwauri u o dalela µ µ µ Maria nga matsheloni. Musi Mpho o no sala e e¾he ofisini yawe, o sala a tshi khou humbula nga ha Maria. Tshiambaro tshiswa a si u tamisa na u takadza hatsho. Haa! nazwino ndi muloro! Maria onoyu mutswukutswuku! Wa khundu 10 dzo dinginaho sa ¼ibu! Mpho o ri u humbula izwi a ivhona a tshi khou fhufha sa µ bufho ngei n¾ha- n¾ha makoleni. Mpho na mufumakadzi vho dzula zwavhu i nga maan a, fhedzi munna ndi n ou µ µ µ … Muhumbulo wa uri Maria u na mu¾hannga, u ita zwauri Mpho a pfe lufuno lwawe kha Maria lu tshi tou duga sa mulilo wa pharafeni. Avha vha¿we vhane vha 15 no khou ralo, ho bvelela mini khavho? 'Tshe ra ¼a vhana vha ndau ro fhedza ra itwani?' ¶uvha ¼i kha i vha ¼ene¼o nga madekwana a hone, hu vhonala Mashudu e ngomu µ ngadeni ya n uni yawe a tshi khou sheledza miroho. µ 1.1 Bulani fhethuvhupo ha mafhungo e na vhala afho n¾ha? (1) 1.2 Ndi zwifhio zwi songo oweleaho zwo bvelelaho afha mafhungoni? µ (2) 1.3 Sumbedzani zwi no khwa¾hisedza uri Maria o vha e musidzana o vhumbeaho vhukuma. (2) 1.4 ·ifurase ¼o swifhadzwaho afho mafhungoni ¼i ni »isela muhumbulo ufhio malugana na Maria? (2) 1.5 Mulaedza muhulwane wa bugu iyi ndi ufhio? (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 6 DBE/2017 SCE 1.6 Mafhungo e na vhala a ri livhisa kha nyito dzifhio dzo bvelelaho phan a µ dzi kwamaho Mpho buguni iyi. (2) 1.7 Sumbedzani uri khu ano yo bvelelaho buguni iyi yo vhangwa nga u sa µ fulufhedzea? (2) 1.8 Nda¾iso ndi muthu a si na tsha khanani. ¹a¾ani. (2) 1.9 Arali no vha ni khonani kana shaka ¼a Mpho no vha ni tshi nga mu eletshedza kha zwifhio malugana na vhu ifari hawe. µ (3) [18] NA MBUDZISO 2 Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa nga µ tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA B 'A ro ngo tou tshi doba, Mpho o tou ri fha uri ri kone u ivha Mashudu.' Dzwaini µ u amba o kotamela fhasi. 'Dzwaini, uyu Mpho no mu vhona ma uvha mangana?' µ 'No vhona muthu uvha ¼ithihi fhedzi na mbo i tenda u ita mushumo µ µ mungafhongafho? Uyu Mpho ni tshi tou mu sedza-vho inwi, ni vhona e muthu 5 ane a nga hira matswotswi uri a vhulahe muthu?' 'Hai.' 'Ni ri Mpho o ni fha tshelede nnzhi ya u vhulaha Mashudu.' 'Ee!' 'Ni a tenda zwa uri vhathu vha sa shumi vha na tshelede?' 10 'Ndi a tenda.' 'Ni a tenda zwa uri vhathu vha a kona u fara dzibere?' 'Ndi a tenda.' 'Kha tshelede heyo ine na ri no fhiwa nga Mpho ye ya o sumbedzwa khothe µ zwenezwino, ni nga vha no tou i wina dzibereni, kana no tou tamba khasino. 15 A hu na vhu¾anzi vhune ha sumbedza zwauri Mpho o ni fha tshelede uri ni vhulahe Mashudu. Dzwaini, no no vhuya na fariwa tshi¿we tshifhinga?' 'Ee.' Dzwaini u fhindula o kotama. 'No vha no farelwa mini?' 'Ndo vha ndo farelwa u tswa na u vhulaha muthu.' 20 'Muha¾uli, zwine nda nga amba ndi zwa uri na mufu Mashudu o vhulahwa nga mavemu e a vha a tshi khou tswa thundu n uni yawe.' µ Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 7 DBE/2017 SCE 2.1 Mafhungo a tshipi a itshi a khou bvelela ngafhi? µ (1) 2.2 Ndi tshini tsho khwa¾hisedzaho vhu¾anzi kha mulandu uyu? (2) 2.3 Sumbedzani masiandaitwa e Mpho a ¾angana nao nge a µ iba ekanya na µ Dzwaini na Dugudzha. (2) 2.4 Vhambedzani hune Dzwaini na Dugudzha vha fana hone zwi tshi ya kha matshilele avho. (2) 2.5 Nangani phindulo yo teaho. Mulandu wa Mpho wo fhela o ... A wanala mulandu wa u renga vhavhulahi. B kunda nge a sa wanale e na mulandu. C bvalelwa dzhele mi¿waha mi¾anu. D thulwa nga goloi. (1) 2.6 Sumbedzani zwo bvelelaho kha ma¾hakhe a bugu iyi? (2) 2.7 Maria o olwa sa mubvumbedzwa wa mvumbo e? µ (2) 2.8 Mpho a nga vha tsumbo yavhu i kha vhashumisani vhawe. ¹a¾ani. µ (2) 2.9 Ngavhe ni vhe madzhisi¾irata o ha¾ulaho mulandu wa Mpho, no vha ni tshi nga u fhedza nga n ila e? Tikedzani. µ µ (3) [17] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 8 DBE/2017 SCE KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA FINDINKODO – TT Mudau Fhindulani mbudziso DZO¹HE (Mbudziso pfufhi) kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha irama ye na guda. µ MBUDZISO 3 Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA C MUTHUMUKHULU: Kha muvhuso une wa o vha hone mi¿waha miraruµ i aho, Phuresidenthe wa shango u o vha muthihi, a vha µ µ tsha o vha vhavhili.µ DE WIT: Ri½e i¼o a ri imi na¼o. Ri vhona ¼i sa o fha¾a lushaka, ¼i µ µo hudza dziphambano vhukati ha lushaka, khwi½e ndi 5 musi vhathusaphuresidenthe vhe vhavhili. SKOSANA: Thaidzo ndi ya uri zwi khou urela shango u badela µ poswo dzi si na mushumo. Mi¿we mishumo i khou sokou dovholola ngeno i sa isi mvelephan a. Phuresidenthe µ µ kha vhe muthihi, a vhe na mufarisi muthihi. 10 MUºWE WA CAP: I¼o ri ima na¼o. MUºWE WA VCP: Na ri½e ri ima na ¼a phuresidenthe muthihi na muthusaphuresidenthe muthihi. Kha zwi ombedzelwe kha ndayotewa heyi. COETZEE: Vhanna, kha ri litshe u ita zwithu ri songo thoma ra 15 humbula. ·a phuresidenthe muthihi na muthusaphuresidenthe muthihi a thi imi na¼o. ·i na vhu¾udze¾udze ngauri muvhuso uyu a u na ndinganyelo ya mihumbulo ya vhathu vho fhambanaho. U o isa µ phan a na vhufogoli hawo hu si na mu¿we a kaidzaho na 20 µ u sumba n ila dzo peamaho. µ DE WIT: Ri khou amba nga 'Checks and balances'. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 9 DBE/2017 SCE MUTHUMUKHULU: A si dimokirasi heyo. Vhathu vha o vhusa nge vha µ voutelwa nga vhathu. Hezwi zwa u sokou kumedza vhathu zwidulo ngeno vha songo voutelwa zwi khou o fheliswa 25 µ kha khetho dzi aho. µ DE WIT: Ndi ngazwo ri½e ri tshi ri kha ri tendelwe ri bve muvhusoni hoyu hu tshee na tshifhinga ngauri arali ra ¾wa muvhusoni hoyu, ri o ¼iwa. Vhathu a vha nga ri ivhi. µ µ 3.1 Mafhungo e na vhala a wela kha tshipi a tshifhio tsha puloto? µ (1) 3.2 Bulani TSHITHIHI tshi sumbedzaho uri avha vhathu vha khou amba nga zwa kuvhusele? (1) 3.3 Muthumukhulu na De Wit vha fhambana hani no sedza mafhungo e na vhala? (2) 3.4 De Wit na Coetzee vha nga si tsha kunda kha ¼a vhathusa phuresidenthe vhavhili. Ndi ngani ¼ikumedzwa i¼i ¼i ¼one? (2) 3.5 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. ¹halutshedzo ya dimokirasi ndi … A u ivoutela iwe mu½e. µ B u wana zwidulo zwinzhi kha muvhuso wa vundu. C muvhuso wa vhathu nga vhathu. D u kona u vhusa vhathu. (1) 3.6 Mbuno dzine Skosana a vha nadzo malugana na uri hu vhe na muthusa muphuresidenthe muthihi ndi dzifhio? (2) 3.7 Muthumukhulu u wela kha lushaka lufhio lwa vhaanewa. Tikedzani. (2) 3.8 Khu ano mafhungoni aya e na vhala i khou vhangwa nga mini? µ (2) 3.9 Ndi vha ¼ihoro ¼ifhio vhane vha ri: vha ¾wa vhe kha muvhuso vha o ¼iwa µ nahone vha tshi khou ¼iwa nga mini? (2) 3.10 Ni vhona muvhuso wa tshi¾alula wo vha wo khakhea naa? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [17] NA Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 10 DBE/2017 SCE MBUDZISO 4 Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha irama ye na guda uri ni kone u µ fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa µ nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA D SKIET: (E e¾he) Matshelo ndi uvha ¼a khetho dza masipala. Ha, ri o µ µ vhona. (ºo tshifhinganyana) Onoyu De Wit u imelela nnyi ngauri o no tou dzhena kha u vha hawe murema? Hoyu munna u khou thoma u rengisa lushaka lwa Maafurikanere. Na zwine a amba zwone a zwi pfali. (Hu dzhena 5 Skosana) SKOSANA: More! More! Gaan dit goed? SKIET: More minista, dit gaan goed, hoe gaan dit met jou? SKOSANA: Random somaar! (vha a sea) Edzou mmbudza Skiet, u ngafhi Muhulisei De Wit? 10 SKIET: De Wit Khayelitsha? (U a humbula. ºo tshifhinganyana) Minista hafhu? SKOSANA: U humbula zwone, a thi tsha vha minista. SKIET: Ek is jammer, ek is jammer, minista. SKOSANA: Ek voel jammer vir jou ook. 15 SKIET: (O akhamala) Wat? SKOSANA: U a vhona hou¼a murangaphan a wau u khou sokou inetisa. U µ µ khou pwasha vhuthihi ha lushaka lwa Maafurikanere. Vhona, u pesukana hawe Khayelitsha a ho ngo mu vhuisela lukuna, o bva nga dza mapfene henengei. U a ivha ndi mini, Skiet? µ 20 SKIET: Ii! SKOSANA: Muthu mutswu u nga si mu renge. De Wit kha litshe u rengisa lushaka lwa hawe a lu fha¾e a ¾utshele u amba mazwifhi phan a ha µ vhathu ngauri vha o mu rwa. µ Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 11 DBE/2017 SCE SKIET: Eyaa? 25 SKOSANA: Iwe na Klank na Jan khwi½e ni tshi bva na litsha De Wit a tshi penga e e¾he. Pfesesai hafha. SKIET: Ndo thetshelesa. 4.1 Mafhungo aya e na vhala a khou bvelela ngafhi? (1) 4.2 Ndi tshini tshi no ita uri Skiet a vho vhenga De Wit? (2) 4.3 Ndi ngani Skosana o hana u vhidzwa minista? (2) 4.4 Tsho itaho uri De Wit a ye Khayelitsha ndi mini? (2) 4.5 ·ifurase ¼o talelwaho ¼i khou bvisela khagala zwifhio malugana na mafhungo e na vhala? (2) 4.6 Nangani phindulo yo teaho. Mafhungo a ino bugu a elana na zwa … A vhurereli. B pfunzo. C politiki. D mutakalo. (1) 4.7 Ndi ngani Skiet a tshi nga u khou ofha uvha ¼ine ¼a khou tevhela? µ (2) 4.8 Mahoro ane a khou fhambana afha ndi afhio? (2) 4.9 Nndwa ya Skiet na De Wit i khou iswa ngani? ¹alutshedzani. µ (2) 4.10 Inwi ni vhona nndwa ine ya khou lwiwa nga Muthumukhulu na khonani dzawe i tshi bvelela vhutshiloni? Tikedzani muhumbulo wa½u. (2) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 12 DBE/2017 SCE KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µ isendekaho kha nganeapfufhi dze na guda. MBUDZISO 5: 'WO MU NONELA' – LL Mafenya TSHIBVELEDZWA TSHA E Lwendo lwo vha lwone mu bva na nye¾e. Ndi zwine vhanzhi vha i ri lwendo lu µ naka u na mu¿we. Nge a vha e e¾he, o mbo i i¾o ela khonani kha tshigwada µ µ µ hetshi tshine a vha natsho. Dzone ha ngo vhuya a lenga u dzi wana. Nahone vha tshi sala vha tshi takuwa vhukavhamabufho o vha o no i vha na khonani. U dina µ khonani ye a wana ndi ya tshinnani. 5 Vhu¼a vhukonani ho mbo i vhidza vhu avhu. Lwendoni vhathu vho tou µ µ µivhonisa, ndi kakara-kakara. Vhane vha mu ivha Thathani vho pfa zwi tshi ita µ na u shonisa. Ndi hune vha tshi swika hayani zwa tea u ambiwa, kana ndi dzone dzi no fela maramani. Hu tou vha ene mu¾hannga na musidzana, u ¾angana ndi kule na haya, are i. Vho i tou vhuya vha vhuya lwendoni a tshi i vha kha 10 µ µ µ mishumo yawe Thathani. Zwithu i¾eli zwa thoma u huma zwi a kon a. A vho ngo zwifha vhe vha ri ya ¼a µ mu½awa a i humi. Naho izwi zwe a vha e khazwo ngei Isiraele zwi tshi nga a zwo ngo swika n evheni dza Humbulani, zwine a vho ita zwi nga zwi o dina. U µ µ vhuya Isiraele o no igudisa mi ifho ya tshifhinga nyana zwi khou dina. U vho 15 µ µ tou zwi vhona tsho¾he uri munna wawe ha khou mu londa lini. U vho dzula a tshi khou gungula. Ndi zwe u gungula hawe a vhuya a hu swikisa na kha khonani yawe hoyu Mukatshelwa. 5.1 Mafhungo e na vhala a khou bvelela ngafhi? (1) 5.2 Muanewa dendele kha nganeapfufhi iyi ndi nnyi? (1) 5.3 Sumbedzani ma¾hakheni a nganeapfufhi iyi. (2) 5.4 ·ifurase ¼o talelwaho nga fhasi afho mafhungoni ¼i bvisela khagala zwifhio zwo bvelelaho kha nganeapfufhi iyi? (2) 5.5 Humbulani o olwa sa muanewa wa mvumbo e? Tikedzani. µ (2) 5.6 Vhu ipfi ha vhaendi vhe vha vha vhe lwendoni lwa u ya Isiraele ndi µ vhufhio? (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 13 DBE/2017 SCE 5.7 Magumo a nganeapfufhi iyi o tea naa? Tikedzani. (2) 5.8 Mulayo wa tshi¾alula wo pfukiwaho afha ndi ufhio? (2) 5.9 Ni vhona tsheo ye ya dzhiiwa nga Humbulani malugana na mufumakadzi wawe yo tea naa? Tikedzani. (3) [17] NA MBUDZISO 6: 'NI KHOU PFUKA MULAYO' – NA Milubi TSHIBVELEDZWA TSHA F Maduka o ri u dzhena rumuni yawe a sutula avurolo ¼awe. Kana o vha mafhungo a uri u khou ¾o wa nga tshikhaphikhaphi nga musadzi wa mukhuwa wee, a mbo µ µi gidimela shawarani. U dzhena a vulela ma i, ha mbo i vha u thoma na u µ µ µidoswola a songo tsha kokodza na lu¼a lulabi lwa pulasi¾iki. Ha ri a tshi tou ima nga fasi¾ere ma¾o a ri vhona. U¼a musadzi wa vhathu u vhona 5 maduka a tshi khou pupumisa tshisibe. Musi a tshi odza muvhilini a vhona µ zwifhanga zwa Maduka zwo vhea thavha. Misipha ya zwirumbi yo vhea migero sa i livhaho masimuni. Ma i a shawara a tshi khou munela sa mvula ya mibvumbi. µ U ralo ya kuvhulula tshisibe tshi¼a tshi re kha muvhili wa Maduka. Maduka a isa tshan a, a mbo i vala a¼a ma i. A anulula thaula yawe ye ngayo a 10 µ µ µ thoma u iphumula ngauralo, a sedza mbumbo ya muvhili wawe a pfa a tshi µ fushea. Ha ri a tshiri ma¾o hari! A vhona u¼a mufumakadzi wa mukhuwa o ima o mu tielela. A mbo i thamuwa, a fara lu¼a lulabi lwa pulasi¾iki a lu kokodza lwa µ vala. A ima e ¿oo! Maduka a tshi livha n uni ya u¼a mukhuwa ndi musi o rwela zwithu zwawe. 15 µ Muvhilini ndi musi o tshikhipha tshi no sia khana yo tou dimutshela nn a µ zwavhu i. Vhurukhu hone ¼o vha ¼i sila ¼a 'cut-rite'. Milenzheni o rwa nga µ tshienda tsha dzina tshitswu na swogisi dza mavhalamavhala. 6.1 Mafhungo aya a khou bvelela ngafhi? (1) 6.2 Zwiitei zwi khou bvelela nga tshifhinga tshifhio? (1) 6.3 Mafhungo a re afho n¾ha a ¾ana tshipi a tshifhio tsha puloto? Ndi ngani ni µ tshi ralo? (2) 6.4 Dzina ¼a Maduka ¼i a tshimbilelana na zwine a vha zwone. Tikedzani. (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 14 DBE/2017 SCE 6.5 ¹alutshedzani ¼ifurase ¼o swifhadzwaho mafhungoni aya. (2) 6.6 Khu ano ya vhukati ha Nomathemba na Janet yo vhangwa nga mini? µ (2) 6.7 Mukhuwa wa Maduka o vha a tshi vhenga vhathu vharema. Ni a tendelana na ¼ikumedzwa i¼i? Tikedzani. (2) 6.8 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Muanewa mupikisi kha nganeapfufhi iyi ndi … A Janet. B Maduka. C Nomathemba. D Mapholisa. (1) 6.9 Lufuno a lu na mukano. ¹a¾ani no µ isendeka kha zwo bvelelaho kha nganeapfufhi iyi. (2) 6.10 U ya nga ha inwi, ni vhona zwe Maduka musi a tshi funana na mutholi wawe zwo khakhea naa? Tikedzani. (3) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 15 DBE/2017 SCE KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Kha iyi khethekanyo, mbudziso dzi bva kha zwirendo zwi tevhelaho: • 'Ro ¾angana' – AC Bvumbi • 'Bafanabafana' – LR Ndlovu Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa. MBUDZISO 7 Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo μisendekaho khatsho. Ro ¾angana – AC Bvumbi 1 N½e na inwi 2 Ro ¾angana ndi songo humbula 3 Mbilu dzashu dza ¾angana 4 Dza vha mbilu nthihi 5 Ra humbula mazha 6 Dzo vhoxwa nga lufuno 7 Ra ho¾ola ro¾he. 8 Lwendoni ri tshimbila ro hakana 9 Ri tshi posa maga khathihi 10 Ri tshi swika murunzini ra awela ro¾he 11 Ri tshi takuwa ra takuwa ro¾he. 12 Hu si na lu¿we lunako lu nkambaho. 13 Nda farwa nga n ala ni a ntikela khali µ 14 Nda farwa nga ora ni a nkela ma i µ µ 15 Nda farwa nga duda ni a nkota 16 Nda dzhenwa nga mbiti ni a nkhuthadza 17 Wanga muya wa fhola. 18 Ri ¼a ndilo nthihi 19 Ri kuvhatedzana nguvho nthihi 20 Ri amba nga ipfi ¼ithihi 21 Ra thathedza vhavilinganyi 22 Vho khu¾he vha re zwifhe¾i. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 16 DBE/2017 SCE 7.1 Kha tshitanza tsha vhu½a topolani ipfi ¼i no amba vhalu¾anyi. (1) 7.2 Ndi vese ifhio i no sumbedza uri murendi na mufunwa wawe vha ¼a vho¾he kha tshirendo itshi? (2) 7.3 ºwalani tshikimu tsha raimi tsha tshitanza tsha vhu½a. (2) 7.4 Muhumbulo muhulwane wo faredzwaho nga tshitanza tsha vhuraru ndi ufhio? (2) 7.5 Sumbedzani zwine vese 10 na11 dza bvisela zwone khagala. (2) 7.6 Vhu ipfi ha murendi kha tshirendo itshi ndi vhufhio? µ (2) 7.7 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Murendi u khou renda nga: A Khonani yawe B Ene mu½e C Mufunwa wawe na ene mu½e D Mufunwa wawe (1) 7.8 U ya nga vese 6 ndi mini tsho vhofhiwaho nga lufuno? (2) 7.9 ¹alutshedzani zwine vese ya vhufumimbili ya amba zwone. (2) 7.10 Nga murahu ha u vhala tshirendo itshi ndi zwifhio zwine na sala no guda? Tikedzani. (2) [18] NA MBUDZISO 8 Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo μisendekaho khatsho. Bafanabafana – LR Ndlovu 1 Bafanabafana i rungunyela sa mutomba lunwenweni 2 I nga khomba tshi¾ongiswa tsha mbilu 3 Sa ma i lwanzheni, dzina ¼a shango i mbo alamisa µ 4 Khu ani n½a ha sokou pfala 'Bafanabafana' µ 5 Bafanabafana iwe thobvu¿wa ya ¼ino 6 Ngavhe u vhe tombo, ndi musi u musuku 7 Ngavhe u vhe lu i, ndi musi u mutoli µ 8 Ngavhe u vhe nn u, wo vha u tshi o vha u pfamo. µ µ Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 17 DBE/2017 SCE 9 Vhuthihi nga vhu nge ha guma ¼a ½otshi 10 Ndivho na mbilu zwi vhe zwithihi 11 Ni si ku ane sa ½anga dza kholomo nga tsha½u µ 12 Musi khaedu i thavha ni si dzhenwe nga ½owagudu. 13 Mulunzhedzi wa vhuthihi ha vha¾aleli sa musoni wa tshithatha 14 Muko eli wa vhuludu, ndi iwe Bafanabafana µ 15 Iwe ngwe½a ya Afrika, luvhomba lwa Afrika Tshipembe 16 Ndau i vhombaho ¼ifhasi ¼a tetemela. 17 ¹hu¾huwedzo yau 'Madiba Magic' nga i nwelele maramboni 18 Iwe u shanduke tshiala tsha Afrika Tshipembe 19 Mihuvho na mifhululu nga zwi ¾avhe bonelelo kha iwe 20 Ngauri fhulufhelo ¼a lushaka ndi enewe. 8.1 Topolani ipfi ¼i ambaho u tshuwa kha tshitanza tsha vhuraru. (1) 8.2 Tshirendo itshi tshi khou amba nga ha mini? (1) 8.3 Mutevhetsindo wa itshi tshirendo ndi ufhio? ¹alutshedzani. (2) 8.4 Bulani figara ya muambo yo shumiswaho kha vese ya vhuraru ni bule na ndeme ya u i shumisa? (2) 8.5 ¹alutshedzani zwine vese 11 ya amba zwone. (2) 8.6 Maipfi 'musuku, mutoli na pfamo' Kha tshitanza tsha vhuvhili a ni µ isela muhumbulo ufhio? (2) 8.7 U ya nga ha murendi Bafanabafana ndi mini kha dzhango ¼a Afrika na kha shango ¼a Afrika Tshipembe? (2) 8.8 Ni elwa nga tshifanyiso tshifhio nga murahu ha u vhala vese ya µ vhufumirathi? (2) 8.9 Ni tshi sedza Bafanabafana ya ½amusi, inwi ni vhona tshirendo itshi tsho tea musalauno naa? ¹an avhudzani. µ (3) [17] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa