Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 May June 2017 Memo

Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) 2017 MEMORANDAMU MARAGA: 100 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 13. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 2 DBE/2017 SCE – Memorandamu PFESESANI: • Tshifhinga tsho¾he vha tshi ¾ola maanea a vhusiki, vha tea u shumisa rubriki iyi (BAMMBIRI ¼A VHURARU 3). • Maraga dza 0–50 dzo khethekanywa dza bva zwipi»a zwi¾anu (5) zwihulwane zwa ¾halusamaimo. • Kha khritheria dzi angaredzaho Zwi re Ngomu, Luambo na Tshitaila, tshi¿we na tshi¿we tsha izwo zwipi»a zwa ¾halusamaimo tsho khethekanywa tsha bva zwipi»a zwivhili: tshipi»a tsha nṱha na tsha fhasi, tshiṅwe na tshi¿we tshazwo tsho faredza maraganyangaredzi dzo tshi teaho u ya nga u tevhekana hazwo. • Tshivhumbeo tshone a tshi kwamei nga heyi khethekanyo ya maimo a n¾ha na a fhasi. KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA [MARAGA 50] Khritheria Zwa nṱhesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona fushaho/ho linganelaho ZWI RE NGOMU & 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 VHUPULANI (NV) -Mihumbulo i -Phindulo yo lundwa -Phindulo i fushaho -Phindulo i shaedzaho -Phindulo yo polikaho gobolaho/¾okonyaho i sa tshidele vhukuma -Mihumbulo yo ndunzhendunzhe tshoṱhe (Zwo ¿waliwaho na vhambedzwi/ -Zwi yelana tshoṱhe na lunzhedzana lwo -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo mihumbulo) lavhelelwiho ṱhoho nahone zwa linganelaho nahone zwi a vhilinganaho, nahone ṱanganaho nahone i si na Nzudzanyo ya mihumbulo na Maimo a n¾ha -Mihumbulo ya vhu¾ali, i takadza tendisea i si na vhusiki ha sia vhupulani/ ¾okonyaho nahone yo -Hu na vhu¾anzi ha -Zwo dzudzanywa nahone mu½e -Ndi phambananadzo, U dzhiela nzhele ndivho, vha vhibvaho mihumbulo yo vhibvaho zwa dovha zwa lunzhedzana -Vhu¾anzi vhu si gathi zwo sokou dovhololwa ¾anganedzaho mafhungo na -Zwo dzudzanywa -Zwo dzudzanywa lwo linganelaho/lu fushaho, ha nzudzanyo na u -A zwo ngo dzudzanywa nyimele nahone zwa dovha zwa nahone zwa dovha zwa hu tshi katelwa lunzhedzana zwo nahone a zwi na lunzhedzana tshidele lwa lunzhedzana tshidele lwa marangaphanḓa, mutumbu teaho ndunzhendunzhe MARAGA 30 tsho¾he, hu tshi katelwa tsho¾he, hu tshi katelwa na magumo/mupendelo marangaphan»a, marangaphanḓa, mutumbu na mutumbu na magumo/mupendelo magumo/mupendelo Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 3 DBE/2017 SCE – Memorandamu 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Ndi zwa n¾hesa, fhedzi -Zwo lundwa tshidele -Phindulo i a fusha fhedzi -Phindulo yo anzaho -A hu na ndingedzo ya u zwo ri shaedzinyana -Mihumbulo i yelanaho, i hu na vhu¾udze¾udze hu¿we u sa yelana ha fhindula ¾hoho/mbudziso musutshelo wa maanea o takadzaho vhu khakhisaho mu¾o»o mafhungo -U polika tsho¾he na u sa lundwaho tshidele lwa -Zwo dzudzanywa -Mihumbulo yo dzudzanywa -Mihumbulo i vho tsha tea lwa tsho¾he Maimo a fhasi tsho¾hetsho¾he nahone zwa dovha zwa lwa ndinganelo nahone i a sumbedza u liana na u -A zwi na sia nahone zwo -Mihumbulo yo vhibva lunzhedzana zwavhuḓi, tendisea »a»isa vhilingana ya lundwa lwa vhu¾ali hu tshi katelwa -Hu na hu¿we u fusha ha -U shaedza vhu¾anzi -Zwo dzudzanywa marangaphan»a, nzudzanyo na ha nzudzanyo na nahone zwa dovha zwa mutumbu na ndunzhendunzhe, hu tshi ndunzhendunzhe zwo lunzhedzana tshidele lwa magumo/mupendelo katelwa marangaphan»a, teaho tsho¾he, hu tshi katelwa mutumbu na marangaphan»a, magumo/mupendelo mutumbu na magumo/mupendelo Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 4 DBE/2017 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA [MARAGA 50] (i ya phan»a) Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona fushaho/ho linganelaho LUAMBO, TSHITAILA NA 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 U DZUDZANYA (LTD) -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Luambo a lu pfali tshitaila na »ivhaipfi zwo tshitaila na »ivhaipfi tshitaila na »ivhaipfi zwo tshitaila na »ivhaipfi -Thouni, redzhis¾ara, Thouni, redzhis¾ara na tea tsho¾hetsho¾he ndivho, zwo tea vhukuma tea ndivho, vha zwo tea zwi¾uku ndivho, tshitaila na »ivhaipfi a »ivhaipfi zwo teaho vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na vha ¾anganedzaho zwo ngo tea ndivho, ndivho/zwiitei na nyimele mafhungo na nyimele ¾anganedzaho nyimele mafhungo na nyimele vha ¾anganedzaho Maimo a n¾ha Munanguludzo wa maipfi -Luambo ndi lwa mafhungo na nyimele -U shumiswa ho teaho ha -Ho shumiswa luambo mafhungo na nyimele Kushumisele kwa luambo na vhu»ifulufheli ha n¾hesa, lu -Luambo lu a ṱokonya luambo u bveledza lwa mutheo/fhasi -U ho¾efhala ha milayo, zwiga zwa u vhala, nyanyulaho tsho¾he nahone thouni yo ¾halutshedzo -Thouni na kushumisele »ivhaipfi zwo anzesa girama, mupeleṱo -Lu a gobola nahone lwo shumiswaho ndi i -Thouni yo tea kwone kwa maipfi a zwo lune u pfala ha pfuma u dzangelwa ha nyanyulaho -U pfumiswa ha luambo ho ngo tea mafhungo zwa si tsha MARAGA 15 thouni -Hunzhi a hu na shumiswa u khavhisa zwi re -¶ivhaipfi ndi yo konadzea na khathihi/ -A hu na vhukhakhi ha vhukhakhi ha girama ngomu shaedzaho vhukuma zwa vho kon»a girama na mupeleṱo na mupele¾o vhukuma -Lwo lundwa nga tshikili -Lwo lundwa tshidele tsha ma¾hakhe¾hakheni vhukuma 13 10 7 4 -Luambo ndi lwa n¾ha -Luambo lu a kunga na -U shumiswa ha luambo ho -Luambo lwo shumiswa vhukuma u nyanyula linganelaho, fhedzi hu tshi lwa u sa kona Maimo a fhasi -Lu a gobola nahone lwo -Thouni ndi yo teaho, i »i vha na vhu¾udze¾udze -A hu na kana hu tou pfuma u dzangelwa ha nyanyulaho -Hu¿we u shumiswa ha vha na zwi¾uku¾uku zwi thouni -Vhukhakhi vhu¾uku luambo ho teaho nga u sumbedzaho -A hu na vhukhakhi ha ha girama na mupele¾o angaredza, fhedzi u muvanganyo wa girama na mupeleṱo -Zwo lundwa tshidele dzangelwa ha luambo ndi ha mafhungo/mitaladzi -Lwo lundwa nga tshikili vhukuma fhasi -¶ivhaipfi yo ho¾efhala tsha ma¾hakheni lwa tsho¾he Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 5 DBE/2017 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA [MARAGA 50] (i ya phan»a) Khritheria Zwa nṱhesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona fushaho/ho linganelaho TSHIVHUMBEO (T) 5 4 3 2 0–1 -Kubveledzele kwa ¾hoho -Kubveledzele kwa -Kubveledzele kwa ¾hoho na -Dzi¿we mbuno ndi dzi -Hu na u shaedza ha Zwi¾alusi zwa tshibveledzwa kwa n¾hesa ¾hoho kwo vhudodombedzi zwo tea pfadzaho mbuno dzo teaho Kubveledzelwe kwa phara na -Vhudodombedzi ha lunzhedzanaho -Mafhungo/Mitaladzi, phara -Mafhungo/Mitaladzi na -Mafhungo/Mitaladzi na tshivhumbeo tsha ma¾hakhe¾hakheni -Vhudodombedzi ha zwo fha¾wa lu fushaho phara zwi »i vha na phara zwo »ala mafhungo/mitaladzi -Mafhungo/Mitaladzi, ¾hoho hu pfadzaho -Maanea o »i faredza zwi vhukhakhi vhukhakhi phara zwo fha¾wa na u -Mafhungo/Mitaladzi, pfadzaho/tendiseaho -Fhedzi maanea a kha »i -Maanea ha na MARAGA: 5 lundwa lwa n¾hesa phara zwo vangwa lu pfala naho hu na mudzio/ha pfadzi tsho¾hetsho¾he pfadzaho vhukhakhi MARAGANYANGAREDZI 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 6 DBE/2017 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA B NA C: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 30] Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona linganelaho/vhu fushaho ZWI RE NGOMU, 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4 VHUPULANI NA -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i -Phindulo ndi ya -Phindulo i sumbedza TSHIVHUMBEO (NVT) ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho fushaho/linganelaho mutheo/fhasi, i u shaya n»ivho ya vhambedzwi n»ivho yo dziaho ya vhukuma, i bvukululaho bvukululaho n»ivhonyana zwi¾alusi zwa lushaka Zwo ¿waliwaho na -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwi¾alusi zwa lushaka lwa n»ivho yo dziaho ya ya zwi¾alusi zwa lushaka lwa tshibveledzwa mihumbulo vhibvaho tshibveledzwa zwi¾alusi zwa lushaka lwa lwa tshibveledzwa -¹halutshedzo yo Nzudzanyo ya mihumbulo na -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A tshibveledzwa -Hu na u polika hu¿we hu dzumbama, u polika vhupulani tsho¾he ya zwi¾alusi zwa hu na u polika -Ho ngo tou fara vhu¾ala vhonalaho naho o fara ndi hu hulwane U dzhiela nzhele ndivho, vha lushaka lwa tshibveledzwa -Zwi re ngomu na hone tsho¾he lini – hu na u vhuṱala -A hu na u farana ha ṱanganedzaho mafhungo na -Ku¿walele kwo tou fombe mihumbulo zwo polika hu¿we hu vhonalaho -Zwi re ngomu na zwi re ngomu na nyimele kha sia ¼one lunzhedzana -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou mihumbulo Phindulo na mihumbulo -Zwi re ngomu na -Zwo ¾an»avhudzwa lwa mihumbulo zwo »i farana tsho¾he lini -Zwidodombedzwa Nzudzanyo ya mihumbulo na mihumbulo zwo lunzhedzana tsho¾he, zwidodombedzwa lunzhedzana -Zwidodombedzwa zwi¾uku¾uku zwi vhupulani -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo¾he zwi tikedza ¾hoho -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho tikedza ¾hoho U dzhiela nzhele ndivho, vha tsho¾he, zwidodombedzwa -Tshivhumbeo ndi tsho zwi tikedza ¾hoho -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa ¾anganedzaho mafhungo na zwo¾he zwi tikedza ¾hoho teaho naho hu na -Nga u angaredza, vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya tshivhumbeo/milayo na -Tshivhumbeo ndi vhukhakhi vhu¾uku tshivhumbeo ndi tshone, kwa milayo na tshivhumbeo tsha nyimele tshonetshone tsho teaho fhedzi hu na u polika tshivhumbeo tshibveledzwa tshibveledzwa hu¾uku -¹hahelelo/U shaedza ndi hu soliseaho MARAGA 18 LUAMBO, TSHITAILA NA 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 U SEDZULUSA (LTS) -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, na »ivhaipfi, ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u lwa ma¾hakhe¾hakheni zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho zwi¾uku ndi zwi sa ananiho na nyanyula, tshitaila, vha ndivho, vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele ṱanganedzaho nyimele -Girama ndi yoneyone -Nga u angaredza, girama -Hu na hu¿we vhukhakhi -Girama yo shaedza, i na mafhungo na nyimele Munanguludzo wa maipfi nahone yo fha¾wa tshidele ndi yone nahone yo ha girama vhukhakhi ho vhalaho -Zwo »ala vhukhakhi Zwiga zwa mu¿walo na -A hu na vhukhakhi fha¾wa zwavhu»i -¶ivhaipfi i a -¶ivhaipfi ndi yo nahone zwo ṱanganana mupele¾o -¶ivhaipfi ndi yavhu»i fusha/linganela shaedzaho vhukuma -¶ivhaipfi a i tei vhukuma -Fhedzi vhukhakhi vhu re -¹halutshedzo yo thithisea ndivho na khathihi MARAGA 12 -Hunzhi a hu na hone a vhu thithisi -¹halutshedzo yo vhukhakhi ¾halutshedzo ho¾efhala tsho¾he MARAGANYANGAREDZI 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 7 DBE/2017 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA B NA C: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 20] Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona linganelaho/vhu fushaho ZWI RE NGOMU, 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 VHUPULANI NA -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i -Phindulo ndi ya -Phindulo i sumbedza TSHIVHUMBEO (NVT) ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho fushaho/linganelaho mutheo/fhasi, i u shaya n»ivho ya vhambedzwi n»ivho yo dziaho ya vhukuma, i bvukululaho bvukululaho n»ivhonyana zwi¾alusi zwa lushaka Phindulo na mihumbulo -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwi¾alusi zwa lushaka lwa n»ivho yo dziaho ya ya zwi¾alusi zwa lushaka lwa tshibveledzwa Nzudzanyo ya mihumbulo vhibvaho tshibveledzwa zwi¾alusi zwa lushaka lwa lwa tshibveledzwa -¹halutshedzo yo U dzhiela nzhele ndivho, vha -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A tshibveledzwa -Hu na u polika hu¿we hu dzumbama, u polika ¾anganedzaho mafhungo na tsho¾he ya zwi¾alusi zwa hu na u polika -Ho ngo tou fara vhu¾ala vhonalaho naho o fara ndi hu hulwane tshivhumbeo/milayo na nyimele lushaka lwa tshibveledzwa -Zwi re ngomu na hone tsho¾he lini – hu na u vhuṱala -A hu na u farana ha -Ku¿walele kwo tou fombe mihumbulo zwo polika hu¿we hu vhonalaho -Zwi re ngomu na zwi re ngomu na MARAGA 12 kha sia ¼one lunzhedzana -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou mihumbulo -Zwi re ngomu na mihumbulo -Zwo ¾an»avhudzwa lwa mihumbulo zwo »i farana tsho¾he lini -Zwidodombedzwa zwo lunzhedzana tsho¾he, zwidodombedzwa lunzhedzana -Zwidodombedzwa zwi¾uku¾uku zwi -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo¾he zwi tikedza ¾hoho -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho tikedza ¾hoho tsho¾he, zwidodombedzwa -Tshivhumbeo ndi tsho zwi tikedza ¾hoho -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa zwo¾he zwi tikedza ¾hoho teaho naho hu na -Nga u angaredza, vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya -Tshivhumbeo ndi vhukhakhi vhu¾uku tshivhumbeo ndi tshone, kwa milayo na tshivhumbeo tsha tshonetshone tsho teaho fhedzi hu na u polika tshivhumbeo tshibveledzwa tshibveledzwa hu¾uku -¹hahelelo/U shaedza ndi hu soliseaho LUAMBO, TSHITAILA NA U 7–8 5–6 4 3 0–2 SEDZULUSA (LTS) -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, na »ivhaipfi, ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u lwa ma¾hakhe¾hakheni zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho zwi¾uku ndi zwi sa ananiho na nyanyula, tshitaila, vha ndivho, vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele ṱanganedzaho nyimele -Girama ndi yoneyone -Nga u angaredza, girama -Hu na hu¿we vhukhakhi -Girama yo shaedza, i na mafhungo na nyimele Munanguludzo wa maipfi nahone yo fha¾wa tshidele ndi yone nahone yo ha girama vhukhakhi ho vhalaho -Zwo »ala vhukhakhi Zwiga zwa mu¿walo na -A hu na vhukhakhi fha¾wa zwavhu»i -¶ivhaipfi i a -¶ivhaipfi ndi yo nahone zwo ṱanganana mupele¾o -¶ivhaipfi ndi yavhu»i fusha/linganela shaedzaho vhukuma -¶ivhaipfi a i tei vhukuma -Fhedzi vhukhakhi vhu re -¹halutshedzo yo thithisea ndivho na khathihi MARAGA 8 -Hunzhi a hu na hone a vhu thithisi -¹halutshedzo yo vhukhakhi ¾halutshedzo ho¾efhala tsho¾he MARAGANYANGAREDZI 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 8 DBE/2017 SCE – Memorandamu ADENDAMU/MEMORANDAMU KHETHEKANYO YA A: MAANEA MBUDZISO 1 KHETHEKANYO YA A: MAANEA 1.1 Arali hu si nga n¾hani Mbuletshedzo ha mapholisa ndi musi a -Mu¿wali u buletshedza zwi¾u¾uwedzi nga vhu»alo. songo ¼i vhona. -Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba ngazwo muhumbuloni wa muvhali. Nganetshelo -Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela zwi¾u¾uwedzi. -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. -Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho. -Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. A u vhuisa muhumbulo -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea vhuµipfi na u nyanyuwa hawe. -U vhuisa mihumbulo u yelana na mi¼oro kana lutamo lwawe. -Mu¿wali u kona u dzhia sia ¼ine a khou ¼i imelela. 1.2 Zwiito zwa Nganetshelo vhuhwarahwara zwi -Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela nga ha zwo thithisa mvelaphan»a bvelelaho khae. ya vhutshilo. -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. -Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho. -Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. Mbuletshedzo -Mu¿wali u buletshedza nga zwo bvelelaho khae. Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba ngazwo muhumbuloni wa muvhali. A u vhuisa muhumbulo -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea vhuµipfi na u nyanyuwa hawe. -U vhuisa mihumbulo u yelana na mi¼oro kana lutamo lwawe. -Mu¿wali u kona u dzhia sia ¼ine a khou ¼i imelela. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 9 DBE/2017 SCE – Memorandamu 1.3 ºwalani maanea ane a U vhuisa muhumbulo fhela nga maipfi aya: ... -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea vhu»ipfi u thetshelesa zwo na u nyanyuwa hawe. nthusa. -U vhuisa mihumbulo u yelana na zwo iteaho khae. -Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou ¼i imelela. Nganetshelo -Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela tshi¾ori kana zwiwo zwine zwa nga bvelela. -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. -Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho. -Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. 1.4 Migwalabo tshivhangi A u haseledza tsha zwivhuya na -Afha mu¿wali u imelela masia mavhili u lingana. mutshinyalo. -Mu¿wali ha tei u dzhia sia. 1.5 U shaea ha mishumo U ¾a¾a khani zwi ¾u¾uwedza u anda -Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a vhona ha vhugevhenga. zwithu ngayo. ¹a¾ani. -Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u bva mathomoni u swika magumoni. -Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we sia/fhungo. -Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo ¼ine a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa. -Mu¿wali u sumbedza vhukhwi½e ha fhungo ¼ine a khou ¼i imelela. 1.6.1 Tshifanyiso Nganetshelo. -Mu¿wali u anetshela nga ndeme ya mbambe ya u gidima. -Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho. -Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. Mbuletshedzo. -Afha mu¿wali a nga buletshedza nga ha mbambe ya u gidima. A u haseledza. - Hu nga haseledzwa nga ha mbambe ya u gidima. U ¾a¾a khani. -Hu nga ¾a¾iwa khani nga ha mbambe ya u gidima. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 10 DBE/2017 SCE – Memorandamu 1.6.2 Tshifanyiso Nganetshelo. -Mu¿wali a nga ¿wala nga ha mvelele kana nyito dzo no itea hone. Mbuletshedzo. Hu nga buletshedzwa nga ha mvelele. A u haseledza. Vhagudi vha nga haseledza nga ha ndeme ya mvelele. U ¾a¾a khani. Hu nga ¾a¾iwa khani nga ha masiandaitwa a u tevhedza mvelele. 1.6.3 Tshifanyiso Nganetshelo. -Mu¿wali u anetshela nga khombo i vhangwaho nga phukha vhugalaphukha. Mbuletshedzo. -U buletshedza nga ha khombo dzi vhangwaho nga zwipuka. Vhugalaphukha. A u haseledza. -U haseledza nga ha khombo i vhangwaho nga ha phukha vhugalaphukha. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 11 DBE/2017 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 2 2.1 VHURIFHI HA TSHIOFISI Zwi lavhelelwaho Tshivhumbeo: • Vhurifhi ha tshiofisi vhu na »iresi mbili. • Vhurifhi ha tshiofisi vhu na theshano. • Vhu na ¾hoho ya mafhungo. • Vhu na marangaphan»a. • Vhu tea u vha na mutumbu. • Vhu tea u vha na magumo. • Vhu tea u vha na ndivhuho. • Thouni na redzhisi¾ara zwi tee ndivho na vha¾anganedzi vha mafhungo. • Hu tea u vha na ndunzhendunzhe ya mafhungo u bva mathomoni u swika magumoni. • Tsaino na u vala [30] 2.2 NGANEAVHUTSHILO YA MUFU Zwi lavhelelwaho Tshivhumbeo • Madzina a mufu nga vhuµalo. • ¶uvha ¼e a lovha nga¼o. • Tshivhalo tsha vhana vhe a vha sia. • Fhethu he vha vha vha tshi shuma hone. • ¶uvha ¼ine vha µo vhulungwa nga¼o. [30] 2.3 MUVHIGO Tshivhumbeo • Mathomele, khethekanyo nga u tou angaredza • U ¿walwa kha tshifhinga tsha zwino. • U sedza kha zwithu zwine zwa µo shela mulenzhe zwa u angaredza. • U bva kha zwithu zwa u angaredza u ya kha zwo khetheaho. • Hu nga shumiswa µivhaipfi ya thekeniki. [30] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 12 DBE/2017 SCE – Memorandamu 2.4 MUFHINDULANO Zwi lavhelelwaho Tshivhumbeo: • Kha hu ¿walwe madzina a vhabvumbedzwa. • Kha hu ¿walwe kholoni nga murahu ha dzina ¼a mubvumbedzwa. • Kha hu shumiswe mutaladzi muswa u sumba muambi muswa. • Hu nga shumiswa tshitaela tsha: khumbelo mbudziso na ndaela. [30] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 13 DBE/2017 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI/ ZWA TSUMBEDZI/ZWA MAFHUNGO MBUDZISO 3 3.1 GARA¹A YA THAMBO Zwi lavhelelwaho Tshivhumbeo: • ¹hoho. • I fanela u ¿walwa nga n»ila i no kunga. • I nga vha na tshifanyiso. • A yo ngo tea u lapfesa. • U pfufhifhadzwa nga zwiga zwi re na ndeme fhedzi. [20] 3.2 DAYARI Zwi lavhelelwaho Tshivhumbeo: • I anzela u ¿walwa kha bugu yo khetheaho (Dayari/Dzhenela). • Hu nga shumiswa tshitaela tshi si tsha fomala. • Zwi ¿walwa zwi na datumu na tshifhinga. • Luambo lu vhe lwa muthu wa u thoma. • I anzela u ¿walwa nga tshifhinga tsho fhiraho. [20] 3.3 NDAELA Zwi lavhelelwaho ¹ho»ea: • U shumisa ¼imudi ¼a ndaela. • I tea u vha na ndunzhendunzhe kha zwo ¿walwaho. • U shumisa nomboro na buletse u sumbedza mutevhe. • I tea u angaredza mulaedza wa ndeme. • I tea u pfesesea. • I ¿walwe nga luambo lu swikelelwaho nga vhathu vhanzhi. [20] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa