Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 November 2011 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) ·ARA 2011 MARAGA: 100 TSHIFHINGA: awara 2½ Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 8. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 2 DBE/·ara 2011 NSC PFESESANI 1. He¼i bammbiri ¼i na KHETHEKANYO THARU: KHETHEKANYO YA A: Zwibveledzwa zwa vhusiki (Maanea) (50) KHETHEKANYO YA B: Zwibveledzwa zwilapfu zwa vhudavhidzani (30) KHETHEKANYO YA C: Zwibveledzwa zwipfufhi zwa vhudavhidzani (20) 2. Fhindulani mbudziso NTHIHI u bva kha khethekanyo IºWE NA IºWE. 3. ºwalani nga luambo lune na khou lingwa ngalwo. 4. Thomani khethekanyo i¿we na i¿we kha sia¾ari ¼iswa. 5. Ni fanela u pulana (tsumbo: mapa wa muhumbulo/nyolo/tshati ya nyelelo/ maipfi a re khii na zwi¿we), u vhalulula na u sedzulusa mushumo wa½u. Pulane ya½u i tea u RANGELA maanea. 6 U pulana ho¾he hu tea u sumbedzwa nga u ralo. Ni eletshedzwa u thutha pulane yo¾he nga u tala mutalo u bu»ekanyaho khayo. 7. Ni eletshedzwa lwa tsho¾he uri ni shumise minetse i re henefha kha 80 kha KHETHEKANYO YA A, minetse ya 40 kha KHETHEKANYO YA B na minetse ya 30 kha KHETHEKANYO YA C. 8. Nomborani phindulo dza½u sa zwe ¾hoho dza nomboriswa zwone kha bammbiri ¼a mbudziso. 9. ¸eani phindulo i¿we na i¿we ¾hoho yo teaho. PFESESANI: Musi ni tshi vhala tshivhalo tsha maipfi, maipfi a re kha ¾hoho ye na nanga ha tei u katelwa kha itsho tshivhalo. 10. ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhalea. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 3 DBE/·ara 2011 NSC KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA) MBUDZISO 1 Fhindulani mbudziso NTHIHI kha dza malo dzi tevhelaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu vhe maipfi a u bva kha 250 u ya kha 300. 1.1 Dzangano ¼a vhoramabindu ¼i re kusini kwa ha½u ¼o fha¾a ¼aiburari khulwane uri vhadzulapo vha kone u khwi½isa n»ivho yavho nga u vhala bugu dzo fhambanaho. ºwalani maanea nga ¾hoho i tevhelaho: ·aiburari khulwane i re vhuponi ha hashu [50] 1.2 U »idzhenisa kha zwa mitambo yo fhambanaho ndi zwa ndeme kha vhutshilo. Fhedzi tshi¿we tshifhinga u wana hu na vhathu vhane vha zwi sanda. Inwi ¿walani maanea ni tshi khou ima na ¾hoho i tevhelaho kana ni tshi khou i hanedza: U dzhenelela kha zwa mitambo ndi zwavhu»i/U dzhenelela kha zwa mitambo a si zwavhu»i [50] 1.3 No no vha mubebi. Vhana vha½u ni khou vha shumela nga n»ila i vhavhaho vhunga ni songo ya phan»a na tshikolo. Ni dzulela u vha laya uri vha kon»elele tshikolo. ºwalani maanea nga ¾hoho i tevhelaho: Zwe zwa nnditshisa tshikolo [50] 1.4 Mvula dzi tshi na dzi »isa madakalo na u gungula kha vhathu. Inwi ¿walani maanea nga ¾hoho i tevhelaho: Vhu»i na vhuvhi ha mvula [50] 1.5 Vhagudi vhane vha futelela u dzhena tshikolo vha a bvelela. Vha fhedza nga u wana mishumo yavhu»i, vha »iphi½a nga vhutshilo. ºwalani maanea nga ¾hoho i tevhelaho: U kon»elela hu »isa dakalo [50] Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 4 DBE/·ara 2011 NSC 1.6 ¹alelani zwifanyiso hezwi nga vhuronwane uri ni μo kona u ¿wala maanea ane a anana nazwo. Maanea a½u ni a ½ee ¾hoho ine na funa. [50] 1.7 ¹alelani zwifanyiso hezwi nga vhuronwane uri ni μo kona u ¿wala maanea ane a anana nazwo. Ni ½ee maanea a½u ¾hoho yo teaho. [50] Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 5 DBE/·ara 2011 NSC 1.8 ¹alelani zwifanyiso hezwi nga vhuronwane uri ni μo kona u ¿wala maanea ane a anana nazwo. Ni ½ee maanea a½u ¾hoho yo teaho. [50] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A : 50 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 6 DBE/·ara 2011 NSC KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWAVHUDAVHIDZANI MBUDZISO 2 Fhindulani mbudziso NTHIHI kha n½a dzi tevhelaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu vhe maipfi a u bva kha 120 u ya kha 150. 2.1 VHURIFHI HA TSHIOFISI Ni minidzhere wa khon¾hiraka ine ya khou shela tshigon¾iri u bva Hamabu»a u ya »oroboni ya Tshikhuthula. Zwino hu na vhua»a vhu shonisaho vhune ha khou bvelela vhukati ha vhadzulapo na vhashumi vha bada vhane vha khou dzula madenndeni. Inwi ¿walelani lu¿walo vhamusanda ni vha humbele uri vha ni rambele vhadzulapo uri ni kone u amba navho nga ha vhua»a uho. [30] 2.2 TSHIPITSHI Vha IEC vho bva fulo ¼a u ¾u¾uwedza vhagudi zwikoloni uri vha ye vha voute kha khetho dzine dza khou »a. Inwi ni mu¿we wa vho nangiwaho u ita mushumo uyo. ºwalani tshipitshi tshine na »o amba na vhagudi vha zwikolo zwo fhambanaho. [30] 2.3 MUFHINDULANO Khonani ya½u o humbula u litsha tshikolo nga mulandu wa u kundelwa hawe u ya kha gireidi i tevhelaho. Mme awe vho ni humbela uri ni »e ni mu eletshedze uri a si ¿ale, vhunga u nembelela ha shamba hu si u wa ha¼o. ºwalani mufhindulano we wa vha hone vhukati ha½u na khonani ya½u. [30] 2.4 ·IºWALOVHU¸E/CV NA VHURIFHI HA KHUMBELO YA MUSHUMO Kha gurann»a ya Bono ho an»adzwa mushumo we inwi na u gudela kha pfunzo dza½u dza n¾ha. ºwalani ¼i¿walovhu½e na vhurifhi ha khumbelo ya mushumo uyo. [30] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 7 DBE/·ara 2011 NSC KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 3 Fhindulani mbudziso NTHIHI kha tharu dzi tevhelaho. Vhulapfu ha hone vhu tea u vha maipfi a u bva kha 80 u ya kha 100. 3.1 KHUNGEDZELO Vhadzulapo vho ya vha humbela u fha¾elwa holo ya lushaka kha khamphani ya migodi ya BTB. Holo iyi yo fha¾wa ya fhela, ho sala uri i vulwe uri vhathu vha tsini na kule vha kone u i shumisa. ºwalani khungedzelo ya holo iyi hu u itela uri i kone u shumiswa nga vhadzulapo na vhathu vha kule kha mishumo yo fhambanaho. [20] 3.2 GARA¹A YA POSWO Mu»uhulu wa½u o dzhenelela mu¾a¾isano wa mugidimo wa ¼ifhasi, a wana vhuimo ha u thoma kha mbambe ya tshikhala tsha 1500m. O pfufhiwa nga mendele wa musuku na masheleni a si na vhukono. Inwi ¿walani gara¾a ya poswo ni tshi khou mu fhululedza na u takalela vhukoni hawe. [20] Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 8 DBE/·ara 2011 NSC 3.3 MASIA Vhuponi ha ha½u ho fha¾iwa ki¼iniki khulu ine ya »o thusa vhadzulapo. Zwino ho dzudzanywa vhu¾ambo ha u i vula, vhune ha »o dzhenelelwa nga vhadzulapo na vhaeni vha bvaho kule. Inwi laedzani vhaeni vha bvaho kule kutshimbilele kwa u ya ki¼iniki u bva tshi¾itshini tshihulwane tsha mabisi u swika hune ki¼iniki ya vha hone. [20] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa