Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 11
NOVEMBA 2020
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1
(EXEMPLAR)
AMANQAKU: 70
IXESHA: Iiyure 2
*IXHOHL1*
Olu viwo lunamaphepha ali-13.
You're offline
Skip to contentMemorandum 






View all




XHOSA HL P1 QP MEMO GR11 NOV 2020 D_hlayiso.com_.pdf
Isixhosa Hl · Grade 11 · Eastern Cape November · 2020. Memorandum, 24 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Hl
- Grade
- Grade 11
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2020
- Exam period
- Eastern Cape November
- Paper
- 1
- Pages
- 24
- File size
- 1.2 MB
Loading document…
Loading document…
1 of 24
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/NOVEMBA 2020)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU angala:
ICANDELO A: Uvavanyo lokuqonda (30)
ICANDELO B: Isishwankathelo (10)
ICANDELO C: Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi (30)
2. Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.
3. Phendula YONKE imibuzo.
4. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
5. Krwela umgca ekupheleni kweCANDELO NGALINYE.
6. Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo kweli
phepha lemibuzo.
7. Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE ukuze umsebenzi wakho
ungaxinani.
8. Qwalasela ngeliso elibukhali upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.
9. Yaba ixesha lakho ngolu hlobo:
ICANDELO A: Imizuzu engama-50
ICANDELO B: Imizuzu engama-30
ICANDELO C: Imizuzu engama-40
10. Bhala ngokucacileyo nangokucocekileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 3
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA
Funda ISICATSHULWA A, uze uphendule imibuzo esekwe kuso.
ISICATSHULWA A
UKUTHONTELANA KWABANTU EZIDOLOPHINI
1 Mihla le iibhasi neekhombi, akasaxatyiswanga kambe uloliwe, zithutha
zithuthile zithuthela abantu ezidolophini. Azihambi nje zithwele abantu
ababini nabane, koko zilayisha ziphuphume zibashiye bentshingintshingi
abafike sezizele. Zihamba emini nasebusuku, azinaxesha litheni. Azibaleki
ngako endleleni zisusa amaphepha. Azihlali edolophini kuba zifika ityhu 5
seyikho yabo bafuna ukukhe bathi tsi emakhaya baze kulungisa imicinjana
ethile. Abaqhubi bezi zithuthi wofika bezizinqininqini beloba abantu oku
kwabalobi beentlanzi elwandle. Abaphathi bamashishini othutho batyebe
banamalukuluku amaqeba ngenxa yezi zithonga zingena mihla le.
Ngelinye ixesha ngabantu abakhulu bahamba bodwa. Ngelinye ixesha 10
ngabantwana bazihambela bodwa. Maxa wambi lusapho lonke. Yeyani le
mfuduko ingaka?
2 Abantu babeka izizathu ngezizathu bakubuzwa ukuba baleqa ntoni na
edolophini beshiya amakhaya abo ngemva nje. Esona sizathu sidla
ngokubekwa phambili sesokuba akukho misebenzi emakhaya, imisebenzi 15
isezidolophini. Engaba ikho emakhaya ayihlawuli mali ixolisayo anokuthi
aphile ngayo umntu nentsapho yakhe. Imali iyafuneka kule mihla kuba
yonke into yenziwa ngemali. Ngubani oza kube engungqikana ezilalini,
elamba, babe oontanga bakhe besebenza, besitya, benxiba edolophini?
Kaloku abantu abaNtsundu sebaba ngamakhoboka omsebenzi 20
wasemLungwini. Asisalimi njengakuqala singasenayo namfuyo ingako, nto
ke leyo ebangela ukuba siphile yivenkile.
3 Esesibini isizathu sesokuba izinto ziyafumaneka ezidolophini kunjalonje
zifumaneka ngamaxabiso aphantsi. Nayiphi na into oyifunayo uyayifumana
edolophini xa uthe wazimisela ukuba uyayifuna. Edolophini baninzi abantu 25
abasoloko belangazelela abantu abafuna izinto ezithile abanendlela
yokuzifumana lula ngayo bona. Mininzi imizi-mveliso esezidolophini apho
kwenziwa khona ezi zinto sizisebenzisa emakhaya mihla le. Iivenkile
ezinkulu ezinento yonke zikwafumaneka ezidolophini. Masikhumbule
ukuba kwezi mini iimfuneko zomntu oselalini ziyafana nezalowo 30
uselokishini. Ilali yilali nje ngegama, hayi ngokwendlela ekuphilwa ngayo.
Abantu batya i-fish nee-chips ne-Kentucky phakathi elalini bakugqiba
bathobe nge-Coke.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/NOVEMBA 2020)
4 Esesithathu isizathu kukudikwa yintlalo yasezilalini, njengochuku phakathi
kwabazalanayo nokunukana kwabantu. Abantu bomzi omnye 35
ixhaphakile into yokuba bachukelane xa besondelelene ekuhlaleni
njengoko kukholisa ukuba njalo ezilalini. Kubakho iingxabano
nokungathethisani amaxesha ngamaxesha. Kwasoloko kwakhelenwe
umkhanya, abanye belindele ukuba abanye benze isiphoso bazokuba
nento yokuthetha. Bathi bakungahambeli ndawo abanye banuke abanye 40
kwalapha phakathi komzi. Oomakoti abahlali kakuhle ngamadodakazi
angendanga okanye angoomabuy' ekwendeni. Ngalo lonke elo xesha
ulwimi lugqubile, kuthethwa le nale ngobani nobani. Abanye abantu
buyabadina obu bomi bakhethe ukuya kuzihlalela phiphiphi.
5 Abanye badiniwe nje kukuhlala ezilalini, bafuna ukukhe beve obunye 45
ubomi kungekho nto ibatshutshisayo ekhaya. Bakho abantu abazalelwayo
endaweni baze bakhulele, batshatele, basebenze, babhubhele kwakuloo
ndawo. Bakho aba bathanda ukutshintsha impilo, bafuna ukuya kuvela
kwezinye iindawo bengakhathalelanga nokuba bangcwatyelwe phi xa
bebhubhile. Abanye bafuduka kuba befuna ukuba kufuphi neendawo 50
zonyango ezisemgangathweni. Bayafa abantu ezilalini ngenxa yokuba
kude kwiindawo ezinoogqirha abaziingcaphephe kwizifo ezithile. Uqhaqho
olucekethekileyo lwenziwa kuphela kwizibhedlele ezikwiidolophu ezinkulu.
Zininzi izigulo ezingaqhelekanga ezikhathaza abantu kule mihla ezifuna
ukuba bafumane unyango kwizibhedlele ezinento yonke. 55
6 Abasemagunyeni ezidolophini bamelwe yingqondo ngenxa yokukhula
kwamanani abantu ngendlela exhomisa amehlo. OoMaspala bayazama
ukwakhela abantu izindlu kodwa babethwa ngamanani angavumiyo ukuhla.
Le nto ibangela ukuba kubekho ingxinano eyoyikisayo nengeyompilo
eluntwini. Kuhlala abantu abaninzi kwindlwana encinane ze 60
kubekho abahlala kumagumbi angemva kwakule yadi inye. Izifo, ubusela,
ingxabano, intswela-mbeko nezinye izinto ezingatshongo khona
ziyaqhubeka apha. Abanye abantu bakhetha ukumisa amaxhobongwana
emathafeni okanye ematyholweni kuba bengenandawo iyeyabo
bayinikiweyo ngabasemagunyeni. Nalapho iba yiloo ngxinano ede yathi 65
kratya kube kungekho zindlwana zangasese zakhiwe ngambeko kungekho
nazitephu zamanzi.
[Sicatshulwe kwincwadi ethi 'AMAXESHA EMPUCUKO, SISINGISE PHI NA?', ebhalwe ngu:Yekela
M., amaphepha 44–46, saze sahlelwa]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 5
OKUBONWAYO:
ISICATSHULWA B
[Sicatshulwe kwi-intanethi www.googlesearch.com]
ISICATSHULWA A
Jonga kumhlathi woku-1.
1.1 Khankanya uhlobo lothutho olungasaxatyiswanga ngabantu abaya ezidolophini. (1)
1.2 Mfanekiso-ngqondweni mni ovezwa libinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi? (1)
1.3 Sisetyenziswe njani isifanekiso-zwi kweli binzana lilandelayo:
'... ukukhe bathi tsi emakhaya ...' (2)
1.4 Nika intsingiselo yegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi njengoko
lisetyenziswe kwisicatshulwa.
'Abaqhubi bezithuthi wofika bezizinqininqini beloba abantu oku kwabalobi
beentlanzi elwandle.' (2)
Jonga kumhlathi wesi-2.
1.5 Xela unobangela wokuba abantu bathontelane ezidolophini ngokwalo mhlathi. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/NOVEMBA 2020)
1.6 Bhala esi sivakalisi silandelayo ngawakho amazwi.
'Imali iyafuneka kule mihla kuba yonke into yenziwa ngemali' (2)
Jonga kumhlathi wesi-3.
1.7 Ingaba uyangqinelana noluvo lombhali lokuba ezidolophini izinto zifumaneka
ngamaxabiso aphantsi? Xhasa impendulo yakho. (2)
1.8 Libonakalisa ntoni igama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisivakalisi
esilandelayo?
'Edolophini baninzi abantu abasoloko belangazelela abantu abafuna izinto...' (2)
Jonga kumhlathi wesi-4.
1.9 Nika igama elinye endaweni yebinzana elibhalwe ngqindilili. (1)
1.10 Caphula isivakalisi esithetha ukuba uthi umntu akungaqhubeli phambili
ebomini athi uthakathwa kwalapha ekhayeni. (1)
1.11 Yintoni umabuy' ekwendeni? (2)
Jonga kumhlathi wesi-5.
1.12 Khetha impendulo engangqinelaniyo kwezi zilandelayo:
Abantu bafuduka ezilalini kuba:
A Bafuna oogqirha abangcono
B Bafuna ukutshintsha impilo
C Badiniwe kukuhlala ezilalini
D Bafuna ukukhwela iimoto (2)
Jonga kumhlathi wesi-6.
1.13 Xela into enokubangela ukosuleleka ngamandla sisifo seKhorona kulo
mhlathi. (1)
1.14 Ubunokwenza njani wena njengoRhulumente ukusombulula ingxaki
yokunqongophala kweendawo zokuhlala? (2)
Jonga isicatshulwa sonke.
1.15 Ufunde ntoni kwesi sicatshulwa? (2)
ISICATSHULWA B
1.16 Xa ujonge aba bantu bakulo mfanekiso ungathi bayayithobela imithetho
yokukhusela ukwanda kwesifo seKhorona? Xhasa impendulo yakho. (2)
1.17 Ucinga ukuba uRhulumente woMzantsi Afrika uyenze ngcono impilo yabantu
baseMzantsi Afrika? Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 7
ISICATSHULWA A no B
1.18 Ingaba okwenzeka kulo mfanekiso ukwisicatshulwa B kuhambelana nowuphi
umhlathi wesicatshulwa A? Xhasa impendulo yakho. (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/NOVEMBA 2020)
ICANDELO B: ISISHWANKATHELO
UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAMAZWI AKHO
QAPHELA:
x Funda ngocoselelo esi sicatshulwa singezantsi singeengcebiso ngezinto
omawuzenze nomawungazenzi xa ugalela amafutha egaraji, uze
usishwankathele ngamazwi akho ungacaphuli kwitekisi.
x Impendulo yakho mayingadluli kumagama angama-70.
x Shwankathela ngokomhlathi kuphela, kodwa isishwankathelo sakho masiquke
iingongoma ezi-7. (7)
x Bhala inani lamagama owasebenzisileyo kwizibiyeli.
x Akulindelekanga ukuba ubhale isihloko sesishwankathelo.
x Qaphela indlela echanekileyo yokusetyenziswa kolwimi, iimpawu zobhalo
nococeko. (3)
ISICATSHULWA C
INKQUBO YOKUGALELA AMAFUTHA
1 Uninzi lwamabhinqa luya kundingqinela xa ndisithi alujongi yonke into
eyenzekayo xa lugalela amafutha egaraji. Usuke uwabone elungisa i-make-up
okanye ecofa iifowuni. Ngaphandle kwemiqathango eyaziwayo efana
nokungalayiti icuba, kubonakala ngathi asizihoyi izinto nje ezilula ekumele
sizenze nekumele singazenzi kwigaraji yamafutha.
2 Yijonge into eyenziwa ngulo mntu ugalela amafutha, kuba kungenzeka kuthi
kanti akakuvanga ukuba uthe makagalele ngamalini, kwaye ungazibhaqa sele
usifa isiqaqa xa egalele amafutha e-R1000 endaweni yawe-R100. Maxa
wambi angagalela idizili endaweni yepetroli. Musa ukucofa-cofana nefowuni
ngexesha ugalelelwa amafutha emotweni. Ewe kona kuyarhaleleka
ukuphendula imiyalezo ekudala ingena kwii-emails nakumaqonga
onxibelelwano. Kodwa iigaraji ezininzi zinophawu olukhulu oluthi
ayisetyenziswa ifowuni apha.
3 Hlala emotweni ngalo lonke ixesha kugalelwa amafutha emotweni yakho.
Kumaxesha amaninzi abantu badla ngokushiya imoto ezimpompeni baze baye
kuthenga. Kungcono ulinde kude kugqitywe ukugalelwa amafutha uze uye
kumisa endaweni ekhuselekileyo, nitsho nehle niye kuthenga.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 9
4 Musa ukuyeka abantwana badakase bengagadwanga, kuba iigaraji
zamafutha ziyathanda ukugcwala ziimoto. Nanjengoko ungasokuze uluyeke
usana lwakho luwele indlela lodwa, kumele ungaluyeki nasegaraji. Abanye
abaqhubi ungaqiniseka xa besuka ezimpompeni ukuba baqhuba
emdyarhweni weemoto. Awungethandi ke ngoko ukuba iintsana zakho
zichaphazeleke.
5 Yehlisa umculo okanye uwucime emotweni yakho ude ube kanti ugqibile
ukugalela amafutha, okanye ude uhambe. Nangona nje ingekho into emnandi
ukodlula loo ngoma yakho kuwe ngaloo mzuzu, kodwa ke iyabangxolela
abanye abantu. Musa ukuzixakekisa ngezinye izinto xa kuvulwa ibhonethi
yakho. Ewe ke mhlawumbi awazi kwa nto ngenjini, kodwa ke kuhle ukwehla
emotweni uze ubukele ukuba kwenziwani.
6 Yiba noncumo kwaye ube nenceba kubasebenzi basegaraji. Nokuba
belunjani na usuku lwakho, kodwa bacingele abantu abakugalelela amafutha,
abakuhlambela ifestile, abakujongela i-oyile, nabakujongela amavili.
[Sicatshulwe kwimagazini iBONA kaJanuwari 2019, amaphepha 62 – 63, saze sahlelwa]
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/NOVEMBA 2020)
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
UMBUZO 3: UKUHLALUTYA INTENGISO
Funda le ntengiso ingezantsi (ISICATSHULWA D) uze uphendule imibuzo esekwe
kuyo.
ISICATSHULWA D
[Sicatshulwe kwi-intanethi www.googlesearch.com, saguqulelwa saze sahlelwa]
3.1 Ingaba umzobo wokutya kule ntengiso uwayamanisa neliphi ilungu
lomzimba? (1)
3.2 Ijoliswe koobani le ntengiso? (1)
3.3 Yintoni injongo yokusetyenziswa kwefonti enkulu xa kubhalwa uphawu
lwesikhuzo kule ntengiso? (2)
3.4 Kuzisa ngcinga yiphi ukusetyenziswa kwenenekazi elibukekayo kule
ntengiso? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 11
3.5 Khetha impendulo engangqinelaniyo kwezi zingezantsi. Izinto ezandisa
ubomi ebantwini ziquka oku kulandelayo:
A Ukuzilolonga
B Ukutya ukutya okusempilweni
C Ukulala kakhulu
D Ukusela amanzi. (2)
3.6 Xa uqwalasele indlela oluziphethe ngayo uninzi lwabantu baseMzantsi Afrika
ucinga ukuba luyakulandela okucetyiswa kule ntengiso? Xhasa impendulo
yakho. (2)
[10]
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
Funda le khathuni ingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuyo.
ISICATSHULWA E
[Icatshulwe kwi-intanethi www.zitscartoons.com, yaguqulelwa yaze yahlelwa]
4.1 Babonakala bephi aba bantu bakule khathuni? Xhasa impendulo yakho. (2)
4.2 Iveza ntoni intetho kaOyama ethi '... isesisiqalo nje eso' kwisakhelo soku-1? (1)
4.3 Ngaphandle kokugalela amafutha emotweni zeziphi ezinye izinto ekufuneka
ezenzile umnikazi-moto? Khankanya zibe-2. (2)
4.4 Ucinga ukuba yintoni le iqwalaselwe ngu Oyama noWanda kwimpompo
yamafutha kwisakhelo sesi-2? (1)
4.5 Kuphuhlisa ntoni ukusebenza imisebenzi emibini kuka-Oyama ukuze akwazi
ukuba nemoto eyeyakhe? (2)
4.6 Ngqina ukuba intetho kaWanda kwisakhelo sesi-3 inochasaniso. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/NOVEMBA 2020)
UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO
Funda ISICATSHULWA F, uze uphendule imibuzo esekwe kuso.
ISICATSHULWA F
UMYEZO WASEKHAYA
1 Nangona umntu wakhutshelwa phandle wagxothwa emyezweni wase-
Eden emveni kokuba onile, ayizange iphele kuye inkumbulo yobuncwane
awayekubo kuloo Myezo nentlalo yolungelwano phakathi kwakhe
nezinye izidalwa ezazilapho. Wathi nalapho waphaphatheka waya kuma
khona wazimisela ukuzenzela umyezo oya kuthi usondele kakhulu
ngokufana nalowo wase-Eden.
2 Naye ke umntu ekuzenzeleni kwakhe umyezo kwafuneka ukuba
makacingisise. Akukho nto iduba umphefumlo ityhafise intliziyo
njengokuthi xa izityalo zakho egadini zizile kufike inkomo iqhawule olo
cingwana lwakho beluhleli luwokowoko kakade, ingene itshabalalise.
3 Ekuyilweni komyezo wase-Eden yayingalityelwe indawo yobuhle. Kungoko
umntu athe nakweyakhe igadi wenza indawo yeentyatyambo ezithi
zakudubula zithi qhasha zivuyise iliso, ziphakamise nomphefumlo wakhe.
Hayi ukuba kuhle xa umnikazi-mzi ephuma nesipha seentyatyambo
egadini esiya kuhombisa indlu yakhe. Hayi ukuba kuhle xa abantwana
bephuma bengena egadini beqhawula besitya kwezo ziqhamo zincindi
iyolisa umxhelo, bengazibi. Umyezo wase-Eden wawuyilwe ngobuchule
obungummangaliso kuba akukho nto eyondla umzimba ihlaziye igazi
njengeziqhamo nemifuno. Kungoko nomntu athe wazamela ukuba zibe
kho ezi zinto nakowakhe umyezo.
[Sicatshulwe kwincwadi ethi ֈAMAVO AMAFUTSHANE ֏ ebhalwe ngu:A. Madala,
amaphepha 58–59, saze sahlelwa]
5.1 Bhala eli binzana libe kwixesha langoku.
'... umntu wakhutshelwa phandle ...' (1)
5.2 Xela umsebenzi wesakhi esikrwelelwe umgca ngaphantsi.
'... wagxothwa emyezweni wase-Eden ...' (1)
5.3 Guqula esi sivakalisi silandelayo sibe kwimo yentetho ngqo. Qala ngolu
hlobo: Umntu uthi ...
'Umntu uthe, ekuzenzeleni kwakhe umyezo kwafuneka ukuba
makacingisise.' (2)
5.4 Nika isichasi segama 'ityhafise'. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 13
5.5 Guqula esi sivakalisi silandelayo sibe kwimo evumayo.
'Ekuyilweni komyezo wase-Eden yayingalityelwe indawo yobuhle.' (2)
5.6 Sebenzisa igama elibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa linike intsingiselo
eyahlukileyo kuleyo yesicatshulwa. (2)
5.7 Sisetyenziswe njani isikhombisi kweli binzana lilandelayo?
'... zibe kho ezi zinto nakowakhe umyezo.' (1)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 11
NOVEMBA 2020
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
(EXEMPLAR)
AMANQAKU: 70
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-9.
Downloaded from hlayiso.com
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/NOVEMBA 2020)
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda:
x Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa
makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle
kokuba iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo ingabiyiyo
echanekileyo).
x Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana,
ibe yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo
ngempendulo yakhe.
x Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo-EWE/HAYI,
NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO.
Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa
(makujongwe ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba
abhale ewe/hayi okanye yinyani/bubuxoki/luluvo,
ndiyangqinelana/andingqinelani).
x Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni
yegama/ibinzana ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa
engalikrwelelanga/engaliqaphulanga igama/ibinzana elo lilindelekileyo.
x Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze
yena anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu
okuqala kuphela.
x Xa umvavanywa esebenzise isiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku
ukuba impendulo yechanekileyo.
x Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo
kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa ebhale unobumba nempendulo
echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo
echanekileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 3
ISICATSHULWA A
1.1 Nguloliwe. ¥ (1)
1.2 Umfanekiso-ngqondweni weliso. ¥ (1)
1.3 Sandulelwa sisenzi u-thi. ¥¥ (2)
1.4 Ukutsalela abantu kwizithuthi zabo ¥¥/ ukubizela abakhweli kwizithuthi
zabo. ¥¥
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.5 Isizathu sokuba abantu bathontelane ezidolophini kukuya kufuna imisebenzi
engcono. ¥ (1)
1.6 Imali iyadingeka kweli xesha siphila kulo kuba uninzi lwezinto zenziwa
ngemali. ¥¥ (2)
1.7 Ndiyangqinelana, kuba edolophini kulapho izinto zenziwa khona, loo nto
ibangele ukuba amaxabiso azo abe phantsi. ¥¥
OKANYE
Andingqinelani, kuba nasezilalini zikhona izinto ezifumaneka ngamaxabiso
aphantsi ezifana nezinto zolimo. ¥¥
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.8 Libonakalisa ukunqwenela into ngamandla ¥¥/libonakalisa ukurhalela into
kakhulu. ¥/libonakalisa ukubawela into kakhulu. ¥¥
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.9 Izizalwane ¥/izalamane ¥XVDSKR. ¥
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.10 'Bathi bakungahambeli ndawo abanye banuke abanye kwalapha phakathi
komzi.' ¥ (1)
1.11 Ngumntu obhinqileyo othe sele endile esemzini waphinda waphelelwa
ngumendo wabuyela kowabo abe umyeni esaphila. ¥¥ (2)
1.12 D ¥¥/D. Bafuna ukukhwela iimoto ¥¥/Bafuna ukukhwela iimoto. ¥¥
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.13 Yingxinano eyoyikisayo nengeyompilo ¥/kukuhlala kwabantu abaninzi
kwindlwana encinane ¥ukungDELNKRNZH]LQGOZDQD]DQJDVHVH¥ukungabikho
zitephu zamanzi. ¥
(Nayiphi na kwezi) (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/NOVEMBA 2020)
1.14 Bendinokwakhela abantu L]LQGOXH]RQHOH\R¥¥EHQGLQRNXYXODDPDWKXED
HPLVHEHQ]LXNX]HDEDQWXEDNZD]LXNX]DNKHODL]LQGOX¥¥
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.15 Ndifunde ukuba nangona ukuthontelana kwabantu ezidolophini
kunezizathu ezivakalayo kodwa kubangela iingxaki H]LQLQ]L¥¥
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
1.16 $ED\LWKREHOL¥NXEDEDERQDNDODEHVRQGHOHOHQHNDNKXOXXEHXPWKHWKR
ZHNKRURQDXVLWKLDEDQWXPDEDFKDVHODQH¥DED\LWKREHOL¥NXED
DED]LQ[LEDQJDL]LPXNXRNDQ\HL]LFKHPH¥
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.17 Akayenzanga ngcono, kuba kusekho abantu abahlala ematyotyombeni
EHQJHQD]RL]LQGOX]DQJDVHVHQHHWHSKX]DPDQ]L¥¥
OKANYE
Uyenze ngcono, kuba uninzi lwabantu lwakhelwa izindlu
ezisemgangathweni nezinezindlu zangasese QDPDQ]L¥¥
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.18 Kuhambelana nomhlathi wesi-6, kuba kwisicatshulwa B kuvezwe
amatyotyombe amaninzi axineneyo angenazindlu zangasese neetephu
zamanzi, ube umhlathi wesi-6 uthetha ngokuhlala kwabantu
kumaxhobongwana axineneyo angenazindlu zangasese neetephu
]DPDQ]L¥¥ (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 5
ICANDELO B: ISISHWANKATHELO
UMBUZO 2
UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO
x Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo:
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye linqaku)
o Amanqaku ama-3 olwimi
o Amanqaku ewonke: 10
x Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
o íLLQJRQJRPDH]LFKDQHNLOH\R1LNDLQTDNXHOL-1
o íLLQJRQJRPDH]LFKDQHNLOH\R1LNDamanqaku ama-2
o íLLQJRQJRPDH]LFKDQHNLOH\R1LNDDPDQTDNXDPD-3
x Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko
kubhaliwe kwisicatshulwa:
o 6í7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi (Akanikwa
nqaku lolwimi umfundi)
o 1í5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi
QAPHELA
x Imo
o Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga,
masiphononongwe.
x Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi
eso, ze ungakuhoyi okulandelayo.
o Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke iingongoma
ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa manqaku.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/NOVEMBA 2020)
UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA
UCAPHULO IINGONGOMA
1. Yijonge into eyenziwa ngulo mntu 1. Qwalasela okwenziwa ngumntu
ugalela amafutha kuba kungenzeka okugalelela amafutha, kuba kungathi
kuthi kanti akakuvanga ukuba uthe kanti akakuvanga ukuba uthi
makagalele ngamalini. makagalele ngamalini.
2. Musa ukucofa-cofana nefowuni 2. Hlukana nokuzixakekisa
ngexesha ugalelelwa amafutha ngokusebenzisa unomyayi xa kugalelwa
emotweni. amafutha emotweni yakho.
3. Hlala emotweni ngalo lonke ixesha 3. Kubalulekile ukuba uzinze emotweni
kugalelwa amafutha emotweni yakho. yakho ngalo lonke ilixa ugalelelwa
amafutha emotweni.
4. Musa ukuyeka abantwana badakase 4. Musa ukubayeka abantwana behle
bengagadwanga kuba iigaraji besenyuka egaraji ungababekanga
zamafutha ziyathanda ukugcwala sweni kuba iigaraji zigcwala iimoto.
ziimoto.
5. Yehlisa umculo okanye uwucime 5. Thothisa isandi somculo kungenjalo
emotweni yakho ude ube kanti uwucime ude ugqibe obukwenza
ugqibile ukugalela amafutha okanye egaraji.
ude uhambe.
6. Musa ukuzixakekisa ngezinye izinto 6. Sukwenza ezinye izinto xa kuvulwa
xa kuvulwa ibhonethi yakho. ibhonethi yemoto yakho.
7. Yiba noncumo kwaye ube nenceba 7. Yiba nobubele ngalo lonke ixesha
kubasebenzi basegaraji. kubantu abasebenza egaraji.
UKUBHALA NGOKOMHLATHI
Qwalasela okwenziwa ngumntu okugalelela amafutha, kuba kungathi kanti akakuvanga
ukuba uthi makagalele ngamalini. Hlukana nokuzixakekisa ngokusebenzisa unomyayi xa
kugalelwa amafutha emotweni yakho. Kubalulekile ukuba uzinze emotweni yakho ngalo
lonke ilixa ugalelelwa amafutha emotweni. Musa ukubayeka abantwana behle
besenyuka egaraji ungababekanga sweni kuba iigaraji zigcwala iimoto. Thothisa isandi
somculo kungenjalo uwucime ude ugqibe obukwenza egaraji. Sukwenza ezinye izinto xa
kuvulwa ibhonethi yemoto yakho. Yiba nobubele ngalo lonke ixesha kubantu
abasebenza egaraji. (70)
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 7
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
UKUMAKISHA ICANDELO C
x Upelo
o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo
nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla
intsingiselo efunwayo yegama.
o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga
luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
ngokuchanekileyo.
o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi
kwaye lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo
uyalela.
o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo,
yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
UMBUZO 3: UKUCAZULULA INTENGISO
3.1 Intliziyo. ¥ (1)
3.2 Kumntu wonke. ¥ (1)
3.3 Kukutsalela umdla kwigama 'ubomi' ¥¥/kukugxininisa igama
'ubomi' ¥¥/kukuqaqambisa igama 'ubomi'. ¥¥
(Nayiphi na kwezi) (2)
3.4 Kuzisa ingcinga yokuba xa usitya ukutya okusempilweni uye ubukeke
okanye uba mhle njengeli nenekazi ¥¥ (2)
3.5 C ¥¥C. Ukulala kakhulu ¥¥ukulala kakhulu. ¥¥ (2)
3.6 Aluyilandeli, kuba uninzi lwabantu lutya ngendlela engamkelekanga
ngokwasempilweni kwaye aluyithobeli imiqathango yokutya. ¥¥
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/NOVEMBA 2020)
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
4.1 Basegaraji ¥NXEDX:DQGDXJDOHODDPDIXWKDHPRWZHQL ¥%DVHJDUDML ¥
kuba kukho impompo yamafutha. ¥
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.2 Iveza ukuba kuninzi okunye okulandelayo ngaphandle kwexabiso
lamafutha. ¥ (1)
4.3 Ukuyilungisa ¥/ukuyigcina isemgangathweni ¥/ukuthenga amavili ¥
ukuyirhafela ¥XNXEKDWDODL-inshorensi. ¥
(Nasiphi na isibini) (2)
4.4 Lixabiso lamafutha ¥/yimali ekufuneka ibhatelwe ngu-Oyama. ¥
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.5 Kuphuhlisa ukuba ixabiso lemoto liphezulu ¥¥kuphuhlisa ukuba
imisebenzi yela xesha yayingabhatali ngokwaneleyo. ¥¥
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
4.6 Inochasaniso, kuba usebenzise 'inkululeko' no 'bubukhoboka', magama
lawo akhabanayo ngokweentsingiselo. ¥¥ (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 9
UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO
5.1 Umntu ukhutshelwa phandle. ¥ (1)
5.2 Kukuxela indawo. ¥ (1)
5.3 Umntu XWKLெ(NX]HQ]HOHQLNZDP ¥XP\H]RNZDNXIXQHNDXNXED
QGL¥FLQJLVLVH´ (2)
5.4 Ikhuthaze. ¥ (1)
5.5 Ekuyilweni komyezo wase-Eden yayilityelwe indawo yobuhle. ¥¥ (2)
5.6 Zithe zakudubula ezo zithonga zompu kwavaleka iindlebe. ¥¥
(Nasiphi na isivakalisi esibonakalisa ukudubula kwesithonga) (2)
5.7 Phambi kwesibizo ¥VDQGXOHODLVLEL]R ¥/ silandelwa sisibizo. ¥
(Nayiphi na kwezi) (1)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE EPHEPHA: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.

Memorandum
XHOHL GRADE 11 MEMO NOV 22 CHANGES ACCEPTED_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P1 GR11 MEMO NOV. 2022_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
XHOSA HL P3 MEMO GR11 NOV 2022_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
XHOSA HL P1 GR11 MEMO NOVEMBA 2020_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P1 GR11 MEMO NOVEMBA 2020 D_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
XHOSA HL P2 MEMO GR11 NOV 2020_hlayiso.com_.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Question paper
XHOSA HL P1 QP GR11 NOV 2020 D_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOSA HL P1 GR11 NOV 2020_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
XHOSA HL P2 QP MEMO GR11 NOV2O20 D_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P2 MEMO GR11 NOV2020 D_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P3 GR11 MEMO NOV2020 D_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
XHOSA HL P3 GR11 MEMO NOVEMBA 2020 (2)_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 11 Isixhosa Hl
Explore more published documents in this catalogue.
Annual teaching plan
Gr 11 IsiXhosa HL ATP 2023-24.pdf

Question paper
XHOHL GRADE 11 NOV 2022 changes accepted_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOSA HL P1 QP GR11 NOV 2022_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOSA HL P3 QP GR11 NOV 2022_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P3 GR11 QP MEMO NOV2020 D_hlayiso.com_.pdf

Question paper